Sesotho HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2017 Memo

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KEREITI YA 12 LOETSE 2017 SESOTHO PUO YA LAPENG – PAMPIRI YA 3 MEMORANTAMO MATSHWAO: 100 Memorantamo ena e na le maqephe a 12.

Downloaded from hlayiso.com 2 SESOTHO PUO YA LAPENG P3 (EC/LOETSE 2017) KAROLO YA A: MOQOQO POTSO YA 1 1.1 KATLEHO E FUMANEHA KA MORA HO SEBETSA KA THATA Moqoqo wa tlhaloso (Descriptive)  Moqoqong ona ho hlaloswa ho hong ho itseng.  Mohlahlobuwa o lebelletswe ho hlalosa ka mokgwa oo mmadi a tla lemoha hantle se hlaloswang.  Dintlha tse ka hlahellang hara tse ding e ka ba tse latelang: - Mohlahlobuwa a qale ka ho hlahisa kutlwisiso ya hae ka katleho, hore o bonwa jwang motho ya atlehileng. - a hlahise dintlha tse kang ho ba le boitshwaro bo botle, le ho ba le tjhebelopele ka bokamoso. - a bontshe hore thuto ya lapeng ke motheo wa thuto ya sekolong. - a ka fana ka mehlala ya ho sebetsa ka thata esita le tsona dikatleho. - a bontshe hore katleho e fumaneha ka boikemisetso e seng haholo ka ho tswallwa lelapeng le ruileng. [50] 1.2 HA NKA BA MOAHLODI WA LEKGOTLA LE PHAHAMENG LA DINYEWE Moqoqo o tebisang maikutlo (Reflective)  Moqoqong ona mohlahlobuwa o bontsha boimamelo ka se seng seo a se nahanisisang.  O fana ka maikutlo a hae hodima ntlha eo a imameletseng yona.  Dikahare tse lebelletsweng di ka kenyelletsa tsena tse latelang: - mohlahlobuwa a bontshe kutlwisiso ya hae ya leruo le temo. - a bontshe hore ho rua diphoofolo le ho lema dijalo ho na le melemo e kang lebese, nama, makoko esita le dijothollo. a bontshe hore morui kapa molemi ha a reke bakeng sa mafu, mekete le meetlo. - bana ba hola ba rutwa boikarabelo ba ho lema, ho disa le setso. - bana ba ka qetella ba ithutetse/latetse lekala la Temo, ba be ba fane ka mesebetsi. - a fane ka dipoelomorao tse bakwang ke maemo a fetofetohang a lehodimo jk komello, dikgohola, lehlwa. - a bontshe hore mashodu le ona a hlorisa barui le balemi. [50] 1.3 DIPHEPHETSO TSE TOBANENG LE BATJHA MATSATSING A KAJENO  Moqoqong ona ho hlaloswa ho hong ho itseng.  Mohlahlobuwa o lebelletswe ho hlalosa ka mokgwa oo mmadi a tla lemoha hantle se hlaloswang.  Dintlha tse ka hlahellang hara tse ding e ka ba tse latelang: - Mohlahlobuwa a hlalose kapa a totobatse diphephetso tseo a di bonang ka mehla. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com (EC/LOETSE 2017) SESOTHO PUO YA LAPENG P3 3 - a hlalose a ntse a fana ka mehlala e kang malapa a se nang batswadi ka lebaka la mafu a kang phamokate. Banana ba imang ba le banyane, dithethefatsi tse jeleng setsi, maratano a bana le batho ba baholo, tlhokeho ya mesebetsi jj - a ka bua ka seabo sa batjha diphephetsong tsena. - a ka phethela ka dikeletso ho batjha ba naha ena. [50] 1.4 HO HOLELA METSENG YA MAHAENG HO LOKILE HO FETA HO HOLELA DITOROPONG. Dumellana kapa o hanane le sehlooho sena. Moqoqo wa kgang/ngangisano (Argumentative)  Moqoqong ona wa kgang, ntlhakemo ya mohlahlobuwa kapa mohopolo o itseng o lokela ho hlahiswa ka dinako tsohle.  Mohlahlobuwa o kgetha lehlakore, mme o tsepama dintlheng tse dumellanang kapa tse hanyetsanang le sehlooho.  O lokela ho tshehetsa le ho sirelletsa mohopolo wa hae ka mokgwa o kgodisang.  Dintlha tse ka hlahellang hara tse ding e ka ba tse latelang: - Mohlahlobuwa o lokela ho hlahisa mohopolo oo a o tshehetsang ho kgodisa mmadi hore ruri ho holela metseng ya mahaeng ho fela ho lokile ho feta ho holela sephethephetheng sa ditoropong, kapa tjhe kgolo ya ditoropong ke yona e lokileng.  Ba dumellanang le sehlooho sena ba ka hlahisa dintlha tse latelang: - Bophelo ba mahaeng ha bo na kgahlamelo ya merabe e tswakaneng. - Mahaeng ha ho sephethephethe sa dipalangwang le me aho e teteaneng ka hoo le bonokwane ha bo yo. - Ka hara motse ho hahile ba leloko mme ngwana o kgalemelwa ka hohle, athe o hola a tseba le ba habo, meetlo, mekgwa le ditlwaelo. - Bana ba hola ba rutwa mesebetsi ya matsoho e hodisang kelello, e kwetlisang le mmele, esita le dipapadi le boithabiso di tlasa taolo. - Dijo ke tse kwenneng tse tswang masimong le dijareteng.  Ba hananang le sehlooho sena ba ka hlahisa dintlha tse latelang: - Tikoloho ya ditoropong e loketse bana ba mehleng ena, ntho yohle e haufi. - Ha ho kgethollo ya merabe, dikelello tsa bana di hola di phatlalletse di le tjhatsi. - Bana ba hola ka thekenoloji, dikolo di na le disebediswa tsa boleng bo hodimo le diyunivesithi di haufi. - Tikoloho ena e bula bana mahlo ka tsa bokamoso, kantle ho mangolo a thuto e phahameng, dipapadi le mmino di ka ba phedisa. [50] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com 4 SESOTHO PUO YA LAPENG P3 (EC/LOETSE 2017) 1.5 THEKENOLOJI E BEBOFADITSE BOPHELO EMPA E NTSE E NA LE MATHATA A YONA. Moqoqo o sa tshehetseng lehlakore (Discursive)  Mofuteng ona wa moqoqo mohlahlobuwa o sekaseka sehlooho- o tadima mahlakore a mabedi a sehlooho ka mokgwa o tshwanang, mme a a buelle ka bobedi.  Moqoqo ona ha o nke lehlakore, mme sepheo sa ona ke ho nehelana ka maikutlo mahlakoreng ka bobedi a taba ka ho lekana.  Mohlahlobuwa a lekole mahlakore ka bobedi a sehlooho, ebe o nehelana ka dintlha tsa hae, a sa tshehetse lehlakore lefe kapa lefe.  Dikahare tse lebelletsweng di ka kenyelletsa tsena tse latelang: - Ho bebofatsa bophelo ha thekenoloji: - a hlahise kutlwisiso ya hae ya thekenoloji le mehlala ya disebediswa. - a bontshe mekgwa eo bophelo bo seng bo nolofetse ka yona jk maeto, - kgokahano, dibanka, boithabiso, ka malapeng jj - a fane ka melemo eo a e kgolang yena jwalo ka moithuti kapa motjha. - Mathata a thekenoloji: - a ka bua ka tshebediso e mpe ya diselefounu. - a ame mofuta wa boshodu ba ditjhelete, ba batho, ba dikoloi le tse ding. - a ka bontsha le ho fela ha lerato, batho ha ba sa etelana, le ka malapeng ha ho sa qoqwa ke diselefounu le dithelebeshene. [50] 1.6 KA TLA KA KENA TSIETSING KE HO SE MAMELE DIKELETSO. Moqoqo wa phetelo (Narrative)  Moqoqong ona mohlahlobuwa o pheta pale a thatoloha ka tsela e kgolwehang le ha e le boqapi.  A phete ditaba a di lokodisa hantle jwalo ka ha di ne di etswa ke yena di bile di mo kenya tsietsing.  Dikahare tse lebelletsweng hara tse ding ke tsena tse latelang: - Mohlahlobuwa a ka qala ka ho re fa setshwantsho sa semelo sa hae. - a fane ka tse sa lokang tseo a neng a di etsa. - a hlalose motho kapa batho ba mo ratang ba neng ba mo eletsa kapa ba mo kgalema. - a re bopele setshwantsho sa boitshwaro kapa semelo sa hae se ileng sa hana dikeletso. - a nto pheta tsietsi eo a ileng a kena ho yona ka lebaka la ho se mamele dikeletso - a ka nna a phethela ka ho fana ka dikeletso. [50] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com (EC/LOETSE 2017) SESOTHO PUO YA LAPENG P3 5 1.7 DITSHWANTSHO 1.7.1 Setshwantsho: Mofuta wa moqoqo ofe kapa ofe.  Moqoqong ona mohlahlobuwa o boha setshwantsho, mme a hlalose kapa a phete ka seo a se bonang ka tsela e kgodisang e bileng e hlakisa ditaba hantle.  Moqoqo ona o ka ngolwa ho tswa lehlakoreng lefe kapa lefe, ho latela moelelo o qholotswang ke setshwantsho maikutlong a hae. [50] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A: 50 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

6 Downloaded from hlayiso.com SESOTHO PUO YA LAPENG P3 (EC/LOETSE 2017) RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQQO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 50] Makgetha a ho Phihlello e babatsehang Phihlello e supang bokgoni Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo feela Phihlello e haellang lekanyetsa DIKAHARE LE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 MORALO Boemo bo hodimo - Nehelano e bontshang kutlwisiso e babatsehang ya - Nehelano e ralehileng hantle haholo; - Nehelano ke e kgotsofatsang ditlhokeho. - Nehelano e momahane mona le - Nehelano e tswile lekoteng sehlooho e supang bokgoni bo ikgethang. - Mehopolo e tsamaellana le sehlooho ka - Mehopolo e momahane ka tsela e mane. ho hang. (Tshekatsheko ya - Mehopolo e bontsha boqhetseke, e phephetsa botlalo,e a kgahlisa mme e na le bopaki ba kgotsofatsang le e kgodisang. - Mehopolo ke e seng ya boiqapelo - Mehopolo ke e sa sehlooho) monahano mme ke e sutsitseng; mehopolo e sutsitseng; - e hlophisitswe ka tsela e utlwisisehang mme e sa hlakang. tsepamang e dubakaneng. tlhophiso ya - e hlophisitswe hantle ka tsela e - e hlophisitswe hantle haholo ka tsela e mme e momahane ka tshwanelo ho - Ho na le bopaki bo seng bokae - Ha e utlwahale mme dintlha mehopolo le ikgethang/babatsehang mme e momahane ka ikgethang mme e momahane ka tshwanelo kenyeditswe selelekela, mmele le qetelo. ba tlhophiso le momahano ya di a phetakakwa. dintlha, kelohloko tshwanelo ho kenyeditswe selelekela, mmele le ho kenyeditswe selelekela, mmele le mosebetsi. - Ha e a hlophiswa ka ya baamohedi ba qetelo. qetelo. tshwanelo le momahano ha e ditaba, yo. maikemisetso le 25–27 19–21 13–15 7–8 0–3 maemo - Nehelano e tswileng matsoho le ha e haellwa ke - Nehelano e radilweng hantle. - Nehelano e a kgotsofatsa le ha e sa hlaka - Nehelano boholo e tswile - Boiteko ha bo yo ba ho Boemo bo tlase dintlha tse ikgethang tsa moqoqo o babatsehang - Mehopolo ke e loketseng mme e mona le mane. lekoteng arabela sehlooho. MATSHWAO A 30 - Mehopolo ke e sutsitseng mme e bontsha thahasellisang. - Mehopolo e momahane le ho kgodisa ka - Mehopolo ha e a momahana ka - Mehopolo e tswile lekoteng boqhetseke. - e hlophisitswe hantle ka tsela e ikgethang tsela e mahareng; tshwanelo mme e a lahlehisa. ka ho phethahala, ha e a - e hlophisitswe hantle ka tsela e bontshang bokgoni mme e momahane ka tshwanelo ho - ho na le tlhophiso le momahano e itseng - Nehelano ha e na bopaki ba nepahala. mme e momahane ka tshwanelo ho kenyeditswe kenyeditswe selelekela, mmele le qetelo. ho kenyeditswe le selelekela,mmele le tlhophiso le momahano. - nehelano ha e a tsepama selelekela, mmele le qetelo. qetelo. sehloohong, mme e dubakane. Makgetha a ho Phihlello e babatsehang Phihlello e supang bokgoni Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo feela Phihlello e haellang lekanyetsa PUO,SETAELE 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 LE TOKISO YA - Sehalo,rejisetara,setaele le,tlotlontswe di loketse - Sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe di - Sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe di - Sehalo, rejisetara, setaele le - Puo e sebedisitsweng ha se DIPHOSO Boemo bo hodimo sepheo ka tsela e babatsehang,baamohedi ba ditaba loketse sepheo,baamohedi ba ditaba loketse sepheo, baamohedi ba ditaba tlotlontswe ha di a lokela sepheo, e utlwisisehang; Sehalo, rejisetara, mmoho le maemo; mmoho le maemo haholo. mmoho le maemo. baamohedi ba ditaba mmoho le - sehalo, rejisetara, setaele le setaele, tlotlontswe - tshebediso ya hae ya puo e a ikgetha, mme e bontsha - tshebediso ya puo e matla mme ho - tshebediso ya puo ke e loketseng, mme e maemo; tlotlontswe ha di a lokela ke tse lokelang boitshepo ka tsela e tsotehang sebedisitswe sehalo se loketseng ka nako fetisa moelelo ka tshwanelo - puo e sebedisitswe feela ka tsela baamohedi ba ditaba, sepheo/ - o sebedisitse sehalo se matla mme se susumetsang tsohle. - puo ya bonono ke e loketseng mme e ya motheo; sepheo le maemo; tshusumetso le ka tsela e ikgethang. - boholo ba mosebetsi ha o na diphoso tsa sebedisitswe ka tshwanelo. - sehalo mmoho le moelelo o - tshebediso ya tlotlontswe e maemo, - o batla o hloka diphoso tsa puo le tsa mopeleto tshebediso ya puo le mopeleto. - O radilwe ka tsela e mahareng feela. hlahiswang ke tema ke tse sa haellang haholo hoo kgetho ya - o radilwe ka bokgoni bo tsotehang. - o radilwe hantle ka tshwanelo. okelang; nehelano e sa utlwisiseheng. mantswe, - ho sebedisitswe tlotlontswe ya tshebediso ya puo motheo feela. le tlwaelo, 13 10 7 4 Boemo bo tlase matshwao a ho - Tshebediso ya puo ke e nepahetseng mme e - Tshebediso ya puo ke e sefutho mme e - Tshebediso ya puo ke e kgotsofatsang le - Puo ke ya motheo feela mme e bala le mopeleto susumetsang sehalo sa tema loketseng maemo. ha ho na le ho sa tsamaelane mona le sebedisitswe ka tsela e haellang - e batla e hloka diphoso tsa puo le tsa mopeleto - sehalo ke se matla mme se loketseng. mane. - popeho ya dipolelo ke e MATSHWAO A 15 - e radilwe ka bokgoni bo tsotehang - ho na le diphoso tse seng kae tsa puo le - kakaretso sehalo ke se loketseng le ha tshwanang e se nang motswako tsa mopeleto. puo ya bonono e le e haellang. - tlotlontswe e haella haholo feela. - e radilwe hantle. SEBOPEHO 5 4 3 2 0–1 - Kgodiso ya sehlooho ke e babatsehang - Dintlha ke tse loketseng mme tse hodisang - Dintlha tse loketseng di hodisa sehlooho - Tse ding tsa dintlha ke tse - Dintlha tsa bohlokwa di a Makgetha a tema: - katoloso ya dintlha ke e ikgethang sehlooho. ka tsela e mahareng. utlwahalang. haella. Popeho ya dipolelo - dipolelo le diratswana di bopilwe ka tsela e ikgethang - momahano e bopilweng ke e supang - dipolelo le diratswana di bopilwe ka tsela e - dipolelo le diratswana di na le - dipolelo le diratswana tse le kgodiso ya bokgoni. mahareng. diphoso. hlahisitsweng ke tse diratswana le - dipolelo le diratswana di loketse nehelano. - moqoqo o ntse o hlahisa moelelo. - Moqoqo o a utlwisiseha le ha o le fosahetseng. bolelele bo mme di fapafapanngwa ka tshwanelo. diphoso. - moqoqo ha o na moelelo o hlokehang lebelletsweng. MATSHWAO A 5 MATSHWAO 40–50 30–39 20–29 10–19 0–9 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com (EC/LOETSE 2017) SESOTHO PUO YA LAPENG P3 7 KAROLO YA A: MOQOQO MATSHWAO A SEBEDISWANG HO BONTSHA DIPHOSO HA HO TSHWAUWA MOQOQO SENOTLOLO SA HO TSHWAYA: SEKALA SA HO TSHWAYA MOQOQO MATSHWAO: [50] Makgetha a Tekanyetso Matshwao Senotlolo/dikgutsufatso Dikahare le Moralo 30 DM = Puo, Setaele le Tokiso ya diphoso 15 PST = Sebopeho 5 Seb = Matshwao ohle 50 Ditaelo ho motshwayi:  Mohlahlobuwa o lokela ho ngola ka sehlooho se le SENG feela karolong ya A.  Karolo e nngwe le e nngwe e na le ruburiki ya yona.  Sebedisa diruburiki tseo o di fuweng ho tshwaya tema e nngwe le e nngwe.  Ha mohlahlobuwa a tswile lekoteng nehelanong etsa tsena tse latelang:  Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa dikahare ho ya ka kgato ya pele feela.  Mohlahlobuwa a abelwe matshwao a tshebediso ya puo ho fella kgatong ya pele feela.  Mohlahlobuwa a abelwe matshwao a sebopeho ho fella kgatong ya pele feela. Tataiso bakeng sa ho tshwaya ditema Batshwai ba etse tse latelang ha ba tshwaya: Ho sehellwe lentswe kapa polelo e fosahetseng mola ho be ho bontshwe mofuta wa phoso ka hodima lentswe/polelo ka tshebediso ya matshwao a latelang: o / bakeng sa ho arola mantswe a ngotsweng a kopantswe empa a lokela ho arohana; o -,+ bakeng sa ho kopanya mantswe a arohantsweng empa a ngolwa a kopane; o Mn bakeng sa mongolo (orthography) o fosahetseng; o Mp bakeng sa mopeleto o fosahetseng; o Mt bakeng sa tshebediso e fosahetseng ya matshwao a puo, kapa ho ngotswe letshwao moo le sa hlokeheng teng; o P bakeng sa tshebediso ya puo ka tsela e fosahetseng/e sa amoheleheng kapa eo e seng ya setlwaedi; o  bakeng sa lentswe kapa karolwana ya lentswe le/e siilweng pakeng tsa mantswe a mang; o // bakeng sa ho qala seratswana se setjha/ho arola diratswana Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com 8 SESOTHO PUO YA LAPENG P3 (EC/LOETSE 2017) KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO POTSO YA 2 2.1 PUO  Puo ke tema e reretsweng ho mamelwa mohla monene.  Puo e lokela ho ba le selelekela, mmele le qetelo.  Selelekela e be se hohelang, moo a fanang ka mabaka a hore ke hobaneng a nehelana ka puo eo.  Mmele o fupare boholo ba dintlha tsa hae tsa ho kgothalletsa batjha ho ithuta.  Qetello e be e matla, mme e be e akaretsang puo ya hae.  Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: - sebui se lebohe ho fumantshwa monyetla wa ho etsa puo. - ho utlwahale sepheo sa ho fana ka puo. - ho kgothalletsa batjha ba kajeno ho hlompha boitelo ba batjha ba 1976. - ho kgothalletsa batjha ho tsepamisetsa dikelello tsa bona thutong. - ho kgalema diketso tse tswileng tseleng tse kang tshebediso ya - dithethefatsi. - ho hlokomedisa batjha ho hlompha letsatsi la batjha la la 16 Phupjane leo ka lona batjha ba bang ba kang Hector Peterson ba neng ba bolawe. - a ka phethela ka ho hlokomedisa batjha hore ke thuto feela e tla ba etsa baetapele ba ka moso, a nto leboha ba mo fileng monyetla wa ho etsa puo. [25] 2.2 LENGOLO LA SEMMUSO  Aterese di pedi. Aterese ya mongodi wa lengolo e ngolwa ho tloha mahareng a leqephe ho leba letsohong le letona, e nto latelwa ke letsatsi, kgwedi, selemo.  Aterese ya ya ngollwang e ngolwa ka letsohong le letshehadi. E qala ka maemo a tshebetso a ya ngollwang ebe ho latela aterese ya hae ka botlalo.  Tlasa aterese ho ngolwa tumediso (Monghadi/Mofumahadi/ Mofumahatsana)  Tlasa tumediso ho ngolwa mola wa sehlooho – o totobatsang sepheo sa lengolo, e nto ba selelekela.  Qetelo ke ya semmuso, mme e ngolwa e le ‘Ka botshepehi’, ‘Ka boikokobetso’ jj  Ya ngolang o ngola lebitso le fane ka mora qetelo, ebe o a saena.  Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang: - sepheo sa mohlahlobuwa se totobale – ho thoholetsa bahlophisi ba - mananeo ka puo e sa hlohlontsheng ditsebe. - a hlahise le makgabane a mang a hohelang bamamedi. [25] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com (EC/LOETSE 2017) SESOTHO PUO YA LAPENG P3 9 - a ka qolla mehlala ya mananeo a ratwang a haswang ka puo e monate. - a ka bua le ka dibohodi tse hasang mananeo ao ka bokgabane. [25] 2.3 TLALEHO/RAPOROTO  Lokodisa dintlha tsa sebopeho: - motho kapa batho bao raporoto e lebisitseng ho bona; - sehlooho sa raporoto; - letsatsi kapa mohla wa ketsahalo; - ditaba kapa dintlha tseo ho tlalehwang mabapi le tsona; - tlaleho/pehelo e etswa ke mang; - mokgwa wa tshebetso – diphumano le diqeto, ditlhahiso/ditshisinyo; - mohla le sekenetjhara;  Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: - ho fuputsa ka botlalo taba eo o shebaneng le yona e leng ho kgetheha ha lehlwa. - ho bokella tlhahisoleseding e hlokahalang e kang ho kwaleha ha ditsela, - ho kgineha ha dikoloi, dikotsi tsa mebileng jj - ho sekaseka tlhahisoleseding eo o e bokelletseng jk thuso e potlakileng. - ho etsa ditlhahiso le dikgothalletso. [25] 2.4 OBITJHUARI / NALANE YA MOFU  Ke mofuta wa tema e ngolwang ka ditaba tsa motho ya hlokahetseng.  Ho lebellehile dintlha tse latelang: - mofu o hlahile neng – letsatsi, kgwedi le selemo; - mofu ke mang, batswadi ke bomang, ke ngwana wa bokae lapeng labo; - O hlahetse kae (lebitso la sebaka e seng sepetlele); - kgolo ya mofu – o kene sekolo kae ho tloha poraemari ho ya mangolong a thuto e phahameng; - O sebeditse kae, maemo a mosebetsing le dikatleho tsa hae; - tsa lenyalo - sesosa sa lefu le bao a ba siyang; - seboko sa mofu. [25] 2.5 INTHAVIU  Ona ke mofuta wa puisano e ikgethang pakeng tsa batho ba babedi kapa ho feta. E mong o botsa dipotso mabapi le ntlha e itseng, mme e mong o araba dipotso tseo.  Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: - dipotso tse hlophisitsweng ka bokgeleke; - dipotso tse qophellang ka sepheo sa ho qholotsa dikarabo; - lebitso la sebui le ngolwe ka letsohong le letshehadi la leqephe, le bile le latelwa ke letshwao la kgutlopedi; Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com 10 SESOTHO PUO YA LAPENG P3 (EC/LOETSE 2017) - selelekeleng mmotsi o nehelana ka tlhahisoleseding e amanang le sepheo sa puisano; - mmeleng mmotsi o botsa mmotsuwa dipotso tse itshetlehileng - sehloohong se itseng, mme mmotsuwa o araba dipotso tsena; - dipotso di ka nyalana le dikarabo tse hlahisitsweng pejana, mme - dikarabo tsohle di tobe dipotso, mme di tshehetswe ka dintlha; - sehalo e be se lokelang kopano ena, mme puo e be ya semmuso; - o se ke wa sebedisa puo ya seterateng. [25] 2.6 ATIKELE E YANG KORANTENG  Ena ke tema e ngollwang dikoranta ho fana ka tlhahisoleseding mabapi le taba e itseng. E ba le sehlooho se hohelang mahlo a mmadi.  Lebitso la moqolotsi wa ditaba le ngolwa ka ditlhaku tse kgolo.  E ngolwa e arotswe ka dikholomo ka diratswana tse kgutshwanyane.  Sehalo se hloke tshekamelo.  E ngolwa ho hlaha lehlakoreng la mmuuwa.  Seratswana sa selelekela se tsebisa mmadi dintlha tse kang ho etsahala eng, hokae, neng hobaneng le hore tsohle di tla latela jwang.  Tshebediso ya mabitso a batho e eketsa bonnete ba ditaba tseo ho ngolwang ka tsona.  Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: - lebaka la ho hlokomedisa batho ka kotsi ya monono maphelong a bona - ditshitiso kapa mafu ao moeletsi a seng a a bone; - a fane ka mekgwa ya ho qoba kapa ho fokotsa monono - a hlakise ka botlalo sebaka moo thuso e fumanehang teng; [Ha mohlahlobuwa a ngotse ka sebopeho sa diratswana feela a sa ngola ka dikholomo, a se fumantshwe kotlo empa sehlooho, selelekela le diratswana di hlake hantle] [25] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B (25 x 2): 50 MATSHWAO OHLE: 100 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello

(EC/LOETSE 2016) Downloaded from hlayiso.com SESOTHO PUO YA LAPENG P3 11 RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 25] Makgetha a ho Phihlello e babatsehang Phihlello e supang Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo Phihlello e haellang lekanyetsa bokgoni feela DIKAHARE, MORALO 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 LE SEBOPEHO - Nehelano e - Nehelano e ntle haholo - Nehelano e lekaneng e - Nehelano ya motheo e - Nehelano e totobatsa babatsehang ya e bontshang tsebo e ntle bontshang tsebo ya bontshang tsebo ya kgaello ya tsebo ya Tshekatsheko ya sehlooho e supang ya makgetha a mofuta makgetha a mofuta ona makgetha a itseng feala makgetha a mofuta ona sehlooho le mehopolo bokgoni bo ikgethang. ona wa tema. wa tema. a mofuta ona wa tema. wa tema. Tlhophiso ya mehopolo - Mehopolo e matla e - Nehelano ha e kgere e - Nehelano ha e a - Nehelano e na le - moelelo o nyotobetswa Kelohloko ya butswitseng. tsepame sehloohong tsepama sehloohong ka tsepamo e itseng feela ke ho kgera ho hoholo maikemisetso, - Tsebo e batsi ya - Mehopolo le dikahare ke ho phethahala ho na le sehloohong empa e a - Mehopolo le dikahare ha baamohedi ba ditaba, le makgetha a mofuta ona tse momahaneng, tse ho kgera ho itseng. kgera. di na momahano. maemo wa tema. hlalositsweng ka botebo, - Mehopolo le dikahare di - Mehopolo le dikahare ha - Ke dintlha tse mmalwa - Nehelano ha e kgere e mme dintlha di na le momahano e se ka mehla di haholo tse tshehetsang MATSHWAO A 15 tsepame sehloohong tshehetsa sehlooho. amohelehang. momahaneng. sehlooho. - Mehopolo le dikahare ke - Sebopeho ke se - Ke dintlha tse itseng - Sehlooho se tshehetswa - Ha ho na boiteko bo tse momahaneng loketseng se nang le feela tse tshehetsang ke dintlha tse itseng entsweng ho sebedisa - Dintlha tsohle di diphoso tse mmalwa. sehlooho. feela. sebopeho se tshehetsa sehlooho - Ka kakaretso sebopeho - Sebopeho se foofo nepahetseng. mme di hlalositswe ka ke se loketseng empa feela, mme se na le botebo. se nang le diphoso tse bohlotsa bo boholo. - Sebopeho ke se itseng. nepahetseng. PUO, SETAELE LE HO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 HLAOLA DIPHOSO - Sehalo, rejistara, - Sehalo, rejistara - Sehalo, rejistara, - Sehalo,rejistara, setaele - Sehalo, rejistara, setaele, le tlotlontswe di setaele, le tlotlontswe di setaele le tlotlontswe di le tlotlontswe ha di a setaele le tlotlontswe ha Sehalo, rejisetara, loketse ka ho fetisisa loketse ka ho fetisisa loketse maikemisetso, lokela maikemisetso, di dumellane le setaele, maikemisetso, maikemisetso, maikemisetso, baamohedi ba ditaba le baamohedi ba ditaba le maikemisetso, baamohedi ba ditaba le baamohedi ba ditaba le baamohedi ba ditaba le maemo. maemo hantle. baamohedi ba ditaba le maemo. maemo. maemo. - Nehelano e na le - Tshebediso ya puo e maemo. Tshebediso ya puo, - Tshebedisano ya puo e - Ka kakaretso tshebediso diphoso tse itseng tsa fosahetse e bile e tletse - Nehelano e tletse tlwaelo ya tshebediso ya nepahetse e bile e ya puo ke e tshebediso ya puo. diphoso tse ngata. diphoso e dubakane. puo, kgetho ya mantswe, bopehile hantle. nepahetseng e bileng e - Tshebediso ya - Tshebediso e seng kae - Tlotlontswe ha e matshwao a ho bala le - Nehelano ha e na bopehile hantle. tlotlontswe ke e ya tlotlontswe. dumellane le maemo. mopeleto diphoso. - Tshebediso ya lekaneng. - Moelelo o nyotobetse. - Moelelo o nyotobetse tlotlontswe e ntle haholo - Diphoso ha se tse haholo. MATSHWO A 10 - Nehelano boholo ha e nyotobetsang moelelo. na diphoso. MATSHWAO 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

12 Downloaded from hlayiso.com SESOTHO PUO YA LAPENG P3 (EC/LOETSE 2017) KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE TELELE SENOTLOLO SA HO TSHWAYA: SEKALA SA HO TSHWAYA DITEMA TSA KGOKAHANO MATSHWAO: [25] Makgetha a Tekanyetso Matshwao Senotlolo Dikahare le Moralo ke Sebopeho 15 DMS = Puo, Setaele le Tokiso ya diphoso 10 PST = Matshwao ohle 25 Ditaelo ho motshwai:  Mohlahlobuwa o lokela ho ngola ka dihlooho tse PEDI karolong ena.  Karolo e nngwe le e nngwe e na le ruburiki ya yona.  Sebedisa diruburiki tseo o di fuweng ho tshwaya tema e nngwe le e nngwe.  Ha mohlahlobuwa a tswile lekoteng nehelanong etsa tsena tse latelang:  Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa dikahare ho ya ka kgato ya pele feela.  Mohlahlobuwa a abelwe matshwao a tshebediso ya puo ho fella kgatong ya pele feela.  Mohlahlobuwa a abelwe matshwao a sebopeho ho fella kgatong ya pele feela. Tataiso bakeng sa ho tshwaya ditema Batshwayi ba etse tse latelang ha ba tshwaya: Ho sehellwe lentswe kapa polelo e fosahetseng mola ho be ho bontshwe mofuta wa phoso ka thoko ka tshebediso ya matshwao a latelang: o / bakeng sa ho arola mantswe a ngotsweng a kopantswe empa a lokela ho arolwa; o -,+ bakeng sa ho kopanya mantswe a arotsweng empa a ngolwa a kopane; o Mn bakeng sa mongolo (Orthography) o fosahetseng; o Mp bakeng sa mopeleto o fosahetseng; o Mt bakeng sa tshebediso e fosahetseng ya matshwao a puo, kapa ho ngotswe letshwao moo le sa hlokeheng teng; o P bakeng sa tshebediso ya puo ka tsela e fosahetseng/e sa amoheleheng kapa eo e seng ya setlwaedi; o  bakeng sa lentswe kapa karolwana ya lentswe le/e siilweng pakeng tsa mantswe a mang. o // bakeng sa ho qala seratswana se setjha. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello