Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 November 2012 Question Paper

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A VHURARU (P3) ·ARA 2012 MARAGA: 100 TSHIFHINGA: awara 2½ Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 7. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 2 DBE/·ara 2012 NSC PFESESANI 1. He¼i bammbiri ¼i na KHETHEKANYO THARU: KHETHEKANYO YA A: Zwibveledzwa zwa vhusiki (Maanea) (50) KHETHEKANYO YA B: Zwibveledzwa zwilapfu zwa vhudavhidzani (30) KHETHEKANYO YA C: Zwibveledzwa zwipfufhi zwa vhudavhidzani (20) 2. Fhindulani mbudziso NTHIHI u bva kha khethekanyo IºWE NA IºWE. 3. ºwalani nga luambo lune na khou lingwa ngalwo. 4. Thomani khethekanyo i¿we na i¿we kha sia¾ari ¼iswa. 5. Ni fanela u pulana (tsumbo: mapa wa muhumbulo/nyolo/tshati ya nyelelo/ maipfi a re khii na zwi¿we), u vhalulula na u sedzulusa mushumo wa½u. Pulane ya½u i tea u RANGELA maanea. 6 U pulana ho¾he hu tea u sumbedzwa nga u ralo. Ni eletshedzwa u thutha pulane yo¾he nga u tala mutalo u bu»ekanyaho khayo. 7. Ni eletshedzwa lwa tsho¾he uri ni shumise minetse i re henefha kha 80 kha KHETHEKANYO YA A, minetse ya 40 kha KHETHEKANYO YA B na minetse ya 30 kha KHETHEKANYO YA C. 8. Nomborani phindulo dza½u sa zwe ¾hoho dza nomboriswa zwone kha bammbiri ¼a mbudziso. 9. ¸eani phindulo i¿we na i¿we ¾hoho yo teaho. PFESESANI: Musi ni tshi vhala tshivhalo tsha maipfi, maipfi a re kha ¾hoho ye na nanga ha tei u katelwa kha itsho tshivhalo. 10. ºwalani nga vhudele nahone zwi no vhalea. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 3 DBE/·ara 2012 NSC KHETHEKANYO YA A: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUSIKI (MAANEA) MBUDZISO 1 Fhindulani mbudziso NTHIHI kha dza malo dzi tevhelaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu vhe maipfi a u bva kha 250 u ya kha 300. 1.1 Shangoni ¼a Afrika Tshipembe hu na tshaka dzo fhambanaho dza vhuendi. Nga n¾hani ha mvelaphan»a ya themamveledziso na thekhino¼odzhi ho no thomiwa na tshiendisi tsha Gautrain. Samusi tshi tshithu tshiswa, no tamavho u tshi namela, u itela uri ni pfe kutshimbilele kwatsho. ºwalani maanea nga ¾hoho heyi: ¶uvha ¼e nda namela Gautrain [50] 1.2 Muthu mu¿we na mu¿we vhutshiloni hu na bu»o ¼a zwa mishumo ¼ine a ¼i funesa nahone u tama arali mi¼oro yawe i tshi wedza. ºwalani maanea nga ¾hoho heyi: Bu»o ¼a zwa mishumo ¼ine nda ¼i funesa [50] 1.3 No ri ni tshi vuwa ¼i¿we »uvha nga matsheloni na wana baisigila ye na rengelwa nga »uvha ¼a½u ¼a mabebo yo tswiwa. Na ri ni tshi zwi humbula na pfa mbilu ya½u i tshi vhavha, nga maan»a ni tshi humbula na lwendo lwa u ya tshikoloni. ºwalani maanea nga ¾hoho heyi: Zwi nkhumbudza baisigila yanga [50] 1.4 Kha shango ¼a demokirasi nahone ¼o bvelaho phan»a hu na tshaka dzo fhambanaho, tshaka dzo ¾anganelaho. U wana vhana vha hedzi tshaka vha tshi dzhena tshikoloni tshithihi. Vha¿we vha vhana vha ita na u dzula kha bannga nthihi. Vha¿we vha a dovha vha tamba vho¾he vhe dzikhonani. Zwino inwi ¿walani maanea ni tshi khou ima na ¾hoho heyi, kana ni tshi khou i hanedza: U dzhena tshikolo tsha vhana vha tshaka dzo ¾anganelaho ndi zwavhu»i/ U dzhena tshikolo tsha vhana vha tshaka dzo ¾anganelaho a si zwavhu»i [50] 1.5 Vhunzhi ha vhabebi vhane vha »ikona vha isa vhana zwikoloni hune ha vha na phera dza u e»ela kana hosi¾ele. Vhana havha vha wanala vha nga tshavho. Zwino inwi ¿walani maanea nga ¾hoho heyi: Vhu»i na vhuvhi ha u dzhena tshikolo u tshi dzula hosi¾ele [50] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 4 DBE/·ara 2012 NSC 1.6 ¹alelani tshifanyiso hetshi nga vhusedzi uri ni µo kona u ¿wala maanea ane a anana natsho. Maanea a½u ni a ½ee ¾hoho ine na funa. [50] 1.7 ¹alelani tshifanyiso hetshi nga vhusedzi uri ni µo kona u ¿wala maanea ane a anana natsho. Ni ½ee maanea a½u ¾hoho yo teaho. [50] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 5 DBE/·ara 2012 NSC 1.8 ¹alelani tshifanyiso hetshi nga vhusedzi uri ni µo kona u ¿wala maanea ane a anana natsho. Ni ½ee maanea a½u ¾hoho yo teaho. [50] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 50 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 6 DBE/·ara 2012 NSC KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI MBUDZISO 2 Fhindulani mbudziso NTHIHI kha ½na dzi tevhelaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu vhe na maipfi a u bva kha 120 u ya kha 150 (zwi re ngomu fhedzi). 2.1 VHURIFHI HA TSHIOFISI Inwi sa mu¿waleli wa Khoro ya Vhagudi afho tshikoloni tsha ha½u no nangiwa uri ni ¿walele ¹hohoyatshikolo ni tshi vha humbela uri hu fariwe vhu¾ambo ha nyonesano ha vhagudi vha Gireidi ya12. ºwalani uho vhurifhi ni vhu livhise kha ¹hohoyatshikolo tsha ha½u. [30] 2.2 TSHIPITSHI Inwi ni murangaphan»a wa vhaswa vha muvhunduni wa ha½u, zwino no ramba tshivhidzo tsha vhaswa hu u itela u ¾u¾uwedzana nga tsha½u kha masia o fhambanaho a vhutshilo. Zwino inwi ¿walani tshipitshi ni tshi khou vha ¾u¾uwedza kha ayo masia a vhutshilo. [30] 2.3 MUFHINDULANO Khaladzi a½u u vho vhonala e muthu ane a khou thoma zwa u tshimbilatshimbila na vhatukana/vhasidzana. Hezwi zwo khwa¾hiswa nge ¼i¿we »uvha a sa e»ele hayani, na vhabebi vha vho thoma u gungula. Zwino inwi ¿walani mufhindulano we wa vha hone vhukati ha khotsi a½u na uyo khaladzi a½u vha tshi khou mu ½ea ngeletshedzo ya u »ibvisa kha zwiito izwo zwi songo »aho. [30] 2.4 MEMORANDAMU Khotsimunene wa½u vha na bindu. Kha¼o vho thola vhathu vha re na tshivhalo. Vhashumi vha hone a vha ¾honifhi zwifhinga zwa u dzhena mushumoni na zwa u tshaisa. Zwino inwi ¿walani memorandamu sa mu½e wa bindu ni tshi kaidza vhashumi kha izwo zwiito zwavho. [30] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 30 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 7 DBE/·ara 2012 NSC KHETHEKANYO YA C: ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI MBUDZISO 3 Fhindulani mbudziso NTHIHI kha tharu dzi tevhelaho. Vhulapfu ha hone vhu tea u vha maipfi a u bva kha 80 u ya kha 100. 3.1 GARA¹A YA THAMBO Minisi¾ara wa Pfunzo vho ¾anganedza thambo ya uri vha »e vha ambe na vhaswa vha muvhunduni wa ha½u. Vhoiwe sa vhaswa vhane vha funa vha¿we vhaswa, no vha na lutamo lwa u ramba vha¿we vhaswa vha vhuponi ha tsini uri vha wanevho zwine vhoiwe na »o kanzwiwa ngazwo. Zwino inwi ¿walani gara¾a ya u ramba avho vhaswa. [20] 3.2 POSIKARA¹A Mukomana wa½u ndi kale o vuledza pfunzo dzawe a sa wani mushumo. Hone Mudzimu vho mu humbula o u wana. Zwino inwi mu ¿waleleni posikara¾a ni tshi khou mu tamela mashudu kha uyo mushumo wawe. [20] 3.3 MASIA Khotsi a½u vho renga thundu vhengeleni ¼a fanitshara. Havho vha vhengeleni vhane vha khou »isa thundu ha ha½u a vha hu »ivhi. Zwino inwi vha ¿waleleni masia a u bva vhengeleni u swika ha ha½u. [20] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 20 MARAGAGU¹E: 100 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa