Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 November 2019 Memo

Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A U THOMA (P1) LARA 2019 TSUMBAN¶ILA YA U MAKA MARAGA: 80 Tsumban»ila iyi ya u maka i na masia¾ari a 7. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 2 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumban»ila ya u maka KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO MBUDZISO 1: PHUROSA TSHIBVELEDZWA TSHA A 1.1 Tshikoloni tsha Marumo. (1) 1.2 Ndi lunako lwawe. (2) 1.3 - O vha a tshi tou vha ¾hase. - Lukanda lu no nga lwa ¿wana nga vhutete. - Mulomo wo tou tshetshelelwaho sa tshitemba. - Wa ma½o a tsetshela. - Ma¾o a no nga ½aledzi. (Zwivhili fhedzi.) (2) 1.4 O shumisa maitele a u mu rengela dzimpho.  (2) 1.5 O takala nga maanµa/O fhufha a nga a sa ½anzwa makole nga dakalo. (2) 1.6 ·i amba uri zwo bala. (2) 1.7 O vunµea mulenzhe a fhedzisela o holefhala. (2) 1.8 Ndi ngauri vho vha vha sa ¾oµi ¿wana wavho a tshi maliwa nga muholefhali/Vha sumbedza u vha na vengo kha vhaholefhali. (2) 1.9 B/Zwiraru  (1) 1.10 Ndi nge Funanani a sumbedza uri ene o µiimisela u maliwa nga Magidimisa naho o holefhala. (2) 1.11 A si zwone ngauri o bebwa a si muholefhali, vhuholefhali ho tou µa o no vha muhulwane. (2) 1.12 Ha ngo mu litsha naho o no vha muholefhali. O malana nae naho vhabebi vho thoma vha sa imi nazwo. (2) 1.13 Yo tea ngauri mafhungo a khou amba nga lufuno vhukuma lu re vhukati ha Funanani na Magidimisa/Lufuno lu songo »oweleaho vhukati ha Funanani a si muholefhali na Magidimisa wa muholefhali.  (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 3 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumban»ila ya u maka TSHIBVELEDZWA TSHA B: TSHIFANYISO 1.14 Ndi mme na ¿wana.  (2) 1.15 - ºwana o ambadzwa mu¿adzi wa tsireledzo . - U khou tou gudiswa baisigiri o tou farelwa. (2) 1.16 Ee ndi zwa ndeme ngauri zwi thusa ¿wana a tshi rumiwa u a kona u shumisa baisigira. Zwi dovha zwa thusa ¿wana uri a kone u shumisa baisigira musi a tshi ya tshikoloni. (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho.) KANA A si zwa ndeme ngauri ¿wana u tshe mu¾uku lune u »o thulwa nga dzigoloi. ºwana a nga aluwa a sa koni u tamba na vha¿we vhana.  (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho.) (2) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 4 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumban»ila ya u maka KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI MBUDZISO 2 TSHIBVELEDZWA TSHA C KHOTHESHENI MBUNO 1 'U tshimbila kha tshanµa tshi si tshone 1 Vha tshimbila kha tshanµa tsho zwi a vhanga khombo dza khakheaho zwi a vhanga vhaendanga½ayo.' khombo. 2 'Vhaendanga½ayo vha thulwa nga 2 Vhaendanga½ayo vha shumisa zwiendi musi vho kambiwa.' bada vho kambiwa. 3 'Vha dzhena badani vho ambara 3 Vha shumisa bada vho ambara zwiambaro zwi sa vhonali.' zwiambaro zwi sa vhonali. 4 'Vhaendanga½ayo vha dzhena badani 4 U shumisa ¾hingothendeleki musi vha tshi khou shumisa vhe badani zwi a vhanga ¾hingothendeleki.' khombo. 5 'Vhaendanga½ayo vha thulwa nga u 5 Vha pfuka bada robotho dzo pfuka bada robotho dzo tswuka.' tswuka vha mbo µi thulwa nga goloi. 6 'Vhaswa vha tambela bola badani.' 6 Vhaswa vha tamba bola badani zwa fhedzisela ho vha na khombo. 7 'U pfuka bada fhethu hu songo 7 Vhaendanga½ayo vha pfuka bada tsireledzeaho zwi vhanga u thulwa ha fhethu hu songo tsireledzeaho. vhaendanga½ayo.' N»ila ya u maka manweledzo/samari Kha vha avhele maraga nga nµila i tevhelaho: • Kuavhelwe kwa maraga o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno nthihi.) o Maraga 3 dza luambo. o ¹hanganyelo ya maraga: 10 • Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa a songo tou kopolola zwo ralo: o Mbuno 1–3 hu si na vhukhakhi: maraga 1 o Mbuno 4–5 hu si na vhukhakhi: maraga 2 o Mbuno 6–7 hu si na vhukhakhi: maraga 3 • Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o tou kopolola zwo ralo: o Khothesheni dza 6–7: a hu na maraga dza luambo. o Khothesheni dza 1–5: maraga 1 ya luambo. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 5 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumban»ila ya u maka PFESESANI: • Tshivhalo tsha maipfi o Vha¾oli/Vhamaki vha tea u sedzulusa tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho. o Vha songo ¾usa maraga arali mugudi/mulingiwa a songo sumbedza/¿wala tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho naho hu na vhukhakhi kha tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho. Arali tshivhalo tsha maipfi tsho pfukiswa, kha vha vhale u swika kha mutala wo tewaho wa u fhedzisa, vha si tsha µidina nga u maka itsho tshipiµa tsho salaho tsha manweledzo/samari. ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 6 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumban»ila ya u maka KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE KWA LUAMBO MBUDZISO 3 TSHIBVELEDZWA TSHA D: KHUNGEDZELO 3.1 Tshumelo ya mabisi ya Vhapo. (1) 3.2 'Arali vho shumisa mabisi ashu mi¿wedzi miraru i tshi khou tevhekana.' O zwi itela u fhura vhathu. (2) 3.3 U tama u bvisela khagala zwauri vha a fara vhathu zwavhu»i. (2) 3.4 C/Vhapo Bus Service. (1) 3.5 Ee, vha a shuma nga Swondaha ngauri vha wanala »uvha ¼i¿we na ¼i¿we. (2) 3.6 Ee, ndi nga vha ¾u¾uwedza u shumisa mabisi ayo ngauri vha fara vhathu zwavhu»i na u ½ea tshumelo ya ma¾hakheni. KANA Hai, ndi nga si vha ¾u¾uwedze ngauri zwe vha ¿wala vha nga vha vha sa zwi iti hu tou fhura vhathu.  (2) [10] MBUDZISO 4 TSHIBVELEDZWA TSHA E: KHATHUNI 4.1 Ndi ha munna na mufumakadzi. (2) 4.2 Ndi wa munna, ngauri u khou sumbedza o fhelelwa nga mushumo nahone u ¾alutshedza mafhungo awe o farelela na ¾hoho yawe. (2) 4.3 Ee, ngauri wa mufumakadzi u khou sumbedza u mu khuthadza ngauri u »o wana mu¿we mushumo.  (2) 4.4 Ndi ha u vhaisala ngauri wa munna o fhelelwa nga mushumo.  (2) 4.5 Ndo vha ndi tshi »o thoma u ¾o»a mu¿we mushumo na u vhudza mashaka na dzikhonani uri vha mpfeledzele hu na mushumo. (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho.) (2) [10] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 7 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumban»ila ya u maka MBUDZISO 5 5.1 TSHIBVELEDZWA TSHA F: PHUROSA 5.1.1 Vhathu.  (1) 5.1.2 Tshifinga.  Tshifhinga ndi tsha ndeme kha vhutshilo ha µuvha na µuvha. (2) 5.1.3 Vho¾he.  Vhana vho¾he vho phasa zwavhuµi milingo yavho. (2) 5.1.4 Vho kona u amba nae. (2) 5.1.5 Nangoho malume vho mangadzwa nga mu»uhulu. (2) 5.1.6 Ndi ¼iµadzisi ¼a fhethu/·ibulafhethu. (2) 5.1.7 B/ºwana wa khaladzi. (1) 5.1.8 Vho eµela henefho/ Vho lala henefho. (2) 5.2 TSHIBVELEDZWA TSHA G: TSHIFANYISO 5.2.1 Lila. Vhana vha khou lila ngauri vha khou ofha mvula. (2) 5.2.2 O tsitsa vhana. (2) 5.2.3 Ndi musi a tshi ri zwi¼iwa zwavhuµi ndi zwa sialala zwo ¼iwaho nga vhalala u fhirisa zwa tshikhuwa. (2) [20] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 40 MARAGAGU¹E: 80 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa