Setswana FAL P3 Nov 2019 Memo hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE MOPHATO 12 SETSWANA PUOTLALELETSO YA NTLHA (FAL) PAMPIRI YA BORARO (P3) NGWANAITSEELE 2019 KAEDI YA GO TSHWAYA MADUO: 100 Kaedi e ya go tshwaya e na le ditsebe di le 15. Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puotlaleletso ya Ntlha (FAL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 2 DBE/Ngwanaitseele 2019 NSC – Kaedi ya go tshwaya ELA TLHOKO:  Dirisa ruboriki ka gale fa o tshwaya tlhamo ya boitlhamedi (Pampiri 3. KAROLO YA A).  Maduo a go tloga go 0–50 a arogantswe ka maemo a le 5 a ditlhaloso.  Mo ditlhokegong tsa Diteng, Puo le Setaele, maemo mangwe le mangwe a tlhaloso a arogantswe ka dikarolwana tsa maemo a a kwa godimo le a a kwa tlase ka seelo sa maduo se se tsamaelanang le ditlhaloso.  Kagego ga e angwe ke karologantsho ya maemo a a kwa godimo le maemo a a kwa tlase. RUBORIKI YA TLHATLHOBO TLHAMO YA PUOTLALELETSO YA NTLHA [50 MADUO] Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG LE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 IPAAKANYO -Tsibogelo ya maemo a -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo ya tomagano -Tsibogelo e e seng Maemo a a kwa godimo a kwa godimo go gaisa a tlhamilweng ka itumedisang e e sa tlhomamang maleba gotlhelele (Tsibogelo le a tlwaelegileng matsetseleko -Dikakanyo di lomagane -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di dikakanyo) -Dikakanyo tse di -Dikakanyo tse di mo go tlhaloganyegang tlhapang e bile di se na tlhakatlhakaneng le go Thulaganyo ya botlhale, tse di maleba tota gape di e bile go kgotsofatsa boitlhamedi tlhoka tsepamo dikakanyo tsa gwetlhang mogopolo le kgatlhisa le bosupi jwa -E rulagane le go -Bosupi jo bonnye jwa -Di gasagane le go ipaakanyo go supa kgolo kgolo lomagana mo go thulaganyo le tomagano boelediwa Temogo ya -E rulagantswe le go -E rulagantswe bontle tlhaloganyegang go -Ga e a rulagana e bile maitlhomo, lomagana ka maemo a thata le go lomagana go tsenyeletsa matseno, ga e a lomagana baamogedi le bokao dinaledi go tsenyeletsa tsenyeletsa matseno, mmele le bokhutlo matseno, mmele le mmele le bokhutlo 30 MADUO bokhutlo 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Bogolo jwa tsibogelo ga -Ga go na maiteko a go manontlhotlho, mme e tlhamilweng ka itumedisang, mme e bo maleba tsibogela setlhogo Maemo a a kwa tlase tlhaela ditlhokego tse di matsetseleko latlhegelwa ke go -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di seng tsibosang tsa tlhamo ya -Dikakanyo tse di tlhaloganyesega lomaganeng e bile di maleba e bile di sa maemo a dinaledi maleba gape di kgatlhisa -Dikakanyo di lomagane tlhakatlhakane siama gotlhelele -Dikakanyo tse di -E rulagantswe bontle le le go kgotsofatsa -Ga go na bosupi jwa -Ipaakanyo e e sa botlhale e bile di supa go lomagana go -Maemo a a rileng a thulaganyo le tomagano tsepamang e bile e kgolo tsenyeletsa matseno, thulaganyo le tomagano tlhakatlhakane -E rulagantswe ka mmele le bokhutlo go tsenyeletsa matseno, matsetseleko le ka mmele le bokhutlo tomagano go tsenyeletsa matseno, mmele le bokhutlo Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puotlaleletso ya Ntlha (FAL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 3 DBE/Ngwanaitseele 2019 NSC – Kaedi ya go tshwaya RUBORIKI YA TLHATLHOBO TLHAMO YA PUOTLALELETSO YA NTLHA [50 MADUO] (tsweleditswe) Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang PUO, SETAELE LE 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 GO TSELEGANYA/ -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Puo ga e RUNA setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko ga tlhaloganyesege maleba le maikaelelo, maleba thata le maleba le maikaelelo, di maleba le maikaelelo, -Segalo, rejisetara, Maemo a a kwa godimo Segalo, rejisetara, baamogedi le bokao ka maikaelelo, baamogedi le bokao baamogedi le bokao setaele le tlotlofoko setaele le tlotlofoko tse maemo a a kwa godimo baamogedi le bokao -Tiriso e e maleba ya puo -Tiriso ya puo ke ya bomaleba jwa tsona bo di maleba go -Puo e e tlhololo, e -Puo e nonofile le tiriso go tlhagisa bokao maemo a motheo thata kwa tlase le maikaelelo, maikaelelo/ itumedisa ka maemo a a ya segalo e maleba -Segalo se maleba -Segalo, tlhopho le tiriso baamogedi le bokao ditlamorago le bokao tlhaolegileng -Bogolo jwa yona ga -Tiriso ya malepa a a ya mafoko e e seng -Tlotlofoko e nnye thata, Tlhopho ya mafoko -Segalo se se nang le bo na diphoso tsa tlhotlheletsang ya go maleba mme e dira gore go nne Tiriso ya puo le maikaelelo a a thutapuo le mopeleto tlhagisa diteng -Tlotlofoko e thata go tlhaloganya melawana, tiriso ya tlhotlheletsang -Puo e tlhamilwe ka lekanyeditswe thata matshwao a puiso, -Ga go na diphoso tsa matsetseleko thutapuo le mopeleto thutapuo le tsa mopeleto ka gotlhe 15 MADUO -Puo e e manontlhotlho ya maemo a a kwa godimo 13 10 7 4 Maemo a a kwa tlase -Puo e e matsetseleko ya -Puo e e ngokang e -Tiriso ya puo e e mo -Tiriso e e bokoa ya puo tlhotlheletso e e bile e nonofile ka magareng, ka go tlhoka -Mefuta ya dipolelo e nonofileng mo segalong kakaretso tsepamo mennye kgotsa ga e -Ga e na diphoso tsa -Segalo se se siameng -Segalo se siame ka teng gotlhelele thutapuo le tsa mopeleto se nonofile kakaretso le tiriso e e -Tlotlofoko e e ka gotlhe -Diphoso tse di lekanyeditsweng ya lekanyeditsweng tota -E tlhamilwe ka mmalwa tsa thutapuo malepa a tlhotlheletso manontlhotlho le mopeleto -E tlhamilwe bontle KAGEGO 5 4 3 2 0–1 -Kago e e manontlhotlho -Kago e e latelanang -Kago ya dintlhana tse di -Go na le dintlha dingwe -Dintlha tse di botlhokwa Diponagalo tsa ya setlhogo ya dintlhana maleba tse di amogelesegang di a tlhaela setlhangwa -Dintlhana tse di -Lomagane -Dipolelo le ditemana tse -Dipolelo le ditemana di -Dipolelo le ditemana di Kago ya ditemana le tlhaolegileng -Dipolelo le ditemana di bopilweng sentle fosagetse fosagetse go tlhangwa ga -Dipolelo le ditemana di di a latelana, di a -Tlhamo e sa ntse e na le -Tlhamo e sa ntse e na -Tlhamo e tlhoka dipolelo bopilwe bontlentle farologana tlhaloganyo le tlhaloganyo tlhaloganyo 5 MADUO Kwalololo e ileditswe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Setswana Puotlaleletso ya Ntlha (FAL)/P3 4 DBE/Ngwanaitseele 2019 NSC – Kaedi ya go tshwaya RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA SETLHANGWA SA TIRISANO SE SELEELE SA PUOTLALELETSO YA NTLHA [30 MADUO] Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG, 15–18 11–14 8–10 5–7 0–4 THULAGANYO LE -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e ntle tota e e -Tsibogelo e e lekaneng -Tsibogelo e e kwa tlase -Tsibogelo e senola go SEBOPEGO kwa godimo go gaisa se bontshang kitso e ntle ya e e bontshang kitso ya e e supang kitso ya tlhoka kitso ya se lebeletsweng ka gale diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta Tsibogelo le dikakanyo -Dikakanyo tse di wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa Kokoanyo ya dikakanyo botlhale, tse di -E tsepame – ga e a -Ga e a tsepama ka -Go na le tsepamo e e -Bokao jo bo gore go rulaganngwe gamogileng fapoga setlhogo gotlhe – go na le go eta e rileng, mme kwalo e kgoreletsegileng ka go Maitlhomo, baamogedi, -Kitso e e tseneletseng -Diteng le dikakanyo di fapoga mo setlhogong fapogile setlhogo fapoga setlhogo go go diponagalo/melawana le ya diponagalo tsa mofuta lomagane, dintlha tse di -Diteng le dikakanyo di -Diteng le dikakanyo ga feteletseng tiriso wa setlhangwa thadisitsweng sentle lomagane mo go di lomagane ka gale. Ke -Ga go na tomagano ya -Kwalo e e tsepameng gape di tshegetsa utlwalang dintlha tse di mmalwa tse diteng le dikakanyo MADUO 18 -Diteng le dikakanyo di setlhogo -Dintlha dingwe di di tshegetsang setlhogo -Ke dintlha di le mmalwa lomagane -Sebopego se se tshegetsa setlhogo -Tiriso e e phatlhaletseng fela tse di tshegetsang -Tlhaloso ya maemo a a lolameng ka diphoso tse -Sebopego se se maleba ya melawana ya setlhogo kwa godimo e bile dintlha dinnye ka kakaretso fela go na sebopego -Ga go a dirisiwa tsotlhe di tshegetsa le go sa nepagale go go -Go tlodisiwa matlho go melawana ya sebopego setlhogo rileng go tseneletseng -Sebopego se se maleba gape se nepagetse PUO, SETAELE LE GO 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3 TSELEGANYA/RUNA -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, setaele le tlotlofoko tse di setaele le tlotlofoko tse di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko ga di Segalo, rejisetara, lolameng thatathata le lolameng thata le maleba le maitlhomo, fosagetse go le gonnye tsamaisane le setaele, maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le maitlhomo, baamogedi le baamogedi le tiriso go maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le baamogedi le tiriso tiriso tiriso -Go diphoso dingwe tsa baamogedi le tiriso tiriso Tiriso ya puo le -Thutapuo e nepagetse e -Thutapuo e nepagetse thutapuo -Thutapuo e e sa -E phephetha ka diphoso melawana bile e agegile sentle ka kakaretso e bile e -Tlotlofoko e e lekaneng lolamang ka diphoso tse gape e tlhakatlhakane Tlhopho ya mafoko -E e se nang diphoso agegile sentle -Diphoso ga di dintsi -Tlotlofoko ga e maleba Matshwao a puiso le gotlhelele -Tlotlofoko e e siameng kgoreletse bokao -Tlotlofoko e e go maitlhomo mopeleto tota lekanyeditsweng -Bokao bo kgoreletsegile -Bogolo ga go na -Bokao bo kgoreletsegile tota MADUO 12 diphoso SEELO SA MADUO 25–30 19–23 14–17 9–12 0–7 Kwalololo e ileditswe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Setswana Puotlaleletso ya Ntlha (FAL)/P3 5 DBE/Ngwanaitseele 2019 NSC – Kaedi ya go tshwaya RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA SETLHANGWA SA TIRISANO SE SEKHUTSHWANE SA PUOTLALELETSO YA NTLHA KAROLO YA C [20 MADUO] Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG, 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3 THULAGANYO LE -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e ntle tota e e -Tsibogelo e e lekaneng -Tsibogelo e e kwa tlase -Tsibogelo e senola go SEBOPEGO kwa godimo go gaisa se bontshang kitso e ntle ya e e bontshang kitso ya e e supang kitso ya tlhoka kitso ya se lebeletsweng ka gale diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta Tsibogelo le dikakanyo -Dikakanyo tse di wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa Kokoanyo ya dikakanyo botlhale, tse di -E tsepame – ga e a -Ga e a tsepama ka -Go na le tsepamo e e -Bokao jo bo gore go rulaganngwe gamogileng fapoga setlhogo gotlhe – go na le go eta e rileng, mme kwalo e kgoreletsegileng ka go Maitlhomo, baamogedi, -Kitso e e tseneletseng -Diteng le dikakanyo di fapoga mo setlhogong fapogile setlhogo fapoga setlhogo go go diponagalo/melawana le ya diponagalo tsa mofuta lomagane, dintlha tse di -Diteng le dikakanyo di -Diteng le dikakanyo ga feteletseng tiriso wa setlhangwa thadisitsweng sentle lomagane mo go di lomagane ka gale. -Ga go na tomagano ya -Kwalo e e tsepameng gape di tshegetsa utlwalang -Ke dintlha tse di diteng le dikakanyo MADUO 12 -Diteng le dikakanyo di setlhogo -Dintlha dingwe di mmalwa tse di -Ke dintlha di le mmalwa lomagane -Sebopego se se tshegetsa setlhogo tshegetsang setlhogo fela tse di tshegetsang -Tlhaloso ya maemo a a lolameng ka diphoso tse -Sebopego se se maleba -Tiriso e e phatlhaletseng setlhogo kwa godimo e bile dintlha dinnye ka kakaretso fela go na ya melawana ya -Ga go a dirisiwa tsotlhe di tshegetsa le go sa nepagale go go sebopego melawana ya sebopego setlhogo rileng -Go tlodisiwa matlho go -Sebopego se se maleba go tseneletseng gape se nepagetse PUO, SETAELE LE GO 7–8 5–6 4 3 0–2 TSELEGANYA/ -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, RUNA setaele le tlotlofoko tse di setaele le tlotlofoko tse di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko ga di maleba thatathata le maleba thata le maleba le maitlhomo, fosagetse go le gonnye tsamaisane le Segalo, rejisetara, maitlhomo, baamogedi le maitlhomo, baamogedi le baamogedi le tiriso go maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le setaele, maitlhomo, tiriso tiriso -Go diphoso dingwe tsa baamogedi le tiriso tiriso baamogedi le tiriso -Thutapuo e nepagetse e -Thutapuo e nepagetse thutapuo -Thutapuo e e sa -E phephetha ka diphoso Tiriso ya puo le bile e agegile sentle ka kakaretso e bile e -Tlotlofoko e e lekaneng lolamang ka diphoso tse gape e tlhakatlhakane melawana -E e se nang diphoso agegile sentle -Diphoso ga di dintsi -Tlotlofoko ga e maleba Tlhopho ya mafoko gotlhelele -Tlotlofoko e e siameng kgoreletse bokao -Tlotlofoko e e go maitlhomo Matshwao a puiso le tota lekanyeditsweng -Bokao bo kgoreletsegile mopeleto -Bogolo ga go na -Bokao bo kgoreletsegile tota diphoso MADUO 08 SEELO SA MADUO 17–20 13–15 10–11 7–8 0–5 Kwalololo e ileditswe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Setswana Puotlaleletso ya Ntlha (FAL)/P3 6 DBE/Ngwanaitseele 2019 NSC – Kaedi ya go tshwaya GO KWALA LE GO TLHAGISA KAROLO YA A: TLHAMO MADUO: 50 DINOMORO TSA DITLHOGO MEFUTA YA DITLHAMO DIPOTSO 1.1 Moletlo o o monate o nkileng ka ya Kanelo kwa go ona. 1.2 Botlhokwa le mosola wa tshireletso ya Tlhaloso baithuti le barutabana mo dikolong. 1.3 Fa nka nna motsamaisi wa setheo sa Maitlhomo ESKOM. 1.4 Naga ya Aforikaborwa e na le madi a Ngangisano mantsi go tokafatsa matshelo a bašwa. Dumela kgotsa ganela. 1.5 Letsatsi leo le ne la ntshulafalela e le Kanelo tota. 1.6 Molemo le bosula jwa go nna E e sa tseyeng letlhakore moeteledipele. 1.7 Lebelela ditshwantsho tse di latelang, Kanelo/Tlhaloso/E e sa tseyeng 1.7.1-1.7.2 mme o kwale tlhamo ka sengwe sa letlhakore/Ngangisano/Maitlhomo tsona. Neela tlhamo ya gago setlhogo. KAROLO YA B: DITLHANGWA TSE DILEELE TSA TIRISANO: MADUO – 30 DINOMORO TSA MOFUTA WA SETLHANGWA DIPOTSO 2.1 Lekwalo la botsalano. 2.2 Lokwalo lwa boikitsiso le lekwalophelegetso. 2.3 Thadiso ya buka. 2.4 Mmuisano KAROLO YA C: DITLHANGWA TSE DIKHUTSHWANE TSA TIRISANO: MADUO – 20 DINOMORO TSA MOFUTA WA SETLHANGWA DIPOTSO 3.1 Karata ya taletso. 3.2 Bukatsatsi 3.3 Ditaelo PALOGOTLHE: 100 Kwalolo e ileditswe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Setswana Puotlaleletso ya Ntlha (FAL)/P3 7 DBE/Ngwanaitseele 2019 NSC – Kaedi ya go tshwaya KAROLO YA A: MEFUTA YA DITLHAMO 1.1 TLHAMO YA KANELO Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Setlhogo Dintlha tse di solofetsweng Moletlo o o monate o  Motlhatlhojwa a ka tlhalosa mofuta wa nkileng ka ya kwa go moletlo. ona.  A ka bua ka lefelo le moletlo o neng o tshwaretswe gona.  Motlhatlhojwa a ka bua ka mefuta ya diaparo.  A ka bua ka ditiragalo tsa kwa moletlong.  A ka khutlisa ka go bua ka se a itemogetseng sona kwa moletlong. Kaedi ya go tshwaya: Tlhamo ya kanelo o Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle. o Tlhamo e, e kwalwe ka paka e e fetileng. o Matseno e nne a a ngokang. o Kanelo go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. o Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. o Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bokhutlong. o Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. o Go tshwanetswe go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela. 1.2 TLHAMO YA TLHALOSO Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tla itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Setlhogo Dintlha tse di solofetsweng Botlhokwa le mosola  Motlhatlhojwa a re tlhalosetse ka dintlha tse wa tshireletso ya di dirang gore go tlhokagale tshireletso mo baithuti le barutabana sekolong. mo dikolong.  A ka neelana ka dikgato tse di tshwanetseng go salwa morago ka nako ya tshireletso.  A ka bua ka botlhokwa jwa tshireletso.  A ka tlhagisa diphetogo tse di ka tlisiwang ke tshireletso.  A ka khutlisa ka ga maitemogelo a a ka tlisiwang ke tshireletso. Kaedi ya go tshwaya: Tlhamo ya tlhaloso o Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko a a a filweng. o Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko a a senolang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle. o Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi. o Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo ka setlhogo se. Kwalololo e ileditswe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Setswana Puotlaleletso ya Ntlha (FAL)/P3 8 DBE/Ngwanaitseele 2019 NSC – Kaedi ya go tshwaya 1.3 TLHAMO YA MAITLHOMO Mo mofuteng o wa tlhamo, motlhatlhojwa o leba kakanyo, a bo a tlhagisa maikutlo/tsibogo ya gagwe. Motlhatlhojwa a ka leba ditoro kgotsa se a eletsang go se fitlhelela mo botshelong jwa gagwe, mme a kwale maitlhomo a gagwe. Setlhogo Dintlha tse di solofetsweng Fa nka nna  Motlhatlhojwa a ka tlhalosa seabe sa motsamaisi wa setheo ESKOM. sa ESKOM.  A tlhagise gore ke eng se a ka se dirang jaaka motsamaisi.  Motlhatlhojwa a tlhagise mabaka a a dirang gore a eletse go nna motsamaisi wa ESKOM.  A ka tlhagisa gore diphetogo tseo di ka tokafatsa matshelo a batho jang.  A ka dira jang gore setlamo se nne se itsetsepetse.  A ka tlhagisa gore o tla tsweletsa jang kgolo ya setlamo kwa pele. Kaedi ya go tshwaya: Tlhamo ya maitlhomo o Tlhamo ya maitlhomo e tseye letlhakore. o Maikutlo a tsaya karolo e e botlhokwa. o Karolo e kgolo mo tlhamong ke go tlhalosa. Ditlhaloso di tshwanetse go bonala, maikaelelo e le go tlhagisa gape maikutlo a motlhatlhojwa a nako e e fetileng. o Dikakanyo/Megopolo/Maikutlo di tshwanetse go senola boammaaruri le maitemogelo. 1.4 TLHAMO YA NGANGISANO Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlhagisa kakanyo, ntlhakemo, mme a nganga ka maitlhomo a go dibela ntlhakemo ya gagwe. Kakanyo ya motlhatlhojwa e tshwanetse go totobala go simolola kwa ntlheng go fitlha kwa bofelong. Tlhamo e, e tshwanetse go tlhagisa letlhakore le le lengwe mme motlhatlhojwa a leke go pateletsa mmuisi go leba ditiragalo ka leitlho la gagwe. Setlhogo Dintlha tse di solofetsweng Naga ya Aforikaborwa  Motlhatlhojwa a tlhagise gore a o dumalana e na le madi a mantsi le setlhogo kgotsa nnyaya. go tokafatsa matshelo  A tlhagise dintlha tse di tlhotlheleditseng a bašwa. Dumela ntlhakemo ya gagwe. kgotsa ganela.  A neele dikao tse di senolang ntlhakemo ya gagwe, sekao, dipeeletso tsa naga.  Motlhatlhojwa a ka neelana ka dikao tse di tshegetsang ntlhakemo ya gagwe.  Motlhatlhojwa a ka khutlisa ka go senola mathata a a amanang le ntlhakemo ya gagwe le gore a ka efogiwa jang. Kwalololo e ileditswe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Setswana Puotlaleletso ya Ntlha (FAL)/P3 9 DBE/Ngwanaitseele 2019 NSC – Kaedi ya go tshwaya Kaedi ya go tshwaya: Tlhamo ya ngangisano o Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha boitshimololedi. o A neye mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe, mme a tlhalose se. o Tlhamo e, e tlhagisa letlhakore le le lengwe, mme dikakanyo di tlhagisiwa ka kgatelelo e kgolo. Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki tsa tiriso ya puo. o Puo e dirisiwe ka maikutlo, mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo. o Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e tlhaloganyegang, mme e pateletse mmuisi go dumalana le se se tlhagisitsweng. Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong. 1.5 TLHAMO YA KANELO Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Setlhogo Dintlha tse di solofetsweng Letsatsi leo le ne la  Motlhatlhojwa a tlhalose gore o ne a le kwa ntshulafalela e le tota. kae le mabaka a a tlhodileng gore a feleletse a le kwa lefelong leo.  Motlhatlhojwa a tlhalose gore ke eng se se tlhodileng go sa itumele.  A bolele ka ditlamorago tsa se se diragetseng.  A ka feleletsa ka go neelana ka kgakololo ya go efoga bothata jo a bo itemogetseng mo letsatsing leo. Kaedi ya go tshwaya: Tlhamo ya kanelo o Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle. o Tlhamo e, e kwalwe ka paka e e fetileng. o Matseno e nne a a ngokang. o Kanelo go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. o Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. o Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bokhutlong. o Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. o Go tshwanetswe go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela. Kwalololo e ileditswe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Setswana Puotlaleletso ya Ntlha (FAL)/P3 10 DBE/Ngwanaitseele 2019 NSC – Kaedi ya go tshwaya 1.6 TLHAMO E E SA TSEYENG LETLHAKORE Tlhamo ya mofuta o, e tlhagisa dikakanyo kgotsa tshedimosetso ka tlhomamo. Mo mofuteng o wa tlhamo, motlhatlhojwa o tshwanetse go tlhalosa dikakanyo kgotsa dintlha ka tatelano, matlhakore a lekalekane. Setlhogo Dintlha tse di solofetsweng Molemo le bosula jwa  Motlhatlhojwa a re tlhalosetse ka maikarabelo go nna moeteledipele. a boeteledipele.  A re tlhalosetse ka botlhokwa le bosula jwa go nna moeteledipele.  Motlhatlhojwa a tlhalose ka ditlamorago tsa boeteledipele.  Mathata a a ka tlholwang ke boeteledipele.  Motlhatlhojwa a ka khutlisa ka go rotloetsa batho go dira ditshwetso tse di siameng tsa boeteledipele. Kaedi ya go tshwaya: Tlhamo e e sa tseyeng letlhakore o Setlhogo se tshwanetse go tlhaloganngwa sentle. o Go botlhokwa gore se motlhatlhojwa a se buang kgotsa a se tlhagisang se tshegediwe ka dintlha tse di lekalekanang. o Motlhatlhojwa o tlhalosa bokao jo bo sa tlwaelegang gore mmuisi a tlhaloganye setlhogo le fa e le gore ga a na kitso e e tseneletseng. o Dikakanyo di rulagane, di lolame, mme di neye tlhaloso go simolola ka tse di itsegeng go ya ka tse di sa itsegeng. o Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong. 1.7 Tlhamo ya kanelo/maitlhomo/e e sa tseyeng letlhakore/ngangisano/ 1.7.1 – 1.7.2 Tlhaloso. MADUO A KAROLO YA A: 50 Kwalololo e ileditswe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Setswana Puotlaleletso ya Ntlha (FAL)/P3 11 DBE/Ngwanaitseele 2019 NSC – Kaedi ya go tshwaya KAROLO YA B: DITLHANGWA TSE DILEELE TSA TIRISANO 2.1 LEKWALO LA BOTSALANO Lekwalo la mofuta o, ke lekwalo le o tseelang mongwe kgang/tlotlela, go mo leboga, akgola, go mmegela sengwe kgotsa go mo eleletsa masego. Lekwalo la botsalano Dintlha tse di solofetsweng Motlhatlhojwa a  Motlhatlhojwa a bolelele batsadi ka go lwala kwalele batsadi ba ga kgaitsadiagwe. gagwe lekwalo go ba  A tlhagise maikutlo a gagwe ka ga se. itsise ka ga bolwetse jo  A khutlise ka go itsise batsadi ka dikgato tse bo tlhasetseng a di tsereng mabapi le go lwala ga kgaitsadiagwe. kgaitsadiagwe. Kaedi ya go tshwaya: Lekwalo la botsalano o Motlhatlhojwa a kwale aterese le letlha ka botlalo. o Ditumediso di supe botsalano. o Matseno a nne maleba le setlhogo. o Diteng di bontshe go bega sengwe. o Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. o Motlhatlhojwa kwa bofelong a ka tlhagisa mafoko a a latelang: (Ke nna/Ngwana wa gago/Morwao\Morwadio). o Motlhatlhojwa a tlhagise leina la gagwe kwa ntle ga sefane. 2.2 LOKWALO LWA BOIKITSISO Lokwalo lwa boikitsiso ke lokwalo lo lo buang ka botshelo jwa mokwadi. Lo kwalelwa ditheo le mafapha a puso fa mong a batla tiro. Ke tshedimosetso e e kitlaneng e e maleba thata le mofuta wa tiro e e kopiwang. Lokwalo lwa Dintlha tse di solofetsweng boikitsiso Motlhatlhojwa a  Motlhatlhojwa a latele sebopego sa go kwalele ba legae la tlhagisa setlhangwa se ka tlhomamo. batsofe kwa Rietspruit  Motlhatlhojwa a dirise maina, nomoro ya lokwalo lwa boikitsiso lokwaloitshupo mmogo le diaterese tse a di le lekwalophelegetso a neetsweng. kope tiro ya go apaya.  Motlhatlhojwa a tlhagise tshedimosetso ka dintlha tse di latelang: - Dikolo tse a di tseneng. - Ditifikeiti tse a nang le tsona. - Maitemogelo a gagwe ka tiro e. - A bontshe diphetogo tse a tlileng go di dira fa a ka bona tiro e.  Motlhatlhojwa a kwale lekwalophelegetso le le tsamaelanang le tiro e a e kopang.  A dirise puo e e bonolo e bile e tlhaloganyega. Kwalololo e ileditswe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Setswana Puotlaleletso ya Ntlha (FAL)/P3 12 DBE/Ngwanaitseele 2019 NSC – Kaedi ya go tshwaya Kaedi ya go tshwaya: Lokwalo lwa boikitsiso o Motlhatlhojwa a neelane ka tshedimosetso e ntsi ka moo a ka kgonang ka teng, fela e nne maleba. o Boikitsiso jwa motlhatlhojwa bo tshwanetse go kitlana, bo tlhamalale le go nepagala. o Motlhatlhojwa a dirise ditlhogo tse di leng botlhofo go di buisa le go di tlhaloganya, fa a arologanya dikarolo tse di sa kopaneng. o A supe bokgoni jwa boeteledipele fa go kgonagala, a supe le dikgono tsa gagwe fa a dira a le esi, le fa a dira le setlhopha. o Motlhatlhojwa a leke gore boikitsiso jwa gagwe bo farologane le jwa batho ba bangwe jo bo amogetsweng ke bathapi. o Boikitsiso bo bopiwe go tshwanela ditlhokego tsa tiro. 2.3 THADISO YA BUKA E tlhalosa dintlha tsa setlhangwa kgotsa tlhagiso jaaka modiragatsimogolo, ditiragalokgolo le diponagalo tse di tsamaisanang le setaele. Thadiso ya buka Dintlha tse di solofetsweng Motlhatlhojwa a  Motlhatlhojwa a latele sebopego sa go thadise ka buka e a tlhagisa setlhangwa se ka tlhomamo. kileng a e buisa.  A tlhagise gore buka e ka buisiwa ke bomang.  Motlhatlhojwa a tlhagise leina la mokwadi wa buka.  Motlhatlhojwa a tlhagise gore a mokwadi o fitlheletse maitlhomo a gagwe. Kaedi ya go tshwaya: Thadiso ya buka o Motlhatlhojwa a kwale ka pakapheti/pakajaanong. o Motlhatlhojwa a tlhagise tshedimosetso ka dintlha tse di latelang: Ditiragalokgolo, batsayakarolo, modiragatsimogolo le morero kana thitokgang. o Motlhatlhojwa a tlhagise leina la mokwadi wa buka. o A dirise puo e e bonolo e bile e tlhaloganyega. Kwalololo e ileditswe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Setswana Puotlaleletso ya Ntlha (FAL)/P3 13 DBE/Ngwanaitseele 2019 NSC – Kaedi ya go tshwaya 2.4 MMUISANO Mmuisano ke mokgwa wa tlhaeletsano o o dirisiwang ke batho ba le babedi kgotsa go feta ba aroganya dikakanyo kgotsa ba buisana ka setlhogo sengwe se se rileng. Sebopego sa yona ke sa dipotsotherisano fela ona o dirwa gongwe le gongwe ke mongwe le mongwe. Mmuisano Dintlha tse di solofetsweng Motlhatlhojwa a kwale  Motlhatlhojwa a thale pono pele mmuisano o mmuisano o o neng o simolola. le magareng ga  A bontshe kgangkgolo ya mmuisano. rraagwe le kgaitsadie  Motlhatlhojwa a tlhagise tshedimosetso ka yo mekgwa ya gagwe dintlha tse di latelang: ya botshelo e sa - Botlhokwa jwa maitsholo mo itumediseng. mosetsaneng. - A mo lemose ka maitsholo a a sa itumediseng. - Ditlamorago tsa maitsholo a a sa itumediseng.  A dirise dikhutlwana ka fa morago ga leina la sebui.  A dirise mola o mošwa go supa sebui se sešwa.  A dirise masakana go neela dikaelo/go gakolola babuisi.  A bontshe ka moo a khutlisang mmuisano wa gagwe ka teng. Kaedi ya go tshwaya: Mmuisano o Motlhatlhojwa a kwale ka mokgwa o moterama a kwalang ka ona. o Dibui di nne pedi. o Motlhatlhojwa a kwale setlhogo se go buisanwang ka ga sona. o Dipolelo di nne dikhutshwane. o Diteng tsa motlhatlhojwa di supe boitlhamedi, kelelo ya dintlha le go tsamaelana ga ditiragalo. o Maina a dibui a tshwanetse go tlhagelela sentle. o Motlhatlhojwa a dirise matseno, mmele le bokhutlo sentle. o Kgang ya motlhatlhojwa e bontshe tshimologo, setlhoa le tharabololo. o Puo le moono di tsamaelane le ditiragalo. o Motlhatlhojwa a dirise puo e e tlhamaletseng kgotsa e e loileng go tsamaelana le se se buiwang. o Matshwao a puiso a tsamaelane le puisano. MADUO A KAROLO YA B: 30 Kwalololo e ileditswe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Setswana Puotlaleletso ya Ntlha (FAL)/P3 14 DBE/Ngwanaitseele 2019 NSC – Kaedi ya go tshwaya KAROLO YA C: DITLHANGWA TSE DIKHUTSHWANE TSA TIRISANO 3.1 KARATA YA TALETSO Ke mokgwa o o ka o dirisang go laletsa batho go ya moletlong. Karata ya taletso Dintlha tse di solofetsweng Motlhatlhojwa a thale  Motlhatlhojwa a thale karata ya taletso e e karata ya taletso ya maleba. moletlo wa lenyalo la  A tlhagise dintlha tse di botlhokwa tse di tsala ya gagwe e bong amanang le taletso tsa go tshwana le leina la Mosidi Thebe yo o molalediwa, tlhaloso ya moletlo, letlha la tsenang mo lenyalong moletlo, jalojalo. le Goitseone Selepe.  Motlhatlhojwa a dirise puo e e maleba e bile e tshwanela motho yo o lalediwang.  Motlhatlhojwa a se lebale dinomoro tsa mogala tsa molaletsi. Kaedi ya go tshwaya: Karata ya taletso o Molaetsa o tlhamalale mo go se o se kopang. o Go kwalwe dipolelo tse di bonolo le gone di nne dikhutshwane le go tlhaloganyega. o Maitlhomo a motlhatlhojwa a tlhagelele sentle. o A karata e kgatlhise go ngoka molalediwa. 3.2 BUKATSATSI Bukatsatsi ke mo mokwadi a kwalang maikutlo, dikakanyo le maitemogelo a gagwe. Bukatsatsi Dintlha tse di solofetsweng Motlhatlhojwa a kwale  A dirise mafoko a motho wa ntlha. bukatsatsi ya malatsi a  Motlhatlhojwa a ka neela lokwalo lwa gagwe le supa a tlhalose leina le a le ratang. ditiragalo ka ga dithuto  Motlhatlhojwa a kwale letsatsi le letlha le a tsa tlaleletso tsa kwalang dikgang ka lona. malatsi a boikhutso.  Dikgang tsa gagwe di tla nna mo pakajaanong ntle le tse di setseng di diragetse.  Motlhatlhojwa a ka dirisa dipolelonolo le ditemana tse dikhutshwane.  Motlhatlhojwa a dirise puo e e tletseng maikutlo.  A ka kwala ka thuso e ba e boneng go tswa go barutabana ba dikolo tse di mabapi le motse wa bona. Kwalololo e ileditswe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Setswana Puotlaleletso ya Ntlha (FAL)/P3 15 DBE/Ngwanaitseele 2019 NSC – Kaedi ya go tshwaya Kaedi ya go tshwaya: Bukatsatsi o Motlhatlhojwa a neele dintlha tse di tlhokegang tsa bukatsatsi. o Sebopego e nne se se siameng. o Diteng di nne dikhutshwane. o Dintlha tsa botlhokwa le tse di maleba fela di tlhagisiwe. o Dikgato di tlhagisiwe sentle ka tatelano. o Puo e e dirisiwang e nne e e lolameng. 3.3 DITAELO Ditaelo ke tshedimosetso ya botlhokwa e e tlhagisiwang pele go diragadiwa kana go dirwa tiro nngwe e e rileng. Ditaelo di tlhagisa tshedimosetso mabapi le se se diriwang gore se dirwe leng, kae, jang. Ditaelo Dintlha tse di solofetsweng Motlhatlhojwa a kwale  Motlhatlhojwa a ka neela taelo ya gore ditaelo tse morutabana balebeledi ba lefelo la kampa ga ba ye go a ba neileng tsona fa tsaya maikarabelo a polokesego ya dithoto tsa ba goroga kwa bona. kampeng ya  Motlhatlhojwa a ka neela taelo ya gore boeteledipele jwa mongwe le mongwe a tle le buka e a tla baithuti. kwalang dintlha tsa botlhokwa mo go yona.  A ka kwala ka tse baeteledipele ba sa tshwanelang go di dira jaaka go tsena thari kwa katisong ya kampa, maitsholo a a sa siamang, jj.  Motlhatlhojwa a ka neela taelo ya gore ga go yo o letleletsweng go goga mo kampeng.  Motlhatlhojwa a ka neela ditaelo tsa tlaleletso jaaka go tla ba apere diaparo tse di siameng tsa sekolo. Kaedi ya go tshwaya: Ditaelo o Motlhatlhojwa a neele dintlha tsa tshedimosetso tse di tlhokegang. o A tlhagise ka botlalo se se tshwanetseng go dirwa. o Motlhatlhojwa a tlhagise mokgwa o melao e tshwanetseng go obamelwa ka teng. o Dipolelo tsa motlhatlhojwa e nne tse dikhutshwane e bile di nne bonolo. o Ditaelo di tlhagisiwe ka dintlha e seng ka temana. o Ditaelo di se ke tsa nna dintsi thata tsa tloga tsa feta tiro e e dirwang. PALOGOTLHE YA KAROLO YA C: 20 PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO: 100 Kwalololo e ileditswe