Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 November 2020 Question Paper

Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2) LARA 2020 MARAGA: 70 TSHIFHINGA: Awara 2 Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 21. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 2 DBE/Lara 2020 SC/NSC PFESESANI 1. Vhalani sia¾ari he¼i nga vhuronwane ni sa athu u fhindula mbudziso. 2. Ni SONGO lingedza u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani Thebu¼u ya Zwi re Ngomu kha sia¾ari ¼i tevhelaho ni swaye nomboro dzo μisendekaho kha bugu dze na guda ¿waha uno. Vhalani mbudziso idzo ni koneha u nanga dzine na tama u fhindula. 3. Bammbiri he¼i ¼o vhumbwa nga KHETHEKANYO N¸A: KHETHEKANYO YA A: Nganea (35) KHETHEKANYO YA B: ¶irama (35) KHETHEKANYO YA C: Nganeapfufhi (35) KHETHEKANYO YA D: Vhurendi (35) 4. Fhindulani MBUDZISO MBILI dzo fhelela u bva kha khethekanyo MBILI DZIºWE na DZIºWE. KHETHEKANYO YA A: NGANEA Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye na guda. KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha µirama ye na guda. KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa. KHETHEKANYO YA D: VHURENDI Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa. 5. Thomani KHETHEKANYO IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA. 6. Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri u ni thuse. 7. Tevhedzani ndaela dzo ¿walwaho mathomoni a KHETHEKANYO IºWE na IºWE nga vhuronwane. 8. Nomborani phindulo dza½u kokotolo sa zwe mbudziso dza nomboriswa zwone kha bammbiri ¼a mbudziso. 9. Ndangatshifhinga yo anganyiwaho: Shumisani minetse i re henefha kha 60 kha KHETHEKANYO IºWE na IºWE. 10. ºwalani nga vhudele nahone zwi no vhonala. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 3 DBE/Lara 2020 SC/NSC ZWI RE NGOMU Sia¾ari i¼i ¼i »o thusa vhalingiwa kha u nanga mbudziso dzine vha ¾o»ou dzi fhindula vha songo vhuya vha vhala bammbiri ¼o¾he. KHETHEKANYO YA A: NGANEA Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye na guda. NOMBORO YA MBUDZISO MARAGA SIA¹ARI 1. U tshila ndi u vhona 18 5 2. U tshila ndi u vhona 17 6 3. Ho dina one 18 8 4. Ho dina one 17 9 KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha µirama ye na guda. 5. Findinkodo 17 11 6. Findinkodo 18 13 KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa. 7. 'Dokotela wa mukhuwa nandi' 17 15 8. 'Wo mu nonela' 18 16 KHETHEKANYO YA D: VHURENDI Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa. 9. 'Mundende wa vhana' 18 18 10. '¹hingothendeleki' 17 20 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 4 DBE/Lara 2020 SC/NSC MUTEVHE WA U SEDZULUSA Itani luswayo kha khethekanyo dze na fhindula dzone. KHETHEKANYO MBUDZISO MBUDZISO DZI LUSWAYO TEAHO U √ FHINDULWA A: Nganea 1–4 2 B: ¶irama 5–6 2 C: Nganeapfufhi 7–8 2 D: Vhurendi 9–10 2 PFESESANI: Ivhani na vhu¾anzi uri no fhindula mbudziso u bva kha khethekanyo MBILI fhedzi. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 5 DBE/Lara 2020 SC/NSC KHETHEKANYO YA A: NGANEA MBUDZISO 1: U TSHILA NDI U VHONA – RN Maμadzhe Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha nganea ye na guda. Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA A 'Hafhu uyu a si musidzana wa½u?' 'Vha songo ¾wa vha tshi khou mmbudza vhu¼apha¼apha. Ndo vha vhudza nda ri ndi µo lifhedza. A hu na muthu ane a nga rwa Mashudu a ri ha nga µo lifhedzwa. 'Mashudu u ralo a tshi khou isa phanµa na u foda. 'Vhodokotela, vha humbule, khamera heyi i na zwinepe zwe nda foda vhe na Maria wanga. Hafhu vhone vha 5 muthu muhulwane nga maanµa hafhano Venµa. Zwine nda µo ita ndi u tou rumela haya mafhungo avho na Maria wanga kha vha dzigurannµa. Vha dzigurannµa vha µo lwela haya mafhungo sa khuhu dzi tshi lwela nzie. Vha µo wana matshelo vho tou pharwa phanµa ha dzigurannµa dzo¾he dza shango he¼ino, na vha seli vha µo zwi vhala zwauri dokotela muhulwane nga maanµa Venµa o wanala a tshi khou ita 10 zwithu zwo bvaho na Maria wanga.' 'Ni nga si tou nnyita-vho nga u tou ralo Mashudu.' Mpho u amba mafhungo aya a tshi humbula zwine zwa nga mu bvelela. Arali mafhungo aya a bviswa kha gurannµa, muµi wawe u µo pwashea, dzina ¼awe ¼i µo tshinyala, tshirunzi tshawe tshi µo tsa. 'Zwino uri hezwi zwithu zwi si itee', Mashudu u isa phanµa na u amba 'vhone 15 vhunga vho nkhakhela nga u rali, vha µo µi mpha-vho masheleni a zwigidi zwivhili, ¿waha mu¿we na mu¿we, u swika i tshi vha mi¾anu; naho tshelede i sa µo fhodza mbilu yanga, yone-vho i µo µi ri thoyoyo zwi¾uku.' 1.1 Bulani fhethuvhupo ho buliwaho mafhungoni e na vhala. (1) 1.2 Sumbedzani vhushaka vhu re hone vhukati ha Mashudu na Maria. (2) 1.3 Mafhungo e na vhala a ¾ana Maria sa muthuμe? (2) 1.4 Khuμano i re afho mafhungoni ndi ya lushakaμe? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 1.5 Vhuμipfi ha Mpho mafhungoni aya ndi vhufhio? (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 6 DBE/Lara 2020 SC/NSC 1.6 Ndi zwifhio zwine muṅwali a tama ri tshi guda kha mafhungo a re afho n¾ha? (2) 1.7 Mafhungo a iyi bugu a khou bvelela nga tshifhinga tshifhio? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 1.8 Masiandaitwa a no kwama Mpho nga mulandu wa u sa fulufhedzea kha mufumakadzi wawe ndi afhio? (2) 1.9 Ni vhona kuambele kwa Mashudu kha Mpho ku tshi ¾anganedzea kha lushaka? Tikedzani phindulo ya½u. (3) [18] NA MBUDZISO 2: U TSHILA NDI U VHONA – RN Maμadzhe Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA B Mpho o sala o ¾alela sa ¼a thavhani a tshi µi ri khamusi Phophi u µo vhuya. Mbiti dzawe dzo vha dzo no fhela lwe na u mu rwa o vha a sa µo mu rwa. Vha ambi vhone vho vha vha tshi ri a nga si tsha lu vhea afha muµini wa Mpho. Ndi hone ¼i¿we µuvha Mpho a tshi humbula uri dali ha vhabebi vha Phophi. Ano maµuvha munna u tou µiambela, hafhu na mbila yo kundwa mutshila nga u rumela. 5 'Naa ndi nnyi ane a khou khokhonya?' Vho-·iedza vha vhudzisa mbudziso iyi vha tshi nga vho µalelwa zwi¾uku, hanefha hune muthu wa hone a tshi khokhonya a tou nga a sa wisa na mihangammbwa? Vha ya vha vula vothi. 'Kha vha vule nga u ¾avhanya, ndi ¾uwe na musadzi wanga!' Vho-·iedza vho mbo µi zwi µivha zwauri muambi uyu ndi Mpho. Vhunga muthada 10 yo vha yo µitika nga vothi, vho ri vha tshi tou vula vothi, ya mbo µi tou wela nga ngomu nµuni nga dzithumbu ye phasha! Izwi ndi zwi¿we-vho, a si zwi¿we-vho ngani? Hu na mukwasha a no dzhena nµuni ya makhulu nga u tou wa? Halwa ho¾he ha mbo µi bva. 'Hee Phophi! Iµani na maµi na labi ni phumule tshika heyi ya munna wa½u.' 15 'A nga vha munna wanga a mpandamedza nga banga?' Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 7 DBE/Lara 2020 SC/NSC 2.1 Bulani dzina ¼a muambi wa mafhungo a re kha phara 2. (1) 2.2 Ndi mini zwo ¾u¾uwedzaho Mpho uri a ye ha vhabebi vha Phophi? (2) 2.3 Mafhungo e na vhala a bveledza tshipi»a tshifhio tsha puloto? Tikedzani. (2) 2.4 ¹alutshedzani ¼ifurase ¼o swifhadzwaho no ¼i livhanya na zwo bvelelaho buguni. (2) 2.5 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Khonani ya Mashudu ndi ... A Dzwaini. B Dugudzha. C Nda¾iso. D Vho-·iedza. (1) 2.6 ¹alutshedzani zwo bvelelaho kha thasululo ya bugu iyi. (2) 2.7 Ndivho khulwane ya mu¿wali afha buguni iyi ndi ifhio? (2) 2.8 Nga kuvhonele kwa½u, ni vhona tsheo yo dzhiiwaho nga Maria ya u funana na vha¾hannga vhavhili yo tea? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 2.9 Inwi ngavhe ni khonani ya Mashudu, no vha ni tshi nga mu eletshedza zwifhio siani ¼a thaidzo dzine a vha nadzo? (3) [17] Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 8 DBE/Lara 2020 SC/NSC MBUDZISO 3: HO DINA ONE – Sharon Mbedzi Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha nganea ye na guda. Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA C 'Zwa uri μuvha ¼o¾he i¼i ndo vha ndi mushumoni ni khou zwi hangwa a thi ri? Dzimani phasela heyo ndi khou ¾odou ¾avhanya nda eμela.' Vha khou ralo Vho-Olga vho ita na u ruμela Ngeletshedzo ma¾o. 'Hezwo zwine vha khou ita zwi vhidzwa u pfi u kandekanya pfanelo dza vha¿we mme anga. Nahone mafhungo a si na musi n½e a thi a funi. Lu vhe lu lwa u fhedza 5 vha tshi khou mmbudza mafhungo nga tshifhinga tsha musi ndi tshi khou vhona thelevishini, u fhedza a pinika milenzhe a vhea tshanμa kha tshi¾efu a sedza hangei kule. 'ºwananga muthihi fhedzi, ni a μivha zwine na khou tshilisa zwone a zwi khou ntakadza na luthihi. ¶uvha ¼i¿we na ¼i¿we ndi dzulela u ¼a mbilu nga inwi. Ni μo 10 litsha lini vhunde¿wa ra thusana kha mabindu aya e khotsi a½u vha ri sia nao?' 'Zwa u ¼a mbilu vha khou tou funa, vha khou hangwa uri n½e ndo no aluwa lune nda vho tou μikhethela nμila ya vhutshilo. Vhone kha vha sedzane na zwo vhalinganaho mukegulu.' 'U bva kale ndi dzulela u ni vhudza uri londani zwe mu½e wa½u vha zwi sia. Ngavhe 15 ni tshi zwi μivha zwa uri vho tambula hani u swika vha tshi vha na haya mabindu no vha ni tshi μo a ¾hogomela. Zwi μivheni uri khotsi a½u vho lovha hu hone vha tshi khou humbula u tou μibadela kha mushumo hoyu mungafha.' 3.1 Bulani fhethu hune mafhungo a khou bvelela hone. (1) 3.2 Sumbedzani vhushaka vhu re hone vhukati ha Vho-Olga na Ngeletshedzo. (2) 3.3 Mafhungo e na vhala a ¾ana Ngeletshedzo sa muthuμe? (2) 3.4 Khuμano i re afho mafhungoni ndi ya lushakaμe? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 3.5 Vhuμipfi ha Vho-Olga mafhungoni aya ndi vhufhio? (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 9 DBE/Lara 2020 SC/NSC 3.6 Ndi zwifhio zwine mu¿wali a tama ri tshi guda nga mafhungo a re afho n¾ha? (2) 3.7 Mafhungo a iyi bugu a khou bvelela nga tshifhinga tshifhio? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 3.8 Masiandaitwa a no kwama Ngeletshedzo nga mulandu wa u sa thetshelesa mme awe ndi afhio no sedza zwa vhubindudzi? (2) 3.9 Ni vhona kuambele kwa Ngeletshedzo na mme awe ku tshi ¾anganedzea kha lushaka? Tikedzani phindulo ya½u. (3) [18] NA MBUDZISO 4: HO DINA ONE – Sharon Mbedzi Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA D 'Hoo, na mathomoni ndo vha ndo no zwi pfa ni tshi amba vhanna vha hashu. Hu tou vha hu uri n½e ndo no μowela u fara tshelede nnzhi lune ndi pfa hu tshi nga ndi u nkolela nga malamba e na fhulufhedzisa one. Vhoiwe ¾oμani mu¿we ane a μo lupfesesa holwo luambo.' Ndi Ngeletshedzo we a ralo o sedza Musuku ma¾o a tshi nga o bonywa. 5 A thi ri malamba a elana na vhundeme ha zwine muthu a μivha zwone. Ndi ngazwo ro ri vhone vha μo vha vha tshi khou shuma vha vha vha tshi khou isa pfunzo dzavho phanμa. Kani a si zwone Osborn?' Musuku u khou ralo o sedza Osborn. Osborn: 'Muhumbulo muhulwane ndi wonoyo, Vho-Gwede vha konμelela vha μo fhedza vho dzhena tshikolo vha wana hoyo mushumo une wa μo vha phumula 10 mabiko vha fushea.' 'Na zwauri ri½e ri khou zwi itiswa nga vhu¾ama vhu re vhukati hashu. Arali zwi si vhe izwo ndi musi ro tou ita khungedzelo. I¼i fhungo Vho-Gwede vha khou ¼i pfa?' U khou ralo Musuku zwi tshi vho thoma u mu vhavha uri thuso hei Ngeletshedzo ha khou i vhona. 15 'Naa zwauri he¼i fhungo a ¼i khou vhuya ¼a dina. U humbelwa u thuswa wa dzheniswa tshikolo. Mudzimu ha ¾oμi u vhona ¿wana wawe a tshi tambula hafha fhethu.' U khou ralo Osborn o sedza Ngeletshedzo. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 10 DBE/Lara 2020 SC/NSC 4.1 Bulani dzina ¼a muambi wa mafhungo a re kha phara 1. (1) 4.2 Ndi mini zwo ¾u¾uwedzaho Musuku na Osbon kha uri vha thuse Ngeletshedzo? Bulani ZWIVHILI. (2) 4.3 Mafhungo e na vhala a bveledza tshipi»a tshifhio tsha puloto kha nganea ye na vhala. Tikedzani. (2) 4.4 ¹alutshedzani ¼ifurase ¼o swifhadzwaho no ¼i livhanya na zwo bvelelaho buguni. (2) 4.5 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Khonani dza Ngeletshedzo ndi ... A Sibongile na Veronica. B Sibongile na Bra Zakes. C Osbon na Veronica. D Osbon na Musuku. (1) 4.6 ¹alutshedzani zwo bvelelaho kha thasululo ya bugu iyi. (2) 4.7 Ndivho khulwane ya mu¿wali afha buguni iyi ndi ifhio? (2) 4.8 Nga kuvhonele kwa½u, ni vhona tsheo yo dzhiiwaho nga Ngeletshedzo ya u hana thuso nga khonani dzawe i ya muthu o thanyaho? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 4.9 Inwi ngavhe ni khonani ya Ngeletshedzo, no vha ni tshi nga mu eletshedza zwifhio no sedza u sa funzea hawe? Tikedzani phindulo ya½u. (3) [17] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 35 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 11 DBE/Lara 2020 SC/NSC KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA MBUDZISO 5: FINDINKODO – TT Mudau Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha µirama ye na guda. Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha »irama ye na guda uri ni kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu »o langwa nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA E DE WIT: (Vha mbo takuwa) Vhahashu, ½amusi ri ni μivhadza zwauri ri khou bva tsho¾he kha muvhuso wa mbuelano ya lushaka, une wa vha muvhuso wo rangwaho phanμa nga ¼ihoro ¼a Madimokirati. (Hu pfala phosho na mihuvho) MUTHU ZWAWE 1: Ngani zwino? Tsha kale-kale? 5 DE WIT: Ri khou litsha u shuma kha muvhuso hoyu nga n¾hani ha uri ndayotewa yo rwelwaho ¾ari mulovha, i khou amba uri i μo fhelisa muvhuso wa mbuelano kha khetho dzi μaho. Zwino ri½e ro vhona zwi khwi½e u ¾utshela khabinethe heyi uri ri fha¾e ¼ihoro ¼ashu u itela u lugisela khetho dza 10 matshelo. (Ha pfala phosho) MUTHU ZWAWE 2: Tshete! Kha ri pfe! DE WIT: Ri½e ri khou tama Madimokirati vha tshi vhusa nga vho¾he, vha μo kona u vha na vhuμifhinduleli kha zwithu zwo¾he. 15 Ro vhona uri mihumbulo ine ra i ¾ahisa kanzhi avha vhavhusi na ri½e a vha i ¾anganedzi, re ndi khwi½e u bva khazwo. Tshi¿we hafhu, ri½e a ri khou bva hafha kha khabinethe ri na muya wa u thutha, ri½e ro μiimisela u fha¾a. 20 MUTHU ZWAWE 3: Iyo 'swart gevaar?' DE WIT: Zwo raloho ro zwi kaidza. A zwi tsha dovha zwa bvelela. RAMAFHUNGO: Ndi tshini tshine ¼ihoro ¼a lushaka ¼a µo ita? DE WIT: Ri½e arali ra nga dzhia shango, nndwa dza KwaZulu-Natal dzi μo fhela fheli. Vhugevhenga na hone ri μo vhu fhelisa. 25 Ri½e ri na vhu¾ala havhuμi ha u kona u dzima mulilo wa bulayo. 5.1 Bulani fhethu hune aya mafhungo a khou bvelela hone. (1) 5.2 Sumbedzani zwithu zwine mahoro a khou fhambanela zwone. (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 12 DBE/Lara 2020 SC/NSC 5.3 Vhuimo ha De Wit ndi vhufhio kha ¼ihoro ¼ine a vha kha¼o? (2) 5.4 Muanewa mupikisi kha iyi bugu ndi nnyi? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 5.5 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Mafhungo ayo e na vhala a wela kha tshipiµa tsha … A khuµano. B u gonya ha mafhungo. C thasululo. D fhethuvhupo. (1) 5.6 Ndi ngani u bva ha vhathu vha Vho De-Wit kha muvhuso wa mbuelano zwi tshi khou takadza vhathetshelesi? (2) 5.7 Mihumbulo ya vhatshena a i khou ¾anganedzwa phalamenndeni. Tshiitisi ndi mini? (2) 5.8 Ni a tendelana na na muhumbulo wa De Wit wa u fhelisa nndwa na vhugevhenga? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 5.9 Inwi ni a tendelana na u µibvisa ha ¼ihoro ¼a vhatshena kha muvhuso wa mbuelano? Tikedzani phindulo ya½u. (3) [17] NA Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 13 DBE/Lara 2020 SC/NSC MBUDZISO 6: FINDINKODO – TT Mudau Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha µirama ye na guda uri ni kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA F COETZEE: (E e¾he) U¼a mu¼oro wo fhela. Makomonisi o dzhia shango. (U mbo hoha fola ¼awe zwonezwone). De Wit asuyu na ma¾a¾a awe. U nga sa muthu a songo fhenμaho saikholodzhi ya murema. Kha mi¿waha ya mahumi ma½a yo fhiraho, ¼ihoro ¼ino ¼o kundwa nga u takula tshiimo tsha murema. N¾hani ha zwezwo, a re murema a tsikeledzwa o 5 tsikeledzwa. Zwino murema o μivhofholola, a re mutondovhedzi u ri kha murema, 'Iμani ndi ni ise zwisimani zwa maμi a μifhaho.' Tsilu ndi ¼ine ¼a nga tenda hezwo. (Hu pfala u omba-omba). Ndi nnyi zwino vhusiku honovhu? Matshelo ndi fanela u vhonana na De WIT. Ndi vhona u nga … (U pfala ipfi) (U mbo isa nμevhe) Nga ngomu! (Hu 10 dzhena De Wit) DE WIT: A tho ngo μela manzhi. COETZEE: Amba zwe wa μela zwone. (U a mu furalela) DE WIT: Khezwi u tshi sedza thungo? COETZEE: Wo rengisa lushaka lwa Mavhuru. Wo khakha zwinzhisa. 15 Muafurikanere o ri vhea hafha¼a e na nμivho. DE WIT: Coetzee, u khou kalaha. COETZEE: Arali n½e ndi tshikalaha, iwe mathina u vha u tshi khou yafhi? Kani n½e ndi tshikalaha iwe u vha mutukana? DE WIT: Mphe kofi ndi nwe. 20 COETZEE: A hu na kofi ine mudzia u rengisa lushaka a μo i nwa. Ngoho, kofi yanga a u nga i wani. Ipfa hafha, ita zwine wa ita, n½e ndi khou bva tsho¾he kha po¼otiki. Ndi ¾oμa u awela. 6.1 Bulani ¼ihoro ¼ine vhathu vhane vha khou amba afha vha wela kha¼o. (1) 6.2 Sumbedzani uri mu¼oro une Coetzee a ri wo fhela ndi ufhio? (1) 6.3 Khuµano kha bugu iyi i khou vhangwa nga mini? (2) 6.4 Ni vhona avha vhatshena na vharema vha tshi µo dovha vha konana? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 6.5 Coetzee ni mu vhona e muthu wa mvumboµe? (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 14 DBE/Lara 2020 SC/NSC 6.6 Ndi vhafhio vhane vha khou µisa khaedu kha vhatshena? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 6.7 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Maanµa ane vharema vha vha nao o ita uri vhatshena vha … A fha¾e ¼ihoro ¼avho. B anµane na vharema. C fhandekane. D vha lange phalamennde. (1) 6.8 ¹alutshedzani tsho ¾u¾uwedzaho vharema uri vha thome ¼ihoro ¼avho. (2) 6.9 Muhumbulo muhulwane wa mafhungo a bugu iyi ndi ufhio? (2) 6.10 Ndi zwifhio zwe na vha ni tshi nga eletshedza vhatshena no sedza mafhungo a polotiki? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno tharu. (3) [18] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 35 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 15 DBE/Lara 2020 SC/NSC KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya MBUDZISO 7: 'DOKOTELA WA MUKHUWA NANDI' – NA Milubi Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni kone u fhindula mbudziso dzi a tevhelaho. TSHIBVELEDZWA TSHA G U bva afho Louw a mbo μi ita lunzili lwa uri a vhidzelwe dokotela wa mukhuwa. Sisita Mawela na ene a si tende-vho. A ri dokotela a hu na mu¿we nga nnμa ha onoyu o telwaho ¼ene¼i μuvha. Onoyu ndi dokotela Konani. Dokotela Konani a tshi vhona mafhungo a tshi khou konμa a tshi ya, a mbo μi livha ha suprithenndede. A tshi swika a mu ¾alutshedza a tshi khou humbula uri sa 5 mukhuwa-vho, u μo amba na mukhuwa wa hawe a pfesesa. Suprithenndede na ene ndi u mbo μi ¾anutshela dokotela Konani. A ri a μigudise mulayo wa u amba na mukhuwa zwavhuμi. A tshi isa phanμa a ri nahone sibadela itsho lufuno lwa makhuwa ndi lwone lu no fanela u bveledzwa lu si lwawe. U fhedza afho suprithenndede a mbo μi doba lu¾ingo a rwela mu¿we wa madokotela a 10 makhuwa uri a μe a thuse mufumakadzi wa Louw. Dokotela Konani a tshi vhona zwi tshi vho shu¿wa nga iyi nμila a mbo μi doba bammbiri a mbo μi ¿wala lu¿walo lwa uri u khou μibvisa tsho¾he kha itsho sibadela. A dzhia lu¿walo lwa hone a lu la¾ela phanμa ha suprithenndede. 7.1 Bulani fhethu hune mafhungo e na vhala a khou bvelela hone. (1) 7.2 Mafhungo e na vhala a ¾ana tshipiμa tshifhio tsha puloto. (1) 7.3 Sumbedzani vhushaka vhu re hone vhukati ha Vho-Louw na muthu we a μiswa sibadela. (2) 7.4 Tsho vhangaho khuḓano buguni iyi ndi mini? (2) 7.5 ¹alutshedzani mvumbo ya Dokotela Konanai no ḓisendeka nga zwo bvelelaho buguni iyi. (2) 7.6 Sumbedzani zwo bvelelaho kha thasululo ya nganeapfufhi iyi. (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 16 DBE/Lara 2020 SC/NSC 7.7 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Vho Louw vho olwa sa muanewa … A Mupikisi. B Dendele. C Mulu¾anyi. D Murwelaho¾he. (1) 7.8 Thero ya nganeapfufhi iyi ndi ifhio? (2) 7.9 Inwi ni vhona mu¿wali wa nganeapfufhi iyi o kona u bveledza tshipiµa tsha uri sia muyani sa ¾hoµea ya nganeapfufhi? ¹alutshedzani. (2) 7.10 Arali no vha ni kha nyimele ye dokotela Konani a vha e khayo hu nga tshifhinga tsha zwino tsha dimokirasi no vha ni tshi nga ita mini? Tikedzani phindulo ya½u. (2) [17] NA MBUDZISO 8: 'WO MU NONELA' – LL Mafenya TSHIBVELEDZWA TSHA H 'Inwi ngoho tshelede a si hone vhutshilo lini. Vhoinwi vha¿we ni songo pfumaho khezwi ni tshi khou μiphi½a. N½e ndi khou borea ngoho. Vhonani ndi bva Isirael ndi ndo¾he. No no zwi pfa ngafhi zwenezwo. Hezwo zwithu zwi a dzhenisa muthu milingoni i si na vhukono. Hafhu n½e ndi tshe mu¾uku ndi kha μi ¾oμa vhududo ha munna. Humbulani u khou 5 nnyita mukegulu ni a μivha. ¶uvha ¼i¿we na ¼i¿we u sokou pfa mme a Funi. Ndi a pfi mme nga ene. Zwino ndi nnyi ane a μo mmbidza nga dzina kana nga ku¿we kuvhidzele-vho? N½e ndi khou neta ndi μo vhuya nda dzhena milingoni.' 'Thathani, muthu ndi a tou μi takadza, arali na ¾wa no dzula no lindela mu¿we muthu a tshi ni takadza ni μo fa ni tshe no lindela. N½e ni khou vhuya na vhona 10 ndo lindela muthu lini. Hone arali n½e ndo vha ndi na tshelede i no nga ya½u ndo vha ndi sa μo dinalea lini. Mitshini yo vha i tshi μo nnμivha. N½e nazwino nda pfa ndo μinetela ndi ya hodelani mitshinini. Ndi nga zwi pfa nga u μibora. Kani ri a ¾uwa ro¾he? Ndi amba ngauri ni nga μi vha ni sa athu ya.' 8.1 Bulani dzina ¼a muthu ane a khou borea mafhungoni a re afho n¾ha. (1) 8.2 Ndi mini tsho itisaho uri Humbulani a si vhe na tshifhinga na mufumakadzi wawe? (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 17 DBE/Lara 2020 SC/NSC 8.3 Sumbedzani ma¾hakheni a nganeapfufhi iyi. (2) 8.4 Bulani fhethuvhupo na tshifhinga tsha mafhungo e na vhala afho n¾ha. Tikedzani phindulo ya½u. (2) 8.5 ¹alutshedzani mutaladzi wo swifhadzwaho no u livhanya na zwe na vhala afha. (2) 8.6 Thero ya mafhungo a nganeapfufhi iyi ndi ifhio? (2) 8.7 U vha na tshelede a zwi ambi u µiphi½a. Tikedzani ¼ikumedzwa i¼i nga zwi bvaho kha nganeapfhufhi iyi. (2) 8.8 Kuhumbulele kwa Thathani na kwa Mukatshelwa ku fhambana hani siani ¼a u µitakadza? ¹alutshedzani. (2) 8.9 ¹hoho ya nganeapfhufhi iyi: 'Wo mu nonela' Ni vhona yo tea naa? Tikedzani phindulo ya½u. (3) [18] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 35 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 18 DBE/Lara 2020 SC/NSC KHETHEKANYO YA D: VHURENDI SHOTHODZO – TN Pholi na TK Mkansi Kha iyi khethekanyo, mbudziso dzi bva kha zwirendo zwi tevhelaho:  'MUNDENDE WA VHANA' – TK Mkansi  '¹HINGOTHENDELEKI' – TK Mkansi Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa. MBUDZISO 9 Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo μisendekaho khatsho. MUNDENDE WA VHANA – TN Pholi 1 Mudzi wau fha¼a, 2 Vhasoli vhau zwi¼a, 3 Tshilidzi na dakalo wo ½ea, 4 A u na tshilidzi, u a thutha. 5 He iwe tshelede ya mundende wa vhana! 6 U thusa wo fara ¾hamu ngani? 7 Vha ngafhi vhomukene vho tika mavu nga khana, 8 Vha tshi vha bebe vha sa pfuki gole, 9 Mbulaise i no tshidza yeneyi! 10 Ndo humbula mundende wa vhana, 11 Tshikolo nda litsha bugu, 12 Nda phasa tsha ¿wana tshikolo, 13 Ndo fhurwa nga iwe mavhulaise! 14 Pfunzo ya bugu khei¼a, 15 Yo shavha ya shavhesa, 16 Iwe mundende wo ndendemedza, 17 Ma½o a u a ganedza tsho¾he. 18 Mundende wa vhana wee! 19 U mukwengweledzi-muungeledzi, 20 Tshelede muμisa zwililo, 21 Wo ndzudza fhasi ndo dzudzea sa ma¾ari. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 19 DBE/Lara 2020 SC/NSC 9.1 Tshirendo itshi tshi amba nga ha mini? (1) 9.2 Bulani tshiga tsha u vhala tsho shumiswaho kha mutaladzi wa 5 ni ½ee na mushumo watsho afho tshirendoni. (2) 9.3 Vhuμipfi ha murendi kha itshi tshirendo ndi vhufhio? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 9.4 Ndi figara ifhio ya muambo yo shumiswaho kha mutaladzi/vese 13? Ni bule na ¾halutshedzo ya hone. (2) 9.5 U ya nga vese 7 na 8, ndi mini tshi vhangaho lufu afha tshirendoni? (2) 9.6 Khanedza ine ra i wana kha vese 9 ndi ifhio? (2) 9.7 Ndi ngani murendi o litsha tshikolo tsha bugu? (2) 9.8 ¹alutshedzani zwine vese 20 ya amba zwone. (2) 9.9 Nga murahu ha u vhala tshirendo itshi, ni vhona mundende wa vhana u na zwivhuya kana zwivhi? Tikedzani phindulo ya½u nga zwi bvaho tshirendoni. (3) [18] NA Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 20 DBE/Lara 2020 SC/NSC MBUDZISO 10 Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo μisendekaho khatsho. ¹HINGOTHENDELEKI – TN Pholi 1 Ndi vhangana we wa vha leludzela vha takala? 2 Ndi hungana he wa hu leludzela ra pembela? 3 U fha¾a hafha, wa thutha hafho. 4 U ¾avhanya sa lupenyo vhai! 5 Tshilengo a si tshau, 6 Tshikolo ndo kundiswa nga iwe, 7 Mushumoni ndo thathiswa nga iwe, 8 Mbingano yanga yo pfuvhiswa nga iwe, 9 ¹hingothendeleki, iwe mutendeleki. 10 Mi¾odzi yanga ½amusi khei, 11 A u i sedzi, u dzula wo fulela, 12 U khou μi thutha, ha thuthea, 13 U khou μi fha¾a ha fha¾ea, 14 ¹hingothendeleki, vhabebi vhau vha ngafhi? 15 Mmbudze, ndi vha vhudze vha tevhele ¿wana wavho. 10.1 Ipfi: 'Vhabebi' afha tshirendoni kha vese 14 ¼o imela mini? (1) 10.2 Hafha tshirendoni hu na u lila, zwi bviselwa khagala nga ipfi ¼ifhio? (1) 10.3 Topolani vese i no sumbedza uri ¾hingothendeleki dzi swika hu¿we na hu¿we. (1) 10.4 Bulani zwithu ZWIVHILI zwine ¾hingothendeleki dza khakhisa vhathu khazwo no sedza tshitanza 2. (2) 10.5 Ndi zwifhio zwine ¾hingothendeleki dza bveledza no sedza vese 3. (2) 10.6 Sumbedzani tshikimu tsha raimi tsha tshitanza 1. (2) 10.7 Vese 4 i bvisela zwifhio khagala malugana na ¾hingothendeleki? (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 21 DBE/Lara 2020 SC/NSC 10.8 Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho. ·ibulazwithihi ¼a ¾hingothendeleki ndi … A the¼efounu. B the¼efekisi. C ¾hingokhwalwa. D the¼egirafu. (1) 10.9 Muhumbulo muhulwane wa tshirendo itshi ndi ufhio? (2) 10.10 Inwi ni nga eletshedza hani vhashumisi vha ¾hingothendeleki uri vha dzishumise nga nµila ya u vhulunga matshilo avho. Tikedzani nga mbuno THARU. (3) [17] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D: 35 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa