Tshivenda FAL Grade 12 P2 NSC May June 2021 Question Paper

Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2) 2021 MARAGA: 70 TSHIFHINGA: Awara 2 Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 21. Vhu½e ha kanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 2 DBE/2021 SC/NSC PFESESANI 1. Vhalani sia¾ari he¼i nga vhuronwane ni sa athu u fhindula mbudziso. 2. Ni SONGO lingedza u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani Thebu¼u ya Zwi re Ngomu kha sia¾ari ¼i tevhelaho ni swaye nomboro dzo μisendekaho kha bugu dze na guda ¿waha uno. Vhalani mbudziso idzo ni koneha u nanga dzine na tama u fhindula. 3. Bammbiri he¼i ¼o vhumbwa nga KHETHEKANYO N¸A: KHETHEKANYO YA A: Nganea (35) KHETHEKANYO YA B: ¶irama (35) KHETHEKANYO YA C: Nganeapfufhi (35) KHETHEKANYO YA D: Vhurendi (35) 4. Fhindulani MBUDZISO MBILI dzo fhelela u bva kha khethekanyo MBILI DZIºWE na DZIºWE. KHETHEKANYO YA A: NGANEA Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye na guda. KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha µirama ye na guda. KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa. KHETHEKANYO YA D: VHURENDI Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa. 5. Thomani KHETHEKANYO IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA. 6. Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri u ni thuse. 7. Tevhedzani ndaela dzo ¿walwaho mathomoni a KHETHEKANYO IºWE na IºWE nga vhuronwane. 8. Nomborani phindulo dza½u kokotolo sa zwe mbudziso dza nomboriswa zwone kha bammbiri ¼a mbudziso. 9. Ndangatshifhinga yo anganyiwaho: Shumisani minetse i re henefha kha 60 kha KHETHEKANYO IºWE na IºWE. 10. ºwalani nga vhudele nahone zwi no vhonala. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 3 DBE/2021 SC/NSC ZWI RE NGOMU Sia¾ari i¼i ¼i »o thusa vhalingiwa kha u nanga mbudziso dzine vha ¾o»ou dzi fhindula vha songo vhuya vha vhala bammbiri ¼o¾he. KHETHEKANYO YA A: NGANEA Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye na guda. NOMBORO YA MBUDZISO MARAGA SIA¹ARI 1. U tshila ndi u vhona 17 5 2. U tshila ndi u vhona 18 6 3. Ho dina one 17 8 4. Ho dina one 18 9 KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha µirama ye na guda. 5. Findinkodo 18 11 6. Findinkodo 17 13 KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa. 7. 'Ni khou pfuka mulayo' 17 15 8. 'Wo mu nonela' 18 16 KHETHEKANYO YA D: VHURENDI Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa. 9. 'No mmbona' 17 18 10. 'Mundende wa vhana' 18 20 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 4 DBE/2021 SC/NSC MUTEVHE WA U SEDZULUSA Itani luswayo kha khethekanyo dze na fhindula dzone. KHETHEKANYO MBUDZISO MBUDZISO DZI LUSWAYO TEAHO U √ FHINDULWA A: Nganea 1–4 2 B: ¶irama 5–6 2 C: Nganeapfufhi 7–8 2 D: Vhurendi 9–10 2 PFESESANI: Ivhani na vhu¾anzi uri no fhindula mbudziso u bva kha khethekanyo MBILI fhedzi. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 5 DBE/2021 SC/NSC KHETHEKANYO YA A: NGANEA MBUDZISO 1: U TSHILA NDI U VHONA – RN MA¶ADZHE Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha nganea ye na guda. Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA A 'Izwi ndi Maria naa?' Muambi ndi Mpho. 'Ee, ndi n½e. 'Zwino ndi nga ni thusa nga mini?' Muvhudzisi ndi Mpho. 'Naa muthu u a vhudziswa uri o »ela mini a sa athu u pfi a dzule fhasi? Maria u ralo a tshi khou setshelela. Mpho a nga ngeno ¾hoho i khou bvuma nga mihumbulo 5 minzhiminzhi. Maria a nga vha a tshi khou ¾o»a mini? Ndi ngani o tou »a-vho ofisini yawe a si no ngo »a nga ma»uvha? Hafha u fanela u tou phula, a sa ralo, u »o vha a tshi tou vha goswi ¼a mafhelelo. Musi Maria o no dzula fhasi, ndi hone vha tshi isa phan»a na u amba. 'N½e a huna tshe nda »ela.' 10 'A hu na tshe na »ela?' Mpho u vhudzisa iyi mbudziso a sa tou kholwa zwavhu»i. Mbilu yawe i khou »i timatima kha i¼i ¼a u phulela Maria zwine a zwi pfa nga hae. 'Inwi Mpho ni a bora.' Fhungo i¼i ¼a Maria, Mpho ¼o mu wana a songo ¼i lavhelela. 'Ndi bora ngani Maria?' 15 'Inwi ngoho ni a bora, a ni vhuyi na fhisa. Ndi nga tou ri ni a rothola. Mpho o ri u pfa fhungo i¼i a zwi »ivha uri Maria u khou amba mini. a thoma u takala na zwenezwo. 'Naa zwino o no vha afhio? No tou »a u mmbudza zwenezwo?' 'Ni khou ¾o»a ndi tshi tou bula ndi wa musidzana?' 20 Maria u ralo a tshi khou ¿we¿wela, a dovha a isa phan»a. 'A thi ri hu pfi khuhu ya phambo a i imbi mutsho!' Maria u ralo na a¼a ma½o awe matshenatshena a tshi vhonala a tshi tou vhangama. 1.1 Mpho a re mafhungoni aya ndi wa mbeu ifhio? (1) 1.2 Ndi ngani Maria o ri Mpho u ya bora? (2) 1.3 Sumbedzani zwi no khwa¾hisedza uri Maria o vha a tshi funesa vhanna. (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 6 DBE/2021 SC/NSC 1.4 Mafhungo aya a bveledza tshipi»a tshifhio tsha puloto buguni iyi? Tikedzani. (2) 1.5 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Mufumakadzi wa Mpho ndi ... A Maria B Mari¾a C Phophi D Phodzo (1) 1.6 Sumbedzani masiandaitwa e Mpho a ¾angana nao nga n¾hani ha Nda¾iso a si na tsha khanani. (2) 1.7 Ndivho ya mu¿wali buguni iyi ndi ifhio? (2) 1.8 U funzea ha Mpho a zwo ngo mufha¾a muhumbuloni.Tendani kana ni hanedze ni dovhe ni tikedze phindulo ya½u. (2) 1.9 Arali no vha ni khonani ya Mpho, no vha ni tshi nga mueletshedza kha zwifhio no sedza vhu»ifari hawe. (3) [17] NA MBUDZISO 2: U TSHILA NDI U VHONA – RN MA¶ADZHE Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA B Mpho o ri a tshi humbula zwe a itwa nga Mashudu, na zwa uri u fanela u bvisa zwigidi zwivhili ¿waha mu¿we na mu¿we u swika i tshi ita mi¾anu, a pfa a tshi ¾angana ¾hoho. Zwigidi zwivhili zwa dzirannda a si matambavhana. Naho u ¿anga i holaho tshelede yo ri gadu! Iyi ya zwigidi zwa fumi ya ¼ifhedzi, yo vha i sa u fhi mutakalo.Tshi¿we tshifhinga hu nga »i ri mi¿waha mi¾anu iyi itshi ya u fhela, 5 Mashudu a »i dovha uri u ¾o»a i¿we tshelede. U zwi kona hezwi zwithu ndi u tou shuma Mashudu tshi¾avhatsindi tsha vhukuma. Vhunga e ¿anga, a zwi nga »o vhuya zwa dina ngauri Mashudu ¼i¿we »uvha u »o vhuya a lwala, lune arali a nga »a vhuongeloni, u »o mbo »i mu ¾havha nga dzhekiseni, ha mbo »i vha ho bebwa khaukanani. Fhedzi, muhumbulo uyu, a dovha a u la¾ela kule nga u vhona uri hu 10 nga ri hu tshi itwa ¾ho»isiso ya lufu kha mufu, zwa »a zwa wanala zwa uri o fhiwa mulimo. Zwino maano a khwi½e ndi afhio afha fhethu? Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 7 DBE/2021 SC/NSC 'Eeh Ee! Zwino ndo »elwa nga muhumbulo u mpfushaho.Tshine nda »o ita ndi u tou ¾oda vhathu vha konaho u shuma hoyu mushumo. Ndi pfa hu tshi pfi Dzwaini na Dugudzha hoyu mushumo a vha u vhoni tshithu, nahone a vha vhidzi zwingana 15 lini.' Musi ¼i tshi thoma uri swa¾haswa¾ha, Mpho a mbo »i livha ngei ha Dzwaini na Dugudzha. U tshimbila a tshi vhalavhala izwi na zwi¼a. Nahone o tou fa Mashudu, arali zwo vha zwi si hezwo ndi musi mufumakadzi wawe o no ¿ala. 2.1 Ndi zwifhio zwine Mpho a khou tea u fha Mashudu? (1) 2.2 Mafhungo e na vhala a khou bvelela nga tshifhinga tshifhio ? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 2.3 Bulani mihumbulo mivhi ye Mpho a vha e nayo malugana na Mashudu. (2) 2.4 ¹alutshedzani ¼ifurase ¼o swifhadzwaho no livhanya na mafhungo e na vhala. (2) 2.5 Tshivhangi tsha khu»ano vhukati ha Mpho na Mashudu buguni iyi ndi tshini? (2) 2.6 Muanewa dendele ndi nnyi buguni iyi? Ndi ngani ni tshi ralo. (2) 2.7 Masiandaitwa o bveledzwaho nga u funesa tshelede ha Dzwaini na Dugudzha ndi afhio buguni iyi? (2) 2.8 Zwo bvelelaho kha ma¾hakhe a bugu iyi zwi a tendisea naa? Tikedzani phindulo yanu. (2) 2.9 Arali no vha ni madzhisi¾ira¾a Vho Ravhutsi, no vha ni tshi »o dzhia tsheo dzifhio kha bulayo ¼o vhangwaho nga Dzwaini na Dugudzha. (3) [18] Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 8 DBE/2021 SC/NSC MBUDZISO 3: HO DINA ONE – S Mbedzi Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha nganea ye na guda. Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA C 'Uyu u µo ni vhudza mini o shavha tshikolo. Ndi ngazwo na ifa ¼awe a songo ita tshithu nga¼o. Mu¾hannga ndi mbudzi hoyu'. O ri a tshi tou ralo Osbon a mbo µi kwama ¾hoho ya Ngeletshedzo nga musumbavhaloi. A takuwa o vhila vhukuma. Na u sinyuwa hawe, o ri a tshi humbula u dobana na Osbon a zwi elelwa uri ene u tou vha lusunzi kha ndau. Vho¾he vha a zwi µivha uri Osbon zwa mavili u a zwi funa na 5 hone a dovha a zwi kona. O mbo µi dovha a dzula fhasi milomo i vhumbeµumbeµu. 'O, ndi litshe u amba ngoho i re khagala, hoyu o tou dzula n¾ha ha lupfumo ngeno a tshi khou tambula. U sa funzea zwi a ¾ungufhadza ngoho.' O ri u ralo Osbon a lavhelesa Ngeletshedzo lwa u mu pfela vhu¾ungu. Ngeletshedzo o mbo µi takuwa a ¾uwa a songo tsha amba tshithu. 10 'Ai, ni khou ¾uwa nga n¾hani ha nyambo ya uyu na Ngeletshedzo, hoyu ndi mpengo wa shango.' U khou ralo Musuku o lavhelesa Ngeletshedzo we a ¾uwa a songo tsha sedza murahu. Vhukuma ngoho i a vhavha. Naho Ngeletshedzo o vha o lingedza u swika kha gireidi 15 ya 10, u bva tshe khotsi awe vha swifhala, o vha o sokou dzula a sa khou ita tshithu. Tshawe ho vha hu u sedza ifa na tshelede zwe zwa siiwa nga mukalaha. Nga µuvha nga µuvha o vha a tshi khou endela u rafha tshelede i sa vhuedzedzwi. Musuku na Osbon vho ri u sala ha sa tsha vha na zwinzhi zwe vha amba. 3.1 Ndi nnyi we a vha a tshi khou rovhedza Ngeletshedzo mafhungoni aya? (1) 3.2 ¸eani madzina a vhaanewa vhane vhavha dzikhonani dza Ngeletshedzo buguni iyi. (2) 3.3 Fhethuvhupo HUVHILI hune mafhungo a bugu iyi a khou bvelela hone ndi ngafhi? (2) 3.4 Khuµano i re mafhungoni a re afho n¾ha yo vhangwa nga mini? (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 9 DBE/2021 SC/NSC 3.5 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo nekedzwaho. Mme a Ngeletshedzo ndi vho... A Florah. B Nyamasindi. C Olga. D Makwarela. (1) 3.6 Pfunzo ine mu¿wali a khou isa kha vhavhali vha iyi bugu ndi ifhio? (2) 3.7 Ṱalutshedzani zwo bvelelaho magumoni a nganea iyi. (2) 3.8 Sumbedzani uri u sa dzhena tshikolo ha Ngeletshedzo ho shela hani mulenzhe kha u wa ha mabindu a khotsi awe. (2) 3.9 Ngavhe inwi no vha ni khonani ya Ngeletshedzo no vha ni tshi nga mu eletshedza zwifhio malugana na kutshilele. (3) [17] NA MBUDZISO 4: HO DINA ONE – S Mbedzi Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA D ¶uvha ¼a uri Veronica a livhe vhurwa ha vhabebi vhawe ¼o µa ¼a swika. Sa zwe Ngeletshedzo a mu fulufhedzisa o vha ene we a mu fheletshedza. Goloi yo tshimbila zwavhuµi u swika ngei Bulugwane he a ita na u mu dzudzanyela dzimbadelo dza bufho. N¾ha hazwo a mu inga nga ya ndinda tshikwama. O lindela kubavhurana kwawe ku tshi namela. 5 O ri a nµilani ya u ya hayani ha lila lu¾ingo. Nga itsho tshifhinga o vha a tshi khou gidima vhukuma. A tshi tou lavhelesa hune lu¾ingo lwa khou bva hone goloi ya mbo µi bva kha nµila ya ya u dzhena kha i¼a i¿we. A tshi i vhuisa ya mbo µi mu balela he ya bva mulinga wa phanµa. Goloi yo vhumbuluwa lu re na tshivhalo ya mu posa nnµa. Yo ri i tshi swika hu¿we kuedzini ya mbo µi ima nga ¾hoho malinga a sedza 10 n¾ha. Nga khathihi fhedzi ya mbo µi ½anga mulilo. Goloi ya swa yo¾he ¼ore. Ene yo ri u mu ¾anzela nnµa a tou khwekhwerudzhwa nga bannda a tshi khou vhumbulukana. Bonyongo ¼a mulilo ¼o ita uri vha¿we vha dzi¿we goloi vha ime. Izwi zwa ita uri a wane thuso nga u ¾avhanya. Sa vhunga a songo tou vhaisala zwi no pfi, sibadela o swika a sa vhuye a valelwa. 15 O ri u bva a mbo µi tou shumisa thekhisi u vhuya hayani. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 10 DBE/2021 SC/NSC 4.1 Lwendo lwo farwaho nga Ngeletshedzo na Veronica vho vha vho livha ngafhi? (1) 4.2 Kha mafhungo e na vhala ndi zwifhio zwi sumbaho uri Ngeletshedzo o vha a tshi µikona. (2) 4.3 Tsho vhangaho uri goloi ya Ngeletshedzo i we ndi mini? (2) 4.4 Veronica o vha a si na lufuno lwa vhukuma kha Ngeletshedzo. Tikedzani ¼ikumedzwa i¼i. (2) 4.5 Vhuµipfi ha Ngeletshedzo kha phara ya vhuvhili mafhungoni a re afho n¾ha ndi vhufhio? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 4.6 Muanewa dendele kha iyi nganea ndi nnyi? Ndi ngani ni tshi ralo? (2) 4.7 Ndi ngani Ngeletshedzo a songo vha na tshumisano na mme awe kha u bveledza mabindu ? (2) 4.8 Ni a tenda naa uri nangoho Veronica o vha o fara Ngeletshedzo nga ningo? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 4.9 Zwe zwa bvelela kha nganea iyi zwi a itea vhutshiloni naa? Tikedzani phindulo ya½u. (3) [18] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 35 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 11 DBE/2021 SC/NSC KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA FINDINKODO – TT Mudau Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha µirama ye na guda. MBUDZISO 5 Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha »irama ye na guda uri ni kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu »o langwa nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA E COETZEE: A thi vhoni ¼ihoro ¼a lushaka ¼i tshi µo dovha ¼a vha muvhuso. Zwine wa zwi humbula ndi mu¼oro une wa sa µo bvelela. Vharema a si zwiµahela. DE WIT: Dzina ¼a ¼ihoro ¼a lushaka ¼i µo dovha ¼a ¿walwa nga huswa buguni dza µivhazwakale. COETZEE: Mu¼oro wavhuµi. Isani phanµa. N½e ndi yo µi¼ela phentsheni dzanga 5 bulasini yanga hangei. Mushumo wanga wo fhela, na nungo a tshi tshee na. DE WIT: Kha ri fhambane nga mulalo. COETZEE: Hu µo vha na mulalo arali iwe wa nga fa. DE WIT: (U bvisa ma¾o) U nga si ralo lini. N½e ndi ¾oµa u fha¾a shango he¼i. 10 COETZEE: Wo vha u hone Muthumukhulu a tshi valelwa mi¿waha heyi dzhele wa zwi ¾u¾uwedza. Khezwi u songo dzhoina mufumakadzi Vho-Hellen Suzuki na Vho-Frederiki? N½e na iwe ri a fana, po¼otiki dzashu kha dzi sinele zwadzo µaleµaleni. Vhane vha ri fhenµa vha µo ri µivhela mulayo washu muhulu we wa sikela vhathu-'apartheid'. 15 DE WIT: Ri½e a ri tsha ita zwa khethano nga lukanda. COETZEE: Hone zwi khou bvelela. Arali murema a renga nnµu µoroboni, mavhuru vha mbo pfuluwa vho¾he, ipfa hafha, 'apartheid' i malofhani, hu si kha ¾ari ¼a bambiri. Khwi½e na iwe u µi¼ele pentsheni dzau u ¾ambe zwanµa. U nga rembulusa linga ¼a tshifhinga iwe? 20 DE WIT: A u µivhi zwine wa amba zwone. COETZEE: Matshelo ndi khou µa u puta vhuda hanga, nndindele ofisini. DE WIT: (O hanganea) U nga si nngwane. COETZEE: U µo vha u ngafhi? DE WIT: Ndi mu¾anganoni. 25 5.1 Ndi nnyi a no khou la¾ela thavhula kha mushumo wawe? (1) 5.2 Vhaambi kha tshipiµa tshe na vhala vho olwa sa vhabvumbedzwa-µe? (1) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 12 DBE/2021 SC/NSC 5.3 Mafhungo e na vhala a khou bveledza tshipiµa tshifhio tsha puloto? (2) 5.4 Ndi mulayo ufhio we wa sikelwa vhathu nga mavhuru? (2) 5.5 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Mufumakadzi Vho-Hellen Suzuki ndi vha … A muhasho wa pfunzo. B muhasho wa Vhupileli. C ¼ihoro ¼ihanedzi. D khasho ya SABC. (1) 5.6 Avha vhatshena vha vhonala vho neta kha u vhusa. Ni a tendelana na ¼ikumedzwa i¼i naa? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 5.7 'Arali murema a renga nnµu µoroboni muvhuru a nga pfuluwa.' Zwi ni ½ea muhumbulo ufhio? (2) 5.8 Ni a tendelana na muhumbulo wa uri 'Vharema a si zwiµahela'? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 5.9 Tshi¾uhu tshe vhatshena vha tshi itela Muthumukhulu ni vhona tsho tea? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 5.10 Nga kuvhonele kwa½u, nyito dza vharema buguni iyi dzo bveledza zwivhuya naa? Tikedzani phindulo ya½u. (3) [18] NA Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 13 DBE/2021 SC/NSC MBUDZISO 6 Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha µirama ye na guda uri ni kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA F MUTHUMUKHULU: Mbiti a dzi fha¾i lushaka. Vhonani n½e ndo valelwa dzhele mi¿waha heyi, hone na ½amusi havha vhathu ndi ¾hama dzanga. DUMA: Zwi konwa nga vhone Muhulisei na ene Murena Yesu, ri½e zwi a ri balela. Ho µi nga na henefha phalamenndeni ri tshi 5 shandukisa milayo, vhone vha ri humisela murahu. Arali vha bvela phanµa nga nµila yeneyi, a thi vhoni vhe muvhuso nga khetho dzi µaho. MUTHUMUKHULU: Skosana, wo amba nga tshelede. SKOSANA: Ii! Muhulisei, tshelede i zwanµani zwa vhenevhe vhathu. 10 Tshi no dina hafhu ndi tsha uri vha khou i sudzulusela kha dzido¼ara dza Amerika, maraga washu u khou segwelela khoyu. MUTHUMUKHULU: Ndo no davhidzana na vha muvhuso wa Dzheremane. Ndi µo dali henengei u wana vhu¾ali ha u vusa ikonomi nga nµila 15 yo dziaho. Madzheremane ndi vhe nga murahu ha nndwa vha vusa ikonomi yavho nga nµila i mangadzaho. SKOSANA: Vhubva uvhu Muhulisei. Ndi amba vhathu vhavho havha a si vhubva. MUTHUMUKHULU: Ndo no amba na dzangano ¼a vhashumi. Ndi vhona u nga hu 20 µo vha na tshanduko khulu. DUMA: Ariµi Muhali. MUTHUMUKHULU: Vhuµifhinduleli ndi hanga, ndi ha½u, ndi hashu ro¾he. 6.1 Kha mafhungo e na vhala ndi nnyi o valelwaho dzhele? (1) 6.2 Ndi vhafhio vhane tshelede ya kha µi vha zwanµani zwavho? (2) 6.3 Dzi¿we minista na Muthumukhulu vha fhambana hani siani ¼a u ¾anganedza vhatshena? (2) 6.4 Khuµano i re hone buguni iyi i khou vhangwa nga mini? (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 14 DBE/2021 SC/NSC 6.5 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Vhathu vha no dzhiwa vhe na maanμa ndi … A Madimokirati. B Vharema. C ·ihoro ¼a Lushaka. D Vhatshena. (1) 6.6 Ndi ngani Muthumukhulu a tshi khou vhambedzwa na Murena Yesu? (2) 6.7 Ni vhona zwine vharema vha khou ita buguni iyi zwo tea? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 6.8 Ni a tendelana naa na muhumbulo wa uri, 'Vhuµifhinduleli ndi hanga, ndi ha½u, ndi hashu ro¾he?' Tikedzani muhumbulo wa½u. (2) 6.9 Ndi zwifhio zwe na vha ni tshi nga ita arali no vha ni kha sia ¼a vhatshena kha nzulele yo tou raliho? (3) [17] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 35 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 15 DBE/2021 SC/NSC KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya MBUDZISO 7: 'NI KHOU PFUKA MULAYO' – NA Milubi Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni kone u fhindula mbudziso dzi a tevhelaho. TSHIBVELEDZWA TSHA G Nomathemba, mushumi wa khishini a tshi vhona izwi a mbo µi shanduka muvanya. A takutshedza a tshi khou hinya-hinya a tshi ri Maduka ndi kale o mu vhea i¾o, a tshi µi fuyu ¼i µo wa a doba. A ri ene a nga si zwi imele zwa muthu a no ralo u fulela ¾hanga dzisili ngeno ene a tshi khou niwa nga mvula. Nahone ndi nnyi muswa na mulala o takalaho zwavhuµivhuµi ane a nga mona swina ¼o mu kandeledzaho tsha 5 lini-lini nga gulungwa ¼o vhetshelwaho vhana. Nomathemba u ralo a mbo µi tou gia mulenzhe nga fhasi, e ¼a µa hafha ¼i a kovhela. Kale hu si lini, veni ya mapholisa ya vha i tshi ri yo wa. U dzhena fha¼a vha wana Janet na Maduka vho µidzulela. Mapholisa u swika fha¼a vhe: 'Ro ni fara ngauri ni khou pfuka mulayo.' Janet ene a ri arali u dzula fhasi na mushumi wawe a tshi khou 10 mu ¾alutshedza kushumele hu u pfuka mulayo izwo vha nga mu fara zwawe. Mapholisa vha sedza Janet, vha sedza Maduka, vha fhedza nga u sedzana. Vha tshi kha µi sedzana ngauralo, Nomathemba a vha u a bvelela. U swika e dzhuru! A sedza mapholisa vha mu sedza-vho. A posa ma¾o kha Janet na Maduka, a dovha hafhu a sedza mapholisa. U ralo a mbo µi vhuyelela khishini. 15 Mapholisa vha mbo µi sedzana hafhu. Mu¿we a mbo µi livha kamarani ya bvungwi ngeno mu¿we a tshi khou livha kha Nomathema. 7.1 Mafhungo e na vhala a khou bvelela ngafhi? (1) 7.2 Mafhungo e na vhala a ¾ana tshipiµa tshifhio tsha puloto? (2) 7.3 Ndi tshini tsho itaho uri Maduka a pfe a tshi khou kanakana u ya bvungwi hune a khou vhidzelwa hone nga Janet? (2) 7.4 Muanewa mulu¾anyi kha nganeapfufhi iyi ndi nnyi? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 7.5 Nomathemba ndi muanewa wa mvumbo-µe? (2) 7.6 Tsho vhangaho khuµano kha nganeapfufhi iyi ndi mini? Tikedzani. (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 16 DBE/2021 SC/NSC 7.7 Mvelele ya vhatshena na vharema dzo fhambana. Khwa¾hisani ¼ikumedzwa i¼i nga zwo bvelelaho vhukati ha Janet na Nomathemba zwi tshi kwama Maduka. (2) 7.8 Ndivho ya nganeapfufhi iyi ndi ifhio? (2) 7.9 Ngavhe hu inwi Maduka no ¾angana na thaidzo iyo, no vha ni tshi µo i tandulula hani? (2) [17] NA MBUDZISO 8: 'WO MU NONELA' – L L Mafenya TSHIBVELEDZWA TSHA H We a huvhala vhukuma ndi hoyu wa munna. Sa izwi o vha o vhudzwa na rumu ine vha ¾anganela khayo, o mbo µi tou swikela hone. Zwi nga o thuswa nga muthu ane a shuma hafha fhethu, o vha a tshi µo vula nga mini afha hodelani, tshelede vhukuma, hu si na musi tshi na phepho tsho sumbedzwa mulilo. O µi mu putisa zwe a mu putisa. 5 Musi rumu i tshi vulwa Humbulani o thoma nga u vhona Thathani. Thathani u tou vhona munna a thamuwa a vha o bva. Na zwienda ha ngo tsha londa u zwi ambara. Uyu a tshi ri a mu gavhe a mbo µi ponyoka. Ho mbo µi vha u ¾uwa hawe. Zwo¾he zwe a vha e nazwo o sia henefha¼a rumuni. Mbiti dzo¾he dza Humbulani dzo tou bvela kha hoyu munna. Zwo thusa na tshigidi o vha a sina. 10 Ro vha ri tshi µo amba ri sa fhedzi. O rwiwa lune u zwi ¾alutshedza ndi u fhedza tshifhinga. Wa wanala tshihuni, na nungo a u na. U ¾angana mushondwana na u luvhela yo vha i songo luvhela. Ho µi tou thusa vhenevha vha hafha hodelani vhe vha pfa phosho vha vho ya. Naho vhone vho ¾oµou µivha uri Humbulani o dzhena hani hafha fhethu ngoho a vho ngo i wana. 15 8.1 Ndi nnyi we a wanala hodelani e na mu¿we munna? (1) 8.2 Bulani vhushaka vhu re hone vhukati ha Thathani na Humbulani Netshikweta. (2) 8.3 Ma¾hakheni a nganeapfufhi iyi ndi ngafhi? (2) 8.4 Humbulani u na mbilu ya khathutshelo. Tikedzani nga zwo bvelelaho kha thasululo ya bugu. (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 17 DBE/2021 SC/NSC 8.5 Humbulani o olwa sa muanewa wa mvumbo-µe? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 8.6 Mu¿wali u khou ¾oµou bvisela khagala zwifhio nga kutshilele kwa Thathani? (2) 8.7 No vhala nganeapfufhi iyi, Mukatshelwa ndi ene mavhulaise. Tikedzani phindulo ya½u. (2) 8.8 Muthu a no nga Thathani u a wanala naa vhutshiloni? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 8.9 Arali no vha ni kha nyimele ye Humbulani a ¾angana nayo, no vha ni tshi µo ita mini u tandulula thaidzo iyo? (3) [18] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 35 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 18 DBE/2021 SC/NSC KHETHEKANYO YA D: VHURENDI SHOTHODZO – TN Pholi na TK Mkansi Kha iyi khethekanyo, mbudziso dzi bva kha zwirendo zwi tevhelaho:  'NO MMBONA' – TN PHOLI  'MUNDENDE WA VHANA' – TN PHOLI Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa. MBUDZISO 9 Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo μisendekaho khatsho. NO MMBONA – TN Pholi 1 No mmbona ndi tshi bva, 2 No mmbona ndi tshi µa, 3 Mmboneni ndi tshi ¾uwa, 4 Ni takale sa zwe na takala ndi tshi µa. 5 Tho ngo tou hanganea ndi tshi bva, 6 Tshi¾angadzimeni Robben Island ndo dzula, 7 Zwo tou tea, ndo vha ndi songo hanganea, 8 Tshi¾angadzimeni tsha shangoni ndo ¾uwa. 9 Thi mu¾uku, ndi tou sa µifhira, 10 Tshumisano ma¾o o vhona, 11 Vhushaka na vhu¾ama ro fha¾a 12 Salani, nnditsheni ndi ye u awela, 13 Nnditsheni ndi ye u µiawedza. 14 Tevhelani he nda kanda, 15 Mbofholowo nga vhu¾ungu ndo ni fha, 16 Afrika Tshipembe, Afrika ¼o¾he, 17 Afrika Tshipembe, Afrika no¾he. 18 Afrika Tshipembe, Afrika ho¾he, 19 Mbofholowo ndo lwela, ndo ni fha. 20 He nda kanda ni tevhele, 21 He nda khakha ni hume. 22 Fha¾ani nga zwa½u na zwanga, 23 Ndi Rolihlahla, ndo ni shasha, 24 Nga Maµi a Madiba n½e, 25 Rothodzwani, rotholelwani. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 19 DBE/2021 SC/NSC 9.1 No sedza vese/mutaladzi 4 ndi zwifhio zwine murendi a tama vhathu vha tshi ita? (1) 9.2 Bulani ma¿we madzina a Vho-Mandela a re afho tshirendoni. (2) 9.3 Vho-Mandela vho vha vho valelwa tshi¾angadzimeni tshifhio? (1) 9.4 U ya nga tshirendo Vho-Mandela vho fha mini vhathu vha Afrika? (2) 9.5 Vese/Mutaladzi 11 u khou ombedzela zwifhio kha tshirendo itshi? (2) 9.6 ºwalani tshikimu tsha raimi tsha tshitanza/ndima ya 4. (2) 9.7 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho. U awela kha vese/mutaladzi 12 murendi u khou amba u … A awela nµuni yawe. B awela fhasi ha muri. C awela tshi¾angadzimeni. D lovha. (1) 9.8 ¹alutshedzani zwine vese 14 ya amba zwone. (2) 9.9 Muhumbulo muhulwane wo faredzwaho nga tshitanza/ndima ya 5 ndi ufhio? (2) 9.10 Inwi ni vhona muthu ane tshirendo tsha khou amba ngae o tea u khoµiwa naa? Tikedzani phindulo ya½u. (2) [17] NA Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 20 DBE/2021 SC/NSC MBUDZISO 10 Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo μisendekaho khatsho. MUNDENDE WA VHANA – TN Pholi 1 Mudzi wau fha¼a. 2 Vhasoli vhau zwi¼a, 3 Tshilidzi na dakalo wo ½ea. 4 A u na tshilidzi, u a thutha. 5 He iwe tshelede ya mundende wa vhana! 6 U thusa wo fara ¾hamu ngani? 7 Vha ngafhi vhomukene vho tika mavu nga khana, 8 Vha tshi vha bebe vha sa pfuki gole, 9 Mbulaise i no tshidza yeneyi! 10 Ndo humbula mundende wa vhana, 11 Tshikolo nda litsha tsha bugu, 12 Nda phasa tsha ¿wana tshikolo, 13 Ndo fhurwa nga iwe mavhulaise. 14 Pfunzo ya bugu khei¼a, 15 Yo shavha yo shavhesa, 16 Iwe mundende wo ndendemedza, 17 Ma½o a u a ganedza tsho¾he. 18 Mundende wa vhana wee! 19 U mukwengweledzi-muungeledzi, 20 Tshelede muµisa zwililo, 21 Wo ndzudza fhasi ndo dzudzea sa matari. 10.1 Kha tshitanza/ndima 1, ndi zwivhuya zwifhio zwe mundende wa vhana wa µisa? (2) 10.2 Ndi figara ifhio ya muambo yo shumiswaho kha vese/mutaladzi 4? (2) 10.3 Kha tshitanza/ndima 2, ndi ngafhi hune ra wana murendi a tshi µihanedza? (2) 10.4 Kha vese/mutaladzi 1, murendi o shumisa 'Mudzi' sa tshiga. Tshiga itsho tsho imela mini afho tshirendoni? (2) 10.5 ¹alutshedzani zwine vese/mutaladzi 8 ya amba zwone. (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 21 DBE/2021 SC/NSC 10.6 Ndi zwifhio zwine zwa khou dina murendi nga tshelede ya mundende wa vhana? ºwalani ZWIVHILI fhedzi. (2) 10.7 Tshirendo itshi tsho livhiswa kha vhathu vha mbeu-µe? Tikedzani. (2) 10.8 No sedza tshitanza/ndima 3, mavhulaise u amba mini? Tikedzani. (2) 10.9 Ni nga eletshedza hani vhaholi vha mundende wa vhana no sedza kushumisele kwa tshelede. (2) [18] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D: 35 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa