Confidential
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
GIREIDI YA 12
MOPHATO 12
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)
BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2)
LARA 2024
MARAGA: 70
TSHIFHINGA: Awara 21/ 2
annnnn
Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 21.
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Skip to contentAll 2024 papers 





View all





Tshivenda FAL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper
Grade 12 Tshivenda FAL Paper 2 question paper from the November 2024 NSC, 21 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Tshivenda Fal · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · tshivenda. Question paper, 21 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Question paper
- Year
- 2024
- Exam period
- November 2024 NSC
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 21
- File size
- 491.1 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 21
This exam
November NSC 2024
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Vhurendi na Maṅwalwa a Bugu (Literature — Set Works)18 marks
- Question 1.2Vhurendi na Maṅwalwa a Bugu (Literature — Set Works)34 marks
- Question 2.1U vhala na u lavhelesa (Reading and Viewing — non-literary)18 marks
- Question 2.2U vhala na u lavhelesa (Reading and Viewing — non-literary)17 marks
- Question 3.1U vhala na u lavhelesa (Reading and Viewing — non-literary)18 marks
- Question 3.2Vhupo ha luambo na milayo (Language Structures and Conventions)17 marks
Show all 10 questions
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 2 DBE/Lara 2024
NSC Confidential
NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI
1. Vhalani sia¾ari he¼i nga vhuronwane ni sa athu u fhindula mbudziso.
2. Ni SONGO lingedza u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani Thebu¼u ya Zwi re
Ngomu kha sia¾ari ¼i tevhelaho ni swaye nomboro dzo μisendekaho kha
bugu dze na guda ¿waha uno. Vhalani mbudziso idzo ni koneha u nanga
dzine na tama u fhindula.
3. Bammbiri he¼i ¼o vhumbwa nga KHETHEKANYO N¸A:
KHETHEKANYO YA A: Nganea (35)
KHETHEKANYO YA B: ¶irama (35)
KHETHEKANYO YA C: Nganeapfufhi (35)
KHETHEKANYO YA D: Vhurendi (35)
4. Fhindulani MBUDZISO MBILI dzo fhelela u bva kha khethekanyo MBILI
DZIºWE na DZIºWE.
KHETHEKANYO YA A: NGANEA
Fhindulani mbudziso MBILI kha nganea ye na guda.
KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha µirama ye na guda.
KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa.
KHETHEKANYO YA D: VHURENDI
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa.
5. Thomani khethekanyo IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.
6. Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri u ni thuse.
7. Tevhedzani ndaela dzo ¿walwaho mathomoni a KHETHEKANYO IºWE
na IºWE nga vhuronwane.
8. Nomborani phindulo dza½u kokotolo sa zwe mbudziso dza nomboriswa
zwone kha bammbiri ¼a mbudziso.
9. Ndangatshifhinga yo anganyiwaho: Shumisani minetse i re henefha kha 75
kha KHETHEKANYO IºWE na IºWE.
10. ºwalani nga vhudele nahone zwi no vhonala.
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 3 DBE/Lara 2024
NSC Confidential
ZWI RE NGOMU
Sia¾ari i¼i ¼i »o thusa vhalingiwa kha u nanga mbudziso dzine vha ¾o»ou dzi fhindula
vha songo vhuya vha vhala bammbiri ¼o¾he. Nov
KHETHEKANYO YA A: NGANEA
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye na guda.
NOMBORO YA MBUDZISO MARAGA SIA¹ARI
1. U tshila ndi u vhona 35 5
2. Ho dina one 35 8
KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha µirama ye na guda.
3. Findinkodo 35 11
KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa.
4.1 ʹDokotela wa mukhuwa nandiʹ 17 15
NA
4.2 ʹNdi a pu¾edza ha itea µembeʹ 18 16
KHETHEKANYO YA D: VHURENDI
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa.
5.1 'No mmbona' 18 18
NA
5.2 'Mundende wa vhana' 17 20
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 4 DBE/Lara 2024
NSC Confidential
MUTEVHE WA U SEDZULUSA
Itani luswayo kha khethekanyo dze na fhindula dzone.
KHETHEKANYO MBUDZISO MBUDZISO DZI LUSWAYO
TEAHO U √
FHINDULWA
A: Nganea 1–2 1
B: ¶irama 3 1
C: Nganeapfufhi 4.1 + 4.2 2
D: Vhurendi 5.1 + 5.2 2
PFESESANI: Ivhani na vhu¾anzi uri no fhindula mbudziso u bva kha khethekanyo
MBILI fhedzi.
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 5 DBE/Lara 2024
NSC Confidential
KHETHEKANYO YA A: NGANEA
Kha khethekanyo iyi, mbudziso dzo vhudziswa dzi tshi bva kha NGANEA dzi
tevhelaho:
U TSHILA NDI U VHONA – RN Maμadzhe
HO DINA ONE – S Mbedzi
Fhindulani mbudziso DZO¹HE dzo μisendekaho kha nganea ye na guda.
MBUDZISO 1: U TSHILA NDI U VHONA – RN Maμadzhe
Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa
nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.
DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 1.1
na MBUDZISO 1.2.
1.1 TSHIBVELEDZWA TSHA A
ʹKha mini?ʹ Malume a Vele, a vha koni u amba zwavhu»i? Zwine nda khou
mangala zwone ndi u vhona vha tshi vhuya vho kambiwa »uvha na »uvha.
ʹArali ndi munna wa½u, no vha ni sa »o mmbudzisa hedzo mbudziso! Ndo
neta nga u vhudziswa, nahone muthu ane a khou nwa halwa ndi n½e, nga
tshelede yanga, nga mulomo wanga, arali zwi tshi ni ¾havha, kha zwi ni 5
¾havhulule u bva ½amusi.ʹ
ʹHoo! Ndi ngazwo vho ri vha tshi bvisa zwigidi zwivhili banngani vha si
vhuye vha ri vhudza vho, ri½e a ri tsha vhonwa, hu vho vhonwa halwa na
henevha¼a!ʹ
ʹVha ri n½e a thi muthu? Vha nnyita pfarela u lila thonga ya 10
musudzungwane. Vha ri vha khou »ivhulaha nga halwa na mifarekano ya
zwimuphemuphe ndi litshe u amba? N½e a thi nga litshi u amba. U amba
ndi »o amba,ꞌ Mpho ½amusi o tou ritha phakhuphakhu, ½amusi o ¾angana
nazwo. Matsina Phophi u a kona u semana? Na kha Mpho mbiti dza vha
dzo hulela tsho¾he, ya mbo µi vha yo ¾angana. Ha pfala u likitana; mavili e 15
mavili; mipun»u i mipun»u sa ya mbongola; u veta hu u veta sa ha
tshimange; u luma hu u luma sa ha mmbwa.
1.1.1 Malume a Vele hu khou ambiwa nnyi afho mafhungoni? (1)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 6 DBE/Lara 2024
NSC Confidential
1.1.2 Mufumakadzi wa Mpho ndi nnyi? (1)
1.1.3 ·ifurase ¼o swifhadzwaho ¼i amba mini ? (2)
1.1.4 Mafhungo a re afho n¾ha a ¾ana lushaka lufhio lwa khu»ano? Ndi
ngani ni tshi ralo? (2)
1.1.5 Ndi vhuµifari vhufhio vhu ¾anwaho nga Mpho mafhungoni aya e
na vhala ? (2)
1.1.6 Sumbedzani nµila ine Mpho a kandekanya ngayo pfanelo dza
mufumakadzi wawe. (2)
1.1.7 Ndi zwifhio zwe Mashudu a ita hu u lifhedza zwe a itwa nga
Mpho siani ¼a lufuno? (2)
1.1.8 Ndi ngafhi he Mpho a sumbedza u sa ¾honifha mushumo wawe
sa dokotela? (2)
1.1.9 Phophi o vha a tshi funa Mpho nga mbilu yawe yo¾he.Tikedzani
phindulo ya½u nga mbuno dzi bvaho buguni. (2)
1.1.10 Ni vhona kutshilele kwa Mpho kha nganea iyi kwo tea naa?
Tikedzani phindulo ya½u. (2)
NA
1.2 TSHIBVELEDZWA TSHA B
Ngei tshi¾itshini tsha mapholisa Vho Maano na Aifheli vho isa phan»a na u
vhudzisa Dzwaini na Dugudzha nga ha lufu lwa Mashudu.
ʹVha¼a vha¾hannga asivha ndo swika navho vhosedzheni.ʹ Muambi ndi
Aifheli. ʹVha¾hannga, vhonani hafha, arali ni nga tou mmbudza ngoho
fhedzi ndi nga »i ni vhofholola zwino. Ndi ngani lufhanga ulu lwa vheiwe 5
lwo wanala n»uni ya Mashudu?ʹ Muvhudzisi ndi Vho Maano.
ʹLufhanga lu tshi vhuya lwa wanala n»uni ya Mashudu ndi nge n½e na
Dugudzha ra ya n»uni ya Mashudu.ʹ Ndi Dzwaini ane a ralo.
ʹNo vha ni tshi khou ya u shuma mini n»uni yawe?ʹ Ndi Vho Maano vhane
vha ralo. ʹRo vha ro rengwa nga dokotela Mpho u ya u vhulaha Mashudu.ʹ 10
ʹHe inwi Dugudzha! Ni khou ambulula?ʹ
ʹIsani phan»a Dugudzha. Inwi Dzwaini a thi khou ¾o»ou pfa na ipfi na
¼ithihi ¼i bvaho mulomoni wa½u.ʹ
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 7 DBE/Lara 2024
NSC Confidential
ʹNangoho n½e na Dzwaini ro mbo »i livha ha Mashudu. U swika n»uni
yawe, a ro ngo vhuya ra mu fha tshifhinga. Ro mbo »i mu milisa tshivhindi.ʹ 15
Vho Maano na Aifheli vho ri u pfa izwi vha si tsha vhudzisa vha tshi isa
phan»a. Phindulo ye vha vha vha tshi khou ¾o»a vho i wana.
1.2.1 Mafhungo a re afho n¾ha a khou bvelela ngafhi? (1)
1.2.2 Mushumo wa Aifheli ndi ufhio? (1)
1.2.3 Vha¾hannga vha no khou ambiwa afha mafhungoni ndi vhonnyi? (2)
1.2.4 Dugudzha na Dzwaini ndi vhathu vha mvumbo µe? Ndi ngani ni
tshi ralo. (2)
1.2.5 Bulani ndivho ya mu¿wali kha nganea iyi. (2)
1.2.6 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.
Muthu we a farekana na Mpho kha bugu iyi ndi ...
A Maria.
B Phophi.
C Nda¾iso.
D Aifheli. (1)
1.2.7 U tshila ndi u vhona ndi dzina ¼a nganea iyi. Bulani u tea kana u
sa tea ha dzina i¼i ni dovhe ni tikedze phindulo yanu. (2)
1.2.8 Matshilele a Mpho o mu bveledzisela masiandaitwa afhio? (2)
1.2.9 Inwi ni vhona Nda¾iso o khakha nge a bvisela tshiphiri khagala?
Tikedzani phindulo ya½u. (2)
1.2.10 Arali no vha ni na shaka ¼i no khou lwala, no vha ni tshi nga
mu¾u¾uwedza u ya u wana dzilafho kha dokotela Mpho naa?
Tikedzani phindulo ya½u. (2)
[35]
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 8 DBE/Lara 2024
NSC Confidential
MBUDZISO 2: HO DINA ONE – S Mbedzi
Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa
nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.
DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
kha mafhungo a bugu ye na ½ewa, MBUDZISO
2.1 na MBUDZISO 2.2.
2.1 TSHIBVELEDZWA TSHA C
ʹMu»uhulu a tshi vho nga o ¼a nyala. Ri½e ro »a u mu tika ene u vho ri pora
nga maipfi. Kani ha khavho yo fhungulwa mu»uhulu wanga?ʹ Vha khou
ralo Vho Maboho vha tshi vhonala vho khukhulisea vhukuma.
ʹKha humbele pfarelo kha magaga e a a amba Ngeletshedzo. Havha vha tou
vha malume awe vha si vha u vhumbela. Naho vha tshi nga vha vho 5
mukhukhulisa, ha koni u amba nga heyo n»ila. Kha humbele pfarelo.ʹ Vha
khou ralo Vho Nyamasindi vha tshi vhonala vho khukhulisea tsho¾he
tshifha¾uwoni.
Ane a tea u humbela pfarelo ndi vhone. Ndo zhakwa nga u rali vha khou
tou dovha vha nkhokhovhedza ndi fhumule! Kha vha nkhumbele pfarelo. 10
Nga murahu ha u nkhumbela pfarelo vha posele ya malilo hafho uri ri½e sa
vhana ri gude khavho uri mulomo a u khou tou »alelwa nga mulambo.
Musi a tshi khou ralo Ngeletshedzo o vha o vha ru»ela na ma¾o thovhela.
Nga muthihi nga muthihi vha mu¾a wa ha ¾hoho vho vha tshi khou takuwa
sa vhavhuyi. U bva a vha maele. 15
Mu¾angano wa tshinyala lwe nga ma»uvha a tevhelaho vhunzhi ha vha
lushaka lwa ha vhakwasha vha sa tsha sala nga murahu ha thabelo. Vho vha
vha tshi vho tou »a sa nnyi na nnyi ane a khou »a u phalala mudzulatsini.
2.1.1 Muµuhulu afho mafhungoni hu khou ambiwa nnyi? (1)
2.1.2 Vhuµipfi ha vhathu vha re afho mafhungoni ndi vhufhio? (1)
2.1.3 Vhushaka vhukati ha Vho Nyamasindi na Vho Maboho ndi
vhufhio? (2)
2.1.4 Mafhungo a re afho n¾ha a ¾ana lushaka lufhio lwa khuµano?
Tikedzani phindulo ya½u. (2)
2.1.5 Ndi zwifhio zwi sumbedzaho luswetho lwa Ngeletshedzo kha
Vho Maboho? (2)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 9 DBE/Lara 2024
NSC Confidential
2.1.6 Kha nganea iyi ndi muanewa ufhio o olwaho sa muanewa
dendele? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
2.1.7 Ndi zwifhio zwe Veronica a ita uri Ngeletshedzo a xelelwe nga ifa
¼e a sielwa nga vhabebi vhawe? (2)
2.1.8 Ngeletshedzo o olwa sa muthu a sa pfi tsha mu¿we kha nganea
iyi. Inwi sumbedzani fhethu huvhili he Ngeletshedzo a si pfe kha
nganea iyi? (2)
2.1.9 Veronica o vha a tshi funa Ngeletshedzo nga mbilu yawe yo¾he.
Tikedzani phindulo yanu nga mbuno dzi bvaho buguni. (2)
2.1.10 Ndi dzifhio tsivhudzo dze na vha ni tshi nga ½ea Ngeletshedzo
malugana na vhushaka hawe na Veronica. (2)
NA
2.2 TSHIBVELEDZWA TSHA D
ʹFhungo ¼a½u o vha o no mmbudza Ntombi. Ndo mu vhudza uri kha hu tou
swika inwi mu½e wa mafhungo uri ma½oni a fhufhe e kha mutanda muthihi.ʹ
U khou ralo Sibongile a tshi khou »idzudzanya zwavhu»i kha Jeep yawe.
Veronica: ʹEee, fhungo ¼e Ntombi a ¼i swikisa ndi ¼ene¼o. Ro ri u swika hangei
ha hetshi¼a tshi»aela, ra wana tsho ¼a nyala na phiriphiri ngoho. Nyambo 5
yatsho yo¾he yo no sendamela kha u vhulaha fhedzi. Zwino n½e ndi vho ofha
uri musi ndi tshi tsa hangei Ven»a na vhabebi vhanga, a ¾angana na n½e a nga
mmbulaha ngoho.ʹ
ʹZwino ni khou ¾o»a u thuswa nga mini afha fhethu?ʹ U khou ralo u vhudzisa
Sibongile o sedza Veronica ma¾oni. 10
ʹU ya nga n½e, ndo vha ndi khou funa a tshi farwa a valelwa khothoni
vhutshilo hawe ho¾he.ʹ
ʹKana a tou vhulahwa khathihi.ʹ Ndi Sibongile we a ralo u dzhena Veronica
ha½wani.
ʹZwa u vhulaha ndi khou zwi ofha, a tou farwa zwi »o ¾anzwa luvalo lwanga.ʹ 15
U khou ralo Veronica a tshi ri u amba nga mulomo, ¾hoho na zwan»a zwa
ko»edza.
ʹN»ila ya u thoma ine ra nga i shumisa ndi u ita uri a »e ngeno. Hezwi a ngeno
ri »o mu ¾anganya na Bra Zakes. Mutalo washu ri »o vha ro no mu
¾alutshedza nga vhu»alo. A vhuya a dzhena hangei u bva e tshitumbu.ʹ Ndi 20
Sibongile we a ralo.
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 10 DBE/Lara 2024
NSC Confidential
2.2.1 Bulani fhethu hune mafhungo aya a khou bvelela hone? (1)
2.2.2 Tshiµahela afha mafhungoni hu ambiwa nnyi? (1)
2.2.3 Vhathu vho faraho nyambedzano mafhungoni a re afho n¾ha ndi
vhonnyi? (2)
2.2.4 No µitika nga mafhungo a re afho n¾ha ni nga ri mini nga
mvumbo ya Sibongile? Ndi ngani ni tshi ralo? (2)
2.2.5 Bulani ndivho ya mu¿wali kha nganea iyi? (2)
2.2.6 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.
Shango ¼e Ngeletshedzo a aluwa kha¼o ndi ¼a ...
A Tshivhulani.
B Tshivhulana.
C Tshidimbini.
D Tshikhudini. (1)
2.2.7 Ho dina one ndi dzina ¼a nganea iyi. Sumbedzani u tea kana u sa
tea ha dzina i¼i ni dovhe ni tikedze phindulo yanu. (2)
2.2.8 Ndi masiandaitwa afhio e Ngeletshedzo a ¾angana nao musi o
tevhela tshelede yawe kha Veronica? (2)
2.2.9 Inwi ni vhona Veronica o khakha nga u founela Ngeletshedzo
nga murahu ha u fhurwa tshelede yawe? Tikedzani phindulo
ya½u. (2)
2.2.10 Arali no vha ni na dzangalelo ¼a u vha ramabindu, no vha ni tshi
nga kwama Ngeletshetsho u wana tsivhudzo naa? Tikedzani
phindulo ya½u. (2)
[35]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 35
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 11 DBE/Lara 2024
NSC Confidential
KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha
µirama ye na guda.
MBUDZISO 3: FINDINKODO – TT Mudau
Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha »irama ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu »o langwa
nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.
DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no
bva kha mafhungo a bugu e na ½ewa,
MBUDZISO 3.1 na MBUDZISO 3.2.
3.1 TSHIBVELEDZWA TSHA E
MUTHUMUKHULU: Kha muvhuso une wa μo vha hone mi¿waha
miraru i μaho, Phuresidenthe wa shango u μo
vha na mufarisi muthihi, a vha tsha μo vha
vhavhili.
DE WIT: Riņe i¼o a ri imi na¼o. Ri vhona ¼i sa µo fha¾a 5
lushaka, ¼i µo hudza dziphambano vhukati ha
lushaka, khwiņe ndi musi vhathusaphuresidenthe
vhe vhavhili.
SKOSANA: Thaidzo ndi ya uri zwi khou μurela shango u
badela poswo dzi si na mushumo. Mi¿we 10
mishumo i khou sokou dovholola ngeno i sa μisi
mvelaphanμa. Phuresidenthe kha vhe muthihi, a
vhe na mufarisi muthihi.
MUºWE WA CAP: I¼o ri ima na¼o.
MUºWE WA VCP: Na ri½e ri ima na ¼a phuresidenthe muthihi na 15
muthusaphuresidenthe muthihi. Kha zwi
ombedzelwe kha ndayotewa heyi.
COETZEE: Vhanna, kha ri litshe u ita zwithu ri songo vhuya
ra humbula. ·a phuresidenthe muthihi na
muthusaphuresidenthe muthihi a thi imi na¼o. 20
·i na vhu¾udze¾udze ngauri muvhuso uyu a u
na ndinganyelo ya mihumbulo ya vhathu vho
fhambanaho. U μo isa phanμa na vhufogoli hawo
hu si na a kaidzaho na u sumba nμila dzo
peamaho. 25
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 12 DBE/Lara 2024
NSC Confidential
DE WIT: Ri khou amba nga 'Checks and balances'.
MUTHUMUKHULU: A si dimokirasi heyo. Vhathu vha μo vhusa nge
vha voutelwa nga vhathu. Hezwi zwa u sokou
kumedza vhathu zwidulo ngeno vha songo
voutelwa zwi khou μo fheliswa kha khetho dzi 30
μaho.
DE WIT: Ndi ngazwo ri½e ri tshi ri kha ri tendelwe ri bve
muvhusoni hoyu hu tshee na tshifhinga ngauri
arali ra ¾wa muvhusoni hoyu, ri μo ¼iwa. Vhathu
a vha nga ri μivhi. 35
3.1.1 U ya nga mafhungo e na vhala phuresidennde u µo vha na
vhafarisi vhangana? (1)
3.1.2 Bulani mahoro mavhili a no khou ambiwa nga hao buguni iyi. (2)
3.1.3 De Wit o olwa sa muanewa-µe mafhungoni e na vhala? (2)
3.1.4 Muhumbulo wa Muthumukhulu wa muphuresidenthe na
muthusamuphuresidenthe muthihi u µo vhuedza hani lushaka? (2)
3.1.5 Ndi ngani hu na vhatshena vhane vha sa khou takalela u vha kha
muvhuso wa mbuelano? ¹alutshedzani. (2)
3.1.6 Muhumbulo muhulwane wa bugu iyi ndi ufhio. Tikedzani
phindulo ya½u. (2)
3.1.7 Mahoro a no khou ambiwa nga hao a fhambana hani malugana
na kuvhusele? (2)
3.1.8 Ndeme ya u khetha vhavhusi shangoni ndi ifhio? ¹alutshedzani. (2)
3.1.9 Inwi ni vhona Muthumukhulu a tshi nga vha Phuresidennde
wavhuµi wa shango? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno tharu. (3)
NA
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 13 DBE/Lara 2024
NSC Confidential
3.2 TSHIBVELEDZWA TSHA F
(Ndi nga madekwana nga 19h00. Khonferentsirumu ya Bouleward. Hu
vhonala tshigwada tsha ¼ihoro ¼a lushaka. O imaho phanµa ndi
murangaphanµa wa ¼ihoro Vho-de Wit.)
DE WIT: (U a ho¾ola) Vhahashu, u dzhenelela hashu kha muvhuso
uyu wa mbuelano ya lushaka, zwi nga zwi µo µisa tsira kha 5
¼ihoro ¼ashu. (A tshi posa ma¾o a wana tsha½da tsho ima)
Mulandu?
COETZEE: Tsira ya mini, khufha ri tshi khou vhusa shango?
DE WIT: I¼o-vho n½e a thi imi na¼o, ngani ngauri khufha tshashu hu u
bvumela luimbo lwo simiwaho nga Madimokirati. Vhahashu, 10
kha ri tende zwauri Madimokirati vha na maa½da, ngauri na
zwidulo zwe vha zwi wina phalamendeni ndi zwinzhi.
(Hu pfala phosho)
MUNNA: N½e ndi ima na muhulisei Vho-de Wit. A thi vhoni ri tshi
kha µi vha na mulomo kha khabinethe heyi yo rangwaho 15
pha½da nga Madimokirati. Khwi½e kha ri bve, ri sasaladze
hoyu muvhuso wa Madimokirati ri nnµa ha khabinethe.
DE WIT: Khe¼o fhungo!
COETZEE: Vhana, po¼otiki ya u sasaladza muvhuso na u khwikhwidzela
gariki murahu yo fhelelwa nga mushumo. Naa khezwi ri sa 20
omeleli muvhuso wonoyo ra u tikedza nga hune ra nga kona?
Vhathu ri songo hangwa hune ra bva hone. Mvelaphanµa ndi
nge ri½e Maneshinala ra i tumba n¾ha nga mulayo washu wa
khethano-ngalukanda.
DE WIT: Minista Coetzee, n½ee nµevhe. 25
COETZEE: Ndo thetshelesa.
DE WIT: Ri½e ri khou bva muvhusoni ri na muya wa u fha¾a. U
tikedza hashu muvhuso wa Madimokirati zwi µo ri sia ri½e ri
si tshee na mushumo u pfalaho. Nahone arali ra sa bva kha
uno ndi hone u fa ha ·ihoro ·a Lushaka! 30
COETZEE: U bva hashu kha muvhuso wa mbuelano, ndi u la¾edza vha¼a
vhe vha ri voutela.
3.2.1 Ndi ¼ihoro ¼ifhio ¼ine ha pfi ¼i na maanµa? (1)
3.2.2 Murangaphanµa wa ¼ihoro ¼a Lushaka ndi nnyi (1)
3.2.3 Mafhungo e na vhala a khou bvelela ngafhi nahone nga
tshifhinga-µe? (2)
3.2.4 Vho Coetzee vho olwa sa muanewa wa lushaka lufhio µiramani
iyi? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 14 DBE/Lara 2024
NSC Confidential
3.2.5 Ipfi ʹTsiraʹ mafhungoni aya ¼i ni µisela muhumbulo ufhio no
livhanya na zwo bvelelaho buguni? (2)
3.2.6 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.
Vho Coetzee vho vha vhe …
A phuresidende.
B mukhantselara.
C minister.
D khosi. (1)
3.2.7 Vho De Wit na Vho Coetzee vha fhambana hani malugana na
kuhumbulele kwavho no sedza vhurangaphanµa? (2)
3.2.8 Sumbedzani he khuµano ya vha hone vhukati ha ¼ihoro ¼a
Lushaka na ¼a Madimokirati buguni iyi. (2)
3.2.9 Ni vhona mulayo wa khethano nga lukanda wo vha u wavhuµi?
Tikedzani phindulo ya½u. (2)
3.2.10 Arali no vha ni kha zwa polotiki, no vha ni tshi µo nanga u vha
muraµo wa ¼ihoro ¼ifhio kha ayo e na vhala ngao? Tikedzani
phidulo ya½u. (2)
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 35
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 15 DBE/Lara 2024
NSC Confidential
KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI
Kha khethekanyo iyi, mbudziso dzo vhudziswa dzi tshi bva kha NGANEAPFUFHI
dzi tevhelaho:
ꞌDOKOTELA WA MUKHUWA NANDIꞌ – NA Milubi
ꞌNDI A PU¹EDZA HA ITEA ¶EMBEꞌ– NA Milubi
MBUDZISO 4: ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya
Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganeapfufhi MBILI dze na guda uri ni
kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo
langwa nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.
DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 4.1
na MBUDZISO 4.2.
4.1 'DOKOTELA WA MUKHUWA NANDI' – NA Milubi
TSHIBVELEDZWA TSHA G
Dokotela Konani ndi fha¼a a tshi lingedza u ¾alutshedza uri mufumakadzi
wa Louw u tea u gidimiselwa thyietha khali i sa athu u fhiritshela.
Ndi afha uyu dokotela a tshi sendela tsini na mufumakadzi Louw.
Zwenezwo a tshi tou ri u a mu fara, munna wawe a mbo µi rahela tshanµa
tsha dokotela Konani kule. O no tshi raha a sendela tsini-tsini, a mu sumba 5
nga munwe we wa vha u tshi vho tou khokhonya kha ningo ya Konani.
Mufumakadzi wanga ha fariwi nga maµanµa a sa µivhi maµi. U ralo a tshi
khou amba nga Tshivenµa tshe tsha vha tshi tshi tou swa nga hone u dzula
bulasini ine ya vha na vhavenµa.
Vhone, vha songo hangwa uri vha khou amba na dokotela. Ndi dokotela 10
hoyu muthu ndi sisi¾a Mawela a tshi khou amba.
Vhudokotela hawe a vhu ambi tshithu kha n½e. Dokotela ndi µivha e wa
mukhuwa fhedzi, wa muthu mutswu u µi dzula e ¼one ¼a thavhani.
Zwenezwo a tshi tou ralo manese vha re hanefho tsini vha thoma u
sumbedza u sa fushea. ʹOo, zwino ni ¾oµa uri uyu muisa ndi mu tendele a 15
tshi ¾ha¾huvha ʹmisisiʹ uri a kone u vhona ngoma ya mukhuwa? Neva. U
amba maipfi aya a tshi khou bvisa bibi ye a µo i gidela nga fola a i funga. A
dubisa luvhili na luraru, lwa vhu½a mutsi wa vha u tshi thulidza nga
dziningo.
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 16 DBE/Lara 2024
NSC Confidential
4.1.1 Bulani fhethuvhupo ha mafhungo e na vhala? (1)
4.1.2 Mafhungo e na vhala a khou bvelela nga tshifhinga tshifhio? (2)
4.1.3 Muanewa mupikisi mafhungoni e na vhala ndi nnyi? Tikedzani
phindulo ya½u. (2)
4.1.4 Ndi ngafhi hune na wana ma¾hakhe a nganeapfufhi iyi? (2)
4.1.5 Muhumbulo muhulwane wa nganeapfufhi iyi ndi ufhio? (2)
4.1.6 Ndi vhafhio vha songo takalelaho zwiito zwa Louw? Tikedzani
phindulo ya½u. (2)
4.1.7 Ndi ufhio mulayo wa tshi¾alula we wa shela mulenzhe kha u
vhanga khuµano kha nganeapfufhi iyi? (2)
4.1.8 Ni vhona zwe dokotela Konani a ita zwa u litsha mushumo zwo
tea? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
4.1.9 Arali no vha ni mulanguli wa vhuongelo uvhu no vha ni tshi µo
vha no ita mini u tandulula thaidzo dza tshi¾alula. Tikedzani
phindulo ya½u. (2)
NA
4.2 ʹNDI A PU¹EDZA HA ITEA ¶EMBEʹ – NA Milubi
TSHIBVELEDZWA TSHA H
Zwenezwo vha pfa khii i tshi khou dzheniswa vothini. Vha pfa vothi ¼i
tshi khou vuliwa. Mitsindo vha tou i pfa zwavhuµivhuµi uri i khou µa
ngeno hune vha vha hone. Narina a mbo dzhena rumuni a sa vhuyi a
humbula nani. Zwenezwo a tshi tou ri khithi ma¾o e vhona. Khathihi
fhedzi e tshenutshenu. 5
ʹNi songo tshenuwa. Ndi n½e Gideon Dimbalala. Ni khou vhona n½e wa
vhukuma. A ni khou vhona tshipuku. Mbudzeni uri ndi nnyi hou¼a we na
vha ni nae.ʹ
Narina a vho thoma u sokou kayakaya. Musi a tshi khou ralo u kayakaya
vha mbo µi bvisa volovolo vha i vhea kha ¾hoho yawe. 10
ʹArali ni sa ambi ngoho ya½u yo¾he ndi khou pu¾edza lu¾ha¾he holwu ha
itea µembe.ʹ
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 17 DBE/Lara 2024
NSC Confidential
Narina nga u tshuwa a mbo µi ambulula. Ha ri a tshi khou bula dzina ¼a
hone, vha pfa ndi ¼a tshi¿we tshikhafumbavho hetsho tshi sa µivhiho na
maµi. Vha sedza Narina, dzina ¼a tshi¼a tshikhafumba ¼a lidza phalaphala 15
¾hohoni yavho. Vha sedza Narina hafhu, vha pfa miraµo yavho yo ½oka
½okoto. Vha litshedza volovolo, ya wa tshanµani tshavho. Ya suvha sa
thendele ya swika ya µikita nga mulenzhe wa mbete. Vha sedza volovolo,
vha sedza Narina, vha ¾oka tshifha¾uwo tshavho zwanµani zwavho. Vha
mbo µi sedza fhasi sa muthu a no khou rabela thabelo khulu. 20
4.2.1 Ndi nnyi o pangaho khii vothini? (1)
4.2.2 Narina o oliwa sa mubvumbedzwa µe mafhungoni e na vhala ? (1)
4.2.3 Thaidzo vhukati ha Vho-Dimbalala na mufumakadzi wavho
Narina ndi ifhio u ya nga mafhungo e na vhala? (2)
4.2.4 Fhungo ¼o swifhadzwaho ¼i ni µisela muhumbulo ufhio? (2)
4.2.5 Ndivho khulwane ya uri Vho-Dimbalala vha dzumbame yo vha i
ifhio? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
4.2.6 Ndi khuµano-µe yo vhaho hone vhukati ha Vho-Narina na
Vho-Dimbalala? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
4.2.7 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.
Vho-Dimbalala vho sumbedza u dinalea havho nga u ¾oµa u
shumisa …
A kufhanga.
B pfumo.
C volovolo.
D mbaµo. (1)
4.2.8 ¹alutshedzani thero ya nganeapfufhi iyi? (2)
4.2.9 Magumo a nganeapfufhi iyi o bveledzwa zwavhuµi naa?
Tikedzani phindulo yanu. (2)
4.2.10 Vhushaka ha mbingano ya Vho-Dimbalala na Vho-Narina ho vha
hu na khakhathi. Tikedzani nga mbuno THARU uri inwi no vha
ni tshi nga vha thusa hani? (3)
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 35
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 18 DBE/Lara 2024
NSC Confidential
KHETHEKANYO YA D: VHURENDI
SHOTHODZO – TN Pholi na TK Mkansi
Kha khethekanyo iyi, mbudziso dzo vhudziswa dzi tshi bva kha ZWIRENDO zwi
tevhelaho:
'NO MMBONA' – TN Pholi
'MUNDENDE WA VHANA' – TN Pholi
DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 5.1
na MBUDZISO 5.2.
MBUDZISO 5
5.1 Vhalani TSHIRENDO tshi tevhelaho nga vhusedzi uri ni kone u fhindula
mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga
tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.
NO MMBONA – TN Pholi
1 No mmbona ndi tshi bva,
2 No mmboma ndi tshi µa,
3 Mmboneni ndi tshi ¾uwa,
4 Ni takale sa zwe nda takala ndi tshi µa.
5 Tho ngo tou hanganea ndi tshi bva,
6 Tshi¾angadzimeni Robben Island ndo dzula,
7 Zwo tou tea, ndo vha ndi songo hanganea,
8 Tshi¾angadzimeni tsha shangoni ndo ¾uwa.
9 Thi mu¾uku, ndi tou sa µifhira,
10 Tshumisano ma¾o o vhona,
11 Vhushaka na vhu¾ama ro fha¾a,
12 Salani, nnditsheni ndi ye u awela,
13 Nnditsheni ndi ye u µiawedza.
14 Tevhelani he nda kanda,
15 Mbofholowo nga vhu¾ungu ndo ni fha.
16 Afrika Tshipembe, Afrika ¼o¾he,
17 Afrika Tshipembe, Afrika no¾he.
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 19 DBE/Lara 2024
NSC Confidential
18 Afrika Tshipembe, Afrika ho¾he,
19 Mbofholowo ndo lwelwa, ndo ni fha.
20 He nda kanda ni tevhele,
21 He nda khakha ni hume.
22 Fha¾ani nga zwa½u na zwanga,
23 Ndi Rolihlahla, ndo ni shasha,
24 Nga Maµi a Madiba n½e,
25 Rothodzwani, rotholelwani.
5.1.1 Kha tshirendo itshi murendi u khou renda nga ha nnyi? (1)
5.1.2 Bulani dzina ¼a figara ya muambo yo shumiswaho kha mutaladzi
wa 4. (1)
5.1.3 Ipfi ʹµaʹ kha mutaladzi 2 afho tshirendoni ¼i ambani? (2)
5.1.4 Murendwa ngae kha tshirendo itshi o dzula Robben Island
mi¿waha mingana? (2)
5.1.5 Sumbedzani mutevhetsindo wa tshirendo itshi ni dovhe ni
tikedze phindulo ya½u. (2)
5.1.6 Sumbedzani zwine mutaladzi 20 wa bvisela zwone khagala. (2)
5.1.7 Muthu ane tshirendo tsha khou amba ngae ndi
mulwelambofholowo. Inwi tikedzani ¼ikumedzwa i¼o no
µisendeka nga zwi re tshirendoni. (2)
5.1.8 Sumbedzani phambano ya mafurase o swifhadzwaho. (2)
5.1.9 Inwi ni a tendelana na zwine murendi a khou amba kha
mutaladzi wa 15? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
5.1.10 Ni vhona muthu ane tshirendo tsha khou amba ngae o tewa nga
u rendiwa na u khoµiwa? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
NA
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 20 DBE/Lara 2024
NSC Confidential
5.2 Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo
μisendekaho khatsho.
MUNDENDE WA VHANA – TN Pholi
1 Mudzi wau fha¼a,
2 Vhasoli vhau zwi¼a,
3 Tshilidzi na dakalo wo ½ea,
4 A u na tshilidzi, u a thutha.
5 He iwe tshelede ya mundende wa vhana!
6 U thusa wo fara ¾hamu ngani?
7 Vha ngafhi vho mukene vho tika mavu nga khana.
8 Vha tshi vha bebe vha sa pfuki gole,
9 Mbulaise i no tshidza yeneyi!
10 Ndo humbula mundende wa vhana,
11 Tshikolo nda litsha tsha bugu,
12 Nda phasa tsha ¿wana tshikolo,
13 Ndo fhurwa nga iwe mavhulaise.
14 Pfunzo ya bugu khei¼a,
15 Yo shavha ya shavhesa,
16 Iwe mundende wo ndendemedza,
17 Ma½o au a ganedza tsho¾he.
18 Mundende wa vhana wee!
19 U mukwengweledzi - muungeledzi,
20 Tshelede mu»isa zwililo,
21 Wo ndzudza fhasi ndo dzudzea sa ma¾ari.
5.2.1 Tshirendo itshi tshi khou amba nga ha mundende ufhio? (1)
5.2.2 Topolani ipfi tshirendoni itshi ¼i no amba ¿waha. (1)
5.2.3 U ya nga ha murendi hu na zwithu zwi si zwavhuµi zwi no
vhangwa nga mundende u no khou ambiwa afho tshirendoni.
Bulani zwivhili. (2)
5.2.4 Sumbedzani tshikimu tsha raimi tsha ndima ya 4. (2)
5.2.5 Mutevhetsindo wa u ongolowa u ni µisela vhuµipfi vhufhio afho
tshirendoni? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 21 DBE/Lara 2024
NSC
5.2.6 Ndi tshifhio tshikolo tshe murendi a phasa tshone? (2)
5.2.7 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.
U tika mavu nga khana zwi amba u …
A hwala mavu kha khana.
B lovha.
C vhea mavu kha khana.
D hwala mavu nga muvhili wo¾he. (1)
5.2.8 Mutaladzi 9 u ni µisela muhumbulo ufhio? (2)
5.2.9 Nga mbuno mbili ni nga eletshedza zwifhio kha vhathu vhane
vho tou fombe kha zwi no khou ambiwa nga mitaladzi 7, 8, 10
na 11? (2)
5.2.10 Inwi ni vhona mundende u no khou ambiwa ngawo tshirendoni
u tshi tea u fheliswa? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D: 35
MARAGAGU¹E: 70
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 November 2022 Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P2 NSC May June 2022 Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 November 2021 Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P2 NSC May June 2021 Question Paper
More from Grade 12 Tshivenda FAL

Annual teaching plan
Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023 24

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Memo

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P3 NSC November 2023 Question Paper

Memorandum