Life Sciences Grade 12 P1 NSC November 2018 Memo (Afrikaans)

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 LEWENSWETENSKAPPE V1 NOVEMBER 2018 NASIENRIGLYNE PUNTE: 150 Hierdie nasienriglyne bestaan 11 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V1 2 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne BEGINSELS MET BETREKKING TOT NASIEN VAN LEWENSWETENSKAPPE 1. Indien meer inligting as die puntetoekenning gegee word Hou op merk nadat die maksimum punte verkry is en trek 'n kronkellyn en dui 'maks' punte in die regterkantse kantlyn aan. 2. Indien, byvoorbeeld, drie redes vereis en vyf word gegee Merk net die eerste drie ongeag daarvan of almal of sommige korrek/nie korrek is nie. 3. Indien die hele proses beskryf word terwyl slegs 'n deel vereis word Lees alles en krediteer die relevante dele. 4. Indien vergelykings vereis, maar beskrywings gegee word Aanvaar indien die verskille/ooreenkomste duidelik is. 5. Indien tabulering vereis word en paragrawe gegee word Kandidate sal punte verbeur indien nie getabuleer nie. 6. As geannoteerde diagramme aangebied word in plaas van beskrywings wat vereis word Kandidate sal punte verbeur. 7. Indien vloeidiagramme i.p.v. beskrywings aangebied word Kandidate sal punte verbeur. 8. Indien die volgorde vaag is en skakelings nie sin maak nie Krediteer waar volgorde en skakelings korrek is. Waar volgorde en skakelings nie korrek is nie, moenie krediteer nie. As die volgorde en skakelings weer korrek is, gaan voort om te krediteer. 9. Nie-erkende afkortings Aanvaar indien dit aan begin van antwoord omskryf is. Indien dit nie omskryf is nie, moenie die nie-erkende afkorting krediteer nie, maar krediteer die res van die antwoord indien dit korrek is. 10. Verkeerd genommer Indien die antwoorde die regte volgorde van die vrae pas, is dit aanvaarbaar. 11. Indien die taal wat gebruik word, die bedoelde betekenis verander Moenie aanvaar nie. 12. Spelfoute Aanvaar as dit herkenbaar is, met die voorbehoud dat dit nie iets anders in Lewenswetenskappe beteken nie of as dit buite konteks is. 13. Indien gewone name gegee word in terminologie Aanvaar, indien dit by die nasionale memobespreking aanvaar is. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V1 3 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 14. Indien slegs letter vereis word en slegs die naam word gegee (en andersom) Geen krediet nie. 15. As eenhede van mate nie aangedui word nie Memorandum sal afsonderlike punte vir eenhede aandui, behalwe waar dit reeds in die vraag gegee is. 16. Wees sensitief vir die betekenis van die antwoord, wat soms op verskillende maniere aangebied kan word 17. Opskrif Alle illustrasies (diagramme, tekeninge, grafieke, tabelle, ens.) moet van 'n opskrif voorsien en gekrediteer word. 18. Vermenging van amptelike tale (terme/konsepte) 'n Enkele woord of twee in enige ander amptelike taal anders as die leerder se assesseringstaal waarin die meeste van sy/haar antwoorde aangebied word, moet gekrediteer word, indien dit korrek is. 'n Nasiener wat in die relevante amptelike taal vaardig is, behoort geraadpleeg te word. Dit geld vir alle amptelike tale. 19. Geen veranderinge mag aan die memorandums aangebring word nie. In uitsonderlike gevalle sal die Provinsiale Interne Moderator met die Nasionale Interne Moderator beraadslaag (en die Eksterne Moderator waar nodig). 20. Slegs memorandums wat die handtekeninge van die Nasionale Interne Moderator en UMALUSI-moderatore bevat en deur die Nasionale Departement van Basiese Onderwys via die provinsies versprei word, mag gebruik word tydens opleiding van nasieners en tydens die nasienperiode. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V1 4 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 B 1.1.2 B 1.1.3 D 1.1.4 C 1.1.5 C 1.1.6 A 1.1.7 B 1.1.8 C 1.1.9 A 1.1.10 C (10 x 2) (20) 1.2 1.2.1 Amniotiese eier 1.2.2 Prekosiële/vroegselfstandige ontwikkeling 1.2.3 Serebellum 1.2.4 Choroïed 1.2.5 Corpus callosum 1.2.6 Hipotalamus 1.2.7 Koolstofdioksied/CO 2 1.2.8 Tropismes 1.2.9 Onkruiddoders/onkruidmiddel 1.2.10 Stropery (10) 1.3 1.3.1 Geen 1.3.2 Slegs A 1.3.3 Beide A en B (3 x 2) (6) 1.4 1.4.1 Bevrugting (1) 1.4.2 Mitose (1) 1.4.3 - Chorion - Amnion (MERK SLEGS EERSTE TWEE) (2) 1.4.4 (a) Sigoot (1) (b) Morula (1) (c) Blastosist/blastula (1) 1.4.5 Buis van Fallopius/oviduk (1) 1.4.6 47 (1) (9) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V1 5 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 1.5 1.5.1 (a) Pituïtêre/hipofise (1) (b) Tiroksien (1) 1.5.2 Negatiewe-terugkoppelings/terugvoer -meganisme (1) 1.5.3 - Minder van hormoon B/tiroksien sal afgeskei word - Meer van hormoon A/TSH sal afgeskei word (MERK SLEGS EERSTE TWEE) (2) (5) TOTAAL AFDELING A: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V1 6 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne AFDELING B VRAAG 2 2.1 2.1.1 (a) Profase I (1) (b) Anafase I (1) 2.1.2 selmembraan nukleolus nukleus/kern chromosoom nukleoplasma/kernplasma nukleuêre membraan/ kernmembraan sitoplasma Selle gevorm aan die einde van meiose Nasienkriteria Slegs twee selle is geteken (D) 1 punt Elke sel besit slegs twee ongerepliseerde chromosome (C) 1 punt Elke chromosoom is die korrekte grootte en met korrekte skadu (S) 1 punt Enige TWEE korrekte byskrifte (L) 2 punte (5) (7) 2.2 2.2.1 - Benodig vir spermatogenese - Stimuleer die ontwikkeling van die sekondêre manlike kenmerke/dieper stem/baard/liggaamshare/toename in spiermassa/geslagsorgane vergroot/seksdrang (MERK SLEGS EERSTE EEN) Enige (1) 2.2.2 - Toediening van testosteroon/hormonale behandeling - Chirurgie (2) (MERK SLEGS EERSTE TWEE) 2.2.3 33⅓ %/33,3 (1) 2.2.4 Dit verhoog die kanse van testikulêre kanker (1) (MERK SLEGS EERSTE EEN) 2.2.5 - Die temperatuur van die testes sal te hoog wees/swak bloedsirkulasie/ verhoogde druk op die testis - daarom sal sperms sal nie volwasse word nie/ spermatogenese sal negatief beïnvloed word (2) (7) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V1 7 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 2.3 2.3.1 Om die LMI te bereken (1) 2.3.2 41/100 x 1510 = 619 (Aanvaar 619,1) (3) 2.3.3 Slegs vrouens wat beplan het om swanger te raak sal weet hoe lank dit hulle geneem het om swanger te word (2) 2.3.4 Al die vroue: - was dieselfde ouderdom/tussen die ouderdom van 20 en 30 jaar - was vir dieselfde tydsduur swanger/ ten minste 20 weke swanger - het beplan om swanger te raak - het normaal swanger geword (MERK SLEGS EERSTE EEN) Enige (1) 2.3.5 Moenie rook as jou LMI <20 of ≥30 is nie (2) 2.3.6 - Ooreenstemmende/dieselfde resultate is verkry - in die tweede/ herhaalde ondersoek (2) (11) 2.4 2.4.1 (a) Vervoer klankgolwe na die timpanummembraan (trommelvlies)/skei oorwas af (1) (MERK SLEGS EERSTE EEN) (b) Verseker dat die druk dieselfde is aan weerskante van die timpanummembraan(trommelvlies) (1) (MERK SLEGS EERSTE EEN) (c) Stel die druk in die binneoor vry (1) (MERK SLEGS EERSTE EEN) 2.4.2 (a) C (1) (b) D (1) 2.4.3 - Die reseptore kan nie die prikkels na impulse omskakel nie - Geen impulse/minder impulse sal na die serebrum vervoer word - en die persoon sal niks hoor nie/swak hoor (3) 2.4.4 - Die klankvibrasies word oorgedra vanaf die groot timpanummembraan - na die kleiner ovale venster - deur die gehoorbeentjies - wat geranskik is van die grootste na die kleinste - Dit konsentreer die vibrasies, versterk hulle Enige (3) 2.4.5 - 'n Verandering in die spoed/rigting van beweging - stimuleer die kristae - Die prikkel word omgeskakel na 'n impuls - Die impulse word vervoer na die serebellum - via die gehoorsenuwee - Die serebellum stuur impulse na die spier om balans te herstel Enige (4) (15) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V1 8 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 3 3.1 3.1.1 Ouksien (1) 3.1.2 (a) Lig (1) (b) Swaartekrag/gravitasie (1) 3.1.3 Plantstruktuur B het na die lig gebuig/na A/positief fototropies (1) 3.1.4 - Ouksien akkumuleer aan die onderkant van die wortel - Die hoë konsentrasie ouksien aan die onderkant van die wortel inhibeer groei - Die laer konsentrasie ouksien aan die bokant stimuleer groei - veroorsaak oneweredige groei/die wortel buig afwaarts/positief geotropies Enige (3) (7) 3.2 3.2.1 A (1) 3.2.2 Die impulse word nie na die brein toe vervoer nie/gaan direk van die reseptor na die effektor via die rugmurg (1) 3.2.3 - Laat die persoon toe om vinnig te reageer - en sonder om te dink/onwillekeurig - op 'n prikkel - om skade aan die liggaam te voorkom* 1* vepligte + enige ander 2 (3) 3.2.4 Senuwee/ rugmurg (1) 3.2.5 - Dit dien as 'n isoleerder - en versnel gevolglik die senuwee impulse/voorkom 'n kortsluiting (2) 3.2.6 - Die persoon sal in staat wees om die prikkel te voel - maar sou nie in staat wees om te reageer nie - omdat die impulse nie na die effektor oorgedra sal word nie Enige (2) 3.2.7 - Die reseptor ontvang die prikkel - en skakel dit om in 'n impuls - wat deur die sensoriese neuron vervoer wordvia die rugmurg - na die brein*/ serebrum - Die brein/serebrum interpreteer die impulse* - Die brein/serebrum stuur impulse na ‘n motoriese neuron - wat die impulse na die effektor vervoer - wat 'n reaksie tot gevolg het 2* verpligte + enige ander 4 (6) (16) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V1 9 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 3.3 3.3.1 Die vlak styg (1) T 3.3.2 Minder groter maaltye Baie kleiner maaltye 1. Maksimum insulien- 1. Maksimum insulien konsentrasie in bloed is konsentrasie in bloed is hoër/tussen 160-180 laer /tussen 120-140 mg/dl mg/dl 2. Minimum insulien- 2. Minimum insulien- konsentrasie in bloed is konsentrasie in bloed is laer/tussen 20-30 mg/dl hoër/40 mg/dl 3. Insulienkonsentrasie in 3. Insulienkonsentrasie in bloed styg en daal drie bloed styg en daal ses maal maal 'n dag/minder 'n dag/meer gereeld gereeld 4. Groot veranderinge in 4. Klein veranderinge in insulienkonsentrasie/ insulienkonsentrasie/ tussen 160-180 mg/dl tussen 80-10 mg/dl 5. Insulienkonsentrasie val tot 5. Insulienkonsentrasie varieer onder die minimum bo en onder die minimum glukosekonsentrasie glukosekonsentrasie (MERK SLEGS EERSTE TWEE) 1 vir tabel + Enige 2 x 2 (5) 3.3.3 - 'n Diabeet kan moontlik nie genoeg insulien produseer nie - Wanneer baie kleiner maaltye geëet word, dring minder glukose die bloed binne - minder insulien/net genoeg word benodig - om glukose in bloed na normaal te laat terugkeer OF - 'n Diabeet kan moontlik nie genoeg insulien produseer nie - Wanneer minder groter maaltye geëet word, dring meer glukose die bloed binne - meer insulien word benodig - om glukose in bloed na normaal te laat terugkeer (4) (10) 3.4 3.4.1 B (1) 3.4.2 - Die persoon sweet - Vasodilasie het plaasgevind (2) (MERK SLEGS EERSTE TWEE) 3.4.3 Adrenalien (1) 3.4.4 - Bloedvate is saamgetrek - Minder bloed word na die vel/sweetkliere gestuur - Minder sweet word gevorm/minder verdamping vind plaas - en minder hitte gaan verlore Enige (3) (7) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V1 10 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 4 Die oorsake van versnelde aardverwarming (H) - Die konsentrasie van die kweekhuisgasse in die atmosfeer het verhoog - Die verbranding van fossielbrandstowwe/gebruik van motors/vure - en industriële prosesse - het groot hoeveelhede CO 2 /N 2 O/CFK’s in die atmosfeer vrygestel - Ontbossing - veroorsaak dat minder CO 2 vanuit die atmosfeer verwyder word - As gevolg van die ontbinding van organiese afval by stortingsterreine/ryslande - en die styging in die getalle van lewende hawe - het die konsentrasie van metaan/CH 4 in die atmosfeer toegeneem - Dit het die verhoogde kweekhuiseffek veroorsaak - Meer hitte word in die atmosfeer vasgevang Enige (8) Impak van aardverwarming op weerpatrone (W) - Hoër temperaturekom voor - Hittegolwe kom voor - Die verspreiding van reënval verander - wat lei tot hoër reënval in sekere areas - terwyl ander areas laer reënval sal hê/droogte sal ervaar - Storms is hewiger/gereeld Enige (3) Hoe veranderinge in weerpatrone voedselsekerheid beïnvloed (F) - Voedselsekerheid neem af* Veranderinge in weerpatrone veroorsaak: - Woestynvorming - meer vloede - en woeste brande - wat gronderosie verhoog en het tot gevolg dat: o minder gewasse aangeplant word o oesopbrengste laer is o minder voedsel vir lewende hawe - Hoër omgewingstemperature beïnvloed lewende hawe/gewasse negatief - Hierdie faktore verminder voedselsekerheid nog meer - Voedsel word duurder 1* verpligte + Enige 5 ander (6) Inhoud: (17) Sintese: (3) (20) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V1 11 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne ASSESSERING VAN DIE AANBIEDING VAN DIE OPSTEL Relevansie Logiese volgorde Omvattend Alle inligting voorsien is relevant vir Idees is in 'n logiese/ oorsaak- Beantwoord alle aspekte wat by die die vraag gevolg volgorde opstel vereis word met voldoende besonderhede Al die inligting voorsien is relevant Al die inligting rakende die: Die volgende punte moet ten minste vir: - Die oorsake van versnelde ingesluit wees: - Die oorsake van versnelde aardverwarming - Die oorsake van versnelde aardverwarming - Die impak van aardverwarming aardverwarming (H) (5/8) - Die impak van aardverwarming op weerpatrone - Die impak van aardverwarming op weerpatrone - Hoe veranderde weerpatrone op weerpatrone (W) (2/3) - Hoe veranderde weerpatrone voedselsekerheid beïnvloed - Hoe veranderde weerpatrone voedselsekerheid beïnvloed voedselsekerheid beïnvloed (F) Is in 'n logiese volgorde gegee. (4/6) Daar is geen irrelevante inligting nie 1 punt 1 punt 1 punt TOTAAL AFDELING C: 20 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou