TELEMATIES GRAAD 12 NOTAS FINAAL

TELEMATIES 2021 GEOGRAFIE GRAAD 12 1 Bladsy

https://ultradeep.co.za Liewe Graad 12-leerder Die Telematiese Onderrigprojek spruit uit die samewerking tussen die Wes-Kaap Onderwysdepartement en die Stellenbosch Universiteit. Ten einde sukses aan die einde van jou martiekjaar te kan behaal, is dit noodsaaklik dat jy deurlopend werk en studeer deur jou verworwe kennis van die verskillende konsepte / prosesse op onbekende situasies te kan toepas. Maak seker dat jy in staat is om geografiese konsepte in koerante en ander tydskrifte te kan analiseer en interpreter en in verband met inhoud wat in die klas bespreek is te bring. Hierby behoort jy ten minste ‘n paar uur per week te studeer / vaklektuur te lees / opsommings te maak oor die vier komponente in die teorie afdeling en te poog om dit met die kaartwerk te integreer. Die volgende word by hierdie bronnemateriaal ingesluit: • Kaartwerk: Tegnieke, sowel as vrae en antwoorde. • GIS: Notas en toepassing van belangrike GIS konsepte, en ‘n handleiding hoe om GIS in ‘n gegewe situasie of scenario te gebruik. 2 Bladsy https://tvetpapers.co.za

https://ultradeep.co.za DIE LEES EN INTERPRETASIE VAN KAARTE EN ORTOFOTO’S Die doel van hierdie handleiding is om vir jou te bemagtig ten opsigte van die beantwoord van interpretasievrae by kartografie. Onthou dat daar ‘n magdom inligting op die topografiese- en ortofotokaart verskyn. Om die tipe vrae suksesvol te kan beantwoord, moet jy weet waarna jy moet kyk om by die antwoord te kom. Die meeste van hierdie vrae kom uit vorige eksamenvraestelle. Ander moontlike vrae is ook ingesluit. Onthou dat dit nie ‘n memorandum is wat met die vrae gegee word nie, maar ‘n poging om vir jou te wys waarna om te kyk om by die antwoord te kom. Dit is belangrik om te besef dat ALLE inhoud, modules en vaardighede in Kartografie assesseer kan word. Gebruik daarom hierdie gids as studie en voorbereiding vir jou Kartografie. Voordat jy vrae in verband met kaartinterpretasie en kaartlees kan aanpak moet jy: • Die INHOUD (teorie) ken: Kaartinterpretasie en kaartlees is die toepassing van die inhoud op topografiese- en ortofotokaarte. Daarom kan jy nie hierdie afdeling van kaartwerk beantwoord indien jy nie ‘n goeie begrip van die inhoud, veral die basiese Geografiese terme en konsepte, het nie. • Die SLEUTEL van die topografiese kaart ken: Jy kan nie net op die sleutel wat aan die onderkant van die kaart verskyn, staatmaak nie. Jy moet weet wat elke simbool beteken. Onthou dat die meeste vrae meer as twee simbole benodig om by die antwoord uit te kom. Jy kan nie tyd mors deur gedurig na die sleutel vir die basiese topografiese simbole te verwys nie. • ‘n GEESTELIKE BEELD van die kaart kry: Jy moet kennis van die gekarteerde gebied het voordat jy die vrae beantwoord. Lees die kaart deur RDINE te gebruik (Reliëf, Dreinering, Infrastruktuur, Nedersettings and Ekonomiese aktiwiteite). Vra die volgende vrae: Wat is dit?Waar is dit? Waarom is dit daar? Wat is die verband tussen die kleure. Volg hierdie skakel vir les https://www.youtube.com/watch?v=0CFergDlf5s&feature=youtu.be 3 Bladsy https://tvetpapers.co.za

https://ultradeep.co.za KLIMATOLOGIE 1 Kry die gebied seisoenale reënval of reënval dwarsdeur die jaar? Seisoenaal: Nie standhoudende riviere/ damme/ bewerkte landerye langs riviere/ besproeiing/ vore 2 Watter helling is die warmste? Die een wat noordwaarts front – stel vas watter heling front noordwaarts 3 In watter rigting sal ‘n vliegtuig vanaf die lughawe opstyg en land? (Onthou vliegtuie land en styg op altyd teen die wind.) 4 In watter rigting sal die rook waai indien daar snags op die middelhang van ‘n berg vuur gemaak word? NB Hier word KATABATIESE winde getoets. Die rook sal dus AFWAARTS na die valley beweeg. 5 Waar word temperatuurinversies aangetref? In die vallei GEOMORFOLOGIE 1 Fisiese hindernisse wat die konstruksie van paaie en spoorlyne beinvloed. Berge/ steil helling/ moerasse/ riviere/ 2 In watter rigting vloei die rivier? -Na die see -Altyd van hoog na laag -Kontoere buig stroomop -Damwal aan stroomafwaartse kant -Takriviere sluit skerphoekig aan 3 Identifiseer die stroompatrone in die gebied. Tipes: Dendrities, straal, reghoekig, tralie. Jy moet weet hoe elkeen lyk asook die onderliggende structure wat die patron bepaal het. 4 In watter stadium is die rivier op die kaart? • Boloop: Steil/ bergagtig/watervalle/kort takriviere/ Hoë waterskeidings • Middelloop: Geleideliker/ langer takriviere / laer Waterskeidings • Benedeloop: gelyk / kronkel / sandafsettings / moeasse / hoefystermere 5 Noem die tydelike erosiebasisse in die rivier. Waterval / dam / meer 6 Watter bewyse is daar dat verjonging plaasgevind het? Waterval 4 Bladsy https://tvetpapers.co.za

https://ultradeep.co.za OMGEWINGSTUDIES EN VOLHOUBAARHEID 1 Natuurbewaring op kaarte/foto Natuurreservate/ voetslaanpaaie/ wildtuine/ brandpaaie/ 2 Aanduiding van bewaringsboerdery Grondbewaringswalle/ kampe/ rye bome om wind te keer/ kontoerploeëry 3 Bronne van besoedeling in gebied? Lugbesoedeling: Nywerhede Geraasbesoedeling: Lughawe Waterbesoedeling: Fabrieke naby/op rivierbank 4 Noem omgewingsongeregtighede wat mynbou in die omgewing veroorsaak het Grondwater en riviere besoedel / landskap geskend / verlies aan biodiversiteit EKONOMIESE GEOGRAFIE (a) PRIMêRE BEDRYWIGHEDE (BV BOERDERY/MYNBOU) 1 Kommersiële of bestaansboerdery? Kommersieel: Goeie infrastruktuur/ besproeiing/ groot plase/ plaasname/ kelders/ dipbakke/proefplaas/ landgoed/ suiker meul/ diensspoorlyn/ slagpale/ melkery/ Bestaans: Min paaie/ voetpaadjies/ geen kraglyne/ klein stukkies bewerkte landerye 2 Beskryf faktore wat landbou bevoordeel/benadeel Bevoordeel: Riviere/ damme/ gelyk oppervlakte/ kraglyne/ spoorlyn/ telefoon/ Benadeel: Steil hellings/ min water/ moerasse/ 3 Identifisering van mynboubedrywighede Uitgrawings/ Mynhoop/ vervoerband/ terrasse/ name van myne/ ou myn/ insakkende grond 4 Herkenning van vissery Vishawe/ vissershuise/ fabrieke langs kus 5 Herkenning van Bosbou Bome en bosse/ bebosde gebied/ saagmeule/ uitkyk torings/ brandgordels/ staatsbos/ (b) SEKONDêRE BEDRYWIGHEDE( NYWERHEDE) 1 Beskryf die faktore wat die ligging van die nywerheid beinvloed het. Gelyk grond/ grondstof/ vervoer(noem die tipes)/ krag (kragstasie, kraglyne, steenkoolmyne)/ water/ arbeid(woongebiede)/ Mark/ buitewyke/ 2 Ligte of swaar nywerhede? Swaar: Ver van SSK/ Spoorvervoer/ grondstof-mynbou/ groot opervlakte/ Lig: Naby SSK/ padvervoer/ gronstof-Landbou 5 Bladsy https://tvetpapers.co.za

https://ultradeep.co.za (c) TERSIêRE BEDRYWIGHEDE(DIENSTE) 1 Toeriste aantreklikhede, vakansie oorde, kampeerterreine Naby strande/ naby pad & spoorlyn/ wynproe/ historiese geboue/ monumente/ museums 2 Tipe dienste in omgewing Elektrisiteitsvoorsiening/ telefoon/ medies/ poskantoor/ opvoedkundig(skole/ kollege/ universiteit) vervoer(paaie, spoorlyn, lughawe)/ Polisiedienste/ ens. (geboue op kaart) 3 Ontspannings fasiliteite in gebied? Bv Gholfbaan/ atletiek/ skietbaan/ Renbaan/ ens 4 Faktore wat ligging van lughawe/vliegveld bepaal Gelyk gebied/ ver van beboude gebied vir veiligheid/ geraas/ padverbinding/ 5 Volg die pad en spoorlyn dieselfde roete? Waarom nie? Dieselfde? NB invloed van topografie Pad: deur bergpas. Spoorlyn om berg (Bv tussen Paarl en Worcester) 6 Waarvoor word die dam op die kaart gebruik.? Gee redes Drinkwater: Watersuiweringswerke Besproeiing: Kanale en vore Ontspanning: Yacht klub, Hotele by dam, kampeerterrein, Karavaanpak, slipway, ens. NEDERSETTINGS (a) LANDELKE NEDERSETTING 1 Waarom is die stedelike nedesetting daar geleë? Gelyk oppervlakte/ paaie/ rivier/ berge/ see/ ens 2 Is dit ‘n landelike of stedelike nedersetting? Landelik: Primêre bedrywighede Stedelik: Sekondêre en Tersiêre bedrywighede 3 Word ‘n kern of verspreide nedersetting aangetref? (patroon) Kern: Geboue naby mekaar Verspreid: Geboue ver van mekaar 4 Faktore wat die vorm van die nedersettings bepaal • Linieêr: Pad of rivier • Rond: Sentrale punt • Kruispad: Paaie wat kruis of bymekaar aansluit (b) STEDELIKE NEDERSETTING 1 Faktore wat die standplaas van stedelike nedersetting op die kaart bepaal het 6 Gelyk oppervlakte / riviere / paaie / spoorlyne / berge / see ens Bladsy https://tvetpapers.co.za

https://ultradeep.co.za 2 Identifiseer die grondgebruiksone by ….. op die kaart • SSK: Toeganklikheid en funksies • NYWERHEDE: Lig of swaar / lokaliseringsfaktore (sien ekonomies) • RESIDENSIËLE GEBIEDE: Hoë-inkomste groep teen helling / groot erwe / swembad / tennisbaan / parke. Lae-inkomstegroep naby nywerhede 3 Herken straatpatrone, faktore, voor- en nadele op kaart. Rooster, onreëlmatig en radial konsentries GEOGRAFIESE INLIGTINGSTELSELS (GIS) 1 WAT IS ‘n GIS? A GIS is ‘n • rekenaarstelsel van hardeware, sagteware, en metodes(prosedures) • vir die vaslegging, bestuur, manipulasie, analise, modellering en vertoon • van ruimtelike data • en nie-ruimtelike data • om beplanning- en bestuursprobleme op te los 2 KOMPONENTE VAN GIS Hardeware SVE, skerm, sleutelbord, muis, skandeerder, drukker, versyferingstablet Sagteware Programme soos bv ArcView Data Kaarte, lugfotos, satellietbeelde, administratiewe rekords, ens. Mense Datavasleggers, datagebruikers, GIS ontleders Metodes GIS ontwerp volgens die gebruiker se behoeftes 3 AFSTANDSWAARNEMING The collecting of information of the earth’s surface without actually being in contact with it. (weather balloons, aeroplanes and satellites) Die verkryging van informasie oor die aardoppervlak sonder om in fisiese kontak met die aarde te wees (weerballonne, vliegtuie of satelliete) 4 RUIMTELIKE VOORWERPE 7 Bladsy https://tvetpapers.co.za

https://ultradeep.co.za 5 RESOLUSIE Die vermoë van ‘n afstandwaarneming sensor om skerp en duidelike beelde te skep HOË RESOLUSIE LAE RESOLUSIE Baie pixels Min pixels Klein pixels Groter pixels Voorwerpe maklik herken Voorwerpe nie maklik herken 6 RUIMTELIKE DATA Alle geografiese voorwerpe, natuurlik en mensgemaak [Kaartdata] 7 RASTER EN VEKTOR DATA In VEKTOR DATA word kenmerke op die Aarde se oppervlakte voorgestel deur ‘n punt, lyn of ‘n area (polygon) te gebruik. In RASTER DATA word kenmerke op die Aarde se oppervlakte deur rye en kolomme van dieselfde grootte, genoem pixels. voorgestel Pixels is die kleinste eenheid wat gebruik word om data te stoor. 8 ATTRIBUUT DATA Kenmerke/beskrywing/inligting van die geografiese voorwerp ATTRIBUTE VIR HOSPITAAL Naam Adres Aantal dokters Number of Aantal nursing staff beddens Seaview Kam Straat Algemene Stanford 6 24 60 Hospitaal 8 Bladsy https://tvetpapers.co.za

https://ultradeep.co.za 9 GIS LAE Alle ruimtelike data hetsy vektordata of rasterdata word in ’n GIS in lae vertoon. Elke laag verteenwoordig ’n enkele entiteit of tema Hierdie eienskap stel ’n GIS instaat om data te manipuleer, integreer, bevraagteken. 10 DATA MANIPULASIE Wat is datamanupilasie? Data manupilasie behels die kry van verskillende databronne in ‘n format sodat dit geintegreer kan word. Verduidelik waarom datamanupilasie belangrik is in GIS • Indien al die datalae in dieselfde data lêer is, kan dit geintegreer (saamgevoeg) word. • Statistiese informasie moet tot so ‘n formaat gemanupileer word sodat dit in GIS sagteware gebruik kan word en aan spesifieke ruimtelike voorwerpe gekoppel word. • Foute in die databasis kan tydens manupilasie elimineer word. 11 DATA INTEGRASIE Die integrasie van data behels die samevoeging van twee of meer verskillende lae om ‘n nuwe laag te skep. 12 BUFFERS Dit is dikwels nodig om sones op sekere afstande vanaf sekere geografiese verskynsels te trek en te vertoon Buffer – Definisie: ’n lyn wat gebruik word om ‘n gebied rondom ‘n ruimtelike voorwerp aft e baken. Voorbeelde • Geraasbuffers langs paaie • Veiligheids buffers langs gevaarlike gebiede Eksamenvraag Skep ‘n buffersone van 250m rondom die moeras/vlei gebied Onthou dat 250m in die werklikheid 5mm op ‘n 1:50 000 sal wees 9 . Bladsy https://tvetpapers.co.za

https://ultradeep.co.za 13 HOE OM GIS TE GEBRUIK In Graad 12 Vraestel GIS vraag kom daar toepassingsvrae voor • Identifiseer/noem/stel vas die datalae benodig om die problem op te los. • Sonder om aan GIS te dink identifiseer die faktore/vraagstukke wat hier ‘n rol speel of verwant is aan die probleem • Dit sal ook die datalae wee swat benodig word om die problem op te los. WINKELS MISDAAD TELEKOM 1. Beskikbare erwe 1. Tipe 1. Relief (kontoere) 2. Koste van erwe 2. Ligging 2. Hindernisse 3. Afstand na ander winkels 3. Tyd 3. Intersigbaarheid 4. Kliënt basis 4. Frekewensie 4. Afstand tussen torings 5. Koopgewoontes van kliënt 5. Risiko gebiede 5. Seinsterkte 6. Sentraleplrk 6. Kenmerke van 7. Invloedsweer woonbuurt TERREINANALISE VLOED 1. Plantegroei tipe 1. Reliëf (kontoere) 2. Plantegroei struktuur 2. Geskiedenis 3. Grondtipe 3. Reënvalsyfers 4. Grondvog 4. 50 jaar vloedlyn 5. Hellings 5. Ontwikkeling bo 50 jvl 6. Aspek 6. Ontwikkeling onder 50 jvl 7. Oppervlak rofheid 7. Brue 8. Geologie 8. Residensiële gebiede beïnvloed 9. Ontruimings roetes 10 Bladsy https://tvetpapers.co.za