Skip to content

Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Memo

MemorandumTshivenda FALGrade 12202313 pages

Grade 12 Tshivenda FAL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2023, 13 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2023

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A VHURARU (P3) 2023 TSUMBAN¶ILA YA U MAKA MARAGA: 100 Tsumban»ila iyi ya u maka i na masia¾ari a 13. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 2 DBE/2023 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka PFESESANI:  Tshifhinga tsho¾he vha tshi ¾ola maanea a vhusiki, vha tea u shumisa rubriki iyi (BAMMBIRI ¼A VHURARU 3).  Maraga dza 0–50 dzo khethekanywa dza bva zwipi»a zwi¾anu (5) zwihulwane zwa ¾halusamaimo.  Kha khritheria dzi angaredzaho Zwi re Ngomu, Luambo na Tshitaila, tshi¿we na tshi¿we tsha izwo zwipi»a zwa ¾halusamaimo tsho khethekanywa tsha bva zwipi»a zwivhili: tshipi»a tsha nṱha na tsha fhasi, tshiṅwe na tshi¿we tshazwo tsho faredza maraganyangaredzi dzo tshi teaho u ya nga u tevhekana hazwo.  Tshivhumbeo tshone a tshi kwamei nga heyi khethekanyo ya maimo a n¾ha na a fhasi. KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA [MARAGA 50] Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/vhu Vhukoni ha fhasi U sa kona fushaho/ho linganelaho ZWI RE NGOMU & 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 VHUPULANI -Mihumbulo i gobolaho/ -Phindulo yo lundwa -Phindulo i fushaho. -Phindulo i shaedzaho -Phindulo yo polikaho ¾okonyaho i sa vhambedzwi/ tshidele vhukuma. -Mihumbulo yo lunzhedzana ndunzhendunzhe. tsho¾he. (Zwo ¿waliwaho na mihumbulo) lavhelelwiho. -Zwi yelana tsho¾he na lwo linganelaho nahone zwi a -Mihumbulo yo -Mihumbulo yo Nzudzanyo ya mihumbulo na Maimo a n¾ha -Mihumbulo ya vhu¾ali, i ¾hoho nahone zwa takadza. tendisea. vhilinganaho, nahone i si ¾angananaho nahone i si na vhupulani/ ¾okonyaho nahone yo -Hu na vhu¾anzi ha -Zwo dzudzanywa nahone zwa na vhusiki ha mu½e. sia. U dzhiela nzhele ndivho, vha vhibvaho. mihumbulo yo vhibvaho. dovha zwa lunzhedzana lwo -Vhu¾anzi vhu si gathi ha -Ndi phambananadzo, zwo ¾anganedzaho mafhungo na -Zwo dzudzanywa nahone -Zwo dzudzanywa nahone linganelaho/lu fushaho, hu tshi nzudzanyo na u sokou dovhololwa. nyimele. zwa dovha zwa lunzhedzana zwa dovha zwa lunzhedzana katelwa marangaphanµa, lunzhedzana zwo teaho. -A zwo ngo dzudzanywa tshidele lwa tsho¾he, hu tshi tshidele lwa tsho¾he, hu tshi mutumbu na magumo/ nahone a zwi na MARAGA 30 katelwa marangaphan»a, katelwa marangaphanµa, mupendelo. ndunzhendunzhe. mutumbu na magumo/ mutumbu na magumo/ mupendelo. mupendelo. 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Ndi zwa n¾hesa, fhedzi zwo -Zwo lundwa tshidele. -Phindulo i a fusha fhedzi hu na -Phindulo yo anzaho u sa -A hu na ndingedzo ya u ri shaedzinyana musutshelo -Mihumbulo i yelanaho, i vhu¾udze¾udze hu¿we vhu yelana ha mafhungo. fhindula ¾hoho/mbudziso. wa maanea o lundwaho takadzaho. khakhisaho mu¾o»o. -Mihumbulo i vho -U polika tsho¾he na u sa Maimo a fhasi tshidele lwa tsho¾hetsho¾he. -Zwo dzudzanywa nahone -Mihumbulo yo dzudzanywa sumbedza u liana na u tsha tea lwa tsho¾he. -Mihumbulo yo vhibva ya zwa dovha zwa lunzhedzana lwa ndinganelo nahone i a »a»isa. -A zwi na sia nahone zwo lundwa lwa vhu¾ali. zwavhuµi, hu tshi katelwa tendisea. -U shaedza vhu¾anzi ha vhilingana. -Zwo dzudzanywa nahone marangaphan»a, mutumbu -Hu na hu¿we u fusha ha nzudzanyo na zwa dovha zwa lunzhedzana na magumo/mupendelo. nzudzanyo na ndunzhendunzhe zwo tshidele lwa tsho¾he, hu tshi ndunzhendunzhe, hu tshi teaho. katelwa marangaphan»a, katelwa marangaphan»a, mutumbu na magumo/ mutumbu na magumo/ mupendelo. mupendelo. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 3 DBE/2023 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA [MARAGA 50] (i ya phan»a) Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/vhu Vhukoni ha fhasi U sa kona fushaho/ho linganelaho LUAMBO, TSHITAILA NA U 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 DZUDZANYA -Thouni, redzhisi¾ara, tshitaila -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, tshitaila -Thouni, redzhisi¾ara, -Luambo a lu pfali. na »ivhaipfi zwo tea tshitaila »ivhaipfi zwo tea »ivhaipfi zwo tea ndivho, vha tshitaila »ivhaipfi zwo tea -Thouni, redzhisi¾ara, Thouni, redzhisi¾ara na »ivhaipfi tsho¾hetsho¾he ndivho, vha vhukuma ndivho, vha ¾anganedzaho mafhungo na zwi¾uku ndivho, vha tshitaila »ivhaipfi a zwo zwo teaho ndivho/zwiitei na ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo nyimele. ¾anganedzaho mafhungo na ngo tea ndivho, vha nyimele. Maimo a n¾ha nyimele. na nyimele. -U shumiswa ho teaho ha nyimele. ¾anganedzaho mafhungo Munanguludzo wa maipfi -Luambo ndi lwa vhu»ifulufheli -Luambo lu a ¾okonya luambo u bveledza -Ho shumiswa luambo lwa na nyimele. Kushumisele kwa luambo na ha n¾hesa, lu nyanyulaho nahone thouni yo ¾halutshedzo. mutheo/fhasi. -U ho¾efhala ha »ivhaipfi milayo, zwiga zwa u vhala, girama, tsho¾he. shumiswaho ndi i -Thouni yo tea. -Thouni na kushumisele zwo anzesa lune u pfala mupeleṱo. -Lu a gobola nahone lwo pfuma nyanyulaho. -U pfumiswa ha luambo ho kwone kwa maipfi a zwo ha mafhungo zwa si tsha u dzangelwa ha thouni. -Hunzhi a hu na shumiswa u khavhisa zwi re ngo tea. konadzea na khathihi/ MARAGA 15 -A hu na vhukhakhi ha girama vhukhakhi ha girama na ngomu. -¶ivhaipfi ndi yo shaedzaho zwa vho kon»a vhukuma. na mupele¾o. mupele¾o. vhukuma. -Lwo lundwa nga tshikili tsha -Lwo lundwa tshidele ma¾hakhe¾hakheni. vhukuma. 13 10 7 4 -Luambo ndi lwa n¾ha -Luambo lu a kunga na u -U shumiswa ha luambo ho -Luambo lwo shumiswa lwa Maimo a fhasi vhukuma. nyanyula. linganelaho, fhedzi hu tshi »i u sa kona. -Lu a gobola nahone lwo pfuma -Thouni ndi yo teaho, i vha na vhu¾udze¾udze. -A hu na kana hu tou vha u dzangelwa ha thouni. nyanyulaho. -Hu¿we u shumiswa ha luambo na zwi¾uku¾uku zwi -A hu na vhukhakhi ha girama -Vhukhakhi vhu¾uku ha ho teaho nga u angaredza, sumbedzaho muvanganyo na mupele¾o. girama na mupele¾o. fhedzi u dzangelwa ha luambo wa mafhungo/mitaladzi. -Lwo lundwa nga tshikili tsha -Zwo lundwa tshidele ndi ha fhasi. -¶ivhaipfi yo ho¾efhala lwa ma¾hakheni. vhukuma. tsho¾he. TSHIVHUMBEO 5 4 3 2 0–1 -Kubveledzele kwa ¾hoho kwa -Kubveledzele kwa ¾hoho -Kubveledzele kwa ¾hoho na -Dzi¿we mbuno ndi dzi -Hu na u shaedza ha Zwi¾alusi zwa tshibveledzwa n¾hesa. kwo lunzhedzanaho. vhudodombedzi zwo tea. pfadzaho. mbuno dzo teaho. Kubveledzelwe kwa phara na -Vhudodombedzi ha -Vhudodombedzi ha -Mafhungo/Mitaladzi, phara -Mafhungo/Mitaladzi na -Mafhungo/Mitaladzi na tshivhumbeo tsha mafhungo/ ma¾hakhe¾hakheni. ¾hoho hu pfadzaho. zwo fha¾wa lu fushaho. phara zwi »i vha na phara zwo »ala mitaladzi. -Mafhungo/Mitaladzi, phara -Mafhungo/Mitaladzi, -Maanea o »i faredza zwi vhukhakhi. vhukhakhi. zwo fha¾wa na u lundwa lwa phara zwo vangwa lu pfadzaho/tendiseaho. -Fhedzi maanea a kha »i -Maanea ha na mudzio/ MARAGA: 5 n¾hesa tsho¾hetsho¾he. pfadzaho. pfala naho hu na ha pfadzi. vhukhakhi. MARAGANYANGAREDZI 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 4 DBE/2023 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA B: RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA 30] Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/ho Vhukoni ha fhasi U sa kona linganelaho/vhu fushaho ZWI RE NGOMU, VHUPULANI 15–18 11–14 8–10 5–7 0–4 NA TSHIVHUMBEO -Phindulo ndi ya -Phindulo ndi yavhu»i -Phindulo ndi i fushaho/ -Phindulo ndi ya mutheo/ -Phindulo i sumbedza u ma¾hakhe¾hakheni, i sa vhukuma, i bvukululaho linganelaho vhukuma, i fhasi, i bvukululaho shaya n»ivho ya zwi¾alusi Zwo ¿waliwaho na mihumbulo vhambedzwi. n»ivho yo dziaho ya zwi¾alusi bvukululaho n»ivho yo dziaho n»ivhonyana ya zwi¾alusi zwa zwa lushaka lwa Nzudzanyo ya mihumbulo na -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo zwa lushaka lwa ya zwi¾alusi zwa lushaka lwa lushaka lwa tshibveledzwa. tshibveledzwa. vhupulani. vhibvaho. tshibveledzwa. tshibveledzwa. -Hu na u polika hu¿we hu -¹halutshedzo yo U dzhiela nzhele ndivho, vha -N»ivho yo ¾an»avhuwaho -O fara vhu¾ala/sia ¼one – A -Ho ngo tou fara vhu¾ala hone vhonalaho naho o fara dzumbama, u polika ndi ¾anganedzaho mafhungo na tsho¾he ya zwi¾alusi zwa lushaka hu na u polika. tsho¾he lini – hu na u polika vhu¾ala. hu hulwane. nyimele. lwa tshibveledzwa. -Zwi re ngomu na mihumbulo hu¿we hu vhonalaho. -Zwi re ngomu na mihumbulo -A hu na u farana ha zwi Phindulo na mihumbulo -Ku¿walele kwo tou fombe kha zwo lunzhedzana. -Zwi re ngomu na mihumbulo a zwo ngo tou farana tsho¾he re ngomu na mihumbulo. Nzudzanyo ya mihumbulo na sia ¼one. -Zwo ¾an»avhudzwa lwa zwo »i lunzhedzana. lini. -Zwidodombedzwa vhupulani. -Zwi re ngomu na mihumbulo tsho¾he, zwidodombedzwa -Zwi¿we zwidodombedzwa zwi -Zwidodombedzwa zwi¾uku zwi¾uku¾uku zwi tikedza U dzhiela nzhele ndivho, vha zwo lunzhedzana. zwo¾he zwi tikedza ¾hoho. tikedza ¾hoho. zwi tikedza ¾hoho. ¾hoho. ¾anganedzaho mafhungo na -Zwo ¾an»avhudzwa lwa tsho¾he, -Tshivhumbeo ndi tsho teaho -Nga u angaredza, tshivhumbeo -Hu na u shaedza hu -A ho ngo tevhedzwa tshivhumbeo/milayo na nyimele. zwidodombedzwa zwo¾he zwi naho hu na vhukhakhi ndi tshone, fhedzi hu na u vhonalaho ha kushumisele milayo yone ya tikedza ¾hoho. vhu¾uku. polika hu¾uku. kwa milayo na tshivhumbeo. tshivhumbeo tsha -Tshivhumbeo ndi tshonetshone -¹hahelelo/U shaedza ndi hu tshibveledzwa. MARAGA 18 tsho teaho tshibveledzwa. soliseaho. LUAMBO, TSHITAILA NA U 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3 SEDZULUSA -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila na -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila -Thouni, redzhis¾ara, »ivhaipfi, ndi zwi teaho lwa na »ivhaipfi, ndi zwi teaho na »ivhaipfi, ndi zwi teaho na »ivhaipfi, ndi zwi teaho tshitaila na »ivhaipfi, ndi Thouni, redzhis¾ara, ndivho/u ma¾hakhe¾hakheni ndivho, vha tsho¾he ndivho, vha tsho¾he ndivho, vha zwi¾uku ndivho, vha zwi sa ananiho na ndivho, nyanyula, tshitaila, vha ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo na vha ¾anganedzaho ¾anganedzaho mafhungo na nyimele. nyimele. nyimele. nyimele. mafhungo na nyimele. nyimele. -Girama ndi yoneyone nahone yo -Nga u angaredza, girama ndi -Hu na hu¿we vhukhakhi ha -Girama yo shaedza, i na -Zwo »ala vhukhakhi Munanguludzo wa maipfi fha¾wa tshidele. yone nahone yo fha¾wa girama. vhukhakhi ho vhalaho. nahone zwo ¾anganana. Zwiga zwa mu¿walo na mupele¾o. -A hu na vhukhakhi. zwavhu»i. -¶ivhaipfi i a fusha/linganela. -¶ivhaipfi ndi yo shaedzaho -¶ivhaipfi a i tei ndivho -¶ivhaipfi ndi yavhu»i -Fhedzi vhukhakhi vhu re hone vhukuma. na khathihi. MARAGA 12 vhukuma. a vhu thithisi ¾halutshedzo. -¹halutshedzo yo thithisea. -¹halutshedzo yo -Hunzhi a hu na vhukhakhi. ho¾efhala tsho¾he. MARAGANYANGAREDZI 25–30 19–23 14–17 9–12 0–7 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 5 DBE/2023 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA C: RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA 20] Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/ho Vhukoni ha fhasi U sa kona linganelaho/vhu fushaho ZWI RE NGOMU, VHUPULANI 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3 NA TSHIVHUMBEO -Phindulo ndi ya -Phindulo ndi yavhu»i -Phindulo ndi i fushaho/ -Phindulo ndi ya mutheo/ -Phindulo i sumbedza u ma¾hakhe¾hakheni, i sa vhukuma, i bvukululaho linganelaho vhukuma, i fhasi, i bvukululaho shaya n»ivho ya zwi¾alusi Phindulo na mihumbulo vhambedzwi. n»ivho yo dziaho ya zwi¾alusi bvukululaho n»ivho yo dziaho n»ivhonyana ya zwi¾alusi zwa zwa lushaka lwa Nzudzanyo ya mihumbulo -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo zwa lushaka lwa ya zwi¾alusi zwa lushaka lwa lushaka lwa tshibveledzwa. tshibveledzwa. U dzhiela nzhele ndivho, vha vhibvaho. tshibveledzwa. tshibveledzwa. -Hu na u polika hu¿we hu -¹halutshedzo yo ¾anganedzaho mafhungo na -N»ivho yo ¾an»avhuwaho -O fara vhu¾ala/sia ¼one -A hu -Ho ngo tou fara vhu¾ala hone vhonalaho naho o fara dzumbama, u polika ndi tshivhumbeo/milayo na nyimele. tsho¾he ya zwi¾alusi zwa lushaka na u polika. tsho¾he lini – hu na u polika vhu¾ala. hu hulwane. lwa tshibveledzwa. -Zwi re ngomu na mihumbulo hu¿we hu vhonalaho. -Zwi re ngomu na mihumbulo -A hu na u farana ha zwi MARAGA 12 -Ku¿walele kwo tou fombe kha zwo lunzhedzana. -Zwi re ngomu na mihumbulo a zwo ngo tou farana tsho¾he re ngomu na mihumbulo. sia ¼one. -Zwo ¾an»avhudzwa lwa zwo »i lunzhedzana. lini. -Zwidodombedzwa -Zwi re ngomu na mihumbulo tsho¾he, zwidodombedzwa -Zwi¿we zwidodombedzwa zwi -Zwidodombedzwa zwi¾uku zwi¾uku¾uku zwi tikedza zwo lunzhedzana. zwo¾he zwi tikedza ¾hoho. tikedza ¾hoho. zwi tikedza ¾hoho. ¾hoho. -Zwo ¾an»avhudzwa lwa tsho¾he, -Tshivhumbeo ndi tsho teaho -Nga u angaredza, tshivhumbeo -Hu na u shaedza hu -A ho ngo tevhedzwa zwidodombedzwa zwo¾he zwi naho hu na vhukhakhi ndi tshone, fhedzi hu na u vhonalaho ha kushumisele milayo yone ya tikedza ¾hoho. vhu¾uku. polika hu¾uku. kwa milayo na tshivhumbeo. tshivhumbeo tsha -Tshivhumbeo ndi tshonetshone -¹hahelelo/U shaedza ndi hu tshibveledzwa. tsho teaho tshibveledzwa. soliseaho. LUAMBO, TSHITAILA NA U 7–8 5–6 4 3 0–2 SEDZULUSA -Thouni, redzhisi¾ara, tshitaila na -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, tshitaila -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, »ivhaipfi, ndi zwi teaho lwa tshitaila na »ivhaipfi, ndi zwi na »ivhaipfi, ndi zwi teaho tshitaila na »ivhaipfi, ndi zwi tshitaila na »ivhaipfi, ndi Thouni, redzhisi¾ara, ndivho/u ma¾hakhe¾hakheni ndivho, vha teaho tsho¾he ndivho, vha tsho¾he ndivho, vha teaho zwi¾uku ndivho, vha zwi sa ananiho na ndivho, nyanyula, tshitaila, vha ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo na vha ¾anganedzaho ¾anganedzaho mafhungo na nyimele. nyimele. nyimele. nyimele. mafhungo na nyimele. nyimele. -Girama ndi yoneyone nahone yo -Nga u angaredza, girama ndi -Hu na hu¿we vhukhakhi ha -Girama yo shaedza, i na -Zwo »ala vhukhakhi Munanguludzo wa maipfi. fha¾wa tshidele. yone nahone yo fha¾wa girama. vhukhakhi ho vhalaho. nahone zwo ¾anganana. Zwiga zwa mu¿walo na mupele¾o. -A hu na vhukhakhi. zwavhu»i. -¶ivhaipfi i a fusha/linganela. -¶ivhaipfi ndi yo shaedzaho -¶ivhaipfi a i tei ndivho -¶ivhaipfi ndi yavhu»i -Fhedzi vhukhakhi vhu re hone vhukuma. na khathihi. MARAGA 8 vhukuma. a vhu thithisi ¾halutshedzo. -¹halutshedzo yo thithisea. -¹halutshedzo yo -Hunzhi a hu na vhukhakhi . ho¾efhala tsho¾he. MARAGANYANGAREDZI 17–20 13–15 10–11 7–8 0–5 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 6 DBE/2023 SCE/NSC – Tsumbanµila ya u maka ADENDAMU/MEMORANDAMU KHETHEKANYO YA A: MAANEA MBUDZISO 1 KHETHEKANYO YA A: MAANEA 1.1 Munyanya wa »uvha ¼a mabebo Nganetshelo we wa ntakadzesa. -Aya ndi maanea ane mu¿wali u anetshela nga munyanya wa mabebo we wa ntakadzesa. -Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u tendisea. -Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsho fhiraho. -Magumo a songo »oweleaho a fhedza tshi¾ori zwavhu»i. Mbuletshedzo -Mu¿wali u buletshedza nga ha munyanya wa mbingano une a sa μo u hangwa vhutshiloni hawe. -Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine a khou amba ngazwo muhumbuloni wa muvhali. 1.2 Afrika Tshipembe na zwivhuya Mbuletshedzo zwa¼o. -Mu¿wali u buletshedza nga ha Afurika Tshipembe na zwivhuya zwa¼o. -Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwo bvelelaho muhumbuloni wa muvhali. Nganetshelo -Aya ndi maanea ane mu¿wali a anetshela nga ha Afurika Tshipembe na zwivhuya zwa¼o. -Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u tendisea. -Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsho fhelaho/tsha zwino. -Magumo a songo »oweleaho a fhedza mafhungo zwavhu»i. U vhuisa muhumbulo -Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i ½ea vhu»ipfi na u nyanyuwa hawe nga ha Afurika Tshipembe na zwivhuya zwa¼o. -U vhuisa mihumbulo u yelana na mafhungo ayo. -Mu¿wali u a kona u dzhia sia ¼ine a khou ¼i imelela. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 7 DBE/2023 SCE/NSC – Tsumbanµila ya u maka 1.3 Vhu¾ali na mikhwa yavhuμi zwi U vhuisa muhumbulo μisa zwivhuya vhutshiloni. -Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i ½ea vhu»ipfi na u nyanyuwa hawe. -U vhuisa mihumbulo u yelana na mi¼oro kana lutamo lwawe. -Mu¿wali u a kona u dzhia sia ¼ine a khou ¼i imelela. Nganetshelo -Aya ndi maanea ane mu¿wali a anetshela tshi¾ori kana zwiwo zwo no bvelelaho. -Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u tendisea. -Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsho fhelaho/tshi»aho. -Magumo a songo »oweleaho a fhedza tshi¾ori zwavhu»i. 1.4 He¼o »uvha ndo »isola uri ndo U vhuisa muhumbulo ¾utshela mini nae. -Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo nga ha »uvha ¼e a »isola o ¾uwa na mu¿we muthu. U vhuisa mihumbulo u yelana na mi¼oro yawe. -Mu¿wali u a kona u dzhia sia ¼ine a khou ¼i imelela. Nganetshelo -Mu¿wali u anetshela tshi¾ori kana zwiwo zwo vhifhaho zwo bvelelaho nge a ¾uwa na mu¿we muthu. -Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u tendisea. -Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsho fhelaho. -Magumo a songo »oweleaho a fhedza tshi¾ori zwavhu»i. Mbuletshedzo -Mu¿wali u buletshedza nga zwi si zwa zwavhuµi zwo vhangwaho nga u ¾uwa na mu¿we muthu. -Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine a khou amba ngazwo muhumbuloni wa muvhali. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 8 DBE/2023 SCE/NSC – Tsumbanµila ya u maka 1.5 Gavhelo ¼a R350,00 ¼i tea u U ¾a¾a khani fheliswa kana a ¼o ngo tea u -Afha mu¿wali u vha e na n»ila yawe ine a fheliswa. ¹a¾ani ni tshi tenda vhona zwithu ngayo. kana ni tshi hanedza. -Mihumbulo yawe i tea u vha khagala u bva mathomoni u swika magumoni. -Mu¿wali u sumbedza u imelela ¼i¿we sia/fhungo. -Mu¿wali u tikedza vhukuma fhungo ¼ine a khou ¾o»a ¼i tshi tendiwa. -Mu¿wali u sumbedza vhukhwi½e ha fhungo ¼ine a khou ¼i imelela. Nganetshelo -Aya ndi maanea ane mu¿wali a anetshela tshi¾ori kana zwiwo zwo no bvelelaho. -Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u tendisea. -Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsha zwino. -Magumo a songo »oweleaho a fhedza tshi¾ori zwavhu»i. U vhuisa muhumbulo -Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i ½ea vhu»ipfi na u nyanyuwa hawe. -U vhuisa mihumbulo u yelana na mi¼oro kana lutamo lwawe. -Mu¿wali u a kona u dzhia sia ¼ine a khou ¼i imelela. 1.6 Tshifanyiso Nganetshelo. -Mu¿wali u anetshela nga ha zwirengiswa zwa miroho. -Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u tendisea. -Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsho fhelaho. -Magumo a songo »oweleaho a fhedza tshi¾ori zwavhu»i. Mbuletshedzo. -Afha mu¿wali a nga buletshedza nga ha zwirengiswa zwa miroho. -Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine a khou amba ngazwo muhumbuloni wa muvhali. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 9 DBE/2023 SCE/NSC – Tsumbanµila ya u maka 1.7 Tshifanyiso Nganetshelo -Mu¿wali a nga anetshela nga ha mahovhohovho. -Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u tendisea. -Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsha zwino. -Magumo a songo »oweleaho a fhedza tshi¾ori zwavhu»i. Mbuletshedzo. -Hu nga buletshedzwa nga ha mahovhohovho. -Afha mu¿wali u vha e na n»ila yawe ine a vhona zwithu ngayo. -Mihumbulo yawe i tea u vha khagala u bva mathomoni u swika magumoni. -Mu¿wali u sumbedza u imelela ¼i¿we sia/ fhungo. -Mu¿wali u tikedza vhukuma fhungo ¼ine a khou ¾o»a ¼i tshi tendiwa. 1.6.3 Tshifanyiso Nganetshelo. -Mu¿wali a nga anetshela nga ha mmbwa ine a vha nayo/ a i µivha. -Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u tendisea. -Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsho fhelaho. -Magumo a songo »oweleaho a fhedza tshi¾ori zwavhu»i. Mbuletshedzo. -Hu nga buletshedzwa nga ha mmbwa. -Afha mu¿wali u vha e na n»ila yawe ine a vhona zwithu ngayo. -Mihumbulo yawe i tea u vha khagala u bva mathomoni u swika magumoni. -Mu¿wali u sumbedza u imelela ¼i¿we sia/ fhungo. -Mu¿wali u tikedza vhukuma fhungo ¼ine a khou ¾o»a ¼i tshi tendiwa. -Mu¿wali u sumbedza vhukhwi½e ha fhungo ¼ine a khou ¼i imelela. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 10 DBE/2023 SCE/NSC – Tsumbanµila ya u maka U vhuisa muhumbulo -Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i ½ea vhu»ipfi na u nyanyuwa hawe. -U vhuisa mihumbulo u yelana na mi¼oro kana lutamo lwawe. -Mu¿wali u a kona u dzhia sia ¼ine a khou ¼i imelela. ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 50 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 11 DBE/2023 SCE/NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI MBUDZISO 2 2.1 VHURIFHI HA TSHISHAKA Zwi lavhelelwaho Tshivhumbeo:  Vhu na μiresi nthihi i tevhelwaho nga datumu.  Vhu na theshano.  Vhu na marangaphanμa ane a ½ea ludungela muvhali nga ha mafhungo ane a μo vhala ngao kha vhurifhi uho.  Vhu na mutumbu.  Vhu tea u vha na ndunzhendunzhe ya mafhungo u bva mathomoni u swika magumoni.  Vhu tea u vha na nyonesano.  Madzina a mu¿wali. [30] 2.2 KHARIKHU·AMU VITHAE Zwi lavhelelwaho Tshivhumbeo:  Vhu½e: Dzina, µuvha ¼a mabebo, lushaka, nomboro ya vhu½e, µiresi.  Ndalukanyo sa Gireidi yo phasiwaho.  Tshenzhemo ya mushumo.  Zwine a funesa.  Vha kwamiwaho.  I vhe pfufhi u sa fhira masia¾ari mavhili.  Tshitaela tshi fanela u vha tsha fomala nahone tsho livhaho. [30] 2.3 MUVHIGO Zwi lavhelelwaho Tshivhumbeo:  Mathomele, khethekanyo ya u tou angaredza.  Khethekanyo ya thenikha¼a.  U dodombedza tshithu, hu tshi katelwa mbonalo dzo¾he kana zwi¿we zwazwo.  Zwipiµa na mishumo yazwo.  Kutshilele na mushumo.  Hu nga kha µivha na zwibveledzwa zwa u tou vhona zwine zwa nga fhelekedza izwo. [30] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 12 DBE/2023 SCE/NSC – Tsumbanµila ya u maka 2.4 TSHIPITSHI Zwi lavhelelwaho Tshivhumbeo:  U thoma u ¿wala tshitaela tshine tsha µo shumiswa, tshi no sumbedza uri zwo itea lini, ngafhi, ngani na ndivho, nnyi na mini.  Mu¿wali u kunga vhathetshelesi  U fha¾a mbuno zwavhuµi wo litsha u shumisesa maipfi nga nµila yo kalulaho lune a sala a si tshe na ndeme.  U linganya tsatsaladzo na u ½ea nµila dza khwi½e dza kuitele kwa zwithu.  Magumo ndi a ndeme, a si manweledzo a zwe zwa ¿walwa. [30] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 30 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 13 DBE/2023 SCE/NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA C: ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI/ ZWA TSUMBEDZI/ZWA MAFHUNGO. MBUDZISO 3 3.1 FU·AYASI Zwi lavhelelwaho Tshivhumbeo:  Muelo mu¾uku.  ¹hohwana dzi kungaho ma¾o, zwine zwa nga vha zwi¼ogeni kana dzi¼ogo.  ¹halutshedzo pfufhi nga ha tshibveledzwa/tshirengiswa.  Mutevhe wa mbuelo kana zwine zwa ½etshedzwa.  Zwidodombedzwa zwa vhukwamani.  I fanela u vha na zwi vhonwaho nga ma¾o na zwite¿wa zwa nyolo. [20] 3.2 WATSAAPU Zwi lavhelelwaho Tshivhumbeo:  Madzina a murumeli na nomboro dzawe.  Madzina a murumelwa na nomboro dzawe.  Mulaedza une wa khou rumelwa.  U sumbedza uri mulaedza wo swika nga thikhi kha lu¾ingokhwalwa.  Mulaedza wa u fhindula. [20] 3.3 NDAELA Zwi lavhelelwaho Tshivhumbeo:  U ¾alutshedza kushumisele kwa tshishumiswa kana kuitele kwa tshithu.  U ¾alusa matheriala une wa µo ¾oµea.  U ¾alutshedza ndaela dzi re khagala na dzi re dzone nahone dzi lunzhedzanaho.  U shumisa nomboro na bu¼ethe u sumbedza thevhekano kana ndunzhedunzhe.  U shumisa ¼imudi ¼a ndaela. [20] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 20 MARAGAGU¹E: 100 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

Study this subject

More from Grade 12 Tshivenda FAL

View all