Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2) LARA 2024 TSUMBAN¶ILA YA U MAKA MARAGA: 70 Tsumbanµila iyi ya u maka i na masia¾ari a 11. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 2 DBE/Lara 2024 NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA A: NGANEA U TSHILA NDI U VHONA – RN Maμadzhe MBUDZISO 1 1.1 1.1.1 Mpho.√ (1) 1.1.2 Ndi Phophi√ (1) 1.1.3 ·i amba u vhaisala nga zwo ambiwaho.√√ (2) 1.1.4 Khuµano ya nnµa ngauri hu na tsemano na nndwa.√√ (2) 1.1.5 Ndi u rwa hawe mufumakadzi wawe./U sa ¾honifha mufumakadzi wawe.√√ (2) 1.1.6 Mpho o bvisa tshelede banngani a songo thoma a davhidzana na mufumakadzi wawe.√√ (2) 1.1.7 O ambisa Phophi mufumakadzi wa Mpho vha fhedza vho funana hu u lifhedza Mpho samusi o vha o mu dzhiela Maria wawe. (2) 1.1.8 - Mashudu o mu kaidza kha u funana hawe na Maria a si pfe. - O kaidzwa nga nese ngei vhuongeloni zwi tshi elana na tshikalo tsha mushonga a si pfe. - Phophi o mu kaidza kha zwa uri a litshe halwa, u vhuya vhusiku na u ¾utshela kule kha zwa vhafarekano a si pfe. (Zwivhili fhedzi)√√ (2) 1.1.9 Phophi o tikedza Mpho kha zwo¾he zwo vhifhaho zwe a ¾angana nazwo naho Mpho o vha a sa mu fari zwavhuµi.√√ (2) 1.1.10 Kwo tea ngauri zwe a vha a tshi tshilisa zwone zwi khou bvelela kha vhutshilo ha µuvha na µuvha nahone vha hone vhathu vha no tshila sa Mpho/A kwo ngo tea ngauri Mpho ha ¾honifhi pfanelo dza vha¿we nahone ha dzhieli n¾ha mushumo wawe. (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho).√√ (2) NA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 3 DBE/Lara 2024 NSC – Tsumbanµila ya u maka 1.2.1 Tshi¾itshini tsha mapholisa. √ (1) 1.2.2 Ndi wa vhupholisa. √ (1) 1.2.3 Ndi Dzwaini na Dugudzha. √√ (2) 1.2.4 Ndi vhavhulai ngauri mafhungoni ri khou pfa uri ndi vhone vhe vha vhulaha Mashudu. √√ (2) 1.2.5 Ndi u ¾oµou eletshedza vhavhali uri vhufarekano vhu a kwasha mu»i. Muthu kha fune mufarisi wawe nga mbilu yo¾he. √√ (2) 1.2.6 A/Maria.√ (1) 1.2.7 ·o tea ngauri ¼o bvisela khagala kutshilele kwa Mpho wa dokotela vhathu vha vhona na masiandaitwa a kutshilele ukwo. (2) √√ 1.2.8 O rwiwa nga Mashudu na mu¾a wawe wa kwashea. √√ (2) 1.2.9 Ha ngo khakha ngauri o thusa Mashudu uri a µivhe uri musidzana wawe ha fhulufhedzei./O khakha ngauri o vhanga vhuswina vhukati ha Mpho na Mashudu ho vha swikisaho kha dzinndwa na mabulayo.√√ (2) 1.2.10 Ndo vha ndi nga si mu ¾u¾uwedze ngauri kutshilele kwa Mpho kwo vha ku sa anani na kutshilele kwa muthu wa dokotela./Ndo vha ndi tshi nga mu ¾u¾uwedza ngauri Mpho o vha o gudela vhudokotela naho o vha e na vhu¾udze¾udze. (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho).√√ (2) [35] KANA HO DINA ONE – S Mbedzi MBUDZISO 2 2.1 2.1.1 Ngeletshedzo. √ (1) 2.1.2 Vho dinalea/Vho sinyuwa. √ (1) 2.1.3 Ndi khaladzi na khaladzi.√√ (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 4 DBE/Lara 2024 NSC – Tsumbanµila ya u maka 2.1.4 Khuµano ya nga nnµa ngauri hu na tsemano. √√ (2) 2.1.5 Ndi nga n»ila ye a amba ngayo na Vho Maboho. √√ (2) 2.1.6 Ndi Ngeletshedzo ngauri mafhungo a nganea iyi a kwama ene. (2) √√ 2.1.7 O mu rengisela goloi i si na mabammbiri a vhukuma/O ita uri a funese zwa maµiki¾a uri tshelede i fhele. √√ (2) 2.1.8 Ngeletshedzo ha ngo thetshelesa khonani dzawe dzi tshi mu eletshedza uri a vhuele tshikoloni/Ha ngo thetshelesa mme awe vha tshi mu kaidzela u ya maµiki¾ani. √√ (2) 2.1.9 Hai ngauri ndi ene o mu lukelaho maano mavhi a uri mabindu awe a we. √√ (2) 2.1.10 U tea u »ivhesesa vhuvha ha Veronica sa izwi e mufunwa wawe. U tea u sa tenda tshi¿we na tshi¿we tshine Veronica a amba. (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho). √√ (2) NA 2.2 2.2.1 Soweto. √ (1) 2.2.2 Ngeletshedzo.√ (1) 2.2.3 Veronica na Sibongile.√√ (2) 2.2.4 Ndi muvhulahi ngauri mafhungoni a re afho n¾ha u khou ambesa nga u vhulaha. √√ (2) 2.2.5 Ndi u bvisela khagala uri u sa funzea na maµiki¾a zwi a wisa bindu.√√ (2) 2.2.6 D/Tshikhudini.√ (1) 2.2.7 ·o tea ngauri ndi one maµiki¾a o itaho uri mabindu a Ngeletshedzo a we.√√ (2) 2.2.8 O fariwa nge a reiliswa goloi i re na zwitumbu buthuni. √√ (2) 2.2.9 Veronica o khakha ngauri o vha a tshi khou pfisa vhu¾ungu Ngeletshedzo nge zwa mu humbudza tshelede ye a mu fhura./ Veronica ha ngo khakha ngauri o kona u wanulusa uri Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 5 DBE/Lara 2024 NSC – Tsumbanµila ya u maka Ngeletshedzo u tshee o sinyutshela tshelede yawe. √√ (2) 2.2.10 Ndo vha ndi nga si ye khae ngauri o vha a si na nµivho ya mabindu/,Ha ngo zwi gudela. (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho) √√ (2) [35] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 35 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 6 DBE/Lara 2024 NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA FINDINKODO – TT Mudau MBUDZISO 3 3.1 3.1.1 Muthihi. √ (1) 3.1.2 ·a Lushaka na Madimokirati. √√ (2) 3.1.3 Sa muanewa ane a ¾honifha tsheo dzo dzhiiwaho malugana na kuvhusele kwa shango.√√ (2) 3.1.4 U »o vhuedza lushaka nga u sa badela poswo dzi si na mushumo/Zwi »o vhulunga tshelede ya shango u vha na muphuresidennde na muthusaphuresidennde muthihi. √√ (2) 3.1.5 Vha khou shavha u xelelwa nga maanµa a u vhusa na lupfumo lwa shango.√√ (2) 3.1.6 Muhumbulo muhulwane ndi wa u fheliswa ha muvhuso wa tshi¾alula na u dzhena ha muvhuso muswa wa Madimokirati. √√ (2) 3.1.7 A fhambana ngauri Madimokirati vha ¾oµa muvhuso wa mbuelano ya lushaka ngeno vha Lushaka vha tshi ¾oda zwa khethululo nga lukanda. √√ (2) 3.1.8 Ndeme ndi ya u khetha vhavhusi vho teaho vha re na nµivho ya vhurangaphanµa, vhane vha µo µisa mvelaphanµa shangoni na u thetshelesa vhadzulapo. √√ (2) 3.1.9 Ndi vhona a tshi nga vha phuresidennde wavhuµi wa shango ngauri: -O lwela mbofholowo ya shango. √ -O fhelisa muvhuso wa tshi¾alula. √ -O µisa muvhuso wa mbuelano ya lushaka. √ (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho.) (3) NA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 7 DBE/Lara 2024 NSC – Tsumbanµila ya u maka 3.2 3.2.1 Ndi ¼ihoro ¼a Madimokirati. √ (1) 3.2.2 Ndi De Wit. √ (1) 3.2.3 Khoniferensirumu ya Bouleward nga madekwana. √√ (2) 3.2.4 Vho olwa sa mupikisi ngauri vha hanedzana na tsheo dza Madimokirati malugana na kuvhusele. √√ (2) 3.2.5 ·i ri »isela muhumbulo wa uri ¼ihoro ¼a Lushaka a ¼i tsha »o vhonala.√√ (2) 3.2.6 C/minister. √ (1) 3.2.7 Vho De Wit vha na muhumbulo wa u bva kha muvhuso wa mbuelano ngeno Coetzee a tshi ¾oµa u shuma navho. √√ (2) 3.2.8 Khuµano yo vhaho hone ndi ya uri Madimokirati vho fhelisa mulayo wa tshi¾alula zwe vha ¼ihoro ¼a Lushaka vha si zwi takalele. Vhunzhi havho vha litsha na zwa polotiki. √√ (2) 3.2.9 Wo vha u si wavhuµi ngauri wo vha u tshi vhuedza vhatshena fhedzi. U tshi tsikeledza kana u kandekanya pfanelo dza vharema. √√ (2) 3.2.10 Ndo vha ndi tshi »o ½anga u vha kha ·ihoro ¼a Mbuelano ngauri ¼o »isa mbuelano ya tshaka dzo¾he Afrika Tshipembe na u fhedza tshi¾alula./Ndo vha ndi tshi »o ½anga u vha kha ¼ihoro ¼a Lushaka ngauri ¼o tenda u bva muvhusoni hu songo shuluwa malofha. (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho).√√ (2) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 35 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 8 DBE/Lara 2024 NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya MBUDZISO 4 4.1 ʹDOKOTELA WA MUKHUWA NANDIʹ – NA Milubi 4.1.1 Ndi vhuongeloni.√ (1) 4.1.2 Tsha musalauno.√√ (2) 4.1.3 Ndi Louw ngauri u khou hanela dokotela Konani a tshi lafha mufumakadzi wawe wa mukhuwa.√√ (2) 4.1.4 Ndi musi mufumakadzi wa Louw a tshi lovha ngauri nyito i vha yo vhifhesa.√√ (2) 4.1.5 Muhumbulo muhulwane ndi wa u ri tshi¾alula a si tshavhuµi tsho vhanga lufu lwa mufumakadzi wa Louw.√√ (2) 4.1.6 Ndi manese a vhungeloni uho ngauri vho sumbedza u sa (2) fushea.√√ 4.1.7 Ndi mulayo wa khethululo nga lukanda.√√ (2) 4.1.8 Zwo tea ngauri o pfa o nyadzea nga zwe Louw a amba. A zwo go tea ngauri o vha a si dokotela wa mufumakadzi wa Louw fhedzi. √√ (2) 4.1.9 Ndo vha ndi tshi µo µivhadza tshitshavha nga u shumisa nµila dzo fhambanaho dza vhuµavhidzani uri tshi¾alula a tsho ngo ¾anganedzwa vhuongeloni uho./Ndo vha ndi tshi µo pfumbudza vhashumi vho¾he nga ha nµila dza u fhedza tshi¾alula. (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho). √√ (2) NA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 9 DBE/Lara 2024 NSC – Tsumbanµila ya u maka 4.2 ʹNDI A PU¹EDZA HA ITEA ¶EMBEʹ – NA Milubi 4.2.1 Vho Dimbalala.√ (1) 4.2.2 O olwa sa mubvumbedzwa a sa fhulufhedzei kha munna wawe.√ (1) 4.2.3 Ndi ya u wanedza mufumakadzi wavho e na mu¿we munna.√√ (2) 4.2.4 Muthu a sa ¾ambi wa mashika na u nyadzisea.√√ (2) 4.2.5 Vho Dimbalala vho vha tshi khou ¾o»ou wanetshedza zwiito zwa mufumakadzi wavho zwa vhuaµa.√√ (2) 4.2.6 Ndi khu»ano ya nn»a ngauri ho vha na tsemano.√√ (2) 4.2.7 C/volovolo.√√ (1) 4.2.8 Thero ndi ya uri vhathu vha tea u fhulufhedzea kha vhafunani vhavho/U fhulufhedzea ndi zwa ndeme kha vhafunani.√√ (2) 4.2.9 Magumo o bveledzwa zwavhuµi ngauri o ri sia muyani, a ro ngo pfa zwe zwa bvelela kha Narina na Vho Dimbalala zwi tshi ya phanµa.√√ (2) 4.2.10 Ndo vha ndi tshi »o vha ¾o»ela thuso kha vhashumelavhapo. Ndo vha ndi tshi »o vha vhidzela vhafunzi uri vha ambe navho. Ndo vha ndi tshi »o vha vhidzela vhahulwane vha mi¾a mivhili hu dzulwe fhasi nga fhungo i¼o. (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho)√√√ (3) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 35 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 10 DBE/Lara 2024 NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA D: VHURENDI SHOTHODZO – TN Pholi na TK Mkansi 5.1 'NO MMBONA' – TN Pholi 5.1.1 Nga Vho Mandela/Rolihlahla/Vho Madiba.√ (1) 5.1.2 ·ifanyisi.√ (1) 5.1.3 ·i amba u bebiwa/bebwa.√√ (2) 5.1.4 Ndi mi¿waha ya 27.√√ (2) 5.1.5 Ndi wa u ¾avhanya ngauri murendi u khou renda na u khoµa Vho Mandela. √√ (2) 5.1.6 U bvisela khagala uri vhathu kha vha tevhedze zwivhuya zwo thomiwaho nga Vho Mandela. √√ (2) 5.1.7 Ndi mulwelambofholowo ngauri tshirendo tshi khou bvisela khagala uri,vho fariwa vha dzula Robben Island vha tshi khou lwela mbofholowo.√√ (2) 5.1.8 Afrika ho¾he hu khou ambiwa shango ¼a Afrika ngeno Afrika no¾he hu tshi khou ambiwa vhathu vha Afrika.√√ (2) 5.1.9 Ee ndi a tendelana nae ngauri ndi zwavhukuma Vho Mandela vho µisa mbofholowo vha tshi khou pfa vhu¾ungu.√√ (2) 5.1.10 O tea nga u rendiwa na u khoµiwa ngauri o kumedzela vhutshilo hawe ho¾he kha u lwela mbofholowo ya vharema Afrika Tshipembe.√√ (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho). (2) NA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 11 DBE/Lara 2024 NSC – Tsumbanµila ya u maka 5.2 'MUNDENDE WA VHANA' – T Pholi 5.2.1 Ndi mundende wa vhana.√ (1) 5.2.2 Gole.√ (1) 5.2.3 -Vhathu vha a lovha.√ -Vhathu vha a litsha tshikolo.√ (2) 5.2.4 aaab.√√ (2) 5.2.5 Vhuµipfi ha u dinalea kana u sinyuwa ngauri tshirendo tshi khou amba nga vhuvhi ha mundende wa vhana.√√ (2) 5.2.6 O phasa tshikolo tsha u vha na ¿wana.√√ (2) 5.2.7 B/u lovha.√ (1) 5.2.8 U nnµisela muhumbulo wa uri mundende wa vhana u a vhulaha wa dovha wa tshidza.√√ (2) 5.2.9 -Ndi nga vha eletshedza uri vha litshe u bebesa vho sedza tshelede ya mundende wa vhana. - Vhaswa vha songo litsha tshikolo.√√ (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho). (2) 5.2.10 A u tei u fheliswa ngauri u khou thusa vhathu vhanzhi na u shandukisa matshilo a vhathu.√ U a tea u fheliswa ngauri vhaswa zwikoloni vha khou litsha vho µitika nga mundende uyu.√ (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho). (2) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D: 35 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho