Downloaded from hlayiso.com
GRAAD 12
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)
BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2)
2023
MARAGA: 70
TSHIFHINGA: Awara 21/ 2
Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 22.
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Skip to contentAll 2023 papers 





View all





Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper
Grade 12 Tshivenda FAL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2023, 22 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Tshivenda Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · tshivenda. Question paper, 22 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Question paper
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 22
- File size
- 513.9 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 22
This exam
NSC June Exam 2023
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1U thetshelesa na u amba (Listening and Speaking)17 marks
- Question 1.2U thetshelesa na u amba (Listening and Speaking)18 marks
- Question 2.1U thetshelesa na u amba (Listening and Speaking)18 marks
- Question 2.2U thetshelesa na u amba (Listening and Speaking)17 marks
- Question 3.1U thetshelesa na u amba (Listening and Speaking)18 marks
- Question 3.2Vhupo ha luambo na milayo (Language Structures and Conventions)17 marks
Show all 10 questions
- Question 4.1Vhupo ha luambo na milayo (Language Structures and Conventions)17 marks
- Question 4.2Vhupo ha luambo na milayo (Language Structures and Conventions)18 marks
- Question 5.1Vhurendi na Maṅwalwa a Bugu (Literature — Set Works)18 marks
- Question 5.2Vhurendi na Maṅwalwa a Bugu (Literature — Set Works)17 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 2 DBE/2023
SC/NSC
PFESESANI
1. Vhalani sia¾ari he¼i nga vhuronwane ni sa athu u fhindula mbudziso.
2. Ni SONGO lingedza u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani Thebu¼u ya Zwi re
Ngomu kha sia¾ari ¼i tevhelaho ni swaye nomboro dzo μisendekaho kha
bugu dze na guda ¿waha uno. Vhalani mbudziso idzo ni koneha u nanga
dzine na tama u fhindula.
3. Bammbiri he¼i ¼o vhumbwa nga KHETHEKANYO N¸A:
KHETHEKANYO YA A: Nganea (35)
KHETHEKANYO YA B: ¶irama (35)
KHETHEKANYO YA C: Nganeapfufhi (35)
KHETHEKANYO YA D: Vhurendi (35)
4. Fhindulani MBUDZISO MBILI dzo fhelela u bva kha khethekanyo MBILI
DZIºWE na DZIºWE.
KHETHEKANYO YA A: NGANEA
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye na guda.
KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha µirama ye na guda.
KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa.
KHETHEKANYO YA D: VHURENDI
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa.
5. Thomani khethekanyo IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.
6. Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri u ni thuse.
7. Tevhedzani ndaela dzo ¿walwaho mathomoni a KHETHEKANYO IºWE
na IºWE nga vhuronwane.
8. Nomborani phindulo dza½u kokotolo sa zwe mbudziso dza nomboriswa
zwone kha bammbiri ¼a mbudziso.
9. Ndangatshifhinga yo anganyiwaho: Shumisani minetse i re henefha kha 75
kha KHETHEKANYO IºWE na IºWE.
10. ºwalani nga vhudele nahone zwi no vhonala.
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 3 DBE/2023
SC/NSC
ZWI RE NGOMU
Sia¾ari i¼i ¼i »o thusa vhalingiwa kha u nanga mbudziso dzine vha ¾o»ou dzi fhindula
vha songo vhuya vha vhala bammbiri ¼o¾he.
KHETHEKANYO YA A: NGANEA
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye na guda.
NOMBORO YA MBUDZISO MARAGA SIA¹ARI
1. U tshila ndi u vhona 35 5
2. Ho dina one 35 8
KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha µirama ye na guda.
3. Findinkodo 35 12
KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa.
4.1 'Wo mu nonela' 17 16
NA
4.2 'Ndi a pu¾edza ha itea µembe' 18 17
KHETHEKANYO YA D: VHURENDI
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa.
5.1 'Mbingano' 18 19
NA
5.2 'Sa musadzi' 17 21
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 4 DBE/2023
SC/NSC
MUTEVHE WA U SEDZULUSA
Itani luswayo kha khethekanyo dze na fhindula dzone.
KHETHEKANYO MBUDZISO MBUDZISO DZI LUSWAYO
TEAHO U √
FHINDULWA
A: Nganea 1–2 2
B: ¶irama 3 2
C: Nganeapfufhi 4.1–4.2 2
D: Vhurendi 5.1–5.2 2
PFESESANI: Ivhani na vhu¾anzi uri no fhindula mbudziso u bva kha khethekanyo
MBILI fhedzi.
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 5 DBE/2023
SC/NSC
KHETHEKANYO YA A: NGANEA
MBUDZISO 1: U TSHILA NDI U VHONA – RN Maμadzhe
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha
nganea ye na guda.
Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga
tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.
DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 1.1
na MBUDZISO 1.2.
1.1 TSHIBVELEDZWA TSHA A
'Inwi Mpho ni a bora.'
Fhungo i¼i Maria, Mpho ¼o mu wana a songo ¼i lavhelela.
'Ndi bora ngani Maria?' 'Inwi ngoho ni a bora, a ni vhuyi na fhisa.' Mpho o
ri u pfa fhungo i¼i, a zwi »ivha uri Maria u khou amba mini. A thoma u
takala na zwenezwo. 5
'Naa zwino o no vha afhio? No tou »a u mmbudza zwenezwo?'
'Ni khou ¾o»a ndi tshi tou bula ndi wa musidzana?'
Maria u ralo a tshi khou ¿we¿wela, a dovha a isa phan»a.
'A thi ri hu pfi khuhu ya phambo a i imbi mutsho!'
Maria u ralo na a¼a ma½o awe matshenatshena a tshi vhonala a tshi tou 10
vhangama. 'Zwi na mini? Bulani! Ano ma»uvha a hu tshe na u pfi
gukulume kana phambo. Ngauri ni khou nkombetshedza uri ndi bule, ndi
»o bula. Mpho!' 'Ni tshi tou ntsedzavho sa musidzana, ni mmbona hani?'
'U amba ngoho zwi a tshidza Maria, n½e ndi ni vhona ni musidzana
wavhu»i nga maan»a.' 'Arali zwo ralo, na n½e ndi pfa ndo takala nga 15
maan»a. Tshi¿we hafhu ndi tsha uri ndo »a u ni ramba uri …' 'N½e zwa u
ya phathini a thi pfani nazwo.'
'Inwi ni khou dinwa nga u nnzhena ha½wani. N½e a thi khou ni ramba u ya
phathini lini. Ni khou rambwa nga n½e.'
'Ndi khou rambwa nga inwi?' 'Ndi khou ni ramba uri matshelo ni »e n»uni 20
yanga ri ¼e ro¾he zwi¼iwa zwa nga madekwana.'
1.1.1 Ndi nnyi a no pfi u a bora mafhungoni e na vhala? (1)
1.1.2 Ndi tshini tsho ¾anganyaho Mpho na Maria? (1)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 6 DBE/2023
SC/NSC
1.1.3 ¹alutshedzani uri ndi ngani Maria o »ibvisa kha Mashudu nga
zwi¾uku nga zwi¾uku. (2)
1.1.4 Ndi mini tshi sumbaho uri Maria ndi phiranawe? (2)
1.1.5 Sumbedzani mathomo a nganea iyi. (2)
1.1.6 Muanewa mulu¾anyi ndi nnyi buguni iyi? Tikedzani phindulo
ya½u. (2)
1.1.7 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.
Kha nganea iyi khotsi a Phopi ndi Vho …
A ·iedza.
B Ravhutsi.
C Maano.
D Aifheli. (1)
1.1.8 Masiandaitwa o vhaho hone kha Dzwaini na Dugudzha nga
murahu ha u funesa tshelede ndi afhio? (2)
1.1.9 Ni vhona tsheo ya khothe kha Mpho yo tea naa? Tikedzani
phindulo ya½u. (2)
1.1.10 Arali no vha ni shaka kana khonani ya Mpho no vha ni tshi »o
mu eletshedza zwifhio malugana na u ¾hogomela mushumo
wawe? (2)
NA
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 7 DBE/2023
SC/NSC
1.2 TSHIBVELEDZWA TSHA B
'A hu na tshe nda ita. N½e ndo mangala Mashudu na mufumakadzi wanga
vha tshi shavha.'
'Mufumakadzi wa½u o shavhela ngafhi?'
'O shavhela ha vhabebi vhawe.'
'Zwenezwo, zwa itisa zwauri inwi ni ¾o»e u lifhedza, a si zwone?' 5
'Hai, n½e a tho ngo ¾o»ou lifhedza. Ndo zwi »ivha zwauri arali muthu a sa
u funi, u nga si kone u mu kombetshedza uri a u fune. Fhedzi nge musadzi
wanga nda vha ndi tshi mu funa, ndo mu tevhelela ha vha hawe. U swika
zwino ndi tshi farwa, ro vha ro dzula ¼i ¼a maladze. Arali ho vha hu u ¾o»a
u lifhedza, ndi musi na musadzi wanga ndi songo mu tevhelela.' 10
'Muha¾uli, mbudziso dzone a thi tshe na.'
Khothe yo mbo »i ya u awela.
Musi khothe yo no dzula nga murahu ha tshifhinga tsha u awela, muha¾uli
o »o ha¾ula nga n»ila i tevhelaho, 'Ndi tshi sedza zwe vhu¾anzi ha
tshimbilisa zwone, na u sedza hafhu uri muvhuso wo kundwa nga u 15
sumbedza hu si na u kanakana zwauri muhwelelwa ndi ene o vhulayaho
Mashudu, ndi vhona muhwelelwa a si na mulandu na muthihi. Kha a
vhofhololwe zwino. Nndaa.'
1.2.1 Muthu wa munna o shavhaho mafhungoni aya ndi nnyi? (1)
1.2.2 Ndi tshini tsho itaho uri Phophi a ye ha hawe? (2)
1.2.3 Sumbedzani zwi no khwa¾hisedza uri Phophi na ene u tshila sa
vha¿we vhathu siani ¼a ndifhedzo. (2)
1.2.4 ¹alutshedzani nyito dza Mpho na Phophi dzi no sumbedza uri
ndi ngoho vho hangwelana. (2)
1.2.5 Lushaka lwa khu»ano kha nganea iyi ndi lufhio? Tikedzani
phindulo ya½u. (2)
1.2.6 Buletshedzani uri Maria ndi muanewa wa mvumbo-»e. (2)
1.2.7 Mpho ha na ¾honifho. Tikedzani ¼ikumedzwa i¼i nga zwo
bvelelaho hayani ha Phophi. (2)
1.2.8 Muhumbulo muhulwane wa u sumbedza vhufarekano ha Maria
na Mpho ndi ufhio? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
1.2.9 Arali no vha ni shaka kana khonani ya Phophi no vha ni tshi nga
mu kho»a kha zwifhio no sedza vhu»ifari havhu»i khae. (3)
[35]
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 8 DBE/2023
SC/NSC
MBUDZISO 2: HO DINA ONE – S Mbedzi
Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga
tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.
DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 2.1
na MBUDZISO 2.2.
2.1 TSHIBVELEDZWA TSHA C
'Uyu u »o ni vhudza mini o shavha tshikolo. Ndi ngazwo na ifa ¼awe a
songo ita tshithu nga¼o. Mu¾hannga ndi mbudzi hoyu.'
O ri a tshi tou ralo Osbon a mbo »i kwama ¾hoho ya Ngeletshedzo nga
munwe wa musumbavhaloi. A takuwa o vhila vhukuma. Na u sinyuwa 5
hawe, o ri a tshi humbula u dobana na Osbon a zwi elelwa uri ene u tou vha
lusunzi kha ndau. Vho¾he vha a zwi »ivha uri Osbon zwa mavili u a zwi
funa nahone a dovha a zwi kona. O mbo »i dovha a dzula fhasi milomo i
vhumbe»umbe»u.
'O, ndi litshe u amba ngoho i re khagala, hoyu o tou dzula n¾ha ha lupfumo 10
ngeno a tshi khou tambula. U sa funzea zwi a ¾ungufhadza ngoho.' O ri u
ralo Osbon a lavhelesa Ngeletshedzo lwa u mu pfela vhu¾ungu.
Ngeletshedzo o mbo »i takuwa a ¾uwa a songo tsha amba tshithu.
'Ai, ni khou ¾uwa nga n¾hani ha nyambo ya uyu na Ngeletshedzo, hoyu ndi
mpengo wa shango.'
15
U khou ralo Musuku o lavhelesa Ngeletshedzo we a ¾uwa a songo tsha
sedza murahu.
2.1.1 Ndi nnyi o no pfi o shavha tshikolo mafhungoni aya? (1)
2.1.2 Ndi tshini tsho ¾anganyaho Ngeletshedzo na Osbon? (2)
2.1.3 ¹alutshedzani tsho ¾ungufhadzaho Ngeletshedzo kha
nyambedzano yawe na Osbon. (2)
2.1.4 Ndi mini tshi sumbedzaho uri Ngeletshedzo u a ofha Osbon? (2)
2.1.5 Sumbedzani mathomo a nganea iyi. (2)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 9 DBE/2023
SC/NSC
2.1.6 Tshi no khou vhanga khu»ano vhukati ha Ngeletshedzo na mme
awe ndi mini? (2)
2.1.7 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.
Kha nganea iyi, khotsi a Veronica ndi Vho …
A Ramagwedzha.
B Gwede.
C Maboho.
D Olga. (1)
2.1.8 Masiandaitwa o vhaho hone kha Ngeletshedzo o vhangwa nga u
sa funzea ndi afhio? (2)
2.1.9 Ni vhona zwa musi Ngeletshedzo a tshi »ifanyisa na lwanzhe
zwo tea naa? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
2.1.10 Arali no vha ni mu¿we wa vhabindudzi kana vhoramabindu no
vha ni tshi »o eletshedza Ngeletshedzo zwifhio siani ¼a
vhubindudzi? (2)
NA
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 10 DBE/2023
SC/NSC
2.2 TSHIBVELEDZWA TSHA D
O ri u dzhena goloi ya takuwa sa tshi»umbukwe. Ha mbo vulelwa muzika dza
pohoshana. Vhuraru havho vho vha vho sedza bada fhedzi ngeno milomo yo
valwa. BMW yo dzhena Soweto ¼o no tou dzhena nga thavha. Yo ri u swika
mu»ini vha tsa. Ngeletshedzo a shuma u sala murahu ha vha¼a vha¾hannga.
A swika a dzheniswa kha lu¿we lufhera lwe a ri u dzhena a wana ho dzula vhathu 5
vhavhili. Ho vha hu Zakes na Sibongile. Ngilasi ma¾oni i¾eli ndi mulayo. O mbo »i
sumbedzwa ha u dzula a dzula.
Zakes: 'Khezwo-khezwo maswuhana, vheiwe tshimbilani ndi sale na
ngamula yanga.'
Vha¾hannga vha ita ngafhadzo vha bva vha ¾uwa. A ene Zakes a tshi amba 10
na Sibongile nga Tshizulu:
'Hafhu dzina ndi nnyi ¼a ngamula?'
'Ndi Nge¼otshedzi Gwede.' U khou ralo Sibongile a tshi khou tou vhala
kubammbiri.
'Gwede, no swika fhano munna wa hashu. Vha hu »ivhaho vhe ½ama a i 15
fheli hu fhela ma½o a munna. Vha khou pfa musi?' U khou ralo Zakes a tshi
ngaria Tshiven»a.
'Ee ee, ndi khou zwi pfa.' Ndi Ngeletshedzo a tshi ita na u tendela nga
¾hoho.
'Ndo zwi pfa uri vhone vho fhuriwa tshelede i si na vhukono. Zwino hu »o 20
ri hu tshi khou dzudzanywa mafhungo avho vha vha vha tshi khou shuma
na ri½e. Vha na ¾hanziela ya u reila musi?'
Ndi Zakes we a ralo.
2.2.1 Dzina ¼a goloi yo shumiswaho afho mafhungoni ndi ¼ifhio? (1)
2.2.2 Ndi tshini tsho swikisaho Ngeletshedzo Soweto? (2)
2.2.3 Sumbedzani zwi khwa¾hisedzaho uri Veronica u a fhura naho e
mufumakadzi? (2)
2.2.4 ¹alutshedzani nyito dza Bra Zakes dzi no khwa¾hisedza vhuvha
hawe vhu si havhu»i. (2)
2.2.5 'Ho dina one', ndi dzina ¼a nganea, ¼i bviselani khagala uri ndi
ma»ithu»e e a dina? (2)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 11 DBE/2023
SC/NSC
2.2.6 Buletshedzani uri Veronica ndi muanewa wa mvumbo-»e? (2)
2.2.7 Ngeletshedzo ha ngo ¾alifha. Tikedzani ¼ikumedzwa i¼i nga zwo
bvelelaho buguni. (2)
2.2.8 Muhumbulo muhulwane wa u shumisa Veronica kha u fhura
Ngeletshedzo tshelede i si na vhukono nga n»ila i leluwaho ndi
ufhio? (2)
2.2.9 Ni vhona tshikwekwe tshe Ngeletshedzo a lukelwa nga Bra Zakes
tsho tea naa? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
[35]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 35
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 12 DBE/2023
SC/NSC
KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha
µirama ye na guda.
MBUDZISO 3: FINDINKODO – TT Mudau
Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha »irama ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu »o langwa
nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.
DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 3.1
na MBUDZISO 3.2.
3.1 TSHIBVELEDZWA TSHA E
MUTHUMUKHULU: Vho De Wit vho vhuya vha nnduma nμevhe nga
mafhungo a u μo litsha u shumisana na ri½e kha
muvhuso wa mbuelano ya lushaka.
SKOSANA: Mulandu?
MUTHUMUKHULU: Vha ri a vha vhoni vha tshi nga ½ekana tshanμa na 5
ri½e ngauri vha pfa vha sa vhofholowi. Tshi¿we
hafhu, vha ri vha ¾oμa u fha¾a ¼ihoro ¼a Lushaka vhe
nnμa ha khoro dza phalamennde.
DUMA: Aya ndi maswa.
SKOSANA: N½e a thi vha vhoni mulandu havha vhanna, nga 10
maanμa arali polotiki yavho i ya u fha¾a hu si u
thutha. Arali polotiki yavho ya nga ya Kapa
Vhukovhela, ine ya vha ya phurophaganda ya
'swaart gevaar' afho a ri nga anμani.
DUMA: Vhanna, ri fanela uri ri thanye ri vule ma¾o. Havha 15
vhanna vha vhona u nga vha nga ¾anzwa nguvho
dzavho dzo donaho.
MUTHUMUKHULU: N½e a thi na ndavha na zwinzhi, tenda vharema vha
dzula vho vhofholowa, vhe na pfanelo dzo¾he dzo
vha teaho. 20
DUMA: Vha¿we vhathu vha vhona vho tshinya avho
madzina buguni dza μivhazwakale, zwino vha vho
¾oμa u penndulula vhuaμa he vha ita nga pennde
ntswa.
SKOSANA: Ndi vhone vho μaho na 'apartheid'. Ro liga ri tshi 25
tambula ri si na ndaka, ri si na shango, ri si na
mulomo nga phula shate-shate. Nμila ya hone i
yeneyi nthihi ya u panga vhathu dzhele
tshi¾angadzimeni hangei.
DUMA: Hu tou nga vho humbula uri vharangaphanμa 30
vhashu vha μo hangwiwa vha fhedza vho fela dzhele.
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 13 DBE/2023
SC/NSC
3.1.1 Ndi nnyi o sevhelwaho mafhungo mafhungoni aya? (1)
3.1.2 Mafhungo a bugu iyi a khou bvelela nga tshifhinga tshifhio? (1)
3.1.3 Bulani mahoro mavhili a re muvhusoni. (2)
3.1.4 Ndi phurophaganda ifhio ine ya »o fhambanya vharema na
vhatshena? (2)
3.1.5 Vho De Wit vha vhonala vhe muanewa wa mvumbo»e? (2)
3.1.6 Kha mafhungo a bugu iyi, ndi zwifhio zwi fhambanyaho
Muthumukhulu na vha ¼ihoro ¼awe? (2)
3.1.7 Ndi zwifhio zwine vharema vha re muvhusoni vha khou tama zwi
tshi bvelela kha vhathu vho vha vouthelaho? (2)
3.1.8 U ya nga Skosana, ndi zwifhio zwe apartheid ya ita kha
vharema? (2)
3.1.9 Tshi¾uhu tshe vhatshena vha tshi itela vharangaphan»a vha
vharema ni vhona tsho tea? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
3.1.10 Ni vhona nyito dza vharema buguni iyi dzo bveledza zwivhuya
naa? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
NA
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 14 DBE/2023
SC/NSC
3.2 TSHIBVELEDZWA TSHA F
MUTHUMUKHULU: Kha muvhuso une wa μo vha hone mi¿waha miraru
iμaho, Phuresidenthe wa shango u μo vha na
mufarisi muthihi, a vha tsha μo vha vhavhili.
DE WIT: Ri½e i¼o a ri imi na¼o. Ri vhona ¼i sa μo fha¾a lushaka,
¼i μo hudza dziphambano vhukati ha lushaka, 5
khwi½e ndi musi vhathusaphuresidenthe vhe
vhavhili.
SKOSANA: Thaidzo ndi ya uri zwi khou μurela shango u badela
poswo dzi si na mushumo. Mi¿we mishumo i khou
sokou dovholola ngeno i sa μisi mvelaphanμa. 10
Phuresidenthe kha vhe muthihi, a vhe na mufarisi
muthihi.
MUºWE WA CAP: I¼o ri ima na¼o.
MUºWE WA CP: Na ri½e ri ima na ¼a phuresidenthe muthihi na
muthusaphuresidenthe muthihi. Kha zwi 15
ombedzelwe kha ndayotewa heyi.
COETZEE: Vhanna, kha ri litshe u ita zwithu ri songo vhuya ra
humbula. ·a phuresidenthe muthihi na
muthusaphuresidenthe muthihi a thi imi na¼o. ·i na
vhu¾udze¾udze ngauri muvhuso uyu a u na 20
ndinganyelo ya mihumbulo ya vhathu vho
fhambanaho. U μo isa phanμa na vhufogoli hawo hu
si na mu¿we a kaidzaho na u sumba nμila dzo
peamaho.
DE WIT: Ri khou amba nga 'Checks and balances'. 25
MUTHUMUKHULU: A si dimokirasi heyo. Vhathu vha μo vhusa nge vha
voutelwa nga vhathu. Hezwi zwa u sokou kumedza
vhathu zwidulo ngeno vha songo voutelwa zwi khou
μo fheliswa kha khetho dzi μaho.
DE WIT: Ndi ngazwo ri½e ri tshi ri kha ri tendelwe ri bve 30
muvhusoni hoyu hu tshee na tshifhinga ngauri arali
ra ¾wa muvhusoni hoyu, ri μo ¼iwa. Vhathu a vha nga
ri µivhi.
3.2.1 Kha mafhungo e na vhala ndi nnyi ane a khou »a na muhumbulo
wa muthusaphuresidenthe muthihi? (1)
3.2.2 Vhavhusi vha dzudzanya zwithu hu tshe na tshifhinga. Tikedzani
fhungo i¼o nga zwi re mafhungoni e na vhala. (2)
3.2.3 Musi phalamenndeni vho vhofha fhungo ¼o khwa¾haho, zwi
¿walwa ngafhi uri zwi dzule zwo vhulungea? (2)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 15 DBE/2023
SC/NSC
3.2.4 Khuµano i re hone buguni iyi i khou vhangwa nga mini? (2)
3.2.5 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.
U vha na vhathusaphuresidenthe vhavhili zwi μo …
A thusa shango u bvelela.
B thusa vha¿we u wana tshelede.
C µurela shango.
D takadza ma¿we mahoro. (1)
3.2.6 Ndi ngani Muthumukhulu a tshi khou vhambedzwa na Murena
Yesu? (2)
3.2.7 Ni vhona zwine vharema vha khou ita zwa u ¾o»ou dzhena
phalamenndeni buguni iyi zwo tea? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
3.2.8 Ndi zwifhio zwine mu¿wali a tama u ri funza nga mafhungo a iyi
bugu? (2)
3.2.9 Ni vhona zwe vharema vha vha vha khou ita musi bugu i tshi
fhela zwo tea? Tikedzani muhumbulo wa½u. (3)
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 35
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 16 DBE/2023
SC/NSC
KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI
Kha khethekanyo iyi, mbudziso dzo vhudziswa dzi tshi bva kha NGANEAPFUFHI
dzi tevhelaho:
'WO MU NONELA' – LL Mafenya
' NDI A PU¹EDZA HA ITEA ¶EMBE' – NA Milubi
MBUDZISO 4: ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya
Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganeapfufhi MBILI dze na guda uri ni
kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo
langwa nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.
DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 4.1
na MBUDZISO 4.2.
4.1 'WO MU NONELA' – LL Mafenya
TSHIBVELEDZWA TSHA G
Mafhungo o khakhea musi hu tshi swika vhana vha muvhundu wa hawe
vha tshikolo vho »a u dala hafha fhethu. Kana vhathu kuambele ku no ri u
vhonwa zwi a vhonwa zwi ila u ambwa vha tou sa ku »ivha. Vha¿we ¾hingo
vho rwa dzi tshi ya hayani. Na kha ene mu½e Humbulani lwo swika.
Vhe musadzi u kha zwihulu. Na musi hoyu a tshi founa nga madekwana ha 5
ngo vhuya a nga o pfa tshithu Humbulani. O vha o dzika a tshi nga
mutuku. Musadzi u khou amba zwa tshi¾uvho tshine a vha natsho uyu a sa
vhuyi a nga hu na zwi¿we zwe a pfa lini. O »i vhuya a vhuya a sa
humbuleli tshithu Thathani. Nyambo ya munna i »i vha yenei¼a ya
ma»uvha ya lufuno. 10
Khoyu Humbulani afha vhukavhamabufho ha Kapa. O swika nga tsha
vhukoma. U khou fara ¼ene¼ia, u shonolola phombwe ndi u tou ya
malaloni. U a mu »ivha Thathani, o thanya lune a sa tou mu wana a hu
lugi tshithu. Zwino u »o mu ¾ala a sala a si na tshe a fara. O kon»elela ndi
zwone. 15
Hafhu na zwi¼a zwa Isiraele o »i zwi pfa a kon»elela. Zwino hezwi u vho
ofha uri zwi »o »isa lufu lwawe. Tenda mafhungo o¾he a uri vha dzula
ngafhi o no a pfeledza. Na hezwi a tshi nanga bufho ¼i no »o swika vhusiku
o itela uri a tou wana ¿wongo wa mafhungo.
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 17 DBE/2023
SC/NSC
4.1.1 Ndi vhafhio vhe vha vha vhe kha madalo? (1)
4.1.2 Musadzi ane a khou ambiwa afha ndi nnyi? (1)
4.1.3 Ndi zwifhio zwe Humbulani a vha a tshi khou ¾oµa u wanulusa
nga mufumakadzi wawe? (2)
4.1.4 Ndi ngani mu¿wali o shumisa ¼ifanyisi: 'o vha o dzika sa mutuku,'
mafhungoni e na vhala? (2)
4.1.5 Mufumakadzi wa Humbulani ndi muanewa wa mvumbo-µe? (2)
4.1.6 Ndi ngani mufumakadzi wa Humbulani o vha a tshi bva nyendo
a si na munna wawe? (2)
4.1.7 Tshi itisaho uri Humbulani a ½amele bufho ¼a nga madekwana
ndi mini? (2)
4.1.8 Ndivho ya nganeapfufhi iyi ndi ifhio? (2)
4.1.9 Ni vhona u nga ndi ifhio thuso ine mufumakadzi wa Humbulani
a tea u i wana malugana na zwiito zwawe? (3)
NA
4.2 'NDI A PU¹EDZA HA ITEA ¶EMBE' – NA Milubi
TSHIBVELEDZWA TSHA H
Vha mbo »i monisa khii, vothi ¼a vulea. Vha dzhena vha ¼i vala zwavhu»i
vha sa vhuyi vha ita phosho. Vha dzhenisa khii vhe ngomu, vha monisa, ha
vha u khia. Vha ima vha sedza, vha wana ho tou bobobodo nga swiswi.
Vha ½angavhedza vha swika vha dzhena rumuni ya u e»ela. Vha vula
xara»eni zwi¾uku¾uku uri vha kone u vhona zwavhu»i zwa nn»a. Vho no 5
ita ngauralo, vha mbo »i dzula henefha ¾hodzini ya mbete, ma¾o ngeno o »i
¾alela ngei nn»a.
Zwenezwo vha vhona goloi mavhone zaa … ya »a ya ima henefha phan»a
ha ma¾o avho. Vha vhona vhathu vha tshi kwambatelana vha mbo »i
lumelisana nga meme dza mulomo. Vha dovha vha dovha hafhu. U fhedza 10
uyu wa mufumakadzi a vula vothi, vha tshi sedza vha wana a hu na
zwi¿we, ndi Narina musadzi wavho. Vha mbo »i bwela tshifha¾uwo
tshavho zwan»ani vha sedza fhasi.
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 18 DBE/2023
SC/NSC
Zwo¾he zwo thoma sa madze. Havha Vho Gideon Dimbalala vho »i
vhudza mufumakadzi Vho Narina zwauri vhone vha khou ya mi¾anganoni 15
ngeyo-ngeyo.
Vha ri arali hu u vhuya vha »o vhuya nga Swondaha. Mufumakadzi ndi u
vha longela zwo¾he zwo fanelaho. Nangoho vha¼a vha dzhena goloini vha
»i¾utshela.
4.2.1 Ndi khii»e i no khou ambiwa ngayo afho mafhungoni? (1)
4.2.2 Ndi zwifhio zwi no sumba uri vhane vha khou dzhena nµuni a
vha ¾oµi u ita phosho? (2)
4.2.3 Tsho itisaho uri Vho Gideon vha vule xaradeni ndi mini? (2)
4.2.4 Muanewa dendele wa nganeapfufhi iyi ndi nnyi? Tikedzani
phindulo ya½u. (2)
4.2.5 Ndi zwifhio zwi sumbaho uri Vho Gideon vho pfa zwi¿we nga ha
mufumakadzi wavho? (2)
4.2.6 Mu¿wali u khou ¾oµou bvisela khagala zwifhio nga kutshilele
kwa Vho Narina? (2)
4.2.7 No vhala nganeapfufhi iyi, Nora ndi ene mulu¾anyi. Tikedzani
phindulo ya½u. (2)
4.2.8 Muthu a no nga Nora u a wanala naa vhutshiloni? Tikedzani
phindulo ya½u. (2)
4.2.9 Arali no vha ni kha nyimele ye Vho Gideon vha ¾angana nayo,
no vha ni tshi µo ita mini u tandulula thaidzo iyo? (3)
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 35
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 19 DBE/2023
SC/NSC
KHETHEKANYO YA D: VHURENDI
SHOTHODZO – TN Pholi NA TK Mkansi
Kha khethekanyo iyi, mbudziso dzo vhudziswa dzi tshi bva kha ZWIRENDO zwi
tevhelaho:
'MBINGANO' – TN Pholi
'SA MUSADZI' – TK Mkansi
DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 5.1
na MBUDZISO 5.2.
MBUDZISO 5
5.1 Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo
μisendekaho khatsho.
MBINGANO – TN Pholi
1 Thi lali nda ni humbula,
2 Zwa½u zwi¾havhi ndi zwanga,
3 Dakalo ndi tshi¾ahe ni siho,
4 Mapwali na mapwapwalala lufherani.
5 Mbingano a si mafha¾a na miloro,
6 Zwi a ila u i fanyisa na mutambo,
7 Ya vha miloro i a swa ha sala miora,
8 Mudavhi wa mbingano ndi mbilu,
9 Vhatambi ndi lufuno na u kon»elelana.
10 Vha ¾anganelanaho mbinganoni,
11 A vha fhambanywi nga vha mi¾anganozwitshele,
12 Vha a kuvhatedzelana zwitshimbili,
13 Vha thathedza vho¾he muthuthi,
14 Muhumbuloni vho vhofhekanywa nga pfundomulalo.
15 Munna ha na nn»u, nn»u ndi ya mufumakadzi,
16 Mufumakadzi ha na mu»i, mu»i ndi wa munna,
17 Mu¾a ndi wa vho¾he sa mu¾angano,
18 ºwananga haho, a re hone ndi ¿wanashu,
19 U hanedza ndi u shaya mbingano vhuluvhini.
5.1.1 U ya nga vese/mutaladzi 1, ndi zwifhio zwine zwa ita uri murendi
a si eµele? (2)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 20 DBE/2023
SC/NSC
5.1.2 Bulani zwivhili zwine mbingano ya sa fanyiswe nazwo u ya nga
murendi. (2)
5.1.3 No sedza vese/mutaladzi 9, ndi ngani ho shumiswa 'lufuno' na 'u
konµelelana'? (2)
5.1.4 Vese/Mutaladzi 13 u khou ombedzela zwifhio? (2)
5.1.5 ¹alutshedzani zwine vese12 kha ndima/tshitanza 2 ya amba
zwone. (2)
5.1.6 Khaesura yo shumiswaho kha vese/mutaladzi 18 i khou shuma
mini? (2)
5.1.7 ºwalani tshikimu tsha raimi tsha tshitanza/ndima 2. (2)
5.1.8 Muhumbulo muhulwane zwi tshi elana na nµila ye murendi a
bveledza vese/mutaladzi 17 na 18 ndi ufhio? (2)
5.1.9 Ni a tendelana na murendi nga zwine a khou amba kha
tshitanza/ndima 2? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
NA
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 21 DBE/2023
SC/NSC
5.2 Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo
μisendekaho khatsho.
SA MUSADZI – TK Mkansi
1 Sa musadzi wo ¾oka midzi mavuni,
2 Matavhi a takala nga vhuvha hau,
3 Ma¾ari a fhefhe»a nga dakalo ¼au,
4 Mitshelo, u bveledza ya fusha tshitshavha,
5 Thumbu yo fura main»a.
6 Sa musadzi wo dziba.
7 Uri shango ¼i songo thengathenga,
8 U balamutshenzhe nga husili.
9 Mimuya na u vhudzula hani,
10 I mangadzwa nga vhuvha hau.
11 Pharani dza matombo u a manyuludza,
12 Ho omaho na hone, u a phuletshedza,
13 U tshi lilela ma¾ari u titima,
14 U tshi lilela mitshelo u rothisa nthe.
15 U fhasi mavuni, sa vha kale vha re fhasi,
16 Fhedzi u shaea hau,
17 Ndi zwililo na u shenganya ma½o,
18 Ma¾ari a puta nga u ¾avha ha¼o,
19 Mitshelo ya mo»a i sa athu u swika.
20 Ha vha zwililo shango ¼o¾he,
21 Vhumatshelo, ha »imuwa sa murongwe,
22 N»ala ya kora i songo kora,
23 Ha fhisa ha shaya na murunzi,
24 Ngauri u musadzi sa mudzi u wa ndeme.
25 Ngauri musadzi sa mudzi u wanala fhasi mavuni,
26 Sa musuku u vhonalaho vhu»i, nge wa penyiswa.
27 Zwi tshilaho zwi khana nga vhuvha hau.
28 Zwi wana vhutshilo nge wa »iita tshi¾havhelo.
29 Ngauri u musadzi, sa mudzi u wa ndeme.
5.2.1 Topolani maipfi o shumiswaho kha vese/mutaladzi 1 a
sumbedzaho u ima wo khwa¾ha? (1)
5.2.2 Ndi zwifhio zwi no khou ombedzelwa kha vese 2–3? (1)
5.2.3 Figara ya muambo yo shumiswaho kha vese/mutaladzi 2 ndi
ifhio? (2)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 22 DBE/2023
SC/NSC
5.2.4 Thounu ya tshirendo itshi ndi ifhio? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
5.2.5 Mutevhetsindo wa tshirendo itshi ndi ufhio? Tikedzani phindulo
ya½u. (2)
5.2.6 ¹alutshedzani zwine vese/mitaladzi 11–12 ya khou amba zwone. (2)
5.2.7 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.
'Mimuya' kha vese/mutaladzi 9, yo imela ...
A musadzi.
B thaidzo.
C mvula.
D zwithu zwavhuµi. (1)
5.2.8 Ipfi titima kha vese/mutaladzi 13, ¼i bvisela zwifhio khagala? (2)
5.2.9 Ndi zwifhio zwine zwa khou khwa¾hisedzwa kha
vese/mutaladzi 22? (2)
5.2.10 No μisendeka kha tshirendo, inwi ni vhona musadzi e muthu wa
ndeme tshitshavhani? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D: 35
MARAGAGU¹E: 70
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Memo

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P3 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 November 2022 Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P2 NSC May June 2022 Question Paper
More from Grade 12 Tshivenda FAL

Annual teaching plan
Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023 24

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 November 2022 Memo

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 November 2022 Memo

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 November 2022 Memo

Question paper