Sesotho HL Grade 12 Paper 3 Supplementary 2015 Memo

NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KEREITE YA 12 SESOTHO PUO YA LAPENG (HL) PAMPIRI YA BORARO (P3) HLAKOLA/TLHAKUBELE 2015 MEMORANDAMO MATSHWAO: 100 Memorandamo ona o na le maqephe a 13. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 2 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo ELA HLOKO: • Sebedisa ruburiki ena ka nako tsohle ha o lekanyetsa meqoqo (Pampiri ya 3, KAROLO YA A). • Matshwao a 0–50 a arotswe ho ya ka dikgato tse 5 tsa ditlhaloso tsa phihlello. • Lekgetheng la Dikahare, Puo le Setaele, tlhaloso e nngwe le e nngwe ya phihlello e arotswe habedi ho hlahisa boemo bo hodimo le boemo bo tlase; boemo bo bong le bo bong bo na le tlhaloso ya bona. • Lekgetha la Sebopeho lona ha le a arolwa ka bokgoni bo nang le boemo bo hodimo le bo tlase. RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 50] Makgetha a ho Phihlello e supang Phihlello ya motheo Phihlello e babatsehang Phihlello e mahareng Phihlello e haellang lekanyetsa bokgoni feela DIKAHARE LE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 MORALO -Nehelano e bontshang -Nehelano e ntle e -Nehelano ke e -Nehelano e -Nehelano e tswile kutlwisiso e babatsehang supang tsebo le bokgoni kgotsofatsang ditlhokeho momahane mona le lekoteng e ho hang Boemo bo hodimo (Nehelano le ya sehlooho e supang -Mehopolo ke e -Mehopolo e momahane mane -Mehopolo ke e sa mehopolo) ho rala bokgoni bo ikgethang ipapisitseng ka botlalo le ka tsela e kgotsofatsang -Mehopolo ke e seng tsepamang e dubakaneng le ho hlophisa -Mehopolo e matla, e sehlooho mme e le e kgodisang ya boiqapelo mme e -Ha e utlwahale mme mehopolo le phepetsa monahano mme kgahlisang -O hlophisitswe hantle ka sa hlakang dintlha di a phetakakwa dintlha, kelohloko ke e kgodisang -O hlophisitswe hantle tsela e ikgethang mme o -Ho na le bopaki bo -Ha o hlophiswa ka ya maikemisetso, -O hlophisitswe hantle ka ka tsela e ikgethang momahane ka tshwanelo seng bokae ba tshwanelo le momahano baamohedi ba tsela e ikgethang mme o mme o momahane ka ho kenyeditswe tlhophiso le ha e yo ditaba le maemo momahane ka tshwanelo tshwanelo ho selelekela, mmele le momahano ya ho kenyeditswe selelekela, kenyeditswe selelekela, qetelo mosebetsi MATSHWAO A 30 mmele le qetelo mmele le qetelo 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Mosebetsi o tswileng -Mosebetsi o radilweng -Mosebetsi o a -Mosebetsi boholo o -Boiteko ke bo fokolang matsoho le ha o haellwa ke hantle kgotsofatsa le ha o sa tswile lekoteng ba ho arabela sehlooho dintlha tse ikgethang tsa -Mehopolo ke e hlaka mona le mane -Mehopolo ha e a -Mehopolo e tswile Boemo bo tlase moqoqo o babatsehang loketseng mme e -Mehopolo e momahane momahana ka lekoteng ka ho phetahala, -Mehopolo ke e supang thahasellisang ka tsela e mahareng mme tshwanelo mme e a ha e a nepahala boiphihlelo bo hodimo -O hlophisitswe hantle e a kgodisa lahlehisa -Mosebetsi ha o a -O hlophisitswe hantle ka ka tsela e bontshang -Karolo ya mosebetsi e -Nehelano ha e na tsepama sehloohong, tsela e bontshang bokgoni bokgoni mme o itseng e hlophisitswe bopaki bo bokalo ba mme o dubakane mme o momahane ka momahane ka -Karolo feela e tlhophiso le tshwanelo ho kenyeditswe tshwanelo ho hlophisehile ka tshwanelo momahano selelekela, mmele le qetelo kenyeditswe selelekela, ho kenyeditswe mmele le qetelo selelekela, mmele le qetelo Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 3 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 50] (e tswela pele) Makgetha a ho Phihlello e supang Phihlello ya motheo Phihlello e babatsehang Phihlello e mahareng Phihlello e haellang lekanyetsa bokgoni feela PUO, SETAELE LE 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 HO HLAOLA -Sehalo, rejisetara, tlotlontswe di -Sehalo, rejisetara, -Sehalo, rejisetara, setaele -Sehalo, rejisetara, -Puo e sebedisitsweng ha DIPHOSO loketse sepheo ka tsela e setaele le tlotlontswe di le tlotlontswe di loketse setaele le tlotlontswe di se e utlwisisehang babatsehang, baamohedi ba loketse sepheo ka tsela e sepheo ka tsela e loketse sepheo ka tsela -Sehalo, rejisetara, setaele Sehalo, rejisetara, ditaba mmoho le maemo babatsehang, baamohedi babatsehang, baamohedi e babatsehang, le tlotlontswe ha di a lokela Boemo bo hodimo setaele, tlotlontswe ke -Tshebediso ya hae ya puo e a ba ditaba mmoho le ba ditaba mmoho le baamohedi ba ditaba baamohedi ba ditaba, tse lokelang ikgetha, mme e bontsha maemo maemo mmoho le maemo sepheo le maemo sepheo/tshusumetso boitshepo ka tsela e tsotehang -Tshebediso ya puo e -Tshebediso ya puo ke e -Puo e sebedisitswe -Tshebediso ya tlotlontswe le maemo -O sebedisitse sehalo se matla matla mme ho loketseng, mme e fetisa feela ka tsela ya e haellang ke sesosa sa Kgetho ya mantswe, mme se susumetsang ka tsela e sebedisitswe sehalo se moelelo ka tshwanelo motheo nehelano e sa Tshebediso ya puo, ikgethang loketseng -Puo ya bonono ke e -Sehalo mmoho le utlwisiseheng ditlwaelo, matshwao a -O batla o hloka diphoso tsa puo -Boholo ba mosebetsi ha loketseng mme e moelelo o hlahiswang puo le mopeleto le tsa mopeleto o na diphoso tsa sebedisitswe ka tshwanelo ke tema ke tse sa -O radilwe ka bokgoni bo tshebediso ya puo le -Sehalo se sebedisitswe ka lokelang MATSHWAO A 15 tsotehang mopeleto tshwanelo -Ho sebedisitswe -O radilwe hantle ka -O radilwe ka tsela e tlotlontswe ya motheo tshwanelo mahareng feela feela 13 10 7 4 -Tshebediso ya puo ke e -Tshebediso ya puo ke e -Tshebediso ya puo ke e -Puo ke ya motheo Boemo bo tlase nepahetseng mme e sefutho mme e loketseng kgotsofatsang le ha ho na feela mme e susumetsang sehalo sa tema maemo le ho sa tsamaelane mona sebedisitswe ka tsela e -O batla o hloka diphoso tsa puo -Sehalo ke se matla mme le mane haellang le tsa mopeleto se loketseng -Kakaretso sehalo ke se -Popeho ya dipolelo ke -O radilwe ka bokgoni bo -Ho na le diphoso tse loketseng le ha puo ya e tshwanang e se nang tsotehang seng kae tsa puo le tsa bonono e le e haellang motswako mopeleto -Tlotlontswe e haella -O radilwe hantle haholo feela SEBOPEHO 5 4 3 2 0–1 -Kgodiso ya sehlooho ke e -Dintlha ke tse loketseng -Dintlha tse loketseng di -Tse ding tsa dintlha ke -Dintlha tse hlokehang tsa Makgetha a tema: babatsehang mme tse hodisang hodisa sehlooho ka tsela e tse utlwahalang bohlokwa ha di a haella popeho ya dipolelo le -Katoloso ya dintlha ke e sehlooho mahareng -Dipolelo le diratswana -Dipolelo le diratswana tse kgodiso ya diratswana ikgethang -Momahano e bopilweng -Dipolelo le diratswana di di na le diphoso hlahisitsweng ke tse -Dipolelo le diratswana di ke e supang bokgoni bopilwe ka tsela e -Moqoqo o a utlwisiseha fosahetseng MATSHWAO A 5 bopilwe ka tsela e ikgethang -Dipolelo le diratswana di mahareng le ha o le diphoso -Moqoqo ha o na moelelo o loketse nehelano mme di -Moqoqo o ntse o hlahisa lebeletsweng fapafapanngwa ka moelelo tshwanelo MATSHWAO 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 4 DBE/Hlokola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo KAROLO YA A: MOQOQO SENOTLOLO SA HO TSHWAYA: Makgetha a tekanyetso Matshwao Senotlolo Dikahare le Moralo 30 DM = Puo le Setaele le tokiso ya diphoso 15 PST = Sebopeho 05 Seb. = Matshwao ohle 50 Ditaelo ho motshwayi: • Mohlahlobuwa o lokela ho ngola ka sehlooho se le SENG FEELA karolong ya A, mme a ngole ka dihlooho tse PEDI karolong ya B. • Karolo ka nngwe e na le ruburiki ya yona. • Sebedisa diruburiki tseo o di fuweng bakeng sa ho tshwaya tema ka nngwe. • Mohlahlobuwa a etse moralo bakeng sa tema ya hae. • Ha mohlahlobuwa a tswile lekoteng nehelanong temeng ya hae etsa tsena tse latelang: - mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa dikahare le moralo kgatong ya pele feela. - Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa tshebediso ya puo ho fella kgatong ya pele feela. - Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa sebopeho ho fella kgatong ya pele feela. Tataiso bakeng sa ho tshwaya moqoqo: Sehella lentswe kapa polelo e fosahetseng mola, o be o bontshe mofuta wa phoso hodima lentswe/polelo ka ho sebedisa matshwao ana a latelang. / bakeng sa ho arola mantswe a ngotsweng a kopantswe empa a lokela ho arolwa; —, + bakeng sa ho kopanya mantswe a arohantsweng empa a ngolwa a kopane; mn bakeng sa mongolo (orthography) o fosahetseng; mp bakeng sa mopeleto o fosahetseng; mt bakeng sa tshebediso ya matshwao a puo a fosahetseng kapa moo ho hlokehang letshwao la puo; p bakeng sa puo e sa sebediswang ka nepo kapa ka tshwanelo/tlwaelo; ۸ bakeng sa lentswe kapa karolwana ya lentswe e siilweng dipakeng tsa mantswe a mang; // bakeng sa ho arola diratswana Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 5 DBE/Hlokola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo KAROLO YA A: MOQOQO POTSO YA 1 1.1 Tse sehloho tseo dikgohola! Moqoqo wa phetelo/o hlalosang (Narrative/ Descriptive) • Moqoqong ona mohlahlobuwa o pheta taba e sehloohong ka tsela e kgodisang e bileng e hlakisa ditaba hantle. • Ditaba tsa hae di lokela ho ba ketane ya diketsahalo, mme e be diketsahalo tse kgolwehang leha di theilwe hodima kgopolotaba. • Moqoqo ona o hlalosa diketsahalo tsa boiqapelo, empa tse kgolwehang • Temana ya selelekela e lokela ho hohela thahasello ya mmadi • Moqoqo ona o ngolwa ho lekgathe lefetile le lephethi. • Qetello e sa tlwaelehang, e kgahlisang e phethela ha monate • Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: - a ka hlalosa sebaka, letsatsi le nako ya dikgohola - a hlalose seo a ileng a se bona ka tsela e hlakileng e tla bopela mmadi setshwantsho se hlakileng ka ketsahalo eo; - a ka hlalosa tse ileng tsa etsahala ka mora moo, tse kang ho iswa ha mahlatsipa bookelong kapa mmoshareng, ho senyeha ha ditsela le marokgo; ho thuswa ha mahlatsipa ke mmasepala wa selehae le ba thuso ya pele. [50] 1.2 Mathata a bakwang ke tlhokeho ya mosebetsi setjhabeng: Moqoqo o hlalosang (Descriptive) • Moqoqo ona o hlalosa diketsahalo tsa nnete tse amang sehlooho. • Mohlahlobuwa a ngole ditaba tsa hae jwalo ka ha eka o ne a le teng, mme o a di tseba. • Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: - mohlahlobuwa a ka bua ka palo e phahameng ya batho ba sa sebetseng; - a bontshe mathata a bakwang ke maemo ana a ho hloka mosebetsi a kang bofuma, kgatello ya maikutlo, malwetse a mangatangata jj; - a qoqe ka tharollo eo ho ka fanwang ka yona ho fokotsa sekgahla sa bonokwane le tlhokeho ya mosebetsi; - a bue ka mesebetsi eo batho ba ka ithehelang yona bakeng sa ho rarolla bothata bona; - a bue ka bohloko boo batho ba utsweditsweng ke batho ba sa sebetseng ba bang le bona ka baka la ho lahlehelwa ke thepa ya bona; - a bue ka mathata ao mashodu a utswitseng ka baka la ho hloka mosebetsi a iphumanang a kene ka hara ona. [50] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 6 DBE/Hlokola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo 1.3 Botle le bobe ba ho apara yunifomo: Moqoqo o sa tshehetseng lehlakore (Discursive) • Mofuteng ona wa moqoqo mohlahlobuwa o sekaseka sehlooho, e be o nehelana ka dintlha tse tshehetsang le tse hanyetsanang le sona. • Moqoqo ona ha o nke lehlakore, mme sepheo sa wona ke ho nehelana ka maikutlo mahlakoreng ka bobedi a sehlooho. • Dintlha tse tshehetsang le tse hanyetsanang di lokela ho lekalekana kapa di batla di lekana, ho se lehlakore le phahamiswang ho feta le leng. • Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: Botle ba ho apara yunifomo: - mohlahlobuwa a ka hlalosa dibaka moo yunifomo e aparwang ho tsona, tse kang bookelong, sepoleseng, dikolong le dikerekeng tse fapaneng; - a ka bolela hore yunifomo e ka fana ka seriti, e ka beha baithuti maemong a tshwanang, e ka thibela ho pepesa ba kojwana di mahetleng, jwalo jwalo. - a ka bontsha ka moo yunifomo e ka kopanyang batho ka teng; Bobe ba ho apara yunifomo: - mohlahlobuwa a ka bontsha ka moo yunifomo e ka tlisang ditlamorao tse mpe ka hore batho e be mahlatsipa ka baka la ho amahanngwa le ho itseng ho sa lokang; - a ka bontsha ka moo dinokwane di ka sebedisang yunifomo ho ikgakanya e le mapolesa kapa borasephethephethe kapa baoki (mohlala ho utswa masea dipetlele); - a ka bontsha ka moo e ka amohang motho tokelo ya ho apara seo a se ratang [50] 1.4 Ithanete e tlile ka ditlamorao tse ntle setjhabeng. Moqoqo wa kgang (Argumentative) • Moqoqo ona ke wa kgang. Mohlahlobuwa o kgetha lehlakore, mme o tsepama dintlheng tse dumellanang kapa tse hanyetsanang le sehlooho, ho ya ka moo a kgethileng kateng. • Mohlahlobuwa a hlahise ntlhakemo ya hae, mme a e tshehetse ka mabaka a utlwahalang; • Ntlhakemo ya mohlahlobuwa e lokela ho hlaka ka nako tsohle. • Disebediswa tsa bonono tse fapaneng le mawa a tshusumetso di lokela ho sebediswa. • Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: Dintle tsa tshebediso ya inthanete: - Mohlahlobuwa a ka hlalosa hore inthanete ke eng; - a ka hlalosa hore e bebofalletsa batho mosebetsi, (batho ba bang ha ba sa fola dibankeng, melaetsa e tsamaya ka pele ka diimeile); - a ka hlalosa hore inthanete e thusa batho ka ho ba bolokela nako le tjhelete ka ha ha ba hloke ho ba le tjhelete ya ho palama, ho posa ditokomane le ho etsa dikgatiso tsa dipampiri; - a ka hlalosa le hore dikolong tse ding boingodiso bo etswa ka inthanete; Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 7 DBE/Hlokola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo - a ka bua hape ka ntlha ya ho thusa ka diphuphutso- diasaenemente, ho ntshetsa pele tsebo ya bona ka ho fumana tlhahisoleseding ka Google. - a ka bolela le ka hore botitjhere ba fumanela baithuti tlhahisoleseding ya dithuto tse ding inthaneteng. Dimpe tsa tshebediso ya inthanete: - Mohlahlobuwa a ka hlahisa dimpe tsa inthanete (inthanete e ka fokotsa mesebetsi ya batho ba kang basebetsi ba dilaeborari, ba dibankeng ka ha ho se ho e na le batho ba sebedisang inthanete bakeng sa ho ya bankeng le balaolasephethephethe ka ha ho se ho na le dikhamera tse sebediswang mebileng ho tshwara batho ba tlotseng moedi wa lebelo); - Ditshebeletso tsa poso di a fokotseha kaha ha ho sa rekwa ditempe ka sekgahla sa mehleng ka ha batho ba hokelana ka diimeile ho e na le ho ngollana mangolo; - a ka bolela hore dinokwane di nkela batho ditjhelete tsa bona ka bolotsana di sebedisa inthanete; - a ka boela a hlalosa bonokwane bo etswang ka inthanete ho phatlalatsa mmino le dibuka tsa batho ntle le tumello le tefo; - a ka bua ka ditlamorao tse bosula, (mohlala ho hohela basadi/barwetsana petong) tsa ho ba le dikamano tsa marato ka inthanete; - a bue ka kgohedi e etswang inthaneteng moo batho ba hohelwang ka hore ba ka fumantshwa mosebetsi; - a ka bua ka ditlamorao tse mpe tsa ho boha ditshwantsho tsa thobalano inthaneteng. [50] 1.5 Seo nka se etsang ho tsosa tjantjello ha nka ba titjhere ya Sesotho. Moqoqo wa boimamelo (Reflective) - Ona ke moqoqo wa boimamelo, oo ho wona mongodi a hlahisang maikutlo a hae hodima sehlooho a se nahanisisa ka botebo. - Mongodi o nahana ka ntlha ya ho tlisa diphetoho puong ya Sesotho ebe o fana ka maikutlo le mehopolo ya hae. • Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: - mohlahlobuwa a ka hlalosa bohlokwa ba puo ya Sesotho; - a ka boela a bua ka bohlokwa ba thuto ya Sesotho jwalo ka ha e le e nngwe ya dipehelo tsa ho fetela sehlopheng se latelang; - a lokodise tseo a ka di etsang ho hodisa tjantjello ho baithuti, mme mehopolo eo a tlang ho e hlahisa e lokela ho ba ya boiqapelo feela e nang le bonnete ka hare. [50] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 8 DBE/Hlokola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo 1.6 Setshwantsho: Moqoqo wa mofuta ofe kapa ofe. Moqoqong ona mohlahlobuwa o boha setshwantsho, mme a hlalose kapa a phete ka seo a se bonang ka tsela e kgodisang ebileng e hlakisa ditaba hantle. Moqoqo ona o ka ngolwa ho tswa lehlakoreng lefe kapa lefe, ho latela moelelo oo a o fumanang ka setshwantsho. 1.6.1 • Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: - mohlahlobuwa a ka bua ka mekete ya dikapeso diyunivesithing le hore e etsahala ha ho etsahetse eng; - a bue ka thabo e bang teng ha motho a fetile dithuto tsa hae; - a bue ka menyetla ya mosebetsi eo a tlang ho e fumana jwalo ka ha a se a na le mangolo a thuto e phahameng; - a bue ka motlotlo oo batswadi ba bang le ona ha ngwana bona a atlehile dithutong; [50] 1.6.2 • Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: - mohlahlobuwa a ka bua ka tlhokeho ya metsi; - a bue ka disebediswa tse kgang metsi; - a ka bua ka metsi a latwang hole le leqeme la ona; - a ka bua ka komello le ka merwallo; - a bue ka tshitiso ya tshebediso ya pompo e le nngwe; - a bue ka tlhweko le melemo ya metsi; - a ka lokodisa kamoo metsi a lokelang ho baballwa kateng; - a bue ka mesebetsi e fapaneng ya metsi. [50] 1.6.3 • Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: - mohlahlobuwa a ka bua ka makgotla a dinyewe; - a ka bua ka tekatekanyo ya ditokelo; - a ka bua ka toka; - a ka bua ka sekala se bontshang boima ba ntho; - a hlalose se etsahalang ka phaphosing ya makgotleng a dinyewe; - a ka ipopela pale e amanang le tsa molao. [50] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A: 50 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 9 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 25] Makgetha a ho Phihlello e Phihlello e supang Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo Phihlello e haellang lekanyetsa babatsehang bokgoni feela DIKAHARE, MORALO 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 LE SEBOPEHO -Tshekatsheko e -Tshekatsheko e ntle -Tshekatsheko e -Tshekatsheko ya -Tshekatsheko e babatsehang ya haholo e bontshang lekaneng e bontshang motheo e bontshang totobatsa kgaello ya (Nehelano le mehopolo) sehlooho e supang tsebo e ntle ya makgetha tsebo ya makgetha a tsebo ya makgetha a tsebo ya makgetha a Ho rala, ho hlophisa bokgoni bo ikgethang a mofuta ona wa tema mofuta ona wa tema itseng feela a mofuta ona mofuta ona wa tema mehopolo. -Mehopolo e matla e -Mosebetsi ha o kgere o -Mosebetsi ha o a wa tema -Moelelo o nyotobetswa Kelohloko ya butswitseng tsepame sehloohong tsepama sehloohong ka -Mosebetsi o na le ke ho kgera ho hoholo maikemisetso, -Tsebo e batsi ya -Mehopolo le dikahare ke ho phethahala ho na le tsepamo e itseng feela -Mehopolo le dikahare ha baamohedi ba ditaba le makgetha a mofuta ona tse momahaneng, tse ho kgera ho itseng sehloohong empa o a di na momahano maemo wa tema hlalositsweng ka botebo, -Mehopolo le dikahare di kgera -Ke dintlha tse mmalwa -Mosebetsi ha o kgere o mme dintlha di tshehetsa na le momahano e -Mehopolo le dikahare ha haholo tse tshehetsang MATSHWAO A 15 tsepame sehloohong sehlooho amohelehang se ka mehla di sehlooho -Mehopolo le dikahare ke -Sebopeho ke se -Ke dintlha tse itseng momahaneng -Ha ho na boiteko bo tse momahaneng loketseng se nang le feela tse tshehetsang -Sehlooho se tshehetswa entsweng ho sebedisa -Dintlha tsohle di diphoso tse mmalwa sehlooho ke dintlha tse itseng feela sebopeho se tshehetsa sehlooho mme -Ka kakaretso sebopeho -Sebopeho se foofo nepahetseng di hlalositswe ka botebo ke se loketseng empa se feela, mme se na le -Sebopeho ke se nang le diphoso tse bohlotsa bo boholo nepahetseng itseng PUO, SETAELE LE HO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 HLAOLA DIPHOSO -Sehalo, rejistara, -Sehalo, rejistara, -Sehalo, rejistara, -Sehalo, rejistara, -Sehalo, rejistara, setaele le tlotlontswe di setaele le tlotlontswe di setaele le tlotlontswe di setaele le tlotlontswe ha setaele le tlotlontswe ha Sehalo, rejistara, setaele, loketse ka ho fetisisa loketse ka ho fetisisa loketse maikemisetso, di a lokela maikemisetso, di dumellane le maikemisetso, maikemisetso, maikemisetso, baamohedi ba ditaba le baamohedi ba ditaba le maikemisetso, baamohedi ba ditaba le baamohedi ba ditaba le baamohedi ba ditaba le maemo maemo hantle baamohedi ba ditaba le maemo. maemo maemo -Mosebetsi o na le -Tshebediso ya puo e maemo Tshebediso ya puo, -Tshebediso ya puo e -Ka kakaretso tshebediso diphoso tse itseng tsa fosahetse e bile e tletse -Mosebetsi o tletse tlwaelo ya tshebediso ya nepahetse e bile e ya puo ke e nepahetseng tshebediso ya puo diphoso tse ngata diphoso o dubakane puo, kgetho ya mantswe, bopehile hantle e bileng e bopehile -Tshebediso ya -Tshebediso e seng kae -Tlotlontswe ha e matshwao a puo le -Mosebetsi ha o na hantle tlotlontswe ke e lekaneng ya tlotlontswe dumellane le maemo mopeleto diphoso -Tshebediso ya -Diphoso ha se tse -Moelelo o nyotobetse -Moelelo o nyotobetse tlotlontswe e ntle haholo nyotobetsang moelelo haholo MATSHWAO A 10 -Mosebetsi boholo ha o na diphoso MATSHWAO 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 10 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO SENOTLOLO SA HO TSHWAYA: Makgetha a Tekanyetso Matshwao Senotlolo Dikahare, Moralo le Sebopeho 15 DMS = Puo, Setaele le Tekolobotjha 10 PST = Matshwao ohle 25 Ditaelo ho motshwayi: • Mohlahlobuwa o lokela ho ngola ka dihlooho tse PEDI karolong ena. • Ha mohlahlobuwa a tswile lekoteng nehelanong etsa tsena tse latelang: - Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa dikahare ho fella kgatong ya pele feela. - Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa tshebediso ya puo ho fella kgatong ya pele feela. - Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa sebopeho ho fella kgatong ya pele feela. - Mohlahlobuwa a etse moralo bakeng sa ditema tsa hae. Tataiso bakeng sa ho tshwaya tema e telele: • Sehella lentswe kapa polelo e fosahetseng mola, o be o bontshe mofuta wa phoso hodima lentswe/polelo ka ho sebedisa matshwao ana a latelang. o / bakeng sa ho arola mantswe a ngotsweng a kopantswe empa a lokela ho arolwa; o —, + bakeng sa ho kopanya mantswe a arohantsweng empa a ngolwa a kopane; o mn bakeng sa mongolo (orthography) o fosahetseng; o mp bakeng sa mopeleto o fosahetseng; o mt bakeng sa tshebediso ya matshwao a puo a fosahetseng kapa moo ho hlokehang letshwao la puo; o p bakeng sa puo e sa sebediswang ka nepo kapa ka tshwanelo/tlwaelo; o ۸ bakeng sa lentswe kapa karolwana ya lentswe e siilweng dipakeng tsa mantswe a mang; o // bakeng sa ho arola diratswana. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 11 DBE/Hlokola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO POTSO YA 2 2.1 Lengolo la semmuso Sebopeho: • Diaterese di pedi. • Aterese ya mongodi wa lengolo e ngolwa ho tloha mahareng a leqephe ho leba ka letsohong le letona, e nto latelwa ke letsatsi, kgwedi le selemo, feela jwalo ka lengolo la setlwaedi. • Aterese ya ya ngollwang (moamohedi) e ngolwa ka letsohong le letshehadi. Aterese ya moamohedi e qalwa ka maemo a tshebetso a ya ngollwang. ELA HLOKO: Tsela e nepahetseng ke ya hore aterese le letsatsi/mohla di lokela ho ngolwa di arohane. Ha mohlahlobuwa a ngotse aterese le letsatsi/mohla di kopane, ho se be le kotlo eo a e fuwang. • Tlasa aterese ke tumediso (monghadi, mofumahadi kapa mofumahatsana). • Tlasa tumediso ho ngolwa mola wa sehlooho – o totobatsang sepheo sa lengolo leo. • Ka mora mola wa sehlooho ho ngolwa seratswana sa selelekela (sa pele) seo e leng ntshetsopele ya ditaba. • Seratswana se seng le se seng ke se matlafatsang mahlakore a fapaneng a taba eo ho buuwang ka yona. Ho siuwe mola pakeng tsa diratswana. • Qetelo le yona e be ya semmuso, mme e ka ngolwa tjena: 'Ka botshepehi' 'Ka boikokobetso' jj. • Ya ngolang lengolo o lokela ho ngola lebitso la hae ka botlalo ka mora qetelo, ebe o a saena ka mora lebitso leo. • Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: - sepheo seo lengolo le ngolwang ka sona – ho kopa tlhahisoleseding mabapi le makala a thuto a fumanwang yunivesithing eo; - a totobatse dithuto tseo a di entseng kereiting ya 12; - a kope thuso ka lekala la mosebetsi leo yena a ka le latelang ho ya ka dithuto tseo a di etsang kereiting ya 12; [25] 2.2 Raporoto/Tlaleho Sebopeho: Ena ke tema eo ho tlalehwang ketsahalo e itseng ho yona mme sebopehong e lokela ho hlahisa dintlha tsena tse latelang: - motho kapa batho bao raporoto e lebisitsweng ho bona; - sehlooho sa raporoto; - letsatsi kapa mohla wa ketsahalo; - ditaba kapa dintlha tseo ho tlalehwang mabapi le tsona; - pehelo e entswe ke mang; - mohla le sekenetjhara/tshaeno. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 12 DBE/Hlokola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo • Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: - raporoto e lebisitswe ho mosuwehlooho; - sehlooho sa raporoto e tla ba ho utsuwa ha dikhomphutha - letsatsi kapa mohla oo ketsahalo e etsahetseng ka lona; - boemo ba phaposi eo dikhomputara di bolokwang ka ho yona le polokeho ya tsona; - a hlahise hore pehelo e entswe ke mang le maemo a hae mosebetsing; - a qetelle ka ho saena le ho ngola la mohla. [25] 2.3 Lengolo la setswalle/setlwaedi Sebopeho: - Aterese e nngwe mme ke ya mongodi wa lengolo - Aterese ya mongodi wa lengolo e ngolwa ho tloha bohareng ba leqephe ho leba letsohong le letona. ELA HLOKO: Tsela e nepahetseng ke ya hore aterese le letsatsi/mohla di lokela ho ngolwa di arohane. Ha mohlahlobuwa a ngotse aterese le letsatsi/mohla di arohane kapa di kopane, ho se be le kotlo eo a e fuwang. - Tlasa aterese ke tumediso. - Seratswana sa selelekela se lokela ho ba sekgutshwane, se omele ditaba. - Mmele wa lengolo o ahwa ka diratswana tse seng kae, moo mohlahlobuwa a hlahisang ditaba ka botebo. - Qetelo ya lengolo e ba e kgutshwane, le puo e be ya setswalle, mohlala: 'Wa tsena, Ke nna', jj. - Mongodi o ngola lebitso la hae kapa ka moo ba tlwaetseng ho bitsana kateng (lebitso la botswalle), mohlala Wa mme, Ntja mme, Weso, Kgotsi, Kgabaneso, jj. • Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: - sepheo seo lengolo le ngolwang ka sona – ho kgothatsa motswalle ya kulang jwalo ka ha e le moo ho se ho tla ngolwa; - a hlalose mekgwa eo a tlang ho thusa motswalle kateng hang feela ha a tswa sepetlele; - a bontshe motswalle bohlokwa ba ho sa lahle tshepo ka nako ya mahlonoko e kang ena. [25] 2.4 Lenanetsamaiso le metsotso ya kopano. Sebopeho: - Metsotso e lokela ho ba le tse latelang: mohla/letsatsi, nako le sebaka/tulo moo kopano e tlang ho tshwarelwa teng. - Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: - Dikahare tse lebelletsweng tsa metsotso ke tse thehilweng hodima lenanetsamaiso; - pulo le kamohelo; - tlhomamiso ya seboka/kopano; - ba teng le ba siyo; - metsotso ya kopano e fetileng; - tse tswang metsotsong; - ditaba tse ding. (ho be le ditaba tse pedi ho isa ho tse tharo tse ntjha); - kgetho ya letsatsi la kopano e latelang; - ho kwala kopano. [25] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 13 DBE/Hlokola–Tlhakubele 2015 NSC – Memorandamo 2.5 Puo Sebopeho: - Puo ya sebui e be le selelekela, mmele le qetelo. - Selelekela e be se hohelang, moo a ka fanang ka mabaka a hore ke hobaneng a nehelana ka puo eo. - Mmele o fupare boholo ba dintlha tsa hae tsa thoholetso. - Qetelo e be e nang le sehlahlo mme e be e akaretsang puo ya hae. - Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: - mohlahlobuwa a ka qala pele ka ho leboha sebaka seo a se fuwang; - a lebohe bohle ba teng mmokeng oo; - a bue ka sepheo sa seboka seo; - a bontshe kamoo tshebediso ya dithethefatsi e leng kotsi kateng bathong ba di sebedisang le ho ba sa di sebediseng; - a bue kamoo ho leng bonolo ka teng ho fetoha lekgoba la dithethefatsi; - a bue ka mefuta ya dithethefatsi eo a e tsebang le kotsi ya mofuta ka mong. [25] 2.6 Puisano Sebopeho: - Puisano ke tema e ngolwang ho hlahisa puisano e teng dipakeng tsa batho ba babedi kapa ho feta. - Puisano e ngolwa ka mehla e le puo ya mmui, empa matshwao a di-a- bulwa-di-a-kwalwa ('…') ha a sebediswe. - Lebitso la sebui le ngolwa ka letsohong le letshehadi la leqephe le bile le latelwa ke letshwao la kgutlopedi. - Polelo e nngwe le e nngwe e lokela ho ba karabelo ya polelo e sa tswa buuwa mmoho le katoloso ya dintlha hodima polelo eo. - Sehalo le puo tse sebediswang di tla itshetleha kamanong ya dibui le seo ho buuwang ka sona. - Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: - mohlahlobuwa a ka qala ka selelekela moo a hlahisang bothata ba moithuti ya se nang seaparo sa sekolo. - a totobatse kopo ya hae le mabaka a etsang hore a etse kopo e jwalo; a hlahise dikarabelo tsa mosuwehlooho mme puisano e tswele pele. [25] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B: 50 MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA: 100 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello