Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)
BAMMBIRI ·A VHURARU (P3)
2023
TSUMBAN¶ILA YA U MAKA
MARAGA: 100
Tsumban»ila iyi ya u maka i na masia¾ari a 13.
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Skip to contentAll 2023 papers 





View all
/Tshivenda%20FAL%20P1%20Nov%202024--caa6f4e1-e342-4c82-97ac-b3247a8c0f83/v1-28533a2e6859a5915c95/card.webp)




Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Memo
Grade 12 Tshivenda FAL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2023, 13 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Tshivenda Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · tshivenda. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 13
- File size
- 396.0 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 13
This exam
NSC June Exam 2023
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.5U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)
- Question 1.7U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
- Question 2.1U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)30 marks
- Question 2.2U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)30 marks
- Question 2.3U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)30 marks
- Question 2.4U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)30 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 2 DBE/2023
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
PFESESANI:
Tshifhinga tsho¾he vha tshi ¾ola maanea a vhusiki, vha tea u shumisa rubriki iyi (BAMMBIRI ¼A VHURARU 3).
Maraga dza 0–50 dzo khethekanywa dza bva zwipi»a zwi¾anu (5) zwihulwane zwa ¾halusamaimo.
Kha khritheria dzi angaredzaho Zwi re Ngomu, Luambo na Tshitaila, tshi¿we na tshi¿we tsha izwo zwipi»a zwa ¾halusamaimo
tsho khethekanywa tsha bva zwipi»a zwivhili: tshipi»a tsha nṱha na tsha fhasi, tshiṅwe na tshi¿we tshazwo tsho faredza
maraganyangaredzi dzo tshi teaho u ya nga u tevhekana hazwo.
Tshivhumbeo tshone a tshi kwamei nga heyi khethekanyo ya maimo a n¾ha na a fhasi.
KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA
[MARAGA 50]
Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/vhu Vhukoni ha fhasi U sa kona
fushaho/ho linganelaho
ZWI RE NGOMU & 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
VHUPULANI -Mihumbulo i gobolaho/ -Phindulo yo lundwa -Phindulo i fushaho. -Phindulo i shaedzaho -Phindulo yo polikaho
¾okonyaho i sa vhambedzwi/ tshidele vhukuma. -Mihumbulo yo lunzhedzana ndunzhendunzhe. tsho¾he.
(Zwo ¿waliwaho na mihumbulo) lavhelelwiho. -Zwi yelana tsho¾he na lwo linganelaho nahone zwi a -Mihumbulo yo -Mihumbulo yo
Nzudzanyo ya mihumbulo na
Maimo a n¾ha
-Mihumbulo ya vhu¾ali, i ¾hoho nahone zwa takadza. tendisea. vhilinganaho, nahone i si ¾angananaho nahone i si na
vhupulani/ ¾okonyaho nahone yo -Hu na vhu¾anzi ha -Zwo dzudzanywa nahone zwa na vhusiki ha mu½e. sia.
U dzhiela nzhele ndivho, vha vhibvaho. mihumbulo yo vhibvaho. dovha zwa lunzhedzana lwo -Vhu¾anzi vhu si gathi ha -Ndi phambananadzo, zwo
¾anganedzaho mafhungo na -Zwo dzudzanywa nahone -Zwo dzudzanywa nahone linganelaho/lu fushaho, hu tshi nzudzanyo na u sokou dovhololwa.
nyimele. zwa dovha zwa lunzhedzana zwa dovha zwa lunzhedzana katelwa marangaphanµa, lunzhedzana zwo teaho. -A zwo ngo dzudzanywa
tshidele lwa tsho¾he, hu tshi tshidele lwa tsho¾he, hu tshi mutumbu na magumo/ nahone a zwi na
MARAGA 30 katelwa marangaphan»a, katelwa marangaphanµa, mupendelo. ndunzhendunzhe.
mutumbu na magumo/ mutumbu na magumo/
mupendelo. mupendelo.
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Ndi zwa n¾hesa, fhedzi zwo -Zwo lundwa tshidele. -Phindulo i a fusha fhedzi hu na -Phindulo yo anzaho u sa -A hu na ndingedzo ya u
ri shaedzinyana musutshelo -Mihumbulo i yelanaho, i vhu¾udze¾udze hu¿we vhu yelana ha mafhungo. fhindula ¾hoho/mbudziso.
wa maanea o lundwaho takadzaho. khakhisaho mu¾o»o. -Mihumbulo i vho -U polika tsho¾he na u sa
Maimo a fhasi
tshidele lwa tsho¾hetsho¾he. -Zwo dzudzanywa nahone -Mihumbulo yo dzudzanywa sumbedza u liana na u tsha tea lwa tsho¾he.
-Mihumbulo yo vhibva ya zwa dovha zwa lunzhedzana lwa ndinganelo nahone i a »a»isa. -A zwi na sia nahone zwo
lundwa lwa vhu¾ali. zwavhuµi, hu tshi katelwa tendisea. -U shaedza vhu¾anzi ha vhilingana.
-Zwo dzudzanywa nahone marangaphan»a, mutumbu -Hu na hu¿we u fusha ha nzudzanyo na
zwa dovha zwa lunzhedzana na magumo/mupendelo. nzudzanyo na ndunzhendunzhe zwo
tshidele lwa tsho¾he, hu tshi ndunzhendunzhe, hu tshi teaho.
katelwa marangaphan»a, katelwa marangaphan»a,
mutumbu na magumo/ mutumbu na magumo/
mupendelo. mupendelo.
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 3 DBE/2023
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA
[MARAGA 50] (i ya phan»a)
Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/vhu Vhukoni ha fhasi U sa kona
fushaho/ho linganelaho
LUAMBO, TSHITAILA NA U 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
DZUDZANYA -Thouni, redzhisi¾ara, tshitaila -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, tshitaila -Thouni, redzhisi¾ara, -Luambo a lu pfali.
na »ivhaipfi zwo tea tshitaila »ivhaipfi zwo tea »ivhaipfi zwo tea ndivho, vha tshitaila »ivhaipfi zwo tea -Thouni, redzhisi¾ara,
Thouni, redzhisi¾ara na »ivhaipfi tsho¾hetsho¾he ndivho, vha vhukuma ndivho, vha ¾anganedzaho mafhungo na zwi¾uku ndivho, vha tshitaila »ivhaipfi a zwo
zwo teaho ndivho/zwiitei na ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo nyimele. ¾anganedzaho mafhungo na ngo tea ndivho, vha
nyimele.
Maimo a n¾ha
nyimele. na nyimele. -U shumiswa ho teaho ha nyimele. ¾anganedzaho mafhungo
Munanguludzo wa maipfi -Luambo ndi lwa vhu»ifulufheli -Luambo lu a ¾okonya luambo u bveledza -Ho shumiswa luambo lwa na nyimele.
Kushumisele kwa luambo na ha n¾hesa, lu nyanyulaho nahone thouni yo ¾halutshedzo. mutheo/fhasi. -U ho¾efhala ha »ivhaipfi
milayo, zwiga zwa u vhala, girama, tsho¾he. shumiswaho ndi i -Thouni yo tea. -Thouni na kushumisele zwo anzesa lune u pfala
mupeleṱo. -Lu a gobola nahone lwo pfuma nyanyulaho. -U pfumiswa ha luambo ho kwone kwa maipfi a zwo ha mafhungo zwa si tsha
u dzangelwa ha thouni. -Hunzhi a hu na shumiswa u khavhisa zwi re ngo tea. konadzea na khathihi/
MARAGA 15 -A hu na vhukhakhi ha girama vhukhakhi ha girama na ngomu. -¶ivhaipfi ndi yo shaedzaho zwa vho kon»a vhukuma.
na mupele¾o. mupele¾o. vhukuma.
-Lwo lundwa nga tshikili tsha -Lwo lundwa tshidele
ma¾hakhe¾hakheni. vhukuma.
13 10 7 4
-Luambo ndi lwa n¾ha -Luambo lu a kunga na u -U shumiswa ha luambo ho -Luambo lwo shumiswa lwa
Maimo a fhasi
vhukuma. nyanyula. linganelaho, fhedzi hu tshi »i u sa kona.
-Lu a gobola nahone lwo pfuma -Thouni ndi yo teaho, i vha na vhu¾udze¾udze. -A hu na kana hu tou vha
u dzangelwa ha thouni. nyanyulaho. -Hu¿we u shumiswa ha luambo na zwi¾uku¾uku zwi
-A hu na vhukhakhi ha girama -Vhukhakhi vhu¾uku ha ho teaho nga u angaredza, sumbedzaho muvanganyo
na mupele¾o. girama na mupele¾o. fhedzi u dzangelwa ha luambo wa mafhungo/mitaladzi.
-Lwo lundwa nga tshikili tsha -Zwo lundwa tshidele ndi ha fhasi. -¶ivhaipfi yo ho¾efhala lwa
ma¾hakheni. vhukuma. tsho¾he.
TSHIVHUMBEO 5 4 3 2 0–1
-Kubveledzele kwa ¾hoho kwa -Kubveledzele kwa ¾hoho -Kubveledzele kwa ¾hoho na -Dzi¿we mbuno ndi dzi -Hu na u shaedza ha
Zwi¾alusi zwa tshibveledzwa n¾hesa. kwo lunzhedzanaho. vhudodombedzi zwo tea. pfadzaho. mbuno dzo teaho.
Kubveledzelwe kwa phara na -Vhudodombedzi ha -Vhudodombedzi ha -Mafhungo/Mitaladzi, phara -Mafhungo/Mitaladzi na -Mafhungo/Mitaladzi na
tshivhumbeo tsha mafhungo/ ma¾hakhe¾hakheni. ¾hoho hu pfadzaho. zwo fha¾wa lu fushaho. phara zwi »i vha na phara zwo »ala
mitaladzi. -Mafhungo/Mitaladzi, phara -Mafhungo/Mitaladzi, -Maanea o »i faredza zwi vhukhakhi. vhukhakhi.
zwo fha¾wa na u lundwa lwa phara zwo vangwa lu pfadzaho/tendiseaho. -Fhedzi maanea a kha »i -Maanea ha na mudzio/
MARAGA: 5 n¾hesa tsho¾hetsho¾he. pfadzaho. pfala naho hu na ha pfadzi.
vhukhakhi.
MARAGANYANGAREDZI 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 4 DBE/2023
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA B: RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA 30]
Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/ho Vhukoni ha fhasi U sa kona
linganelaho/vhu fushaho
ZWI RE NGOMU, VHUPULANI 15–18 11–14 8–10 5–7 0–4
NA TSHIVHUMBEO -Phindulo ndi ya -Phindulo ndi yavhu»i -Phindulo ndi i fushaho/ -Phindulo ndi ya mutheo/ -Phindulo i sumbedza u
ma¾hakhe¾hakheni, i sa vhukuma, i bvukululaho linganelaho vhukuma, i fhasi, i bvukululaho shaya n»ivho ya zwi¾alusi
Zwo ¿waliwaho na mihumbulo vhambedzwi. n»ivho yo dziaho ya zwi¾alusi bvukululaho n»ivho yo dziaho n»ivhonyana ya zwi¾alusi zwa zwa lushaka lwa
Nzudzanyo ya mihumbulo na -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo zwa lushaka lwa ya zwi¾alusi zwa lushaka lwa lushaka lwa tshibveledzwa. tshibveledzwa.
vhupulani. vhibvaho. tshibveledzwa. tshibveledzwa. -Hu na u polika hu¿we hu -¹halutshedzo yo
U dzhiela nzhele ndivho, vha -N»ivho yo ¾an»avhuwaho -O fara vhu¾ala/sia ¼one – A -Ho ngo tou fara vhu¾ala hone vhonalaho naho o fara dzumbama, u polika ndi
¾anganedzaho mafhungo na tsho¾he ya zwi¾alusi zwa lushaka hu na u polika. tsho¾he lini – hu na u polika vhu¾ala. hu hulwane.
nyimele. lwa tshibveledzwa. -Zwi re ngomu na mihumbulo hu¿we hu vhonalaho. -Zwi re ngomu na mihumbulo -A hu na u farana ha zwi
Phindulo na mihumbulo -Ku¿walele kwo tou fombe kha zwo lunzhedzana. -Zwi re ngomu na mihumbulo a zwo ngo tou farana tsho¾he re ngomu na mihumbulo.
Nzudzanyo ya mihumbulo na sia ¼one. -Zwo ¾an»avhudzwa lwa zwo »i lunzhedzana. lini. -Zwidodombedzwa
vhupulani. -Zwi re ngomu na mihumbulo tsho¾he, zwidodombedzwa -Zwi¿we zwidodombedzwa zwi -Zwidodombedzwa zwi¾uku zwi¾uku¾uku zwi tikedza
U dzhiela nzhele ndivho, vha zwo lunzhedzana. zwo¾he zwi tikedza ¾hoho. tikedza ¾hoho. zwi tikedza ¾hoho. ¾hoho.
¾anganedzaho mafhungo na -Zwo ¾an»avhudzwa lwa tsho¾he, -Tshivhumbeo ndi tsho teaho -Nga u angaredza, tshivhumbeo -Hu na u shaedza hu -A ho ngo tevhedzwa
tshivhumbeo/milayo na nyimele. zwidodombedzwa zwo¾he zwi naho hu na vhukhakhi ndi tshone, fhedzi hu na u vhonalaho ha kushumisele milayo yone ya
tikedza ¾hoho. vhu¾uku. polika hu¾uku. kwa milayo na tshivhumbeo. tshivhumbeo tsha
-Tshivhumbeo ndi tshonetshone -¹hahelelo/U shaedza ndi hu tshibveledzwa.
MARAGA 18 tsho teaho tshibveledzwa. soliseaho.
LUAMBO, TSHITAILA NA U 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3
SEDZULUSA -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila na -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila -Thouni, redzhis¾ara,
»ivhaipfi, ndi zwi teaho lwa na »ivhaipfi, ndi zwi teaho na »ivhaipfi, ndi zwi teaho na »ivhaipfi, ndi zwi teaho tshitaila na »ivhaipfi, ndi
Thouni, redzhis¾ara, ndivho/u ma¾hakhe¾hakheni ndivho, vha tsho¾he ndivho, vha tsho¾he ndivho, vha zwi¾uku ndivho, vha zwi sa ananiho na ndivho,
nyanyula, tshitaila, vha ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo na vha ¾anganedzaho
¾anganedzaho mafhungo na nyimele. nyimele. nyimele. nyimele. mafhungo na nyimele.
nyimele. -Girama ndi yoneyone nahone yo -Nga u angaredza, girama ndi -Hu na hu¿we vhukhakhi ha -Girama yo shaedza, i na -Zwo »ala vhukhakhi
Munanguludzo wa maipfi fha¾wa tshidele. yone nahone yo fha¾wa girama. vhukhakhi ho vhalaho. nahone zwo ¾anganana.
Zwiga zwa mu¿walo na mupele¾o. -A hu na vhukhakhi. zwavhu»i. -¶ivhaipfi i a fusha/linganela. -¶ivhaipfi ndi yo shaedzaho -¶ivhaipfi a i tei ndivho
-¶ivhaipfi ndi yavhu»i -Fhedzi vhukhakhi vhu re hone vhukuma. na khathihi.
MARAGA 12 vhukuma. a vhu thithisi ¾halutshedzo. -¹halutshedzo yo thithisea. -¹halutshedzo yo
-Hunzhi a hu na vhukhakhi. ho¾efhala tsho¾he.
MARAGANYANGAREDZI 25–30 19–23 14–17 9–12 0–7
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 5 DBE/2023
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA C: RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA 20]
Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/ho Vhukoni ha fhasi U sa kona
linganelaho/vhu fushaho
ZWI RE NGOMU, VHUPULANI 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3
NA TSHIVHUMBEO -Phindulo ndi ya -Phindulo ndi yavhu»i -Phindulo ndi i fushaho/ -Phindulo ndi ya mutheo/ -Phindulo i sumbedza u
ma¾hakhe¾hakheni, i sa vhukuma, i bvukululaho linganelaho vhukuma, i fhasi, i bvukululaho shaya n»ivho ya zwi¾alusi
Phindulo na mihumbulo vhambedzwi. n»ivho yo dziaho ya zwi¾alusi bvukululaho n»ivho yo dziaho n»ivhonyana ya zwi¾alusi zwa zwa lushaka lwa
Nzudzanyo ya mihumbulo -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo zwa lushaka lwa ya zwi¾alusi zwa lushaka lwa lushaka lwa tshibveledzwa. tshibveledzwa.
U dzhiela nzhele ndivho, vha vhibvaho. tshibveledzwa. tshibveledzwa. -Hu na u polika hu¿we hu -¹halutshedzo yo
¾anganedzaho mafhungo na -N»ivho yo ¾an»avhuwaho -O fara vhu¾ala/sia ¼one -A hu -Ho ngo tou fara vhu¾ala hone vhonalaho naho o fara dzumbama, u polika ndi
tshivhumbeo/milayo na nyimele. tsho¾he ya zwi¾alusi zwa lushaka na u polika. tsho¾he lini – hu na u polika vhu¾ala. hu hulwane.
lwa tshibveledzwa. -Zwi re ngomu na mihumbulo hu¿we hu vhonalaho. -Zwi re ngomu na mihumbulo -A hu na u farana ha zwi
MARAGA 12 -Ku¿walele kwo tou fombe kha zwo lunzhedzana. -Zwi re ngomu na mihumbulo a zwo ngo tou farana tsho¾he re ngomu na mihumbulo.
sia ¼one. -Zwo ¾an»avhudzwa lwa zwo »i lunzhedzana. lini. -Zwidodombedzwa
-Zwi re ngomu na mihumbulo tsho¾he, zwidodombedzwa -Zwi¿we zwidodombedzwa zwi -Zwidodombedzwa zwi¾uku zwi¾uku¾uku zwi tikedza
zwo lunzhedzana. zwo¾he zwi tikedza ¾hoho. tikedza ¾hoho. zwi tikedza ¾hoho. ¾hoho.
-Zwo ¾an»avhudzwa lwa tsho¾he, -Tshivhumbeo ndi tsho teaho -Nga u angaredza, tshivhumbeo -Hu na u shaedza hu -A ho ngo tevhedzwa
zwidodombedzwa zwo¾he zwi naho hu na vhukhakhi ndi tshone, fhedzi hu na u vhonalaho ha kushumisele milayo yone ya
tikedza ¾hoho. vhu¾uku. polika hu¾uku. kwa milayo na tshivhumbeo. tshivhumbeo tsha
-Tshivhumbeo ndi tshonetshone -¹hahelelo/U shaedza ndi hu tshibveledzwa.
tsho teaho tshibveledzwa. soliseaho.
LUAMBO, TSHITAILA NA U 7–8 5–6 4 3 0–2
SEDZULUSA -Thouni, redzhisi¾ara, tshitaila na -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, tshitaila -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara,
»ivhaipfi, ndi zwi teaho lwa tshitaila na »ivhaipfi, ndi zwi na »ivhaipfi, ndi zwi teaho tshitaila na »ivhaipfi, ndi zwi tshitaila na »ivhaipfi, ndi
Thouni, redzhisi¾ara, ndivho/u ma¾hakhe¾hakheni ndivho, vha teaho tsho¾he ndivho, vha tsho¾he ndivho, vha teaho zwi¾uku ndivho, vha zwi sa ananiho na ndivho,
nyanyula, tshitaila, vha ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo na vha ¾anganedzaho
¾anganedzaho mafhungo na nyimele. nyimele. nyimele. nyimele. mafhungo na nyimele.
nyimele. -Girama ndi yoneyone nahone yo -Nga u angaredza, girama ndi -Hu na hu¿we vhukhakhi ha -Girama yo shaedza, i na -Zwo »ala vhukhakhi
Munanguludzo wa maipfi. fha¾wa tshidele. yone nahone yo fha¾wa girama. vhukhakhi ho vhalaho. nahone zwo ¾anganana.
Zwiga zwa mu¿walo na mupele¾o. -A hu na vhukhakhi. zwavhu»i. -¶ivhaipfi i a fusha/linganela. -¶ivhaipfi ndi yo shaedzaho -¶ivhaipfi a i tei ndivho
-¶ivhaipfi ndi yavhu»i -Fhedzi vhukhakhi vhu re hone vhukuma. na khathihi.
MARAGA 8 vhukuma. a vhu thithisi ¾halutshedzo. -¹halutshedzo yo thithisea. -¹halutshedzo yo
-Hunzhi a hu na vhukhakhi . ho¾efhala tsho¾he.
MARAGANYANGAREDZI 17–20 13–15 10–11 7–8 0–5
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 6 DBE/2023
SCE/NSC – Tsumbanµila ya u maka
ADENDAMU/MEMORANDAMU
KHETHEKANYO YA A: MAANEA
MBUDZISO 1
KHETHEKANYO YA A: MAANEA
1.1 Munyanya wa »uvha ¼a mabebo Nganetshelo
we wa ntakadzesa. -Aya ndi maanea ane mu¿wali u
anetshela nga munyanya wa mabebo we
wa ntakadzesa.
-Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u
tendisea.
-Mafhungo a hone a ¿walwa nga
tshifhinga tsho fhiraho.
-Magumo a songo »oweleaho a fhedza
tshi¾ori zwavhu»i.
Mbuletshedzo
-Mu¿wali u buletshedza nga ha
munyanya wa mbingano une a sa μo u
hangwa vhutshiloni hawe.
-Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine a
khou amba ngazwo muhumbuloni wa
muvhali.
1.2 Afrika Tshipembe na zwivhuya Mbuletshedzo
zwa¼o. -Mu¿wali u buletshedza nga ha Afurika
Tshipembe na zwivhuya zwa¼o.
-Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwo
bvelelaho muhumbuloni wa muvhali.
Nganetshelo
-Aya ndi maanea ane mu¿wali a anetshela
nga ha Afurika Tshipembe na zwivhuya
zwa¼o.
-Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u
tendisea.
-Mafhungo a hone a ¿walwa nga
tshifhinga tsho fhelaho/tsha zwino.
-Magumo a songo »oweleaho a fhedza
mafhungo zwavhu»i.
U vhuisa muhumbulo
-Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i
½ea vhu»ipfi na u nyanyuwa hawe nga ha
Afurika Tshipembe na zwivhuya zwa¼o.
-U vhuisa mihumbulo u yelana na
mafhungo ayo.
-Mu¿wali u a kona u dzhia sia ¼ine a khou
¼i imelela.
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 7 DBE/2023
SCE/NSC – Tsumbanµila ya u maka
1.3 Vhu¾ali na mikhwa yavhuμi zwi U vhuisa muhumbulo
μisa zwivhuya vhutshiloni. -Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i
½ea vhu»ipfi na u nyanyuwa hawe.
-U vhuisa mihumbulo u yelana na mi¼oro
kana lutamo lwawe.
-Mu¿wali u a kona u dzhia sia ¼ine a khou
¼i imelela.
Nganetshelo
-Aya ndi maanea ane mu¿wali a anetshela
tshi¾ori kana zwiwo zwo no bvelelaho.
-Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u
tendisea.
-Mafhungo a hone a ¿walwa nga
tshifhinga tsho fhelaho/tshi»aho.
-Magumo a songo »oweleaho a fhedza
tshi¾ori zwavhu»i.
1.4 He¼o »uvha ndo »isola uri ndo U vhuisa muhumbulo
¾utshela mini nae. -Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo nga
ha »uvha ¼e a »isola o ¾uwa na mu¿we
muthu. U vhuisa mihumbulo u yelana na
mi¼oro yawe.
-Mu¿wali u a kona u dzhia sia ¼ine a khou
¼i imelela.
Nganetshelo
-Mu¿wali u anetshela tshi¾ori kana zwiwo
zwo vhifhaho zwo bvelelaho nge a ¾uwa
na mu¿we muthu.
-Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u
tendisea.
-Mafhungo a hone a ¿walwa nga
tshifhinga tsho fhelaho.
-Magumo a songo »oweleaho a fhedza
tshi¾ori zwavhu»i.
Mbuletshedzo
-Mu¿wali u buletshedza nga zwi si zwa
zwavhuµi zwo vhangwaho nga u ¾uwa na
mu¿we muthu.
-Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine a
khou amba ngazwo muhumbuloni wa
muvhali.
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 8 DBE/2023
SCE/NSC – Tsumbanµila ya u maka
1.5 Gavhelo ¼a R350,00 ¼i tea u U ¾a¾a khani
fheliswa kana a ¼o ngo tea u -Afha mu¿wali u vha e na n»ila yawe ine a
fheliswa. ¹a¾ani ni tshi tenda vhona zwithu ngayo.
kana ni tshi hanedza. -Mihumbulo yawe i tea u vha khagala u
bva mathomoni u swika magumoni.
-Mu¿wali u sumbedza u imelela ¼i¿we
sia/fhungo.
-Mu¿wali u tikedza vhukuma fhungo ¼ine
a khou ¾o»a ¼i tshi tendiwa.
-Mu¿wali u sumbedza vhukhwi½e ha
fhungo ¼ine a khou ¼i imelela.
Nganetshelo
-Aya ndi maanea ane mu¿wali a anetshela
tshi¾ori kana zwiwo zwo no bvelelaho.
-Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u
tendisea.
-Mafhungo a hone a ¿walwa nga
tshifhinga tsha zwino.
-Magumo a songo »oweleaho a fhedza
tshi¾ori zwavhu»i.
U vhuisa muhumbulo
-Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i
½ea vhu»ipfi na u nyanyuwa hawe.
-U vhuisa mihumbulo u yelana na mi¼oro
kana lutamo lwawe.
-Mu¿wali u a kona u dzhia sia ¼ine a khou
¼i imelela.
1.6 Tshifanyiso Nganetshelo.
-Mu¿wali u anetshela nga ha zwirengiswa
zwa miroho.
-Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u
tendisea.
-Mafhungo a hone a ¿walwa nga
tshifhinga tsho fhelaho.
-Magumo a songo »oweleaho a fhedza
tshi¾ori zwavhu»i.
Mbuletshedzo.
-Afha mu¿wali a nga buletshedza nga ha
zwirengiswa zwa miroho.
-Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine a
khou amba ngazwo muhumbuloni wa
muvhali.
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 9 DBE/2023
SCE/NSC – Tsumbanµila ya u maka
1.7 Tshifanyiso Nganetshelo
-Mu¿wali a nga anetshela nga ha
mahovhohovho.
-Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u
tendisea.
-Mafhungo a hone a ¿walwa nga
tshifhinga tsha zwino.
-Magumo a songo »oweleaho a fhedza
tshi¾ori zwavhu»i.
Mbuletshedzo.
-Hu nga buletshedzwa nga ha
mahovhohovho.
-Afha mu¿wali u vha e na n»ila yawe ine a
vhona zwithu ngayo.
-Mihumbulo yawe i tea u vha khagala u
bva mathomoni u swika magumoni.
-Mu¿wali u sumbedza u imelela ¼i¿we sia/
fhungo.
-Mu¿wali u tikedza vhukuma fhungo ¼ine
a khou ¾o»a ¼i tshi tendiwa.
1.6.3 Tshifanyiso Nganetshelo.
-Mu¿wali a nga anetshela nga ha mmbwa
ine a vha nayo/ a i µivha.
-Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u
tendisea.
-Mafhungo a hone a ¿walwa nga
tshifhinga tsho fhelaho.
-Magumo a songo »oweleaho a fhedza
tshi¾ori zwavhu»i.
Mbuletshedzo.
-Hu nga buletshedzwa nga ha mmbwa.
-Afha mu¿wali u vha e na n»ila yawe ine a
vhona zwithu ngayo.
-Mihumbulo yawe i tea u vha khagala u
bva mathomoni u swika magumoni.
-Mu¿wali u sumbedza u imelela ¼i¿we sia/
fhungo.
-Mu¿wali u tikedza vhukuma fhungo ¼ine
a khou ¾o»a ¼i tshi tendiwa.
-Mu¿wali u sumbedza vhukhwi½e ha
fhungo ¼ine a khou ¼i imelela.
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 10 DBE/2023
SCE/NSC – Tsumbanµila ya u maka
U vhuisa muhumbulo
-Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i
½ea vhu»ipfi na u nyanyuwa hawe.
-U vhuisa mihumbulo u yelana na mi¼oro
kana lutamo lwawe.
-Mu¿wali u a kona u dzhia sia ¼ine a khou
¼i imelela.
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 50
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 11 DBE/2023
SCE/NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI
MBUDZISO 2
2.1 VHURIFHI HA TSHISHAKA
Zwi lavhelelwaho
Tshivhumbeo:
Vhu na μiresi nthihi i tevhelwaho nga datumu.
Vhu na theshano.
Vhu na marangaphanμa ane a ½ea ludungela muvhali nga ha mafhungo
ane a μo vhala ngao kha vhurifhi uho.
Vhu na mutumbu.
Vhu tea u vha na ndunzhendunzhe ya mafhungo u bva mathomoni u
swika magumoni.
Vhu tea u vha na nyonesano.
Madzina a mu¿wali. [30]
2.2 KHARIKHU·AMU VITHAE
Zwi lavhelelwaho
Tshivhumbeo:
Vhu½e: Dzina, µuvha ¼a mabebo, lushaka, nomboro ya vhu½e, µiresi.
Ndalukanyo sa Gireidi yo phasiwaho.
Tshenzhemo ya mushumo.
Zwine a funesa.
Vha kwamiwaho.
I vhe pfufhi u sa fhira masia¾ari mavhili.
Tshitaela tshi fanela u vha tsha fomala nahone tsho livhaho. [30]
2.3 MUVHIGO
Zwi lavhelelwaho
Tshivhumbeo:
Mathomele, khethekanyo ya u tou angaredza.
Khethekanyo ya thenikha¼a.
U dodombedza tshithu, hu tshi katelwa mbonalo dzo¾he kana zwi¿we
zwazwo.
Zwipiµa na mishumo yazwo.
Kutshilele na mushumo.
Hu nga kha µivha na zwibveledzwa zwa u tou vhona zwine zwa nga
fhelekedza izwo. [30]
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 12 DBE/2023
SCE/NSC – Tsumbanµila ya u maka
2.4 TSHIPITSHI
Zwi lavhelelwaho
Tshivhumbeo:
U thoma u ¿wala tshitaela tshine tsha µo shumiswa, tshi no sumbedza
uri zwo itea lini, ngafhi, ngani na ndivho, nnyi na mini.
Mu¿wali u kunga vhathetshelesi
U fha¾a mbuno zwavhuµi wo litsha u shumisesa maipfi nga nµila yo
kalulaho lune a sala a si tshe na ndeme.
U linganya tsatsaladzo na u ½ea nµila dza khwi½e dza kuitele kwa
zwithu.
Magumo ndi a ndeme, a si manweledzo a zwe zwa ¿walwa. [30]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 30
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 13 DBE/2023
SCE/NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA C: ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI/
ZWA TSUMBEDZI/ZWA MAFHUNGO.
MBUDZISO 3
3.1 FU·AYASI
Zwi lavhelelwaho
Tshivhumbeo:
Muelo mu¾uku.
¹hohwana dzi kungaho ma¾o, zwine zwa nga vha zwi¼ogeni kana
dzi¼ogo.
¹halutshedzo pfufhi nga ha tshibveledzwa/tshirengiswa.
Mutevhe wa mbuelo kana zwine zwa ½etshedzwa.
Zwidodombedzwa zwa vhukwamani.
I fanela u vha na zwi vhonwaho nga ma¾o na zwite¿wa zwa nyolo. [20]
3.2 WATSAAPU
Zwi lavhelelwaho
Tshivhumbeo:
Madzina a murumeli na nomboro dzawe.
Madzina a murumelwa na nomboro dzawe.
Mulaedza une wa khou rumelwa.
U sumbedza uri mulaedza wo swika nga thikhi kha lu¾ingokhwalwa.
Mulaedza wa u fhindula. [20]
3.3 NDAELA
Zwi lavhelelwaho
Tshivhumbeo:
U ¾alutshedza kushumisele kwa tshishumiswa kana kuitele kwa tshithu.
U ¾alusa matheriala une wa µo ¾oµea.
U ¾alutshedza ndaela dzi re khagala na dzi re dzone nahone dzi
lunzhedzanaho.
U shumisa nomboro na bu¼ethe u sumbedza thevhekano kana
ndunzhedunzhe.
U shumisa ¼imudi ¼a ndaela. [20]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 20
MARAGAGU¹E: 100
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P3 NSC November 2023 Question Paper

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 November 2021 Memo

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 NSC May June 2021 Memo

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 November 2020 Memo
More from Grade 12 Tshivenda FAL

Annual teaching plan
Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023 24
/Tshivenda%20FAL%20P1%20Nov%202024--caa6f4e1-e342-4c82-97ac-b3247a8c0f83/v1-28533a2e6859a5915c95/card.webp)
Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P1 NSC November 2023 Question Paper

Question paper