Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2016 QP (Afr)

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2016 LEWENSWETENSKAPPE V2 PUNTE: 150 TYD: 2½ uur *LFSCA2* Hierdie vraestel bestaan uit 17 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2016) INSTRUKSIES EN INLIGTING Lees die volgende instruksies noukeurig deur voordat die vrae beantwoord word. 1. Beantwoord AL die vrae. 2. Skryf AL die antwoorde in jou ANTWOORDBOEK. 3. Begin ELKE vraag boaan ʼn NUWE bladsy. 4. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 5. Bied jou antwoorde aan volgens die instruksies van elke vraag. 6. ALLE sketse moet met potlood gemaak word en die byskrifte met blou of swart ink. 7. Teken diagramme, tabelle of vloeidiagramme SLEGS wanneer dit gevra word. 8. Die diagramme in hierdie vraestel is NIE noodwendig volgens skaal geteken NIE. 9. MOENIE grafiekpapier gebruik NIE. 10. Jy mag ʼn nieprogrammeerbare sakrekenaar, gradeboog en passer gebruik waar nodig. 11. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorgehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2016) LEWENSWETENSKAPPE V2 3 AFDELING A VRAAG 1 1.1 Verskeie opsies word as moontlike antwoorde vir die volgende vrae gegee. Kies die korrekte antwoord en skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (1.1.1–1.1.10 ) in die ANTWOORDBOEK neer, byvoorbeeld 1.1.11 D. 1.1.1 Die eerste primaat om gereedskap konsekwent te gebruik was ... A Homo erectus. B Homo habilis. C Homo floresiensis. D Homo neanderthalensis. 1.1.2 Die gemiddelde grootte brein in kubieke sentimeter van ʼn moderne mens is ... A 400–500 B 800–1 000 C 100–200 D 1 300–1 400 1.1.3 Tydens translasie, hang die tipe aminosuur wat tot die groeiende polipeptied toegevoeg word af van ... A slegs die kodon op die mRNA. B slegs die antikodon op die tRNA waaraan die aminosuur geheg is. C die kodon op die mRNA en die antikodon op die tRNA waaraan die aminosuur geheg is. D slegs die antikodon op die mRNA. 1.1.4 Hoeveel stikstofbasisse vorm ʼn kodon? A 9 B 12 C 3 D 6 1.1.5 Koeie wat meer melk gee as ander koeie is ʼn voorbeeld van ... A natuurlike seleksie. B natuurlike variasie. C stryd om voort te bestaan. D oorlewing van die sterkste. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 4 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2016) 1.1.6 In ʼn ondersoek is bevind dat 10 % van die stikstofbasisse in ʼn DNA/DNS molekuul timien is. Wat is die verhouding van timien tot guanien in dieselfde molekuul? A 1:1 B 1:2 C 1:3 D 1:4 1.1.7 Wanneer ʼn rooi perd (RR) gekruis word met ʼn wit perd (WW), is die nageslag almal rooiskimmelperde (RW = beide rooi en wit hare). Hierdie tipe oorerwing staan as ... bekend. A ko-dominansie B poligeniese oorerwing C veelvoudige allele D onvolledige dominansie 1.1.8 Bestudeer die onderstaande tabel wat verskeie aminosure toon wat deur verskillende mRNA kodons gekodeer word. mRNA kodons Ooreenstemmende aminosure GCG Alanien AUG Metionien AUA Isoleusien AGG Arginien Watter aminosuur word deur die DNA/DNS basis drietal TAC/TAS gekodeer? A alanien B arginien C isoleusien D metionien 1.1.9 In muise is bruin pels dominant oor wit pels. As ʼn heterosigotiese bruin muis met ʼn wit muis gepaar word en 8 nakomelinge word geproduseer, hoeveel kan verwag word om wit te wees? A 4 B 8 C 0 D 2 1.1.10 Watter van die volgende is gewoonlik NIE moontlik vir rooi-groen kleurblindheid NIE? A ʼn Draerma gaan die alleel aan haar dogter oordra. B ʼn Kleurblinde vader gaan die alleel aan sy dogter oordra. C ʼn Kleurblinde vader gaan die alleel aan sy seun oordra. D ʼn Draerma gaan die alleel aan haar seun oordra. (10 x 2) (20) Kopiereg voorgehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2016) LEWENSWETENSKAPPE V2 5 1.2 Gee die korrekte BIOLOGIESE TERM vir elk van die volgende beskrywings. Skryf slegs die term langs die vraagnommer (1.2.1–1.2.9) in die ANTWOORDEBOEK neer. 1.2.1 ʼn Segment van DNA/DNS wat vir ʼn spesifieke eienskap kodeer 1.2.2 Die verbinding tussen aminosure in ʼn proteïen 1.2.3 Sintese van mRNA vanaf DNA/DNS. 1.2.4 Struktuur wat die chromatiede van ʼn chromosoom aan mekaar verbind 1.2.5 Chromosoomtoestand wat die voorkoms van ʼn enkele stel chromosome in ʼn sel beskryf 1.2.6 Die fisiese / funksionele uitdrukking van ʼn organisme se gene 1.2.7 Alleel wat net in die homosigotiese toestand uitgedruk word 1.2.8 Die voorkoms van meer as twee verskillende allele vir dieselfde geen 1.2.9 Die proses waardeur verskillende soorte lewende organismes tydens die geskiedenis van die aarde blykbaar uit vroeëre lewensvorme ontwikkel het (9 x 1) (9) 1.3 Dui aan of elk van die stellings in KOLOM І van toepassing is op SLEGS A, SLEGS B, BEIDE A en B of GEENEEN van die items in KOLOM ІІ nie. Skryf SLEGS A, SLEGS B, BEIDE A en B of GEENEEN langs die vraagnommer in die ANTWOORDEBOEK neer. KOLOM I KOLOM ΙΙ 1.3.1 ʼn Chromosoompaar met dieselfde vorm A: Homosigoties en grootte B: Heterosigoties 1.3.2 Fase waartydens chromatiede na die A: Anafase 1 teenoorgestelde pole getrek word B: Anafase 2 1.3.3 Wetenskaplike(s) wat X-strale gebruik A: Wilkins het om die vorm van DNA/DNS te B: Franklin bepaal (3 x 2) (6) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 6 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2016) 1.4 Gebruik die onderstaande stamboomdiagram om die vrae oor kuiltjies (klein holtes wat op die wange vorm wanneer ʼn mens glimlag) te beantwoord. Die kuiltjiegeen (D) beheer of ʼn persoon kuiltjies het of nie kuiltjies het nie. Die alleel vir kuiltjies is dominant oor die alleel vir geen kuiltjies (d). 1.4.1 Hoeveel familielede het kuiltjies? (1) 1.4.2 Wat is die genotipe van die individue? (a) 3 (1) (b) 4 (1) 1.4.3 Dui aan of die volgende individue homosigoties of heterosigoties is vir kuiltjies: (a) 2 (1) (b) 9 (1) 1.4.4 Noem die familie verwantskap tussen individu 12 en individu 2. (2) Kopiereg voorgehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2016) LEWENSWETENSKAPPE V2 7 1.5 Bestudeer die onderstaande diagram en beantwoord die vrae wat daarop volg. 1.5.1 Noem die proses wat in die diagram geïllustreer word. (1) 1.5.2 Noem die belangrikheid van die proses in VRAAG 1.5.1 genoem. (2) 1.5.3 Identifiseer die dele genommer: (a) 1 (1) (b) 2 (1) (c) 3 (1) (d) 4 (1) 1.5.4 Noem, behalwe die selkern, EEN plek in selle waar DNA/DNS aangetref word. (1) TOTAAL AFDELING A: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 8 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2016) AFDELING B VRAAG 2 2.1 Die onderstaande diagramme verteenwoordig die proses van proteïensintese. Bestudeer dit en beantwoord die vrae wat volg. Kopiereg voorgehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2016) LEWENSWETENSKAPPE V2 9 2.1.1 Identifiseer die strukture genommer 1, 2 en 3. (3) 2.1.2 Noem en beskryf die fase van proteïensintese wat by Z plaasvind. (5) 2.1.3 Bepaal die name van die aminosure gemerk W en X deur van die onderstaande tabel gebruik te maak. Basisdrietal op mRNA wat Aminosuur waarvoor kodeer vir die aminosuur gekodeer word GAG Glutamaat CAG Histidien AGG Arginien CUG Leusien UCC Prolien GUG Valien (4) 2.2 Vertroebel-luiperde (Neofelis nebulosa) is ʼn mediumgrootte, bedreigde kat- spesies, wat in die baie nat woude van Sentraal-Amerika voorkom. Die normale kolle (XN, foto) is die gevolg van ʼn dominante, geslagsgekoppelde alleel en die donker kolle is die resultaat van ʼn resessiewe alleel. ʼn Bioloog het ʼn mannetjie met donker kolle gekruis met ʼn wyfie met normale kolle. Sy het vier welpies gekry; twee mannetjies en twee wyfies. Een van elk van die manlike en vroulike welpies het normale kolle gehad en een van elk het donker kolle gehad. 2.2.1 Wat is die genotipe van die moeder? (2) 2.2.2 Die bioloog kruis die vroulike welpie wat heterosigoties is vir normale kolle, met ʼn manlike welpie wat ook normale kolle het. Met behulp van ʼn genetiese kruising bepaal hoeveel van elke fenotipe in die welpies teenwoordig sal wees, indien ons aanneem dat 4 welpies gebore is, waarvan twee mannetjies en twee wyfies is. (6) 2.2.3 Bereken die persentasie van mannetjies met donker kolle in die nageslag. TOON ALLE BEREKENINGE. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 10 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2016) 2.3 ʼn Klas graad 11-leerders het ʼn ondersoek gedoen om die frekwensie van dominante en resessiewe eienskappe in hul skool te bepaal. Die kenmerk (eienskap) wat hul ondersoek het is die vermoë om ʼn mens se tong te kan rol. Die resultate wat verkry is, is opgeteken in die frekwensieboom soos hieronder aangetoon. 2.3.1 Op grond van die resultate van hierdie ondersoek, watter kenmerk is dominant? (1) 2.3.2 Noem DRIE stappe wat die leerders moet volg terwyl hulle die ondersoek beplan. (3) 2.3.3 Gebruik die data in die frekwensieboom om ʼn kolomgrafiek te teken. (6) 2.3.4 Sal jy die vermoë van ʼn mens om sy tong te kan rol, as ʼn kontinue of diskontinue variasie klassifiseer? (1) 2.3.5 Verduidelik jou antwoord op VRAAG 2.3.4. (2) Kopiereg voorgehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2016) LEWENSWETENSKAPPE V2 11 2.4 Gedurende ʼn geveg waartydens daar ʼn aantal mense betrokke was, is een persoon ernstig beseer. Bloedmonsters is geneem van die slagoffer, die misdaadtoneel en vier verdagtes. DNA/DNS is uit elkeen van die bloedmonsters onttrek (geëkstraheer) en die resultate word in die onderstaande DNA/DNS-profiele getoon. 2.4.1 Watter verdagte was waarskynlik by die besering van die slagoffer betrokke? (1) 2.4.2 Gee ʼn rede vir jou antwoord in VRAAG 2.4.1. (1) 2.4.3 Noem EEN toepassing van DNA/DNS profiele (profielering), behalwe om misdade op te los. (1) 2.4.4 Verduidelik TWEE redes waarom DNA/DNS profiele somtyds as omstrede beskou kan word (met ander woorde veroorsaak dat mense nie saamstem met die resultate nie). (2) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 12 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2016) VRAAG 3 3.1 Bestudeer die onderstaande diagramme wat twee fases van meiose voorstel en beantwoord die vrae wat daarop volg. 3.1.1 Identifiseer die fases wat verteenwoordig word deur: (a) Diagram 1 (1) (b) Diagram 2 (1) 3.1.2 Noem die deel genommer B. (1) 3.1.3 Beskryf wat tydens die fase wat in Diagram 1 geïllustreer word, gebeur. (2) 3.1.4 Die deel wat omkring is en A gemerk is, in Diagram 2 is ʼn abnormaliteit in die proses van meiose. (a) Noem hierdie abnormaliteit. (1) (b) Watter genetiese afwyking sal dit by die mens veroorsaak indien hierdie abnormaliteit by chromosoompaar 21 sou voorkom? (1) (c) Gee EEN simptoom van die genetiese afwyking wat in VRAAG 3.1.4 (b) genoem word. (1) Kopiereg voorgehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2016) LEWENSWETENSKAPPE V2 13 3.2 ‘Takbok-muise’ leef in verskillende habitatte in Noord-Amerika. Almal het sagte pels, maar die kleur wissel. Spesies wat in donker, nat woude voorkom is geneig om donker pelse te hê, terwyl dié wat in woestyne met ligte sandduine voorkom, geneig is om ligkleurige pelse te hê. Takbok- muise dien as prooi vir uile. Die prentjie hieronder toon ʼn takbok-muis. 3.2.1 Noem EEN eienskap van die takbokke-muis wat dit in staat stel om roofdiere te vermy. (1) 3.2.2 Gebruik jou begrip van natuurlike seleksie om te verduidelik hoe die ontwikkeling van die alleel vir lig gekleurde pels die takbok- muise in staat stel om in die sandduine van Nebraska te oorleef. (6) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 14 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2016) 3.3 Die onderstaande diagramme toon ʼn proses van evolusie. Die diagramme illustreer die gebeure wat in die konynbevolking oor baie jare plaasgevind het. Bestudeer dit en beantwoord die vrae wat volg. 3.3.1 Watter evolusionêre proses word in die bostaande diagram geïllustreer? (1) 3.3.2 Gebruik die diagram om te verduidelik hoe die twee nuwe spesies uit die oorspronklike bevolking ontstaan het. (6) 3.3.3 Noem EEN waarneembare verskil tussen die twee nuwe spesies. (1) Kopiereg voorgehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2016) LEWENSWETENSKAPPE V2 15 3.4 Bestudeer die filogenetiese boom hieronder wat die oorsprong van die mens toon. Moontlike evolusionêre verwantskappe word deur die stippellyne voorgestel en die vertikale blokke verteenwoordig die tydperke waarvoor fossiele vir elke spesie bekend is. 3.4.1 Identifiseer die gemeenskaplike voorouer van Homo sapiens en Homo neanderthalensis. (1) 3.4.2 Wanneer het Australopithecus africanus die eerste keer op die aarde verskyn? (2) 3.4.3 Verduidelik die “Uit Afrika” hipotese. (2) 3.4.4 Identifiseer, vanuit die bostaande diagram, die spesie wat waarskynlik die eerste hominide spesie is wat uit Afrika beweeg het. (1) 3.4.5 Watter spesie is die direkte voorouer van Homo habilis? (1) 3.4.6 Noem die spesie waaraan die ‘Taungkind’ behoort. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 16 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2016) 3.4.7 ʼn Bekende voorbeeld van Australopithecus afarensis is die fossiel bekend as Lucy. (a) Noem die plek waar Lucy ontdek was. (1) (b) Noem die wetenskaplike(s) wat Lucy ontdek het. (1) 3.5 Bestudeer die volgende diagramme wat die anterior (voor) aansig van die pelvis/bekken van ʼn mens en ʼn sjimpansee wys. 3.5.1 Watter van die bostaande diagramme, A of B, is die pelvis van ʼn sjimpansee? (1) 3.5.2 Gee ʼn rede vir jou antwoord op VRAAG 3.5.1. (2) 3.5.3 Watter pelvis A of B, dui op ʼn volledige tweevoetige organisme? (1) 3.5.4 Verduidelik jou antwoord op VRAAG 3.5.3. (3) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 Kopiereg voorgehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2016) LEWENSWETENSKAPPE V2 17 AFDELING C VRAAG 4 Beskryf die evolusionêre veranderinge in die skedel-fossiele van Homo spesies en die belangrikheid van elke verandering soos dit uit die Afrika-ape ontwikkel het. (17) Sintese (3) LET WEL: GEEN punte sal toegeken word vir antwoorde in die vorm van vloeidiagramme of diagramme nie. TOTAAL AFDELING C: 20 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com