Mechanical Technology Grade 12 Eastern Cape Mock 2015 Memo

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2015 MEGANIESE TEGNOLOGIE MEMORANDUM PUNTE: 200 Hierdie memorandum bestaan uit 14 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 MEGANIESE TEGNOLOGIE (EC/SEPTEMBER 2015) VRAAG 1: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE 1.1 A (1) 1.2 C (1) 1.3 B (1) 1.4 B (1) 1.5 A (1) 1.6 C (1) 1.7 A (1) 1.8 B (1) 1.9 B (1) 1.10 A (1) 1.11 C (1) 1.12 D (1) 1.13 C (1) 1.14 C (1) 1.15 B (1) 1.16 C (1) 1.17 D (1) 1.18 D (1) 1.19 C (1) 1.20 D (1) [20] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) MEGANIESE TEGNOLOGIE 3 VRAAG 2: VEILIGHEID 2.1  Die area rondom die toetser moet afgebaken word.   Slegs een persoon mag binne die afgekampte gebied wees.   Die toetser moet ʼn skermbril dra.  Die hardheidstoetser moet stewig op die werktafel gemonteer word. (Enige 2 x 1) (2) 2.2  Hou die meter droog.   Hou die meter weg van stof en besoedeling.   Gebruik en stoor die meter teen kamertemperatuur / waar temperatuur normaal is.  Moenie die meter laat val nie, aangesien dit tot beskadiging kan lei. (Enige 2 x 1) (2) 2.3  Maak seker dat die trekker die regte een is vir die taak.   Maak seker dat die trekker sterk genoeg is om die laer of rat uit te trek.  (2) 2.4  ʼn Operateur moet opgelei in die veilige gebruik van ʼn masjien wees.   ʼn Werkplek moet doeltreffend afgeskerm word.   ʼn Operateur moet beskermde toerusting gebruik.   Die insulasie van elektriese kabels moet op standaard wees.   Die draadspoel moet heeltemal geïsoleer wees om kontak met stroomdraende onderdele te voorkom.  Die argonsilinder moet regop staan gemaak word. (Enige 4 x 1) (4) [10] VRAAG 3: GEREEDSKAP 3.1 A − Gasvloeimeter  B − Ononderbroke draadkatrol  C − Sweispistool  D − Afskermingsgassilinder  E − Reëlaar  (5) 3.2 Metaaltraegas (‘metaal inert gas’)  (1) 3.3  Luister by die vergasser vir ʼn sisklank – die inlaatklep lek.   Luister by die uitlaatpyp vir ʼn sisklank – die uitlaatklep lek.   ʼn Sisklank by die oliepeilstok of die klepdeksel se oliegat − suierringe is geslyt.   Verwyder die vuldop op die klepdeksel en luister na ʼn sisklank − ringe is geslyt.   As jy borrels in die verkoeler sien − die silinderkoppakking is stukkend, of die silinderblok is gekraak. (Enige 4 x 1) (4) 3.4  Om die eienskappe van ʼn spring se spanning of persing te toets.  (2) [12] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 4 MEGANIESE TEGNOLOGIE (EC/SEPTEMBER 2015) VRAAG 4: MATERIAAL 4.1 Yster  en koolstof  (2) 4.2 Dit is baie hard en bros.  (1) 4.3 A − Eenvormige temperatuurstyging.  B − Eenvormige temperatuurdaling.  C − Eenvormige temperatuurstyging.  D − Eenvormige temperatuurdaling.  E − Temperatuurdaling stop. Verhittingspunt ) F − Temperatuurdaling stop. (Ontverhittingspunt ) (6) 4.4  Deur hul lugverkoelingeienskappe.  (1) 4.5  Smeestaal  of  Gietstaal  (1) 4.6  Dopverharding/oppervlak verharding   Tempering  (2) [13] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) MEGANIESE TEGNOLOGIE 5 VRAAG 5: TERMINOLOGIE 5.1  Stel die werkstuk in die senterdraaibank op en draai die deel waarin die skroefdraad gesny moet word tot by die buite-middellyn van die skroefdraad.   Stel die saamgestelde beitelslee op 30° na die regterkant en stel die snybeitel akkuraat in die beitelhouer op.   Raadpleeg die indeksplaat van die snelruilratkas en skuif die hefbome dienooreenkomstig vir die nodige steek van die skroefdraad.   Skakel die senterdraaibank aan en stel die snybeitel op raakpunt op die werkstuk.   Stel die gegradueerde wyserplate van die dwarssleë en saamgestelde beitelslee op nul.  Beweeg die snybeitel ʼn kort afstand van daardie punt af weg, sodat dit vry van die eindpunt van die werkstuk kan wees. Voer die saamgestelde beitelslee 0,05 mm inwaarts.   Met die senterdraaibank wat roteer, laat die halfmoere op die korrekte lyn van die draadsnydingswyserplaat inkam, terwyl jy die eerste snit van die skroefdraad aan die gang sit.   Trek aan die einde van die snyproses die snybeitel vinnig terug en maak die halfmoerhefboom vry.   Bring die senterdraaibank tot stilstand en gaan die skroefdraadsteek met ʼn skroefdraadsteekmeter na.   Herhaal die snyproses met daaropvolgende snitte totdat die vereiste diepte bereik word en die skroefdraad voltooi is.  (9) 5.2 5.2.1 Bereken die eenvoudige indeksering: Vir eenvoudige indeksering maak gebruik van N = 86 soos gegee. Indeksering = =  Geen volle draaie en 20 gate in ʼn 43-gatsirkel.  (2) 5.2.2 Bereken die ratwissels vir die verdeelkop: Ratverhouding = (N − n) x  Gebruik 86 dele soos gegee as ʼn wenk. Ratverhouding = (86 – 85) x  = 1 x  =  Geen volle draaie en 20 gate in ʼn 43-gatsirkel.  (5) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 6 MEGANIESE TEGNOLOGIE (EC/SEPTEMBER 2015) 5.3 Dit is die freeswerking van teenoorgestelde kante van ʼn werkstuk  op dieselfde tyd met twee sy- en vlakbeitels wat met die korrekte spasie op die draspil van die freesmasjien gestel is.  (4) 5.4 Groepfreeswerk. Dit is die gebruik van vele freesbeitels op een spil om die oppervlak te verkry met die verwagte profiel, of om die vlak en kante van die werkstuk gesamentlik te frees.  ʼn Kombinasie van freessnyers mag gesamentlik vir gewone en kantfreeswerk gebruik word.  (4) 5.5 Getal draaie  Daar sal geen draaie wees nie en 20 gate in ʼn 57-gatsirkel.  (2) 5.6  Wurm-as   Wurmrat/ -wiel   Indeksplaat   Krukhandvatsel  (4) [30] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) MEGANIESE TEGNOLOGIE 7 VRAAG 6: HEGTINGSMETODES 6.1 Die motor industrie  Die vervaardigingsindustrie  (1) 6.2 Poreusheid  (1) 6.3 Gelykstroom (GS)  (1) 6.4  Gebruik ʼn ystersaag om deur die middel van die sweislas te sny, so ongeveer 6,5 mm diep.   Plaas nou die monster met die saagkepe op twee staalstutte en gebruik ʼn hamer om die monster te breek deur op die plekke met die saagkepe te slaan.   Die sweismetaal wat in die breek ontbloot word, behoort volledig gesmelt te wees en behoort nie enige slakinsluitings of gasholtes van meer as 1,6 mm te hê nie.   Daar hoort ook nie meer as een porie of gasholte per vierkante sentimeter te wees nie.  (4) 6.5  Die kleurstofindringingsmiddel word op die skoon oppervlak gespuit, wat getoets moet word.   Die vloeistof word toegelaat om deur die proefstuk vir ʼn kort rukkie te dring.   Die oormatige kleurstof word met ʼn skoonmaakmiddel (oplosmiddel). verwyder   Die oppervlak word dan gewas met water en toegelaat om droog te word.   Sodra die oppervlak droog is, word ʼn ontwikkelingstof daarop gespuit om die kleur in die kleurdeurdringingmiddel wat by enige krake of pengate ingeloop het, uit te bring.   Indien die kleurdeurdringingmiddel nie sigbaar is nie, beteken dit dan dat die sweislas goed is.  OF  Die fluoresseervloeistof word op die toetsoppervlak gespuit wat getoets word.   Na ʼn kort rukkie word die oormatige vloeistof met ʼn skoonmaakmiddel verwyder en die oppervlak word dan gewas en drooggemaak.   ʼn Swartligbron (ultravioletlig) word dan op die oppervlak gegooi.   Die areas waar die fluoresseervloeistof deurgedring het, sal duidelik onder die ultravioletlig sigbaar wees.  (6) 6.6 6.6.1 Onvolledige penetrasie: Oorsake  Foutiewe las   Sweisspoed te vinnig   Onvoldoende sweisstroom of grootte van gasspuitstuk   Sweis elektrode of sweisstaaf te groot  (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 8 MEGANIESE TEGNOLOGIE (EC/SEPTEMBER 2015) 6.6.2 Insnyding: Oorsake  Wisselstroom te hoog of gasspuitstuk te groot   Inkorrekte hantering/bewerking   Booglengte te lank  Sweisspoed te vinnig (Enige 2 x 1) (2) 6.6.3  Slakinsluiting: Oorsake  Die las-ontwerp raak nouer   Hoë viskositeit van gesmelte metaal   Vinnige afkoeling  Sweistemperatuur te laag (Enige 2 x 1) (2) 6.7 A − Gasskerm  B − Gansnek  C − Draad  D − Sneller  (4) 6.8  Mengsel van argon en O2   Tirrell (Enige 1 x 1) (1) 6.9 Om poreusheid te voorkom en om die sweislas teen atmosferiese besmetting te beskerm.  (1) [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) MEGANIESE TEGNOLOGIE 9 VRAAG 7: KRAGTE 7.1 7.1.1 Diameter: Spanning = 204 x 06 =  AREA =  = 0,00049  D = 0,0249 mm  (4) 7.1.2 Youngse Modulus = Vervorming =  Vervorming =  Vervorming = 0,000971  (3) 7.1.3 Verandering in lengte: Vervorming = Verandering in lengte = Vervorming x Oorspronklike lengte  = 0,000971 x 110  = 0,1068  (3) 7.1.4 Tipe Spanning: Drukspanning  (1) 7.1.5 Invloed: Die pen sou korter word  Nuwe lengte = 109,89 mm  (2) 7.1.6 Geelkoper Geelkoper = sagter  Verandering in lengte sou groter wees.  Die pen sal nog korter raak.  (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 10 MEGANIESE TEGNOLOGIE (EC/SEPTEMBER 2015) 7.2 KRAG/SPANNING X: 75 Cos 45° 53,03 Y: 75 Sin 45° 53,03 40 Cos 60° -20 40 Sin 60° 34,64 80 Cos 30° -36,25 80 Sin 60° -69,28 X= -36,25 Y= 18,39 X- Komponente: 75 Cos 45° − 40 Cos 60° − 80 Cos 30° = - 36,25 N  Y-Komponente: 75 Sin 45° + 40 Sin 60° − 80 Sin 60° = 18,39 N  R² = X² + Y² = -36,25² + 18,39²  R = 40,6 N  (6) 7.3 7.3.1 RL: (RR x 12) = (4 x 4) + (18 x 5,5) + (3 x 9)  = 16 + 99 + 27 RR = RR = 11,83 N  RR: (RL x 12) = (3 x 3 ) + (18 x 6,5) + (4 x 8)  = 9 + 117 + 32 RL = RL = 13,17 N  (4) 7.3.2 BMA: (13,17 x 4) = 52,68 N  BMB: (13,17 x 7) – (4x 3) = 80,19 N  BMC: (13,17 x 9) – (4 x 5) – (18 x 3 x 3,5)  = 35,53 N  (4) [30] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) MEGANIESE TEGNOLOGIE 11 VRAAG 8: INSTANDHOUDING 8.1 Eienskappe van ʼn goeie smeerolie:  Oksidasiebestand   Korrosiebestand   Skuimbestand   Koolstofbestand  (4) 8.2  Vorming van suur of lakvernis mag met die verbranding van brandstof oorbly.   Dit verloor die viskositeit na ʼn ruk as gevolg van hitte.   Metaaldele in olie weens metaal op metaal kontak.  (3) 8.3  Snyvloeistowwe behoort op die snywerktuig aangewend te word  sodat dit alle vlakke kan bereik wat afgekoel moet word.   Die snyvloeistof word teruggevoer deur ʼn pomp in die masjien se spatbak en oliebak en daarna terug na die beweegbare spuit.  (3) 8.4  Om krag oor te dra in die koppelomsitter.   Dien as ʼn hidrouliese vloeistof  − om hidrostatiese energie oor te dra om verskillende onderdele te laat beweeg.  OF  Dien as ʼn warmte-oordragmedium.  − Help om die warmte/hitte oor te dra van binne na buite die transmissiestelsel om dit sodoende te help afkoel.   Dien as smeermiddel  − vir ratte en laers. (4) 8.5  Uiterste druk (‘Extreme pressure’) ratolie.  (1) [15] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 12 MEGANIESE TEGNOLOGIE (EC/SEPTEMBER 2015) VRAAG 9: STELSELS EN BEHEER 9.1 9.1.1 Bandaandrywing: Bereken die massa van die band. Massa per meter = Area x Lengte x Digtheid = (Dikte x wydte ) x Lengte x Digtheid = (0,01 x 0,165) x 1 x (0,75 x ) = 1 650 x 750  = 1,24 kg/m  (3) 9.1.2 Bereken die band spoed: ( ) Band spoed = ( ) =  of =  = 40,4 m/s  (3) 9.1.3 Bereken die drywing om die band te dryf. Drywing = Maar T = F x r = 350 N x 0,133  = 46,55 Nm  Drywing =  = = 8,746 kW  (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) MEGANIESE TEGNOLOGIE 13 9.2 9.2.1 Bereken die diameter van Suier A: Eerstens moet die volume van silinder B bereken word. = Area B x Slaglengte van B = = x  ( ) = x 0,012  = 35,84 x mᶾ  Maar = = x 0,04 = 35,84 x  =  = 0,00896 = 89,6  = Diameter of A =  = = √  = 0,106 m of 106 mm  (9) 9.2.2 Bereken die druk wat op Suier A toegepas word. Druk op A = =  = 66 964,28 Pa = 66,97 kPa  (2) 9.2.3 Bereken die druk wat op Suier B toegepas word: Let wel: Druk op A = Druk op B = =  = 66,97 x x  = 66,97 x x 29,8 x  = 2 000,13 N = 2 kN  (4) [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 14 MEGANIESE TEGNOLOGIE (EC/SEPTEMBER 2015) VRAAG 10: TURBINES 10.1  Reaksie-turbines   Impulsturbines  (2) 10.2  Niekondenseer-(teendruk)-turbines  (1) 10.3  Dit gebruik ʼn isentropiese proses, waar die entropie van die stoom wat by die turbine ingaan gelykstaande is aan die entropie van die stoom wat die turbine verlaat.   Die binnekant van die turbine het verskeie bladstelle of bakke.   Een stel stilstaande blaaie is aan die omhulsel en een stel draaiblaaie aan die as verbind.   Ten einde turbine-rendement tot ʼn maksimum uit te bou, word die stoom toegelaat om uit te sit en word arbeid sodoende in ʼn aantal trappe gegenereer.   Gekenmerk deur hoe energie daaruit verkry word en staan as impuls- of reaksie-turbines bekend.  (5) 10.4  Vloeiende water word gerig na die lemme van ʼn turbine-wiel, waar krag op die lemme uitgeoefen word.   Omdat die wiel draai, werk die krag oor ʼn afstand.   Energie word dan van die watervloei na die turbine oorgedra.  (3) 10.5  Dit is ʼn dinamiese kompressor waarin lug of gas deur meganiese werking of stuiwers saamgepers word, en die stuiwers draai weens die kinetiese beweging van lug, en verleen so snelheid en druk aan die vloeimedium.  (2) 10.6  Die grootste voordeel is beter perdekraglewering.  (1) 10.7 A − Kompreesorbehuising  B − Turbinebehuising  C − Turbine-uitlaatgasuitlaat  D − Turbine-wiel  E − Turbine-uitlaatgasinlaat  F − Kompressorlugontlaaier  (6) [20] TOTAAL: 200 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief