Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 November 2020 Memo

Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 SENIOR CERTIFICATE/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A U THOMA (P1) LARA 2020 TSUMBAN¶ILA YA U MAKA MARAGA: 80 Tsumbandila iyi ya u maka i na masia¾ari a 7. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 2 DBE/Lara 2020 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO MBUDZISO 1: PHUROSA TSHIBVELEDZWA TSHA A 1.1 U khou dinwa nga u sa tsireledzea ha vhathu.√ (1) 1.2 Ri tea u wana lufuno √ na u thusana.√ (2) 1.3 Shango a ¼o ngo tsha lala ngauri vhuvhava ho hulela.√√ (2) 1.4 Vhathu vho fha¾a mbondo sa khura√ vha dzhenisa µara¾a ine ya vha na muµagasi.√ (2) 1.5 Mi½ango na mafasi¾ere zwo dzheniswa matsimbi a tsireledzo.√√ (2) 1.6 Vhane vha µikona vho dzhenisa dzikhamera√, vhashayaho vha fulufhela u tsha ha¼o.√ (2) 1.7 Ho vha hu tshi ofhisa zwikokovhi.√√ (2) 1.8 A/vha wana thundu hu si na.√ (1) 1.9 Muhumbulo muhulwane ndi wa uri vhuvhava vhu bvelela vhusiku vhathu vho eµela.√√ (Phindulo i¿we na i¿we i pfalaho.) (2) 1.10 Masiari √na vhusiku.√ (2) 1.11 Hai, ha zwi takaleli ngauri naho vho pfumbudziwa zwithu zwi khou µi tswiwa vha tshi khou linda.√√ (2) 1.12 Ndi ngauri vhathu vho no neta a vha khou wana thuso kha mapholisa musi vho dzhenelwa nga magevhenga.√√ (2) 1.13 - Ndi nga kwama mapholisa nga lu¾ingo kana nda µivhadza vhadzulatsini uri ndi wane thuso. - Ndi nga lwa nao u swika ndi tshi kunda.√√ (Na dziṅwe phindulo dzi pfalaho.) (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 3 DBE/Lara 2020 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka TSHIBVELEDZWA TSHA B: TSHIFANYISO 1.14 Dokotela u khou ṱola mulwadze mutsiko wa malofha.√√ (2) 1.15 Hu na mulwadze√, zwi shumiswa zwa sibadela kana na dokotela.√(Zwivhili fhedzi.) (2) 1.16 Ndi nga mukhuthadza nga uri a songo vhilahela u ḓo fhola kha ise phanḓa na u tevhedza ndaela dza dokotela/Na u dzula a tshi ya u ṱoliwa nga dokotela. √√(Na dziṅwe phindulo dzi pfalaho.) (2) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 4 DBE/Lara 2020 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI MBUDZISO 2 TSHIBVELEDZWA TSHA C KHOTHESHENI MBUNO 1 'Vha nga ḓivha uri vha naho nga u vhona 1 Muthu a na vhulwadze ha swigiri vha tshi sokou farwa nga ḓora tshifhinga u farwa nga ḓora tshifhinga tsho¾he.' tsho¾he.√ 2 'Vhathu vha re na vhulwadze ha swigiri a 2 Muthu uyo ha lengi u farwa nga vha lengi u farwa nga nµala.' nµala.√ 3 'Vhulwadze ha swigiri vhu ita uri muthu 3 Muthu a na vhulwade ha swigiri u a dzule nga u takuwa a tshi yo bvisa dzulela u ya u bvisa maḓi maḓi' tshifhinga tsho¾he.√ 4 'Muthu a na vhulwadze ha swigiri u vha 4 Mulwadze wa swigiri u na thaidzo na thaidzo ya u vhona.' ya u vhona.√ 5 'Muthu a na vhulwadze uvhu ha lengi u 5 Muthu wa hone u a ¾avhanya u neta.' neta nga u shuma na u tshimbila.√ 6 'Muthu a na hovhu vhulwadze u a onda 6 Mulwadze wa swigiri u a onda nga nga maanḓa' maanµa.√ 7 'Muthu wa vhulwadze ha swigiri a bviwa 7 Muthu uyo a bviwa nga tshilonda nga tshilonda tshi a lenga u fhola.' a tshi ¾avhanyi u fhola.√ N»ila ya u maka manweledzo/samari Kha vha avhele maraga nga nµila i tevhelaho:  Kuavhelwe kwa maraga o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno nthihi.) o Maraga 3 dza luambo. o ¹hanganyelo ya maraga: 10  Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa a songo tou kopolola zwo ralo: o Mbuno 1–3 hu si na vhukhakhi: maraga 1 o Mbuno 4–5 hu si na vhukhakhi: maraga 2 o Mbuno 6–7 hu si na vhukhakhi: maraga 3  Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o tou kopolola zwo ralo: o Khothesheni dza 6–7: a hu na maraga dza luambo. o Khothesheni dza 1–5: maraga 1 ya luambo. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 5 DBE/Lara 2020 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka PFESESANI:  Tshivhalo tsha maipfi o Vha¾oli/Vhamaki vha tea u sedzulusa tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho. o Vha songo ¾usa maraga arali mugudi/mulingiwa a songo sumbedza/¿wala tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho naho hu na vhukhakhi kha tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho. Arali tshivhalo tsha maipfi tsho pfukiswa, kha vha vhale u swika kha mutala wo tewaho wa u fhedzisa, vha si tsha µidina nga u maka itsho tshipiµa tsho salaho tsha manweledzo/samari. ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 6 DBE/Lara 2020 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE KWA LUAMBO MBUDZISO 3 TSHIBVELEDZWA TSHA D: KHUNGEDZELO 3.1 Dove.√ (1) 3.2 U kunisa/U vhulaha zwitshili.√ (1) 3.3 Vhathu vhane vha funa u ¾hogomela lukanda lwavho.√√ (2) 3.4 Ndi ya u fhura vhathu na u dzumbetshedza. √√ (2) 3.5 U khou ombedzela phambano ya tshisibe itsho na zwi¿we.√√ (2) 3.6 Ee, yo zwi kona vhavhali vha a sala vha tshi ḓivha nga tshibveledzwa itsho/Ee, yo kona u swikelela ṱhoḓea dza khungedzelo. √√ (2) [10] MBUDZISO 4 TSHIBVELEDZWA TSHA E: KHATHUNI 4.1 Vhengeleni ḽa u rengisa zwi¼iwa√ ngauri o vhudziswa uri u khou ¾oµa zwi¼iwa zwifhio.√ (2) 4.2 Ndi Vho Denga√ ngauri murengisi o tou vha vhidza nga dzina.√ (2) 4.3 Ndi Phophi √ngauri kha fureme 2 u khou sumbedza u tou humbulela musi a tshi fhindula.√ (2) 4.4 Ndi murengi/Vho Denga√, ri zwi vhona nga nḓila ine a khou vhidzelela ngayo murengisi.√ (2) 4.5 A zwo ngo tea, sa murengisi ha ngo tea u ṅalela vharengi.√√ (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho.) (2) [10] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 7 DBE/Lara 2020 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka MBUDZISO 5 5.1 TSHIBVELEDZWA TSHA F: PHUROSA 5.1.1 Afrika Tshipembe.√ (1) 5.1.2 ¹utshela.√ (1) 5.1.3 Vhatukana√, vhasidzana.√ (2) 5.1.4 Ndi vhathu.√ (1) 5.1.5 Ṅwana o bata madzinganḓevhe a tshi ri ndi ṋemeṋeme.√ Vho Masindi vha na vhana vhavhili vha madzinganḓevhe.√ (2) 5.1.6 C/Ḽisala√ (1) 5.1.7 Maṱo o tswuka a tshi nga a dzwirigondo.√ Ḽifanyisi.√ (2) 5.1.8 Khoma√ Tshithoma√ (2) 5.1.9 U hoha mphasi√- U daha mbanzhe.√ (2) 5.2 TSHIBVELEDZWA TSHA G: TSHIFANYISO 5.2.1 Vhasidzana ndi vhone vha no kona u vhala.√√ (2) 5.2.2 U ita zwithu na vhaṅwe/U shumisana/U thusana.√√ (2) 5.2.3 Vhathu vha khou litsha u vhala ngeno ḽaiburari dzi hone hune vha dzula hone.√√ (2) [20] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 40 MARAGAGU¹E: 80 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa