Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
GIREIDI YA 12
MOPHATO 12
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)
BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2)
LARA 2021
MARAGA: 70
TSHIFHINGA: Awara 21/ 2
Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 20.
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Skip to contentAll 2021 papers 





View all





Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 November 2021 Question Paper
Grade 12 Tshivenda FAL Paper 2 question paper from the November 2021, 20 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Tshivenda Fal · Grade 12 · November · 2021 · tshivenda. Question paper, 20 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Question paper
- Year
- 2021
- Exam period
- November
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 20
- File size
- 193.2 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 20
This exam
November 2021
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paper
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 2 DBE/Lara 2021
NSC
PFESESANI
1. Vhalani sia¾ari he¼i nga vhuronwane ni sa athu u fhindula mbudziso.
2. Ni SONGO lingedza u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani Thebu¼u ya Zwi re
Ngomu kha sia¾ari ¼i tevhelaho ni swaye nomboro dzo μisendekaho kha
bugu dze na guda ¿waha uno. Vhalani mbudziso idzo ni koneha u nanga
dzine na tama u fhindula.
3. Bammbiri he¼i ¼o vhumbwa nga KHETHEKANYO N¸A:
KHETHEKANYO YA A: Nganea (35)
KHETHEKANYO YA B: ¶irama (35)
KHETHEKANYO YA C: Nganeapfufhi (35)
KHETHEKANYO YA D: Vhurendi (35)
4. Fhindulani MBUDZISO MBILI dzo fhelela u bva kha khethekanyo MBILI
DZIºWE na DZIºWE.
KHETHEKANYO YA A: NGANEA
Fhindulani mbudziso MBILI kha nganea ye na guda.
KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha µirama ye na guda.
KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa.
KHETHEKANYO YA D: VHURENDI
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa.
5. Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri u ni thuse.
6. Tevhedzani ndaela dzo ¿walwaho mathomoni a KHETHEKANYO IºWE
na IºWE nga vhuronwane.
7. Nomborani phindulo dza½u kokotolo sa zwe mbudziso dza nomboriswa
zwone kha bammbiri ¼a mbudziso.
8. Ndangatshifhinga yo anganyiwaho: Shumisani minetse i re henefha kha 75
kha KHETHEKANYO IºWE na IºWE.
9. ºwalani nga vhudele nahone zwi no vhonala.
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 3 DBE/Lara 2021
NSC
ZWI RE NGOMU
Sia¾ari i¼i ¼i »o thusa vhalingiwa kha u nanga mbudziso dzine vha ¾o»ou dzi fhindula
vha songo vhuya vha vhala bammbiri ¼o¾he.
KHETHEKANYO YA A: NGANEA
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye na guda.
NOMBORO YA MBUDZISO MARAGA SIA¹ARI
1. U tshila ndi u vhona 18 5
2. U tshila ndi u vhona 17 6
3. Ho dina one 17 8
4. Ho dina one 18 9
KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha µirama ye na guda.
5. Findinkodo 18 11
6. Findinkodo 17 13
KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa.
7. 'Ndi a pu¾edza ha itea μembe' 18 15
8. 'Ai! Ndi mini?' 17 16
KHETHEKANYO YA D: VHURENDI
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa.
9. '¹hingothendeleki' 18 18
10. 'Muungeledzi' 17 19
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 4 DBE/Lara 2021
NSC
MUTEVHE WA U SEDZULUSA
Itani luswayo kha khethekanyo dze na fhindula dzone.
KHETHEKANYO MBUDZISO MBUDZISO DZI LUSWAYO
TEAHO U √
FHINDULWA
A: Nganea 1–4 2
B: ¶irama 5–6 2
C: Nganeapfufhi 7–8 2
D: Vhurendi 9–10 2
PFESESANI: Ivhani na vhu¾anzi uri no fhindula mbudziso u bva kha khethekanyo
MBILI fhedzi.
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 5 DBE/Lara 2021
NSC
KHETHEKANYO YA A: NGANEA
MBUDZISO 1: U TSHILA NDI U VHONA – RN MA¶ADZHE
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha
nganea ye na guda.
Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga
tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.
TSHIBVELEDZWA TSHA A
Nga ngomu vhuongeloni uvhu, kha dzi¿we dza ofisi, hu wanala dokotela Mpho.
Mpho u khou endela u ¾ola mabammbiri awe ane a amba nga ha malwadze o
fhambanaho. Zwauri u dokotela, a zwi vhuyi zwa hanga. U vhonala o ambara
ludzhasi lutshena lune madokotela manzhi ¼ifhasini vha anzela u lu ambara.
Tshi¿we tshifhinga u nga wana Mpho o litsha u vhala mabammbiri aya, wa wana o 5
sedza n¾ha, zwi dubaho mulomoni hu si na zwi¿we arali vhu si vhutsi. Hu hone
vhutshilo kha vha¿we ¼i ¼a maladze. Zwezwi e kha tshiimo itshi, ndi hune a anzela u
vha a tshi khou humbula: 'Ngoho vhutshilo vhu khou n»ifhela. Ndi fhano a hu na
tshine nda lila. Nn»u yo nakaho ndo fha¾a ngeno musadzi wa ¾hase ndo mala. Ndi
tshi tshimbila, zwi½oni zwi tou ita na u lidza miludzi ngeno vhathu vha tshi wa nga 10
magona. Hone, tshine tsha khou ita zwauri ½amusi ndi pfe ndi sa »iphini, ndi uri
musadzi wanga ndi vho mu vhona sa khaladzi. Ndi vho mu vhona sa khaladzi nga
n¾hani ha Maria. Muongi uyu a no pfi Maria o »inakela vha hashu. Ngavhe ndo vha
ndi sa athu u vhinga, ndo vha ndi tshi »o »iposa khae, naho e na mu¾hannga wawe.
Ndi zwa vhukuma, ¾havhanyedza i ¼a mbudzi, tsalela i ¼a kholomo. Ndi fanela u 15
vhamba maano a u wana hoyu Maria, huufha na ene a tshi nga u ya ntakalela!'
1.1 Bulani fhethuvhupo ha mafhungo aya. (1)
1.2 Mafhungo e na vhala a khou bvelela nga tshifhinga tshifhio? (1)
1.3 Tshipi»a tshe na vhala tshi bvukulula Mpho sa muthu»e? Ndi ngani ni tshi
ralo? (2)
1.4 Ndi ngani Mpho o »iwana e afho sibadela? (2)
1.5 Muanewa mulu¾anyi buguni iyi ndi nnyi? Ndi ngani ni tshi ralo? (2)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 6 DBE/Lara 2021
NSC
1.6 Nangani phindulo yo teaho.
Mufumakadzi wa Mpho ane a khou ri ndi ¾hase ndi ...
A Dugudzha.
B Aifheli.
C Maria.
D Phophi. (1)
1.7 Vhu»ipfi ha Mpho mafhungoni aya ndi vhufhio? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
1.8 ¹alutshedzani zwo bvelelaho ma¾hakeni a bugu iyi. (2)
1.9 Ndi zwifhio zwine mu¿wali wa bugu iyi a khou tama ri tshi guda malugana
na vhu»ifari ha Mpho? (2)
1.10 Ni a tendelana naa na muhumbulo wa mu¿wali a tshi ri 'U tshila ndi u
vhona' no sedza nganea iyi? Tikedzani phindulo ya½u. (3)
[18]
NA
MBUDZISO 2: U TSHILA NDI U VHONA – RN MA¶ADZHE
Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga
tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.
TSHIBVELEDZWA TSHA B
Zwauri Dugudzha a nga vha e ngafhi izwovho ha zwi »ivhi vhunga vho lwa mulovha
vha tshi lwela tshelede. Fhedzi, o pfa Dugudzha a tshi amba ¼a u shavhela »oroboni.
Zwezwi Dzwaini a tshi amba ¼a u lwela tshelede, Vho Maano na Aifheli vho mbo »i
»elwa nga muhumbulo wa uri muthu we a vha rwela lu¾ingo mapholisani a tshi
ambulula Dzwaini, a hu na mu¿we arali e si Dugudzha. Dza mbo »i vha dzo bva 5
goloi dza ya dza thivha magondo mahulwane o¾he a ¼a Vuvha na kha mashango a
masakha na¼o. Mapholisa vho thusea nge vha vha vhe na tshinepe tsha Dugudzha
tshe vha fhiwa tshone nga Dzwaini.
'Ndi amba vhosedzheni.' Muambi ndi Aifheli.
'Nndaa! Mulandu ndi mini?' 10
Ndi kale nga maan»a ri tshi khou imisa goloi hafha badani, fhedzi u swika zwino, a
ri athu na u wana uyo muthu ane a pfi Dugudzha. ¹ha¿we ro sokou thivha hafha
badani ngeno hu uri muthu uyo hu kale o shavha.
'Vhunga ri si na vhu¾anzi ha uri o shavha kana ho ngo shavha, ndi khwi½e ri tshi
sokou lindela. Arali ra sa mu wana nga u thivha hashu bada, a zwo ngo khakhea. Zwi 15
nga »a zwa khakhea arali ro no ¾uwa, ra pfa hu tshi pfi o fhira nga henefha.'
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 7 DBE/Lara 2021
NSC
2.1 Kha mafhungo a re afho n¾ha ndi nnyi o potaho mu¿we mapholisani? (1)
2.2 Ndi vhushaka»e vhu re hone vhukati ha Mashudu na Maria? (2)
2.3 Mafhungo a re afho n¾ha a wela kha tshipi»a tshifhio tsha puloto? (2)
2.4 Ndi zwifhio zwi no sumbedza uri Vho Maano na Aifheli vha khou ita
mushumo wavho? (2)
2.5 Masiandaitwa e a vha hone kha Mpho nge a ita tshikwekwe tsha u renga
Dzwaini na Dugudzha ndi afhio? (2)
2.6 Ndi khu»ano ya lushaka lufhio yo bvelelaho vhukati ha Dzwaini na
Dugudzha musi vho no vhulaha Mashudu? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
2.7 Thasululo ndi tshipiµa tshine nyito ya wa hone. Ri ¾alutshedzeni zwo
iteaho kha nganea iyi. (2)
2.8 No »itika nga mafhungo a bugu iyi ndi zwifhio zwi no ¾ana Mpho sa muthu
a sa ¾honifhi mushumo wawe? (2)
2.9 Inwi ni vhona kutshilele kwa Mpho wa dokotela ku tshi ¾anganedzea kha
tshitshavha? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
[17]
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 8 DBE/Lara 2021
NSC
MBUDZISO 3: HO DINA ONE – S Mbedzi
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha
nganea ye na guda.
Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga
tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.
TSHIBVELEDZWA TSHA C
Mi¿waha ya »i salana murahu Ngeletshedzo e madakaloni o yaho nga u fhambana.
Na ifa na ¼one ¼a vha ¼i tshi khou fhambana nae nga zwi¾uku nga zwi¾uku. Kha o¾he
mabindu e mukalaha vha a sia vhuvhili hao, zwithu zwa thoma u thenga-thenga nga
zwi¾uku. Naho mukegulu vho kaidza na u sundela kule na mabindu, Ngeletshedzo o
vha a tshi vho tou ita zwithu nga swili. Tshelede ye vha vha vha tshi vha vho i 5
shuma vha khakha vha mu ruma uri a ye a i vhulunge, yo vha i tshi mbo iswa
ma»iki¾ani. Vhukuma mu¾hannga a shanduka dzuvha vhune vhu¾hwe¾hwe ha sa
tambele kule na¼o. Dza nga vha dzi ½otshi dzi dzula dzo ¼i momela. Izwi zwa ita uri
Ngeletshedzo a shanduke khosi i si na shango.
'Ngeli we, tshi¼a tshifhinga tsha uri ndi yo dalela vhabebi vhanga tsho swika. Ni a 10
»ivha ndi »o ni ¾uvha n½e.' Veronica u ralo o e»ela kha khana ya ¸geletshedzo a tshi
khou ralo u endela u mu vhan»a tshan»a.
'U a »ivha Vero ndi »o sala ndo tou ¾u¾u sa tshiivha ma»uvha o¾he ane a »o vha e
siho. Hu »i tou vha uri o vhidzwa nga vhabebi vhawe, arali hu si hezwo ndo vha
ndisa »o pfesesa.' 15
3.1 Kha mafhungo a re afho n¾ha ndi nnyi we a kaidziwa nga mukegulu? (1)
3.2 Ndi vhushaka»e vhu re hone vhukati ha Osbon na Musuku? (2)
3.3 Mafhungo a re afho n¾ha a wela kha tshipi»a tshifhio tsha puloto? (2)
3.4 Ndi zwifhio zwi no sumbedza uri Ngeletshedzo u a funa Veronica? (2)
3.5 Masiandaitwa e a vha hone kha Ngeletshedzo nga u fhulufhela Veronica
kha zwa u renga goloi ndi afhio? (2)
3.6 Ndi khu»ano ya lushaka lufhio yo bvelelaho vhukati ha Ngeletshedzo na
Vho Olga? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
3.7 Muhumbulo muhulwane wa nganea iyi ndi ufhio? (2)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 9 DBE/Lara 2021
NSC
3.8 No »itika nga mafhungo a bugu iyi ndi zwifhio zwi si zwavhu»i zwe
Ngeletshedzo a ita zwi no kwama mushumo wa mabindu? (2)
3.9 Inwi ni vhona kutshilele kwa Ngeletshedzo ku tshi ¾anganedzea kha
tshitshavha? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
[17]
NA
MBUDZISO 4: HO DINA ONE – S Mbedzi
Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga
tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.
TSHIBVELEDZWA TSHA D
'Ngamula kha i vuwe i ise goloi kha makhanikhe wanga, Ro mbo µi thula kholomo
nga hangei mabulasini ri tshi khou vhuya.' Ndi Zakes we a ralo.
'Ho luga muhulwane wanga.' U khou ralo Ngeletshedzo a tshi khou livha hu re na
sambelo uri a yo u ¾amba. O ri u fhedza a mbo livha kha Zakes.
'Phasela i¼a khei ngamula yanga.' U khou ralo Zakes a tshi khou ½etshedza 5
Ngeletshedzo tshigidi tsha .38 tsho putelwaho.
Ngeletshedzo o ri u tshi ¾anganedza a tshi putulula fha¼a. U fhedza a tshi vhanµa a
dovha a tshi khou setshelela. A tshi vhea kha khundu a tshimbila a tshi khou
¾ongelela. U fhedza a ima a pinika milenzhe.
'Zwa zwino a thi tsha vhudzwa maloto nga vhatukana. U tou ¿wee-¿wee ndi khou 10
longa mutobvu ½amani.' U khou ralo Ngeletshedzo a tshi khou koµedza na nga
zwanµa.
'Hafha ndo ¿wala nµila ine ngamula ya µo i shumisa u swika kha makhanikhe.
Khetshi tshibammbiri.' U khou ralo Bra Zakes a tshi khou ½etshedza Ngeletshedzo
tshibammbiri. 15
Ngeletshedzo o mbo µi dzhena kha Kia Rio a vha o ya. A tshi swika hune ha vha na
ndunduma vhukati ha bada a tshi fhira a pfa hu tshi nga hu na zwithu buthuni. Ene
a µi bvela phanµa na u reila. ¶uvha ¼o sala ¼i tshi balangana Ngeletshedzo o no
fhungudza lwendo vhukuma.
4.1 Bulani fhethuvhupo ha mafhungo aya. (1)
4.2 Mafhungo e na vhala a khou bvelela nga tshifhinga tshifhio? (1)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 10 DBE/Lara 2021
NSC
4.3 Tshipi»a tshe na vhala tshi bvukulula Bra Zakes sa muthu»e? Ndi ngani ni
tshi ralo? (2)
4.4 Ndi ngani Ngeletshedzo o »iwana e Gauteng? (2)
4.5 Tsho lu¾anyaho Ngeletshedzo na Veronica ndi mini? (2)
4.6 Nangani phindulo yo teaho.
ºwana wa mmane wa Veronica ndi ...
A Sibongile.
B Ruth.
C Bongi.
D Ntombi. (1)
4.7 Vhuµipfi ha Ngeletshedzo mafhungoni aya ndi vhufhio? Tikedzani
phindulo ya½u. (2)
4.8 Ri vhudzeni zwiwo zwo bvelelaho ma¾hakheni a bugu iyi. (2)
4.9 Ndi zwifhio zwine mu¿wali wa bugu iyi a khou tama ri tshi guda nga
vhutshilo ha Ngeletshedzo malugana na u sa funzea? (2)
4.10 Ni a tendelana naa na muhumbulo wa mu¿wali a tshi ri: Ho dina one no
sedza vhutshilo ha Ngeletshedzo? Tikedzani phindulo ya½u. (3)
[18]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 35
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 11 DBE/Lara 2021
NSC
KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA
MBUDZISO 5: FINDINKODO – TT Mudau
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha
µirama ye na guda.
Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha »irama ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu »o langwa
nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.
TSHIBVELEDZWA TSHA E
MUTHUMUKHULU: Ri »o tou vouta-ha. Vhane vha ri dimokirasi zwan»a n¾ha.
(Ha vhonala zwan»a nga vhunzhi.) Vhane vha ri dimokirasi
a si yone, zwan»a n¾ha. (Ha vhonala zwan»a zwi si gathi.)
Ahaa, zwi tou vha khagala uri vhathu vha nanga dimokirasi.
Zwino-ha, ri khou pfana kha ndayotewa ntswa. Muvhuso u 5
»aho u »o vha na ¾hoho nthihi ine ya vha na
muphuresidenthe, na muthusaphuresidenthe muthihi
fhedzi.
DE WIT: Hezwi a si zwone, ndi vhufhura ha vhukwila. Malan, Dries,
Coetzee, kha ri bve. (Hu vhonala vhanna vha ¼ihoro ¼a 10
Lushaka vha tshi bva.)
MUTHUMUKHULU: Ri½e ri ya phan»a na u fha¾a lushaka lwa shango ¼ashu.
Naa kani hu na mu¿we ane a tama u vha tsaleli kha bono
¼ashu?
VHO¹HE: A hu na tsaleli. 15
MUTHUMUKHULU: Malofha a vhana vhashu, malofha a khaladzi, vharathu na
vhakomana, ho ngo fhalalela ¼ifhedzi. Ndi 'One man one
vote', a hu tshee na li¿we. Ndi yone dimokirasi heyo.
VHO¹HE: Ee, wo bula muphuresidenthe washu.
MUTHUMUKHULU: Vhathu vha¼a vho bvaho a vha ntshuwisi. Nahone vho ita 20
zwone vha bva ngauri vho vha vhe kha u ri piringedza
ngauri bono ¼ashu a si bono ¼avho. Vho kambwa nga mutoli
wa 'apartheid', a vha vhoni zwa phan»a, vha humbula
murahu.
VHO¹HE; Iina! Iina! 25
MUTHUMUKHULU: Phambili ne RDP phambili!
VHO¹HE: Phambili!
SKOSANA: Viva Muthumukhulu viva!
VHO¹HE: Viva!
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 12 DBE/Lara 2021
NSC
MUTHUMUKHULU: Aiwa, nndwa yashu zwino ndi ya u fhungudza vhugevhenga 30
na u lusa u sika mishumo kha vhadzulapo. Ndayotewa ya
shango ¼ashu yo fhela. Ndi ¼one ifa ¼a vhana vha vhana
vhashu. Ndaa! (Ha pfala nyimbo kati ha mihuvho.)
(Vha a bva.)
5.1 Ndi n»ila ifhio yo shumiswaho nga vharangaphan»a vha mahoro u vhona
vha takalelaho dimokirasi? (1)
5.2 Muthumukhulu ndi wa ¼ihoro ¼ifhio? (1)
5.3 Khu»ano kha mafhungo aya i khou vhangwa nga mini? (2)
5.4 Vhuimo ha Muthumukhulu kha ¼ihoro ndi vhufhio? Tikedzani phindulo
ya½u. (2)
5.5 Ndi vhafhio vhane vha khou pikisana na Muthumukhulu buguni iyi? (2)
5.6 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.
Mafhungo a muvhuso a rerwa …
A tshikoloni.
B dzhele.
C phalamenndeni.
D kerekeni. (1)
5.7 Ndi afhio mafhungo a bveledzaho thasululo kha »irama iyi? (2)
5.8 ·ihoro ¼a Madimokirati ¼i fhambana hani na ¼ihoro ¼a Lushaka? (2)
5.9 Ni a tendelana naa na muhumbulo wa uri malofha a vharema ho ngo
fhalalela ¼ifhedzi? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
5.10 Inwi ni vhona u dzhiwa ha muvhuso nga Madimokirati zwi na mbuelo?
Tikedzani muhumbulo wa½u. (3)
[18]
NA
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 13 DBE/Lara 2021
NSC
MBUDZISO 6: FINDINKODO – TT Mudau
Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha µirama ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa
nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.
TSHIBVELEDZWA TSHA F
DUMA: Haho ¼ifhasi ¼o¾he, vhukuma haho. Kha vhane vha vhusa shango ¼ino
¼a Afrika, ane a nga Muthumukhulu ha tsha »o vha hone.
Muthumukhulu, munna wa mbilu ndapfu. A no dzulela u kanda
mupfa a tshi u vhona. Munna wa lufuno, munna a sa neti.
(A fhumula) 5
N½e n½e Duma ndi nga si fane nae.
(Hu pfala u omba-omba)
Ndi nnyi?
IPFI: Ndi n½e Skosana, minista wa …
DUMA: Dzhena! 10
(Hu dzhena Skosana)
SKOSANA: (A tshi kha»a Duma) ·o kovhela.
DUMA: ·o kovhela zwavhu»i.
SKOSANA: Ndi khou bva u vhonana na murangaphan»a wa dzangano ¼a
vhashumi. 15
DUMA: (O bvisa ma¾o) Ii, u ri mini?
SKOSANA: (A tshe o ima) Ndi dzule?
DUMA: Tsho, dzula zwau.
(Skosana u a dzula)
SKOSANA: Hou¼a munna u vhona nga maforokiki sa n½e. Ngoho zwe a amba ndo 20
»olana nazwo, hafhu n½e na ene ri a fana.
DUMA: Ii, u ri mini?
SKOSANA: Thaidzo ndi nthihi.
DUMA: Bulai mungana.
SKOSANA: (ºo tshifhinganyana) Thaidzo ndi nakudze. 25
DUMA: Bula nga dzina.
SKOSANA: Thaidzo ndi Phuresidenthe washu- o lugesa, nahone o luga u fhirisa u
luga. U a vhona, ¼ifhasi ¼ino a ¼i ¾o»i vhathu vha no nga Vho-Jesu. Wa
mbilu ya vhulenda, tshawe a hu na arali hu si u itwa futhibola ine ya
rahelwa vhukovhela ya dovha ya vhuya vhubva»uvha. Wo no vhuya 30
wa vha vhona vha¼a vhanna vha basikethebola vha Amerika?
6.1 Vhaambi vha mafhungo aya vha wela kha ¼ihoro ¼ifhio? (1)
6.2 Mafhungo e na vhala a khou bvelela kha tshifhinga tshifhio? (2)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 14 DBE/Lara 2021
NSC
6.3 Khu»ano vhukati ha Duma na Skosana i khou vhangwa nga mini? (2)
6.4 Muthumukhulu o olwa sa muanewa wa mvumbo»e? Tikedzani. (2)
6.5 ·ifurase ¼o swifhadzwaho ¼i bvisela khagala zwifhio vhukati ha Skosana na
murangaphan»a wa vhashumi? (2)
6.6 Vhu»ipfi ha vharema musi vhatshena vha tshi bva kha muvhuso wa
mbuelano ndi vhufhio? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
6.7 Masiandaitwa e a bvelela kha Skosana nga u sa tevhedza ndaela ya ¼ihoro
ndi afhio? (2)
6.8 Ndi zwivhuya zwifhio zwi no bveledzwa nga u »ala ha mahoro
phalamenndeni? (2)
6.9 Ni vhona u dzhenelela ha vhaswa kha polotiki ya shango zwi zwa ndeme?
Tikedzani phindulo ya½u. (2)
[17]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 35
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 15 DBE/Lara 2021
NSC
KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI
ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya
MBUDZISO 7: 'NDI A PU¹EDZA HA ITEA ¶EMBE' – NA Milubi
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha
nganeapfufhi ye na guda.
TSHIBVELEDZWA TSHA G
U bva afho vha humbela mu¿we munna wa thekhisi uri a vha ise hayani. Vha tshi
swika vha vala mu½ango vha ya vha dzula kamarani ya vhuawelo. Vhe henefha ndi
hezwi vha tshi vhona mufumakadzi wavho a tshi khou μiswa nga goloi. Vha vhona
mufumakadzi wavho a tshi khou mamana na mu¿we mulume, Narina a fara mulume
uyo nga nμila ye a vha a sa athu vhuya a vha fara ngayo na μuvha na ¼ithihi. Vha pfa 5
Narina a tshi vhudza u¼a mulume a tshi ri: 'Afha o no tou vha mafhungo a u dzulela
yone gurozari, ya nga vha mbilu a i tsheeho fhano, yo ¾uwa na vhone nahone i dzula
i na vhone.' Vho Gideon Dimbalala vha lingedza u sedzesa uri munna uyu ndi nnyi,
fhedzi vha balelwa ngauri goloi ya hone yo vha yo swifhadzwa mafasi¾ere. Vha
vhona Narina a tshi sala o ¾alela goloi ngeno yone i tshi khou dubisa buse i tshi ya 10
na¼o ¼a muendeulu.
Zwenezwo vha pfa khii i tshi khou dzheniswa vothini. Vha pfa vothi ¼i tshi khou
vuliwa. Mitsindo vha tou i pfa zwavhuμivhuμi uri i khou μa ngeno hune vha vha
hone, Narina a mbo dzhena rumuni a sa vhuyi a humbula nani. Zwenezwo a tshi tou
khithi ma¾o e vhona. Khathihi fhedzi e tshenutshenu. 15
'Nisongo tshuwa. Ndi n½e Gideon Dimbalala. Ni khou vhona n½e wa vhukuma. A ni
khou vhona tshipuku. Mmbudzeni uri ndi nnyi hou¼a we na vha ni nae.'
7.1 Ndi vhushakaμe vhu re hone vhukati ha Vho Gideon Dimbalala na
Vho Narina? (2)
7.2 Mafhungo e na vhala a khou bvelela nga tshifhinga tshifhio? (2)
7.3 Bulani tshivhangi tsha khuμano vhukati ha Vho Gideon Dimbalala na
Vho Narina. Tikedzani phindulo ya½u. (2)
7.4 ¹alutshedzani ¼ifurase ¼o swifhadzwaho no ¼i livhanya na zwo bvelelaho kha
nganeapfufhi iyi. (2)
7.5 U ya nga mafhungo e na vhala, Narina o olwa sa mubvumbedzwa»e?
Tikedzani phindulo ya½u. (2)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 16 DBE/Lara 2021
NSC
7.6 Ndivho ya nganeapfufhi iyi ndi ifhio? (2)
7.7 Sumbedzani zwine Nora na Vho Narina vha fana ngazwo. (2)
7.8 Ni vhona ¾hoho ya nganeapfufhi iyi yo tea? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
7.9 Arali no vha ni na mufumakadzi a no nga Vho Narina no vha ni tshi μo ita
mini nga zwiito zwawe zwo bvaho? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
[18]
NA
MBUDZISO 8: 'AI! NDI MINI?' – LL Mafenya
TSHIBVELEDZWA TSHA H
Nga itshi tshifhinga Vho Mathada vho vha vha tshi khou kumedza. Avhaathu a
sedza Vho Mathada hafhu, a tshi vhona dzi tshi khou ¼ela a vho vhudza hoyu
Mangalani uri ene u khou pfa a si khou takala hezwi a tshi khou amba na Sofi.
A tshi isa phanμa a vho amba na nga tshikhuwa a ri 'I am becoming jeaolos'.
Mangalani u pfa izwo a tou funa zwone. A vho thoma u isa tshanμa tshawe kha 5
tshirumbi tsha Avhaathu. Tshikete tsha Avhaathu tsho vha tshi na pili¾i, tsho vulea
nga hafha phanμa. Vha no zwiμivha vha ri ndi tshikete tsha 'vu¼a'. Tsho vha tsho
vulea lune zwirumbi zwa hoyu Avhaathu wa wana zwo sala nnμa.
Tshanμa tsha Mangalani tsho ri tshi tshi khou μi ya tshi tshi ya. Avhaathu a vho
vhonala a tshi vho sokou poidza ma¾o. Mu¿we nga fha¼a a pfala a tshi tou ambela 10
fhasi a tshi ri: 'Vhafunzi ndi vha mulovha, vha ½amusi ndi ma¾arelwa.'
Kale hu si lini, Mangalani a vhonala a tshi khou hevhedzana na Avhaathu.
Zwenezwo Avhaathu taku! Nga murahu Mangalani na ene taku! Vho Salani vha sala
vho fara ¾haha.
Vho Mathada vha tshi ri papara vha wana Avhaathu haho. Vha livhalivha vha tshi 15
khou ¿oliedza ma¾o.
8.1 Mafhungoni aya ndi nnyi we a vha a tshi khou kumedza? (1)
8.2 Bulani muanewa dendele na thaidzo yawe kha ngaeapfufhi iyi. (2)
8.3 Mafhungo e na vhala a ¾ana tshipiµa tshifhio tsha puloto? Tikedzani
phindulo ya½u. (2)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 17 DBE/Lara 2021
NSC
8.4 Mu¾oμo muthihi muhulwane wa nganeapfufhi iyi wo bveledzwa nga nμila
yone naa? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
8.5 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.
Fhethu he Avhaathu a wanetshedzwa e na Mangalani ndi …
A Muμini wa Mangalani.
B Muμini wa Narina.
C Thoi¼ethe.
D Kerekeni. (1)
8.6 Thero ya nganeapfufhi iyi ndi ifhio? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
8.7 Sumbedzani mvumbo ya Avhaathu no sedza vhu»ifari hawe. (2)
8.8 Ma¾hakheni a nganeapfufhi iyi o bveledzwa zwavhuμi? Tikedzani phindulo
ya½u. (2)
8.9 Inwi ni vhona mu¿wali o zwi kona naa u fusha ¾hoμea ya nganeapfufhi ya
u sia muyani? Tikedzani phindulo ya½u. (3)
[17]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 35
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 18 DBE/Lara 2021
NSC
KHETHEKANYO YA D: VHURENDI
SHOTHODZO – TN Pholi na TK Mkansi
Kha iyi khethekanyo, mbudziso dzi bva kha zwirendo zwi tevhelaho:
'¹HINGOTHENDELEKI' – TN Pholi
'MUUNGELEDZI' – TN Pholi
Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha
zwirendo zwe na guda.
MBUDZISO 9
Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo
μisendekaho khatsho.
¹HINGOTHENDELEKI – TN Pholi
1 Ndi vhangana we wa vha leludzela vha takala?
2 Ndi hungana he wa hu leludzela ra pembela?
3 U fha¾a hafha, wa thutha hafho.
4 U ¾avhanya sa lupenyo vhai!
5 Tshilengo a si tshau,
6 Tshikolo ndo kundiswa nga iwe,
7 Mushumoni ndo thathiswa nga iwe,
8 Mbingano yanga yo pfuvhiswa nga iwe,
9 ¹hingothendeleki, iwe mutendeleki.
10 Mi¾odzi yanga namusi khei,
11 A u sedzi, u dzula wo fulela,
12 U khou µi thutha ha thuthea,
13 U khou µi fha¾a, ha fha¾ea,
14 ¹hingothendeleki vhabebi vhau vha ngafhi?.
15 Mmbudze, ndi vha vhudze vha tevhele ¿wana wavho.
9.1 Topolani ipfi ¼i ambaho ¾hingokhwalwa kha tshirendo itshi. (1)
9.2 ¹hingothendeleki dzi leludza kha sia ¼ifhio? (1)
9.3 Ro sedza tshirendo itshi, ¾hingothendeleki dzi na vhuvhi. ¸eani vhuraru. (3)
9.4 Hu na figara ya muambo yo shumiswaho kha vese 4. Inwi bulani dzina
¼ayo. (1)
9.5 Kha tshirendo itshi vhabebi vha ¾hingothendeleki hu khou ambiwa vhonnyi
kha tshitanza tsha vhuraru? (2)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 19 DBE/Lara 2021
NSC
9.6 ºwalani tshikimu tsha raimi tsha tshitanza tsha u thoma. (2)
9.7 Ndivho ya murendi kha tshirendo itshi ndi ifhio? (2)
9.8 Vhuµipfi ha murendi kha tshirendo itshi ndi vhufhio? Tikedzani phindulo
ya½u. (2)
9.9 Vese 10 kha tshirendo itshi i bvisela zwifhio khagala? (2)
9.10 Inwi ni vhona ¾hingothendeleki dzi tshi pwasha miµi naa? Tikedzani
phindulo ya½u. (2)
[18]
NA
MBUDZISO 10
Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo
μisendekaho khatsho.
MUUNGELEDZI – TN Pholi
1 ¹hoho yanga yo oma,
2 Thi pfi ndi tshi µa ndi a ungeledza,
3 Ndo fara ¼a gunda mbava gwekwe,
4 Mukuloni hosho!
5 Zwa ya na vhusula.
6 Ndo ni vhona ni tshi femeleka,
7 Ndo ni pfa ni tshi raha-raha,
8 Na mu¿edza milomo no farana,
9 Nga mbilu nde ndo fasha,
10 Ndi dwadzemboho, thi konwi nga dzilafho.
11 Ndi bumudzekanya zwikalaha ¾hoho dzo tshena,
12 Ndi maphekanya zwikegulu migo zwo fara,
13 Thivhilaedzwi nga u hula ha phanµa ¾hohoni,
14 Ndi muungeledzi ndi µa nga mapitoni.
15 Vhaswa thi rabeledzi vhuswa havho,
16 Ndi fara nda vhu so¾ekanya nda la¾a,
17 Vhaswa vha shanduka vhakalaha nga husili,
18 ¹hoho yanga yo oma, ndi ¼iviavhathu.
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 20 DBE/Lara 2021
NSC
19 Thi shushedzwi nga lupfuno lwa½u,
20 Vhuimo ha½u a si guru kha n½e,
21 Ndi ni tshipeledza ma¾o a rondolowa,
22 Lupfumo na vhuimo zwa sala.
23 Ndi ofha na u ofhesa muthu a pfaho,
24 A µitsireledzaho, a fhulufhelaho fhethu huthihi,
25 Khundavhalai ndi vunµa mutsinga,
26 Ndi pfi AIDS fhedzi thuso thi nayo.
10.1 Kha tshitanza tsha vhuraru topolani ipfi ¼i no sumbedza uri muungeledzi u
»a nga zwa vhudzekani. (1)
10.2 Bulani zwithu zwivhili zwine muungeledzi ha shushedzwi ngazwo no sedza
tshitanza tsha vhu½a. (2)
10.3 Figara ya muambo yo shumiswaho kha tshirendo itshi ndi ifhio? (1)
10.4 Khalo ya tshirendo itshi ndi ifhio? Tikedzani phindulo ya½u. (2)
10.5 Topolani mitaladzi mivhili kha tshitanza tsha vhu¾anu i no khwa¾hisedza
uri muungeledzi hu na vhathu vhane a vha ofha? (2)
10.6 Kha vese 20 hu na ipfi 'Guru', inwi sumbedzani uri guru ndi mini? (2)
10.7 ¹alutshedzani zwine vese 5 ya amba zwone. (2)
10.8 Muhumbulo muhulwane wa tshitanza tsha vhuraru ndi ufhio? (2)
10.9 Nga murahu ha u vhala tshirendo itshi, inwi ni nga eletshedza zwifhio
vha¿we vhaswa sa inwi no sedza khombo dzi no vhangwa nga
muungeledzi? (3)
[17]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D: 35
MARAGAGU¹E: 70
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 November 2021 Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 November 2021 Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 P2 NSC May June 2021 Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 November 2022 Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 November 2020 Question Paper

Question paper
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 November 2019 Question Paper
More from Grade 12 Tshivenda FAL

Annual teaching plan
Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023 24

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo

Memorandum
Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Memo

Question paper