Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION
NOVEMBER 2018
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA: LIPHEPHA I
SISWATI HOME LANGUAGE: PAPER I
Sikhatsi: 3 Emahora Emamaki: 100
TICONDZISO
1. Leliphepha linetigaba letine nemakhasi la-15.
2. Landzela ticondziso taleso naleso sigaba:
SIGABA A: SIVISISO
SIGABA B: SIFINYETO
SIGABA C: TINKONDLO
SIGABA D: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
3. Phendvula yonkhe imibuto ngeSiswati lesemukelekile.
4. Cala leso naleso sigaba ekhasini lelisha uphindze udvwebele ekugcineni kwaleso
naleso sigaba.
5. Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.
6. Caphela sipelingi (lupelomagama) nendlela lewakha ngayo imisho.
IEB Copyright © 2018 PHENYA
Skip to contentQuestion paper 





Siswati HL Grade 12 IEB Paper 1 2018 Question Paper
IEB Grade 12 Siswati HL Paper 1 question paper from the 2018, 15 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Publisher: IEB
Siswati HL · Grade 12 · 2018. Question paper, 15 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Siswati HL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Question paper
- Year
- 2018
- Paper
- 1
- Publisher
- IEB
- Curriculum
- IEB
- Pages
- 15
- File size
- 385.2 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 15
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA: LIPHEPHA I Likhasi lesi-2 kula-15
SIGABA A SIVISISO
UMBUTO 1
1.1 Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
THEKSTHI A
"Nawe ntsangayetfu ufuna kuyawugeca umoba eMhlume?" Kubuta Mabhalane
Tsabedze, ahlala acamalata esitulwini.
"Yebo Nkhosi, sengindzindze kakhulu solo umsebenti angiwutfoli," kuphendvula Sabelo
ngenhlonipho lenkhulu.
"Impela bakini banawe lamuhla. Umsebenti sewuwutfolile, vele sewakho,
sewuyasebenta. Buyisa lipasi lakho nalemphahla yami," kusho Tsabedze atihlekihlekisa
kodvwa kubonakala kutsi vele uyayifuna lemphahla yakhe.
"Yiphi kantsi imphahla mnumzane?" Kubuta Sabelo acala kumangala.
"Lelengitsite itolo nanime lapha phasi kwemtelemba, niboyiphatsa. Kantsi unjani wena
mnganami?" kuphendvula Tsabedze.
"Impela Nkhosi ngabe ngicamba emanga laluhlata klaba, angiyati." Kusho Sabelo.
"Ngitsite niphatse emashumi lamatsatfu emalandi, kungibonga phela njengobe naku
seniyawubamba tikhova letishisiwe. Kute kwamahhala nyalo mnganami, konkhe
kuyakhokhelwa," kusho Tsabedze abuka Sabelo njengemnenkhe etafuleni.
"Ngicela ungisite Nkhosi, nyalo ngisite nebakitsi. Ngihlupheke kakhulu. Ngiyafunga
ngiyagomela ngitsi ngingahola ngiyawukhumbula wena kucala," kuncenga Sabelo
ngaleliphelelwa ngemandla. Ahlengetela tinyembeti ngobe asabona kutsi linyeva lifuna
kuphuma nebovu. Kube msikati Sabelo, ngabe sewudzindza sililo.
"Ntsangayetfu nangabe unetindlebe ngicela silalelane, sivane futsi sihloniphane. Ayikho
imphandzelataleni leyaphandzela lenye. Njengobe unguMswati wemajobo, uyati-ke
nawe kutsi ikhotsa leyikhotsako, lengayikhotsi iyenta njani?"
"Iyayikhahlela Dlamini," kuphendvula Sabelo atsi kugobana kancane atsi ukhombisa
inhlonipho.
"Uphendvula kahle kakhulu. Nami ngisita labo labangisitako. Ngilapha ngobe
ngitewuphandzela bantfwabami sinkhwa. Uma ute lentfo lengiyifunako, geza tandla
takho ukhohlwe ngalenhlanhla yalamuhla enhlitiyweni yakho," kusho Tsabedze acala
kucansuka.
"Ngiyeva konkhe Mlangeni, kodvwa …" Atsi angakacedzi Sabelo amukhe etulu Tsabedze.
"Kungaze kubuye tinkhomo emadlelweni uloku ungicocela inganekwane yenhlupheko
yakho lengingangeni nakancane kuyo. Phuma vele! Phuma ndvodza! Phuma bo!
Singaloku sihishana ngemibuto lengasiyisi ndzawo. Ludze kabi ludvwendvwe loluta
emuva kwakho. Phuma bo wakitsi!"
Waphuma Sabelo tandla atimeme emhlane. Inhloko ayibhekise phasi. Inhlitiyo ibaba itsi
khi. Kubona nemntfwana kutsi tintfo tiyambhedzela ngekhatsi. Watsi nakatsi sitse
ngenhla kwelihhovisi lelincanyane tatsi hhohlo phasi tinyembeti. Wevakala
ngalelibuhlungu:
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA: LIPHEPHA I Likhasi lesi-3 kula-15
"Bumatima bekuhamba kwebatali bami nekuhlupheka, boLaShongwe bengicabanga kutsi
bendlula yonkhe lenhlupheko. Yebo kona bekungetulu kodvwa loku sengatsi
sekuyangehlula kuleli laKaNgwane."
Kwaba munyu kwasika etibilinini impela kulamadvodza lamabili labutsa emaphepha
ngemuva kwelihhovisi.
"Tsabedze unenhlitiyo yaFaro, ufute uyise Mshilankhomo lotondvwa yiMbabane
yonkhe."
"Hheyi ungayiteki leyo, mnganami. Kutsanti loku usigilele tiga lengiyokuticocela batukulu
bami. Saze sahleka natsi sonkhe singeva nekutsi batsini." Ngalesikhatsi kufika badzeshi
labatsatfu baseSikhwahlande bafuna kaManzini. Bambuta umbuto watihlekihlekisa,
wenwaya inhloko, wakhombakhomba angati nekutsi kumele aphendvule atsini.
Sabona ngebantfwabebadzeshi banikina tinhloko bavalelisa bahamba.
"Asala naye amudla emahloni waze wayawukhumuka angakakhulumisi muntfu," kusho
lelinye likhehla libutsa emaphepha.
"Wena nje bomabhalane bangaka wambonaphi longasati nesikhatsi kube liwashi
lisesandleni? Uboke ubuke lapho abhale khona, ungatsi kuhambe macaphalubisi. Cha,
sinabo bomabhalane la, kepha Maphimbomatsatfu yena uhamba yedvwa.
Nawutawucashwa kumele ukwati kutsi ungumusa wabani? Kuphi? Unyoko wakabani?
Uhlobene yini naye?" Kubuta lelinye kumnganalo.
"Wentiwa ngulemfundvo yelibanga lesibili. Lona kumele siyewufukuza naye lapha
emaphepheni. Uvalele bantfu labafundzile ematfuba ngaletigodvo teyise labatigabatisa
ngato eMbabane."
Maphimbomatsatfu phela sekwaba libito laTsabedze labametse lona khona lapha
emsebentini. Utsi nakakhuluma kudvungeke tindlebe sengatsi bantfu labatsatfu
bakhuluma kanyekanye intfo yinye. Nawungazange sewudzelelwe bantfu beloli awati
lutfo. Abakhetsi kutsi ungubani? Unjani? Uhamba nabani? Kodvwa utsi lapho sewumtfola
ayedvwa umuntfu atincengele ngekutihlekihlekisa njengesiboshwa sibona ligwayi.
Yeta iloli igcwele nswi, umsindvo utsite mpu ngemuva, Emaswati asatfole umsebenti.
Kwevakala livi selicondziswe kuSabelo lobesafana nenkhomo leseyingene emhlambini
longakayifaneli.
"Bewutsi utewulinga inhlanhla yini? Hamba uyewukhulakhula, usanuka lubisi yehhe!"
"Hamba uyewupheka umbhidvo wamake wakho wena uyekele kutesinyanyisa sibadzala
kuwe. Umsebenti akusilo liphalishi wena. Umsebenti wehlula bobabe wakho mfana
wami," kusho lelinye livi.
[Impela Ngatalelwa Kuhlupheka Kulomhlaba, 19–20]
1.1.1 Bhala ligama lelasetjentiswa nguTsabedze nakahloniphisa imali. (1)
1.1.2 Usuke abukwa njani umuntfu nabukwa njengemnenkhe etafuleni?
Khetsa imphendvulo:
A Ngekumenyanya
B Ngekumesaba
C Ngekumhawukela
D Ngekumangala (1)
IEB Copyright © 2018 PHENYA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA: LIPHEPHA I Likhasi lesi-4 kula-15
1.1.3 Kwentani kubamba tikhova letishisiwe? (1)
1.1.4 Bhala lelinye ligama lelisho, macaphalubisi. (1)
1.1.5 Nawufundza letheksthi ngabe ngempela Sabelo abeyintsanga
yaTsabedze? Sekela ngeliphuzu LINYE. (2)
1.1.6 Lisuke lifunelwani lipasi nawutawucashwa emsebentini? Bhala
emaphuzu LAMABILI. (2)
1.1.7 Hlobo luni lwenkhulumo: Emanga laluhlata klaba? Shano nekutsi
ishoni lenkhulumo. (2)
1.1.8 Iyemukeleka yini lenkhulumo yembhali letsi, "Kube Sabelo msikati
ngabe udzindza sililo"? Sekela ngeliphuzu LINYE. (2)
1.1.9 Abecondze kutsini Tsabedze natsi, "Ikhotsa leyikhotsako"? Chaza
ubhekise kuSabelo. (2)
1.1.10 Bhala loko lokushiwo ngulomusho locindzetelwe: Inhlitiyo ibaba itsi
khi, bese uyasho kutsi ibangelwa yini lenhlitiyo. (2)
1.1.11 Bhala umusho lokuletheksthi losho kutsi kusebenta kulukhuni,
ucondzise kuSabelo. (2)
1.1.12 Ngabe loku lokwenteka kuSabelo kuyatfolakala yini kulemphilo
yalomuhla? Sekela imphendvulo yakho ngeliphuzu LINYE. (2)
[20]
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA: LIPHEPHA I Likhasi lesi-5 kula-15
1.2 SIBONWA – THEKSTHI B
[Umtfombo: <http/www.google.co.za/url>]
1.2.1 Bhala BUNYE buhle bekuhlanyela tihlahla emmangweni. (1)
1.2.2 Abaluleke ngani emanti etihlahleni? (1)
1.2.3 Bhala kwekutsi lelibhala libaluleke ngani nangabe kuhlanyelwa
tihlahla. (1)
1.2.4 Loku lokwentiwa ngulabantfu labakulesibonwa balufundzisani lusha
lwalomuhla? Bhala kube KUNYE. (1)
1.2.5 Njengobe lomise kangaka litulu, labantfwana bangenta njani kute
balwe nesomiso kutsi singabulali tihlahla tabo labatihlanyelako?
Bhala kube KUNYE. (1)
[5]
25 emamaki
IEB Copyright © 2018 PHENYA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA: LIPHEPHA I Likhasi lesi-6 kula-15
SIGABA B SIFINYETO
UMBUTO 2
Fundza letheksthi lelandzelako bese uyayifinyeta ngemagama akho langabi ngaphansi
kwala-60 aphindze angabi ngetulu kwala-70, ubhekise kuloko lokwaphatsa Veli
kabuhlungu.
TICONDZISO TEKUFINYETA
1. Sifinyeto sakho asibe ngendlela yetindzima.
2. Veta emaphuzu lasikhombisa lagcila kakhulu kuloko lokwaphatsa Veli
kabuhlungu kuletheksthi lengenhla.
3. Caphela kutsi lulwimi lwakho alunamaphutsa kute ungalahlekelwa
ngemamaki elulwimi.
4. Sebentisa timphawu letifanele tekubhala nekufundza.
5. Bhala linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto sakho.
THEKSTHI C
LUTSANDVO LWEMTALI
Wachutjwa umcimbi, betfweswa ticu tabo bantfwana bebantfu, kushaywa tandla, bahalaliselwa
ngenjabulo kunjeya. Kwatsi lapho sebetfwesa yena Veli Mthunjwa, wativa tigcwala emehlo.
Bashaya tandla nje yena akatemukeli. Utsi enhlitiyweni yakhe,
"Letandla tifanele tishayelwe make. Ngize ngibe ngiloku lengingiko lamuhla nje ngumake!" Tehle
kuVeli tilandzelana.
Nasekuphela umkhosi wabo, kwefika sitfunywa sibuya esibhedlela sitewulandvula sigulane.
Sitfunywa silandze bona boVeli naSitakele. Veli wacasha itekisi, bekhwela naSitakele. Yena
wavele wekhwela nalamayika lawo eticu temfundvo. Befika esibhedlela bacondza ewadini. Veli
abecabanga kutsi unina utawutsi nambona asagcoke tekuphumelela utawujabula, etfulele,
avuke kulombhedze wekufa abuyele ekhaya. Wangena ekamelweni letigulane, lapho bashiya
unina alele khona.
Emehlo agijimela endzaweni lapho kume khona umbhedze wenina. Umbhedze wase wakhelwe
sihonca setindvwangu, unina asabonwa bonesi kuphela, letinye tigulane tingaboni lokwenteka
ngale kwato.
Watsi utsi nhla Veli washaywa luvalo lwatsi alumcedze, wabona kutsi kukhulu lokwentiwa
embhedzeni wenina. Ngabe unina sewuyahamba vele? Nobe vele sewuhambile? Wasondzela
kulowo mbhedze vele sekuceka emadvolo. Sitakele uyalandzela njalo. Wevakala Veli asho
kalusizi atsi, "Hawu, make kunjani? Sewuhambile make? Ungishiyela bani mine?"
Wabhoboka umfula wetinyembeti emehlweni elijaha. Batsi kube beve bonesi kutsi bantfwana
bakhe sebefikile, babangenisa kulesihonca setindvwangu letimhlophe. Batsi batsi nhla,
bakhandza unina acimetile, asalwa nekuphefumula kwekugcina. Phela abesolo akhala ngabo
bantfwana bakhe. LaNdwandwe waliva livi lendvodzana yakhe lenkhulu, Veli, waliva ngatsi
livakala khashane. Wetama kuvula emehlo. Veli abesabambe sandla senina lebesesicandza mpo.
Wasanga.
"Buya make sengikhona. Ngikulandzile kutsi siye ekhaya uyophumula kuhlupheka. Sengicedzile
kufundza. Ngiphumelele kahle! Tiyehla tinyembeti kuVeli, tiyehla nakuSitakele nakubo bonkhe
labasedvute nembhedze waLaNdwandwe. Kancane, kancane wawavula emehlo LaNdwandwe.
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA: LIPHEPHA I Likhasi lesi-7 kula-15
Walibona lijaha lakakhe lembetse tingubo tekuncoba emfundvweni. Wamomotseka ngenjabulo
lenekuncoba lokukhulu. Nobe livi belingaphumeli kahle, wetama kukhuluma ligama linye nje,
waliphindzaphindza: NGIYAJABULA! NGIYAJABULA! NGIYA …YA…. JA …BU … LA!"
Tahlangana tindzebe ngci komphela. Tandla tabo solo tibambene. Yalala intfombi yebeNguni.
Yalala umlalela wafutsi. Yalala ngentfokoto, seyibona umvuzo wetitfukutfuku tayo embikwayo,
kulelo hora layo lekugcina. Mhlaba! Awunoni!
[Umtsango, 102–103]
10 emamaki
IEB Copyright © 2018 PHENYA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA: LIPHEPHA I Likhasi lesi-8 kula-15
SIGABA C TINKONDLO
UMBUTO 3 INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
CAPHELA: Kuphocelelekile kutsi wonkhe lohlolwako awuphendvule lombuto.
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
SITIMELA
1 Sendlula kanjalo leso sitimela
2 Sishiya kubumaye-maye,
3 Sisho sishobela,
4 Asim' asilindzi.
5 Sifika kuhlasimulise umtimba,
6 Asibandlulul' asinendzaba,
7 Sendlula kusale sililo,
8 Sitfutfumelisa umtimba.
9 Silayisha tigwili netimphofana,
10 Sikhweta labancane nalabadzala,
11 Sidzabule kuy' imvelo,
12 Sikhale semuke nabo.
13 Siwelela nabo kulelinye live,
14 Lapho kutfokotwa khona,
15 Tinhlungu nendlala kungekho,
16 Kujatjulwa njalonjalo.
17 Asinamahlon' asinadzaba,
18 Asikhatsalel' asincengi,
19 Nasemuv' asilunguti,
20 Njini yetinsizi netinyembeti,
21 Mdibanisi wetinhlanga,
22 Kuvela kwakho kuyatfutfumelisa,
23 Lapho ushobela kuyahlekwa,
24 Njini yemihla yonkhe yetinhlupheko.
[Tinkondlo Tayitolo Netalamuhla: 48]
3.1 Shano iphethini yetindzima talenkondlo. (1)
3.2 Bhala bunkondlo lobakhiwa ngulamagama lalandzelako: Khetsa imphendvulo
Silayisha – setfwale
A Sicedzelelamcondvo.
B Silinganisamcondvo.
C Sifutamsindvo
D Sifanisongco (1)
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA: LIPHEPHA I Likhasi lesi-9 kula-15
3.3 Nguliphi lelive lelichazwa endzimeni yesine? (1)
3.4 Bunkondlo buni lobakhiwa tinhlavu letidvwetjelwe endzimeni yekucala? (1)
3.5 Ngabe ucinisile yini sonkondlo ngemugca 22? Chaza. (2)
3.6 Ucabanga kutsi yini lesitimela sibitwe, Mdibanisi wetinhlanga? Nika
KUBILI. (2)
3.7 Bhala KUBILI lesehluke ngako lesitimela sasonkondlo kulesi lesetayelekile.
Bhekisa enkondlweni. (2)
[10]
UMBUTO 4 TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI
EMAKHANGALA: C. TSABEDZE (UMHLELI)
Kulombuto kunemibuto lemibili, (4.1 na 4.2), khetsa MUNYE uphendvule ngawo.
4.1
ASIKHULUME NDVODZA
1 Lake labusa live ndvodza ngivumele,
2 Kusadliwa ngaloludzala sidla kusale,
3 Kwakusifanele singemadvodza kutsatsa,
4 Bafati ngekutsandza: bantfwana singabali.
5 Lamuhla live lifile ndvodza kutsiwani?
6 Sikhekhetela nesimodeni nome singasatsandzi,
7 Singemadvodza sidlel' emgobeni siyatitila,
8 Tidzingeko telikhaya tita titile.
9 Ngivumele ndvodza basho bacinisile
10 Nawuyindvodza uguga sewuvile,
11 Ungakate utibone tihushuk' endvodzeni,
12 Tinyembeti temfati, tendvodza tiyashwacisa.
13 Vuma ndvodza tikhatsi tijikile,
14 Ligcabho lendvodza bafati nebantfwana
15 Akusenjalo lamuhla yinhlupheko,
16 Sewubeva basho kujabula longatalanga.
17 Ngitjele-ke ntsangayetfu sentanjani?
18 Injobo nakalok' itfungelw' ebandla,
19 Temndeni tindzaba tisematseni lamuhla,
20 Tingasatekw' etindlini tisemoyen' imbala.
21 Nakhon' ingenil' esibayeni yayati;
22 Kungen' ingangeneli kuhlaba
23 Yayiphefumulel' emvalwen' ingayi ngeliphango
24 Kungaphela sibaya ngekuhlaba icakatise.
IEB Copyright © 2018 PHENYA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA: LIPHEPHA I Likhasi lesi-10 kula-15
25 Angitsi kunjalo ndvodza kasikhulume,
26 Lamuhla luta lutile sibhonc' emadlebe,
27 Kube kuya kumfati kube kushiy' umntfwana,
28 Kube nguSiphosiso lolets' inhlupheko.
29 Hhayi khona ndvodza kasibonisane,
30 Labatiko batsi kutala lotsandzako,
31 Lotsandzak' ativ' emandla kucedza
32 Tindzingeko telikhaya letingapheli.
[M. S. Magagula]
4.1.1 Bhala imigca leyakha sicedzelelamcondvo endzimeni yekucala. (1)
4.1.2 Sinongo sini lesicuketfwe ngulomusho: live lifile ndvodza? (1)
4.1.3 Bantfu balomuhla bakuphumelelisa njani loko lokushiwo
ngusonkondlo emgceni 30? Bhala KUNYE. (1)
4.1.4 Bhala KUNYE lokubanga sonkondlo atsi, "Live alisafani nakudzala". (1)
4.1.5 Bunkondlo buni lobutfolakala emagameni ladvwetjelwe emigceni 27
na 28? (1)
4.1.6 Bhala bunkondlo lobutfolakala emgceni 4. (1)
4.1.7 Ushoni sonkondlo ngaleligama lelicindzetelwe emgceni 28? (2)
4.1.8 Phawula ngalomusho, "Labatiko batsi kutala lotsandzako", ubhekise
elusheni lwalomuhla. (2)
4.1.9 Sonkondlo ushoni ngalamagama labhalwe ngalokucindzetelwe
emgceni 26? Nika emaphuzu LAMABILI. (2)
4.1.10 Chaza kutsi usho kutsini sonkondlo ngemugca 16. (2)
4.1.11 Nika TIMBILI tindzingeko telikhaya letingapheli lobona kutsi
sonkondlo usho tona. (2)
4.1.12 Usifundzisani sonkondlo emgceni 18? Bhala emaphuzu LAMABILI. (2)
4.1.13 Ucinisile yini sonkondlo ngaloko lakusho emgceni 20? Sekela
imphendvulo yakho. (2)
[20]
NOBE
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA: LIPHEPHA I Likhasi lesi-11 kula-15
4.2 Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
SIDLANI
1 Ukwentelani lokubi lokuhle
2 Kukhona sidlani ndzini?
3 Uwentelan' umsebenti lonje
4 Imisebenti lemihl' ikhona?
5 Utidvonsel' emanti ngemsele.
6 Kube batali bebati
7 Kutsi bangcolis' umhlaba ngawe,
8 Abatalanga babol' ematfumbu;
9 Ngabe bakhala lesikhulu
10 Sililo ngawe mvelo lengenabuntfu.
11 Uphila ngekunyonyoba
12 Kwelikati liyodl' emacandza.
13 Udla titfukutfuku talabanye
14 Uyimbungulu ngetento takho,
15 Uyinswelaboya, mtsandzi wemena.
16 Inhlitiyo yakho litje,
17 Sikhumba sakho sengwenya,
18 Sibindzi sakho sembube,
19 Emehl' akho embube,
20 Likhaya lakho sikhotsa.
21 Yekela bugelekece sigelekece!
22 Bonkhe bakufela ngematse,
23 Kubantf' uyinyongo yenyatsi,
24 Kutekwa takho ndzawo tonkhe,
25 Usigilamkhuba sidlani ndzini.
26 Kube kusetikhatsi taSomhlolo,
27 Ngab' ulibuka uyaligcina,
28 Uyakuba kudla kwemkhonto,
29 Ube yingcamu yetinyoni telizulu
30 Tidle titibetsele ngawe.
[J. J. Tfwala]
4.2.1 Bhala bunkondlo lobuletfwa ngulamagama ladvwetjelwe emgceni
wekucala. (1)
4.2.2 Hlobo luni lweluchumano lolutfolakala emigceni 3 na 4? (1)
4.2.3 Bunkondlo buni lobakhiwa imigca 9 na 10? (1)
4.2.4 Sinongo sini senkhulumo lesicuketfwe ngumugca 8? (1)
4.2.5 Ushoni sonkondlo ngeligama lelicindzetelwe emgceni 13? (1)
4.2.6 Bunkondlo buni lobakhiwa ngemagama lacindzetelwe emgceni 21? (1)
IEB Copyright © 2018 PHENYA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA: LIPHEPHA I Likhasi lesi-12 kula-15
4.2.7 Chaza umusho losemgceni 5 endzimeni yekucala. Bhala emaphuzu
LAMABILI. (2)
4.2.8 Sonkondlo ngabe ulisebentise kahle yini leligama lelicindzetelwe
emgceni 14? Sekela imphendvulo yakho. (2)
4.2.9 Bunkondlo buni lobusemgceni 15? Shano kutsi busho kutsini
lobunkondlo. (2)
4.2.10 Usho tiphi tikhatsi sonkondlo emgceni 26? Sekela imphendvulo
yakho. (2)
4.2.11 Ngewakho emagama chaza inhlitiyo yalosidlani. (2)
4.2.12 Kusuke sekwente njani nase uyingcamu yetinyoni? Shano kutsi
ngutiphi letinyoni. (2)
4.2.13 Bunkondlo buni lobukhona ekucaleni kwemigca 28 na 29? Usho
ngani? (2)
[20]
30 emamaki
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA: LIPHEPHA I Likhasi lesi-13 kula-15
SIGABA D TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
UMBUTO 5
5.1 Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
Sesisondzele sikhatsi sekudla kwasemini. Mandlenkhosi sewuvele usifuca ngemadvolo
sikhatsi. Uhle atsi lungu emkhonweni wakhe asibuke sikhatsi ewashini, achubeke
nemsebenti wakhe wekusita batsengi befemu yakhe. Uhle ashaya lucingo entele kuva
lokutsite ngawo umsebenti wefemu.
Banyenti-ke vele bantfu labashaya lucingo ngawo umsebenti, babute nobe ngaloko
lokwakhiwako kulefemu. Kuvamise kuba bantfu bemabhizinisi etitolo nalawo enyama.
Ingani phela ngabo bantfu labadzinga ticandzisi nako konkhe lokwakha emakhata.
Mandlenkhosi wawutfola ngekuwati impela lomsebenti. Mandlenkhosi nguye kuphela
lokwati kukhuluma kahle nebantfu labadzinga lusito lapha efemini, sebayalwati
ludvumo lwaMandlenkhosi. Kutsi nobe labanyenti bangazange babonane naye buso
nebuso, kube sengatsi yena ubati kadzeni. Bebaye batsi nabefikile sebalandze imphahla
yabo, bafune kuhamba sebabonene naye ngobe phela nguye Mandlenkhosi lochumanisa
sive nayo inkapani. Bebate bamuphe tipho letitsite, babonge inchazelo yakhe nemphatfo
labemukela ngayo elucingweni.
Kusengiko lokuvamile-ke naloku lakulindzele lamuhla waVilane. Bebangakate bahlangane
buso nebuso naTfobile Ngwenya, lasahlele kubonana naye lamuhla. Bese
kungemahlandla batsintsana etincingweni ngawo phela umsebenti. Tfobile yena
usebenta esitolo, lapha edolobheni. Ungumphatsi waso lesitolo lasebenta kuso.
Uvamisile kushayela lapha kulefemu yaMandlenkhosi, ngendzaba yesicandzisi
lesingasasebenti kahle kulesitolo sakhe. Ngiyo phela lefemu lephindze itilungise
leticandzisi leyititsengisako.
[Emagama Ekutjelwa, 70–71]
5.1.1 Bhala mcondvofana weligama lelicindzetelwe endzimeni yekucala. (1)
5.1.2 Bhala sentakutsi lesitfolakala endzimeni yekucala. (1)
5.1.3 Hlobo luni lwenkhulumo lolu lokumugca locindzetelwe etheksthini?
Shano kutsi lomusho ubangelwa nguliphi ligama kutsi ube ngulolo
hlobo lwenkhulumo. (2)
5.1.4 Tisebentani letabito telucobo kulemisho lelandzelako?
(a) Tfobile yena usebenta esitolo. (2)
(b) Yena Tfobile usebenta esitolo (2)
5.1.5 Shano kutsi letivumelwano leticindzetelwe, titivumelwano tawaphi
emagama kulomusho lolandzelako.
Ngiyo phela lefemu lephindze itilungise leticandzisi leyititsengisako. (2)
5.1.6 Kulomusho lolandzelako tsatsa sandziso sesimo wakhe ngaso
umusho loticambele wona.
Uyakwati kukhuluma kahle. (2)
IEB Copyright © 2018 PHENYA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA: LIPHEPHA I Likhasi lesi-14 kula-15
5.1.7 Hlanganisa lemisho lemibili ibe ngumusho munye.
Mandlenkhosi uyakwati kukhuluma nebantfu. Bantfu batfole lusito. (2)
5.1.8 Shano lokushiwo nguletelulo leticindzetelwe kuletento letisemishweni
lelandzelako:
(a) Uvamisile kushayela lapha kulefemu. (2)
(b) Mandlenkhosi ulungela kutsandvwa bantfu. (2)
5.1.9 Cala lomusho lolandzelako ngekutsi, BoTfobile …
Tfobile yena usebenta ngekutimisela. (2)
5.2 Tilungiso temaphutsa elulwimi, sipelingi nekufakwa kwetimphawu.
5.2.1 Imphela bacinisile labadzala. (1)
5.2.2 Sibongile ulilunga lensha lapha kulesigodzi sakitsi. (1)
5.2.3 Leticatfulo titfolakala edolobheni kaManzini. (1)
5.2.4 Lenkondlo igcwele luchumano sicalo. (1)
5.2.5 Umbonile yini Fakudze itolo. (1)
[25]
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA: LIPHEPHA I Likhasi lesi-15 kula-15
UMBUTO 6
Fundza lesikhangisi bese uphendvula imibuto lelandzelako:
BHANANA BHANANA!! SITSELO LESINIKA UMTIMBA UMSOCO.
Bekunene!! Lapha kudliwa titselo letihlantekile kute kubalekelwe tifo letinyenti. Lobhanana
ugeziwe, uvalekile, akungeni ngisho nalinye ligciwane kuwo.
Ungadla munye nje, wesutsa lilanga lonkhe. Intsengo yakhe iphasi kakhulu, uyatiwolela nje.
Ubuye utfole nebhasela yawo nangabe uwutsenga. Bonkhe labatsandza bhanana bemukelekile.
Ushiphe kwengca losetitolo tabomakhelwane, labatsengisa bhanana. Dlani bhanana lonika
umsoco emtimbeni wakho. Imbila yeswela umsila ngekulayetela yehhe!!! Musa kutsengana
netitselo letingakagezwa. Tifo tibhokile!
[Umtfombo: <http/www.google.co.za/url>]
6.1 Lokhangisako ucinisekisa njani kutsi sikhangisi sakhe sibonwa nguwo
wonkhe umuntfu lowengca ngendlela? (1)
6.2 Bhala kutsi letijobelelo leticindzetelwe kuletento letikulesikhangisi, tishoni. (2)
6.3 Bhala imisho lekulesikhangisi lecuketse loku lokulandzelako:
6.3.1 Inkhulumo lehhungako. (1)
6.3.2 Inkhulumo leyimfundzisolite. (1)
6.3.3 Inkhulumo letsatsa luhlangotsi. (1)
6.4 Bhala siga senkhulumo lesikulesikhangisi. (1)
6.5 Lemisho lelandzelako icuketse tiphi tindlela tesento?
6.5.1 Tsenga lobhanana nawufuna ibhasela. (1)
6.5.2 Uyatiwolela nje. (1)
6.6 Bhala umusho lokulesikhangisi locondziswe kumuntfu lovilapha
kuyewutitsengela lobhanana logeziwe, etsembe kuphatsisa bangani. (1)
[10]
35 emamaki
Samba: 100 emamaki
IEB Copyright © 2018
Study this subject
Revise the topics in this paper, then practise them question by question.
Recommended for this subject
More papers and memos for this grade and subject.

Question paperIEB
Siswati HL Grade 12 IEB Paper 1 2019 Question Paper

Question paperIEB
Siswati HL Grade 12 IEB Paper 2 2019 Question Paper

Question paperIEB
Siswati HL Grade 12 IEB Paper 2 2018 Question Paper

Question paperIEB
Siswati HL Grade 12 IEB Paper 1 2017 Question Paper

Question paperIEB
Siswati HL Grade 12 IEB Paper 2 2017 Question Paper

MemorandumIEB




