Agricultural Sciences Grade 12 Paper 1 NSC November 2025 Memo

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 LANDBOUWETENSKAPPE V1 NOVEMBER 2025 NASIENRIGLYNE PUNTE: 150 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 13 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 2 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 C ✓✓ 1.1.2 B ✓✓ 1.1.3 B ✓✓ 1.1.4 A ✓✓ 1.1.5 B ✓✓ 1.1.6 D ✓✓ 1.1.7 A ✓✓ 1.1.8 C ✓✓ 1.1.9 D ✓✓ 1.1.10 C ✓✓ (10 x 2) (20) 1.2 1.2.1 Geeneen ✓✓ 1.2.2 Beide A en B 1.2.3 Slegs A ✓✓ 1.2.4 Geeneen ✓✓ 1.2.5 Slegs B ✓✓ (5 x 2) (10) 1.3 1.3.1 Ideale/volledige proteïen ✓✓ 1.3.2 Batterystelsel ✓✓ 1.3.3 Oorerflik/aangebore/geneties ✓✓ 1.3.4 Melklating ✓✓ 1.3.5 Voorbereidings ✓✓ (5 x 2) (10) 1.4 1.4.1 Sellulase ✓ 1.4.2 Ureum ✓ 1.4.3 Hidrosefalus/waterhofie ✓ 1.4.4 Afklim/demontering ✓ 1.4.5 Corpus luteum ✓ (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 45 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 3 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne AFDELING B VRAAG 2: DIEREVOEDING 2.1 Voeriname, vertering en die vloei van voer 2.1.1 Naam van die plaasdier Vark ✓ (1) 2.1.2 Rede • Teenwoordigheid van speekselamilasie in die mond ✓ • Daar is beide fisiese en chemiese vertering in die mond ✓ • Die vloei van voer toon die roete van ‘n enkelvoudige maag ✓ (Enige 1) (1) 2.1.3 EEN deel wat help met die inname van voedsel • Snoet/lippe/tande ✓ • Tong ✓ (Enige 1) (1) 2.1.4 Naam van deel A Slukderm/esofagus ✓ (1) 2.1.5 EEN funksie van soutsuur • Antisepties en vernietig dus bakterieë/voorkom bakteriese groei/ voorkom die verrotting van die maaginhoud ✓ • Neutraliseer die alkaliese reaksie van speeksel ✓ • Verander die pH van die maag na 'n suurmedium ✓ • Verander disakkarides(sukrose) na monosakkarides (glukose en fruktose) ✓ (1) • Aktiveer pepsinogeen na pepsien ✓ (Enige 1) 2.2 Bykomende kliere 2.2.1 Identifikasie van die deel gemerk B Pankreas ✓ (1) 2.2.2 EEN ensiem wat in die pankreas gevind word • Amilase ✓ • Lipase ✓ • Proteolitiese ensieme (Peptidase/Tripsien/chimotripsien/protease/erepsien) ✓ (Enige 1) (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 4 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 2.2.3 EEN funksie van deel A/lewer • Skei gal af ✓ • Stoor glukogeen/skakel glukose om na glukogeen ✓ • Sintetiseer alle glukose wat deur die dier benodig word ✓ • Stoor water/reguleer die vloeistof balans in die bloed ✓ • Produseer rooibloedselle en vernietig ou rooibloedselle ✓ • Stoor die vetoplosbare vitamiene A, D, K en E ✓ • Skei heparien af wat verhoed dat bloed stol ✓ • Skakel toksiese ammoniak deur bakterieë in die dikderm geproduseer om na ureum ✓ • Detoksifiseer giftige stowwe ✓ (Enige 1) (1) 2.2.4 Belangrikheid van emulsifikasie Verhoog die oppervlakarea ✓ vir die aksie van lipase ✓ (2) 2.3 Komponente van 'n voer 2.3.1 Identifikasie van die mineraal Natrium/Na ✓ (1) 2.3.2 TWEE belangrikhede van proteïen • Hoof komponent van spierweefsel ✓ • Nodig vir die bou van nuwe selle/groei ✓ • Herstel van beskadigde weefsel ✓ • Vir die produksie van eiers en melk ✓ • Nodig vir die produksie van ensieme, interne afskeidings en hormone/teenliggaampies ✓ • Speel 'n rol in reproduksie en regulering van die metabolisme/ biochemiese reaksies ✓ • Voorsien ondersteuning vir hare/vel/tendons/ligamente ✓ (Enige 2) (2) 2.3.3 EEN ander organiese komponent van die voer • Vette/olies/lipiede ✓ • Vitamiene ✓ (Enige 1) (1) 2.3.4 Regverdiging vir die geskiktheid van die voer Het 'n hoë kalsiuminhoud ✓ wat benodig word vir sterker bene ✓ (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 5 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 2.4 Verteerbaarheid van voere 2.4.1 Berekening van die droë materiaal vanuit die voer geabsorbeer DM uitgeskei = 40 x 3,5 kg = 1,4 kg (3,5 kg – 1,4 kg = 2,1 kg) ✓ 100 OF DM uitgeskei = 60 x 3,5 kg = 2,1 kg ✓ 100 Droë materiaal geabsorbeer = 12,5 kg – 2,1 kg ✓ = 10,4 kg ✓ (3) 2.4.2 EEN dierefaktor wat die verteerbaarheid van die voer beïnvloed • Ouderdom/liggaamsmassa van die dier ✓ • Tipe dier/verteringstelsel ✓ • Indiwidualiteit ✓ • Stadium van produksie van die dier ✓ • Diereras ✓ • Dieregesondheid ✓ (Enige 1) (1) 2.5 Voedingsverhouding/VV 2.5.1 Berekening van die voedingsverhouding % Verteerbare nie-stikstofstowwe (VNSB) = %TVV – %VP = 89% – 15% = 74% ✓ Voedings = 1 : % verteerbare nie-stikstofstowwe (VNSB) verhouding % verteerbare proteïen (VP) = 1 : 74% ✓ 15% = 1 : 4,9/1 : 5 ✓ (3) 2.5.2 EEN doel van die voer • Produksie ✓ • Reproduksie ✓ • Groei ✓ (Enige 1) (1) 2.5.3 Regverdiging Dit het 'n hoë proteïeninhoud/noue NR/kleiner as 1:6 ✓ (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 6 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 2.6 Die tipes voere 2.6.1 Identifikasie van A Ruvoer ✓ (1) C Droë ✓ (1) 2.6.2 Die belangrikheid van A vir jong diere Dit stimuleer die ontwikkeling van die voormae in jong herkouers ✓ (1) 2.6.3 EEN voorbeeld van (a) B Mieliemeel/hawermeel/garsmeel/rogmeel/sorghummeel/ korigmeel ✓ (1) (b) D Lusernhooi/lupienehooi ✓ (1) 2.7 Energiewaarde van voere 2.7.1 Berekening van die energiewaarde van voere Energie verlore deur die mis = 35 x 21 MJ/kg = 7,35 MJ/kg ✓ 100 Verteerbare energie/VE = Bruto energie/BE – Energie verlore in die mis ✓ = 21MJ/kg – 7,35 MJ/kg ✓ = 13,65 MJ/kg x 30 kg = 409,5 MJ✓ OF BE = 30 x 21 MJ = 630 MJ ✓ VE = BE – Mis ✓ VE = 630 MJ – (630 MJ x 35) 100 BE = 630 MJ – 220,5 MJ ✓ BE = 409,5 MJ ✓ (4) 2.7.2 Energie wat oorbly vir onderhoud en produksie Netto Energie/NE ✓ (1) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 7 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne VRAAG 3: DIEREPRODUKSIE, BESKERMING EN BEHEER 3.1 Boerderystelsels 3.1.1 Identifikasie van die boerderystelsel (a) PRENT B Kommersieel ✓ (1) (b) PRENT A Bestaans ✓ (1) 3.1.2 Rede (a) PRENT B Produksie van 'n groot vleisbeeste kudde om te verkoop en wins te maak ✓ (1) (b) PRENT A Minder diere wat gebruik word om die land te ploeg om die familie te onderhou ✓ (1) 3.2 Diereproduksie 3.2.1 Identifikasie van die faktore om diereproduksie te verhoog PRENT A Voeding ✓ (1) PRENT B Teling/reproduksie ✓ (1) 3.2.2 TWEE ander faktore wat die jong kalf nadelig sal affekteer • Gure omgewings toestande ✓ • Swak algemene boerderybestuur ✓ • Meer vatbaar vir predatore ✓ (Enige 2) (2) 3.3 Behuisingsfasiliteite 3.3.1 Identifikasie van die fasiliteit (a) PRENT A - Houkraal ✓ (1) (b) PRENT B - Kraamhok/krat/jonghok/jongingstal ✓ (1) 3.3.2 Aanduiding van die gebruik van beddegoed in PRENT B • Om koue sementvloere te isoleer/hou hittevlakke in stand ✓ • Beskerm varkies teen die slyt/skuuraksie van growwe/ruwe sement/betonvloere ✓ • Absorbeer vogtigheid ✓ (Enige 1) (1) 3.3.3 Onderskeiding tussen fasiliteit in PRENT C en PRENT D Fasiliteit in PRENT C - Gebruik om diere te voer ✓ (1) Fasiliteit in PRENT D - Gebruik om dierevoer te stoor/berg ✓ (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 8 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 3.4 Gereedskap en toerusting om diere te hanteer 3.4.1 'Plastic shaker' ✓ (1) 3.4.2 Halter ✓ (1) 3.4.3 Skokstok/porstok ✓ (1) 3.4.4 Neertrektuig ✓ (1) 3.5 EEN basiese riglyn vir die hantering van skape • Benader skape kalm en stadig ✓ • Moenie diere aan hul wol vang en vashou nie ✓ • Gebruik 'n skaaphond om diere te beweeg ✓ • Hanteer skape as 'n kudde ✓ • Skape kan geleer word om op bevele te reageer ✓ • Vang diere van agter/gryp so hoog as moontlik aan die agterbeen ✓ • Sit die skaap op sy/haar stuitjie, hurk en kry 'n stewige greep aan die agterbene terwyl die kop opgehou word ✓ • Trek die dier stewig teen die liggaam vas ✓ • As diere oor 'n draad gelig word, moenie dit oortrek nie maar werk van dieselfde kant as die dier ✓ • Vermy die blindekol ✓ • Geen skielike bewegings nie ✓ • Moenie harde geluide maak nie/vermy geraas ✓ • Maak gebruik van die korrekte hanteringsfasiliteite/metodes ✓ • Moenie skape slaan/voorwerpe na hulle goei nie ✓ (Enige 1) (1) 3.6 Parasiete 3.6.1 Identifikasie van die parasiet in DIAGRAM A Lintwurm ✓ (1) 3.6.2 Klassifikasie van die parasiet in DIAGRAM B Uitwendige/ektoparasiete ✓ (1) 3.6.3 Onderskei tussen die parasiete gebaseer op die lewensiklus • Parasiet in DIAGRAM A is 'n tweegasheerparasiet/benodig twee gashere om die siklus te voltoo/lewensiklus het 3 stadia ✓ (1) • Parasiet in DIAGRAM B is 'n eengasheerparasiet/benodig slegs een gasheer om die siklus te voltooi/lewensiklus het 4 stadia ✓ (1) 3.6.4 TWEE ekonomiese gevolge van inwendige parasiete • Hoe voerkostes ✓ • Hoe behandelingskostes ✓ • Lae/swak produksie/degenerasie van karkasse ✓ • Verlies aan inkomste/wins ✓ (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 9 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 3.7 Plantvergiftiging 3.7.1 TWEE maatstawwe vir die behandeling van plantvergiftiging • Hou geaffekteerde diere weg van drinkwater ✓ • Gee klein hoeveelhede water na twee dae ✓ • Dien middels toe wat die plantgif neutraliseer/sterk tee/ geaktiveerde houtskool/lakseermiddels ✓ • Voorsien groot dosisse purgeermiddels om die gif uit te skei ✓ • Doseer met suiker/glukose ✓ • Hou diere kalm/in die skaduwee ✓ (Enige 2) (2) 3.7.2 TWEE rolle van die staat • Bewusmakingsveldtogte ✓ • Wetgewing/registrasie van medikasie ✓ • Navorsing ✓ • Opleiding ✓ • Kwarantyndienste ✓ • Verbod op invoer/uitvoer ✓ • Invoer/produksie van entstowwe ✓ • Bewegings beheer/permitte ✓ • Veartsenykundige dienste ✓ (Enige 2) (2) 3.8 Dieresiektes 3.8.1 Bek-en-klouseer ✓ (1) 3.8.2 Rooiwater ✓ (1) 3.8.3 Klontwol ✓ (1) 3.8.4 Hartwater ✓ (1) 3.8.5 Mastitis ✓ (1) 3.9 TWEE metodes om medikasie toe te dien • Inspuiting ✓ • Mondelinge toediening ✓ • Lokale aanwending ✓ • Vaginale toediening ✓ • Dip/voetbaddens ✓ • Intranasale toediening ✓ • Rektale toediening ✓ • Toedienings in die vorm van oogdruppels ✓ (Enige 2) (2) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 10 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne VRAAG 4: DIEREREPRODUKSIE 4.1 Manlike reproduksiestelsel 4.1.1 Identifikasie van deel D Epididimus ✓ (1) 4.1.2 EEN funksie van (a) Seminalevloeistof • Voorsien voedingstowwe aan die spermselle ✓ • Smeer/reinig die uretra ✓ • Verbeter die motoliteit/beweeglikheid van spermselle ✓ • pH buffer ✓ • Vermeerder die volume van semen ✓ (Enige 1) (1) (b) Vas deferens • Vervoer van spermselle ✓ • Speel 'n rol tydens ejakulasie ✓ (Enige 1) (1) 4.1.3 Aangebore defekte • Kriptorchidisme ✓ • Hipoplasie ✓ (Enige 1) (1) 4.2 Spermsel 4.2.1 Naam van die proses waardeur spermselle vorm Spermatogenese ✓ (1) 4.2.2 Letter van die deel C✓ (1) 4.2.3 Die tipe selverdeling (a) Meiose 1 ✓ (1) (b) Mitose ✓ (1) 4.3 Hormonale vlakke in beeste tydens die reproduksiesiklus 4.3.1 Identifikasie van die tyd (in dae) Dag 2 ✓ (1) 4.3.2 Bewyse dat die koei nie ná dag 1 dragtig was nie • Dalende vlakke van progesteroon ✓ en stygende vlakke van estrogeen ✓ • Die koei kon na die tweede estrussiklus oorgaan ✓✓ (Enige 1) (2) 4.3.3 Beskrywing van wat met die corpus luteum na dag 15 kon gebeur Die corpus luteum sal degenereer/verdwyn/disintegreer/luteolise het plaasgevind ✓ (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 11 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 4.3.4 Stadium van estrus tussen dag 5 en dag 8 Met-oestrus ✓ (1) 4.4 Staafgrafiek 4.4.1 Staafgrafiek 9 Die semenvolume en die spermselkonsentrasie per ejakulaat in verskillende plaasdiere 8 Semenvolume (ml) Spermselkonsentrasie Semenvolume Spermselkonsentrasie 7 6 5 4 (biljoen/mi) 3 Bul Ram Haan Hings Bokram 2 1 0 Bul Ram Haan Hings Bokram Plaasdiere KRITERIA/RUBRIEK/NASIENRIGLYNE • Korrekte opskrif (met beide veranderlikes) ✓ • X-as: Korrek gekalibreer met byskrif (Plaasdier) ✓ • Y-as: Korrek gekalibreer met byskrif (Semenvolume per ejakulaat en spermselkonsentrasie) ✓ • Korrekte eenheid (Biljoen per ml en ml) ✓ • Gekombineerde staafgrafiek ✓ • Akkuraatheid (80%+ korrek geplot) ✓ (6) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 12 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 4.4.2 EEN vereiste vir die berging van semen • Gebruik behoorlike/korrekte toerusting ✓ • Teenwoordigheid van verdunningsmiddels ✓ • Indien vir korter periodes wil berg, berg by 5 °C ✓ • Indien vir langer periodes wil berg, berg by –196 °C in vloeibare stikstof ✓ • Berg in polivinielstrooitjies ✓ (1) • Die punte van die strooitjies moet verseël word sodat vloeibare stikstof dit nie kan binnedring nie ✓ • Strooitjies moet behoorlik gemerk word ✓ (Enige 1) 4.5 Verduideliking van hoe elk van die volgende tegnieke werk om estrus in beeste waar te neem 4.5.1 Pedometer - 'n Apparaat wat die pieke van beweging en temperatuur aanteken ✓ wat rusteloosheid aandui ✓ as gevolg van estrus (2) 4.5.2 Stertverfmerkers - Merker/verfsakkies wat breek by die koei wat in estrus is ✓ deurdat sy deur ander gespring word ✓ (2) 4.6 Die proses van kunsmatige inseminasie (KI) Indikasie van die aksie wat die boer sal neem indien tekens van estrus in die middag waargeneem word - Die koei sal vroeg die volgende oggend kunsmatig geïnsemineer word/12 ure na die tekens van estrus ✓ (1) 4.7 Meelinggeboortes 4.7.1 Verduideliking van die proses van meerlinggeboorte vorming Twee verskillende ova word ✓ deur twee verskillende spermatosoë bevrug ✓ (2) 4.7.2 Naam van die reproduktiewe proses Dragtigheid ✓ (1) 4.8 Kloning 4.8.1 Afleiding van die tipe reproduktiewe tegniek Reproduksiekloning ✓ (1) 4.8.2 Regverdiging dat die kalf 'n Holstein is Die kern/genetiese materiaal van die nageslag is uit die Holstein geneem ✓ en in die Nguni geplaas ✓ (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V1 13 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 4.8.3 EEN nadeel van kloning • Besettingstempo is laag ✓ • Duur prosedure ✓ • Baie wetenskaplik/komplekse prosedure ✓ • Klone is geneig tot siektes/laer immuniteitstelsel ✓ • Tydrowend/arbeidsintensief ✓ • Benodig hoë vlakke van kundigheid/vaardighede/veearts ✓ • Kort lewensduur ✓ • Minder genetiese diversiteit ✓ • Sukses word nie gewaarborg nie ✓ • Kalfprobleme kan ontstaan ✓ • Genetiese defekte mag voorkom ✓ • Wysig die normale reproduksieproses ✓ (Enige 1) (1) 4.9 Dragtigheid 4.9.1 Stadia van dragtigheid in koeie Fetale stadium ✓ (1) 4.9.2 TWEE redes vir die beëindiging van dragtigheid/aborsie • Metaboliese of hormonale versteurings ✓ • Voedings tekorte/wanvoeding ✓ • Trauma/stress/beserings ✓ • Vergiftiging/toksines ✓ • Lakseermiddels ✓ • Ontstekings/siektes ✓ • Genetiese of chromosomale defekte van die ova/spermselle ✓ • Allergieë ✓ • Tweelinge ✓ (Enige 2) (2) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou