Life Sciences Grade 12 P2 NSC November 2018 Memo (Afrikaans)

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 LEWENSWETENSKAPPE V2 NOVEMBER 2018 NASIENRIGLYNE PUNTE: 150 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 11 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 2 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne BEGINSELS MET BETREKKING TOT DIE NASIEN VAN LEWENSWETENSKAPPE 1. Indien meer inligting as die puntetoekenning gegee word Hou op merk nadat die maksimum punte verkry is en trek 'n kronkellyn en dui 'maks'-punte in die regterkantse kantlyn aan. 2. Indien, byvoorbeeld, drie redes vereis en vyf word gegee Merk net die eerste drie ongeag of almal of sommige korrek/nie korrek is nie. 3. Indien die hele proses beskryf word terwyl slegs 'n deel vereis word Lees alles en krediteer die relevante dele. 4. Indien vergelykings vereis word, maar beskrywings word gegee Aanvaar indien die verskille/ooreenkomste duidelik is. 5. Indien tabulering vereis word, maar paragrawe word gegee Kandidate sal punte verbeur indien nie getabuleer nie. 6. As geannoteerde diagramme aangebied word, terwyl beskrywings vereis word Kandidate sal punte verbeur. 7. Indien vloeidiagramme i.p.v. beskrywings aangebied word Kandidate sal punte verbeur. 8. Indien die volgorde vaag is en skakelings nie sin maak nie Krediteer waar volgorde en skakelings korrek is. Waar volgorde en skakelings nie korrek is nie, moenie krediteer nie. As die volgorde en skakelings weer korrek is, gaan voort om te krediteer. 9. Onherkenbare afkortings Aanvaar indien dit aan die begin in die antwoord omskryf is. Indien dit nie omskryf is nie, moenie die onherkenbare afkorting krediteer nie, maar krediteer die res van die antwoord indien dit korrek is. 10. Verkeerd genommer Indien die antwoord die regte volgorde van die vrae pas, maar die verkeerde nommer word gegee, is dit aanvaarbaar. 11. Indien taal wat gebruik word, die bedoelde betekenis verander Moenie aanvaar nie. 12. Spelfoute Aanvaar as dit herkenbaar is, mits dit nie iets anders in Lewenswetenskappe beteken nie of as dit buite konteks is. 13. Indien gewone name gegee word in terminologie Aanvaar, mits dit by die nasionale memobespreking aanvaar is. 14. Indien slegs die letter vereis word, maar slegs die naam word gegee (en andersom) Moenie krediteer nie Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 3 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 15. As eenhede nie in mate aangedui word nie Kandidate sal punte verbeur. Memorandum sal afsonderlik punte vir eenhede aandui. 16. Wees sensitief vir die betekenis van die antwoord, wat soms op verskillende maniere aangebied kan word. 17. Opskrif Alle illustrasies (diagramme, grafieke, tabelle, ens.) moet 'n opskrif hê. 18. Vermenging van amptelike tale (terme en konsepte) 'n Enkele woord of twee wat in enige amptelike taal voorkom anders as die leerder se assesseringstaal waarin die meeste van sy/haar antwoorde aangebied word, moet gekrediteer word, indien dit korrek is. 'n Nasiener wat in die relevante amptelike taal vaardig is, moet geraadpleeg word. Dit geld vir alle amptelike tale. 19. Veranderinge aan die memorandum Geen veranderinge mag aan die goedgekeurde memorandum aangebring word sonder dat daar met die provinsiale interne moderator beraadslaag is, wat op sy/haar beurt met die nasionale interne moderator (en die Umalusi- moderatore indien nodig) sal beraadslaag, nie. 20. Amptelike memorandums Slegs memorandums wat die handtekeninge van die nasionale interne moderator en die Umalusi-moderatore bevat en deur die Nasionale Departement van Basiese Onderwys via die provinsies versprei word, mag gebruik word. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 4 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 C  1.1.2 B 1.1.3 C 1.1.4 B 1.1.5 A 1.1.6 C 1.1.7 C 1.1.8 D 1.1.9 B (9 x 2) (18) 1.2 1.2.1 Waterstofbindings 1.2.2 Genoom 1.2.3 Kulturelebewys 1.2.4 Spesiasie 1.2.5 Hemofilie 1.2.6 Foramen magnum 1.2.7 Allele 1.2.8 Diskontinue/onderbroke variasie 1.2.9 Gonosome/geslagschromosome (9 x 1) (9) 1.3 1.3.1 Slegs A 1.3.2 Beide A en B 1.3.3 Slegs A (3 x 2) (6) 1.4 1.4.1 D- Chromatied E- Sentromeer (2) 1.4.2 23paar (1) 1.4.3 (a) E (1) (b) C/B (1) 1.4.4 (a) Nukleus/selkern Mitochondrium /mitochondrion (2) (Merk slegs eerste TWEE) (b) Dubbelheliks (1) (c) (DNA) Replisering (1) (9) 1.5 1.5.1 Filogenetiese stamboom/kladogram (1) 1.5.2 ‘n Eksoskelet (1) 1.5.3 (a) S (1) (b) T (1) 1.5.4 (a) Trilobiete (1) (b) Helmetiede (b) Tegopeltiede (1) OF (c) Tegopeltiede (c) Helmetiede (1) (d) Naraoïede (1) (8) TOTAAL AFDELING A: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 5 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 2 2.1 2.1.1 − A.g.v nie-disjunksie/nie-skeiding van ‘n chromosoompaar − tydens Anafase I − Twee chromosome het na een pool en − geen chromosoom het na die ander poolbeweeg nie Enige (3) 2.1.2 − Gameet A sal 24 chromosome hê/’n ekstra chromosoom − en wanneer dit ‘n normale ovum/gameet met 23 chromosome bevrug − sal die sigoot 3 chromosome by posisie 21 hê/ 47 chromosome (3) 2.1.3 (a) Profase I (1) (b) − Aangrensende chromatiede van homoloë chromosome oorkruis − by 'n punt genoem die chiasma − Daar is 'n uitruiling van DNA/DNS segmente/genetiese materiaal (3) (c) − Oorkruising bring genetiese variasiein gamete na vore − Genetiese variasie kan gunstige eienskappe tot gevolg hê − wat 'n beter kans op oorlewing kan verseker − wanneer omgewingstoestande verander OF − Oorkruising bring genetiese variasiein gamete na vore − Genetiese variasie kan ongunstige eienskappe tot gevolg hê − wat die kans op oorlewing verminder − wanneer omgewingstoestande verander Enige (3) (13) 2.2 2.2.1 (a) Vrou sonder SCID (1) (b) Man met SCID (1) (c) XDXd (2) 2.2.2 − Hy het die resessiewe alleel/Xd oorgeërf − vanaf die moeder/individu 4 (2) (6) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 6 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 2.3 2.3.1 (a) Dit laat die produksie van organismes met gewenste eienskappe toe/hoë gemiddelde melkopbrengs (1) (Merk slegs eerste EEN) (b) − Dit verminder genetiese variasie in die nageslag − Dit het geen verdere genetiese vooruitgang tot gevolg nie − Dit is duur − Is moontlik nie lonend vir kommersiële landbou nie (Merk slegs eerste EEN) Enige (1) 2.3.2 LMJC 865 het 'n hoë gemiddelde melkopbrengsgehad /78 liter per dag geproduseer/het die gewenste eienskap gehad (1) 2.3.3 − 'n Diploïede sel/ 'n sel met al die genetiese informasie is nodig − 'n Ovum is 'n haploïede sel/ bevat slegs die helfte van die genetiese informasie (2) 2.3.4 − Die nukleus/selkern van die ovum is verwyderen vervang met − die nukleus van ‘n somatiese skenkersel/diploïede skenkersel − Die sigoot is gestimuleer − sodat mitosekan plaasvind − Die embrio is toe in die uterus van 'n volwasse vroulike dier geplaas OF − Plante kan deur vegetatiewe voortplantinggekloon word/ ongeslagtelik /weefselkultuur/ge-ënt − ‘n Plant met die gewenste eienskappe word gekies − ‘n Vegetatiewe deel van die ‘ouerplant’ se struktuur is verwyder/(voorbeelde) en − in ‘n groeimedium geplaas/(voorbeeld) − en toegelaat om te groei Enige (4) (9) 2.4 2.4.1 Pers (1) 2.4.2 − Wanneer pers blomplante en wit blomplante gekruis word − het al die nakomelinge pers blomme/geen wit blomme nie (2) 2.4.3 − Die twee allele vir 'n eienskap − skei tydens meiose sodat − elke gameet slegs een alleel vir daardie eienskap besit (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 7 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 2.4.4 P1 Fenotipe Pers x Pers Genotipe Dd x Dd Meiose G/gamete D, d x D, d Bevrugting F1 Genotipe DD; Dd; Dd dd Fenotipe Pers: Wit* P 1 en F 1  Meiose en bevrugting *Verpligtend 1 + Enige 5 OF P1 Fenotipe Pers x Pers  Genotipe Dd x Dd Meiose Gamete D d Bevrugting D DD Dd d Dd dd 1 punt vir korrekte gamete 1 punt vir korrekte genotipes F1 Fenotipe Pers : Wit * P 1 en F 1  Meiose en bevrugting *Verpligtend 1 + Enige 5 (6) (12) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 8 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 3 3.1 3.1.1 − Die kaak is groot in die sjimpanseeen klein in Homo sapiens − Die kaak/verhemelte is reghoekig in die sjimpanseeen gerond in Homo sapiens − Groot spasies tussen die tande van die sjimpanseeen klein/ geen spasies in Homo sapiens − Groot slagtande/tande in die sjimpanseeen klein slagtande/ tande in Homo sapiens Enige 1 x 2 (2) (Merk slegs eerste EEN) − Die dieet het verander van die eet van rou voedsel in 3.1.2 Australopithecus − na 'n dieet van gaargemaakte voedsel in Homo sapiens (2) 3.1.3 (a) 'n Oorgangspesie toon intermediêre kenmerke tussen twee genera/spesies OF Dit het kenmerke gemeenskaplik aan beide die voorouer- spesie en die spesie wat volg (1) (b) Die kaak is kleiner as dié van die sjimpansee maar groter as dié van Homo sapiens OF Die slagtande/tande is kleiner as dié van die sjimpansee maar groter as dié van Homo sapiens OF Die vorm van die kaak/verhemelte is meer gerond as dié van die sjimpansee maar minder gerond as dié van Homo sapiens Enige 1 x 2 (2) (Merk slegs eerste EEN) (7) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 9 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 3.2 3.2.1 − Die helder kleurpatroon word met giftigheid geassosieer − wat predasie verminder en − die kans op oorlewing verbeter (3) − Daar is variasie in die kleur van die koningsslange 3.2.2 − Sommige is helderkleurig/lyk soos die koraalslange en − die ander is dof van kleur − Dié met die dowwe kleur word doodgemaak deur predatore − Dié met helder kleure word nie geëet nie − so hulle oorleef en plant voort − en dra die alleel vir helder kleur oor na die volgende generasie Enige (6) (9) 3.3 3.3.1 1900 (1) 3.3.2 80 �20� x 100 = 400% OF (100−20) � � x 100 = 400% 20 (3) 3.3.3 T Natuurlike seleksie Kunsmatige seleksie Die omgewing of natuur tree Mense verteenwoordig die op as seleksiedruk seleksiedruk Seleksie is in reaksie op Seleksie is in reaksie op die geskiktheid vir die omgewing bevrediging van menslike behoeftes Vind binne-in 'n spesie plaas Een of meer spesies kan betrokke wees (soos in kruisteling) (5) 1 vir Tabel + Enige 2 x 2 (9) (Merk slegs eerste TWEE) 3.4 3.4.1 - Hulle neem landerye op plase oor - Hulle uitpresteer die gesaaides vir spasie (1) 3.4.2 (a) Tipe onkruiddoder (1) (b) Tyd geneem om weerstand te ontwikkel (1) 3.4.3 (a) Dicloflop (1) (b) Trifluralin (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 10 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 3.4.4 (a) − Hulle sal die onkruiddoder op die onkruid aanwend en − waarneem of die onkruid oorleef oor baie generasies (2) (b) − Hulle het dieselfde onkruidspesie gebruik omdat ander onkruidspesies moontlik weerstand kon ontwikkel het teen daardie onkruiddoder − Elke onkruidspesie kan verskillend reageer op 'n onkruiddoder OF − Dit laat 'n enkele verandelike toe − waaraan al die resultate toegeskryf kan word (2) 3.4.5 Tyd geneem vir die evolusie van weerstand teen verskillende onkruiddoders 30 Tyd geneem vir die ontwikkeling 26 25 25 20 15 van weerstand (jare) 9 9 10 7 5 0 2,4-D Dalapon Picloran Dicloflop Trifluralin Onkruiddoder Riglyn vir die assessering van die grafiek Tipe: Kolomgrafiek getrek (T) 1 Opskrif van grafiek 1 Korrekte: − skaal vir Y-as en (S) − wydte en intervalle van kolomme op X-as 1 Korrekte: − byskrif vir X-as en − byskrif en eenheid vir Y-as (L) 1 Trek van kolomme 1 - 1 tot 4 kolomme korrek getrek 2 - Al 5 kolomme korrek getrek (6) (15) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 11 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne AFDELING C VRAAG 4 Struktuur (S) − RNA/RNS is 'n enkelstring − wat bestaan uit nukleotiedewat bestaan uit: − ribose suiker − fosfaatgroep − stiktofbasissewat − adenien, urasiel, guanien en sitosien/ (A, U, G en C) is − Die fosfaatgroep is gebind aan die ribose suiker − en die stikstofbasis is aan die suiker ribose geheg − Basisse by RNA/RNS is in getalle van drie gerangskik − as kodons op mRNA/bRNS − en antikodons op tRNA/oRNS − tRNA/oRNS het ‘n klawerblaar/haarnaald struktuur − tRNA/oRNS het 'n plek van aanhegting vir 'n aminosuur Enige (9) Betrokkenheid by proteïensintese (P) − mRNA/bRNSvorm − tydens transkripsie/ deur die gekodeerde boodskap vanaf DNA/DNS te kopieer − en beweeg uit die nukleus/selkern − en heg aan die ribosoom − Tydens translasie − stem die antikodon met die kodon ooreen − tRNA/RNS − bring die verlangde aminosuur na die ribosoom − Aminosure heg deur peptiedbindings − om die proteÏen wat benodig word te vorm Enige (8) Inhoud: (17) Sintese: (3) (20) ASSESSERING VAN DIE AANBIEDING VAN DIE OPSTEL Kriteria Relevant (R) Logiese volgorde (L) Volledigheid (C) Algemeen Alle inligting verskaf hou Idees is in 'n Alle aspekte wat vir die verband met die logiese/oorsaak gevolg opstel benodig word is onderwerp volgorde gerangskik voldoende aangespreek Vir hierdie Slegs inligting rakende Al die inligting rakende Ten minste: opstel in - die struktuur van die: - 6/9 korrekte punte vir die V4 verskillende tipes - Struktuur van RNA/RNS struktuur van RNA/RNS (S) RNA/RNS - en die betrokkenheid by - 5/8 vir die betrokkenheid in - en die betrokkenheid by proteïensintese proteïensintese (P) proteïensintese is verskaf is in logiese orde verskaf Daar is geen irrelevante inligting nie Punt 1 1 1 TOTAAL AFDELING C: 20 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou