NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2017
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA
OLONGEZELELWEYO P2
AMANQAKU: 70
IXESHA: 2 iiyure
*XHOFA2*
Olu viwo lunamaphepha angama-35.
You're offline
Skip to contentQuestion paper 






View all



XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT TRIAL 2017.pdf
Isixhosa Fal · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2017. Question paper, 35 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isixhosa Fal
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Question paper
- Year
- 2017
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 2
- Pages
- 35
- File size
- 672.9 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 35
Document textSearch extracted text and jump to a page.
2 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2017)
IMIYALELO NENGCACISO
1. Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uphendule imibuzo.
2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwisiqulatho
kwiphepha elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi
ozifundileyo kulo nyaka. Emva koko, yifunde le mibuzo uze ukhethe umbuzo
ofuna ukuwuphendula.
3. Eli phepha linamaCANDELO amaNE:
ICANDELO A: Inoveli (35)
ICANDELO B: Idrama (35)
ICANDELO C: Amabali amafutshane (35)
ICANDELO D: Imibongo (35)
4. Landela imiyalelo ngononophelo ekuqaleni kwecandelo ngalinye.
5. Phendula IMIBUZO emiBINI iyonke: umbuzo NGAMNYE ukhethwa
NAKUWAPHI amacandelo amaBINI .
ICANDELO A: INOVELI
Phendula umbuzo kwincwadi yenoveli oyifundileyo.
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula umbuzo kwincwadi yedrama oyifundileyo.
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane omaBINI.
ICANDELO D: IMIBONGO
Phendula imibuzo esetwe kwimibongo yomiBini.
6. Uluhlu lokukhangela lakukunceda.
7. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.
8. Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
9. Bhala ngokucacileyo nangokucocekileyo.
10. Ingcebiso yokulawula ixesha: Sebenzisa imizuzu engama-60
KWICANDELO NGALINYE.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2017) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 3
IPHEPHA LESIQULATHO
Eli phepha liza kukunceda ukuba ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.
ICANDELO A: INOVELI
Phendula umbuzo ube mnye kwinoveli oyifundisiweyo kweli CANDELO.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
1. Kusa kusihlwa Umbuzo omfutshane 35 5
OKANYE
2. Umqol’uphandle Umbuzo omfutshane 35 9
OKANYE
3. Umonwabisi Umbuzo omfutshane 35 13
OKANYE
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula umbuzo ube mNYE kweli Candelo.
4. Ndiyekeni Umbuzo omfutshane 35 17
OKANYE
5. Inzala yamarhamba Umbuzo omfutshane 35 21
OKANYE
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE: Ndakuyicel’ivuthiwe
Phendula yomiBINI imibuzo kweli Candelo.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
6.1 Ikhikhizela Umbuzo omfutshane 18 25
laseDangwana
6.2 Itutu laseTikitiki Umbuzo omfutshane 17 29
OKANYE
ICANDELO D: IMIBONGO: Vukani Madoda
Phendula imibuzo yomiBINI kweli Candelo.
7.1 Funzela enzulwini Umbuzo omfutshane 17 29
7.2 Inkonjane Umbuzo omfutshane 18 31
OKANYE
8.1 Intambanane Umbuzo omfutshane 18 33
8.2 Indoda Yokwenene Umbuzo omfutshane 17 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
4 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2017)
ULUHLU LOKUKHANGELA
Kunyanzelekile ukuba ujongisise olu luhlu lulandelayo ukuze uqiniseke ukuba
ukhethe imibuzo ngendlela eyiyo.
ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO PHAWULA
EMIBUZO EPHENDULWAYO (√)
A INoveli 1-3 1
(Kusa Kusihlwa)
(Umonwabisi)
OKANYE
B Idrama 4-5 1
(Ndiyekeni)
(Inzala yamarhamba)
OKANYE
C Amabali amafutshane 6 1
(Imibuzo emifutshane
yomibini)
OKANYE
D IMIBONGO 7-8 1
(Funzela enzulwini’)
(Inkonjane)
(Intambanane)
(Indoda Yokwenene)
QAPHELA: Qiniseka ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2017) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 5
ICANDELO A: INOVELI
Khetha inoveli ibe NYE kweli candelo
1.KUSA KUSIHLWA – K.S. BONGELA
2.UMQOL’UPHANDLE- P.M. NGANI
3.UMONWABISI: ZAMA A. JAPHTA
UMBUZO 1 (UMBUZO OMFUTSHANE)
KUSA KUSIHLWA – K.S. BONGELA
ISICATSHULWA A
1.1 Funda ngocoselelo esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
Ayimthathanga nyanga zingaphi phambi kokuba afumane umsebenzi we-Inshorensi
apho ebesamkela umvuzo oxhomekeke ekusebenzeni kwakhe. Noko lo ubungcono
kuba ebelifumana ithuba lokuphumla ngakumbi ngeempela-veki.
Inkosikazi yona naxa ibithule kuqala ibingayithandi into yokuba umyeni wayo asebenze
lo msebenzi wakhe kuba ubuyijikelezisa indoda yenze ukuba ingabonakali iveki yonke
ibuye mhlawumbi ngeempela-veki. Naxa bekunjalo noko imeko yenze ukuba
ingajambalazi ngenxa yezizizathu zempilo. Phi na ke abafazi bekholwa bengakholwa
nje.
Ngeli xesha kwenzeka ezi zinto uMpumelelo ebesekhulile kanye efunda kwiSekondari
yaseLamontville ekwalapha eThekwini. Ngenxa yokuba ebengekude kuyaphi,
wayehlala kwalapha ekhaya koko emana ukuya esikolweni ngebhayisekile. Umfo
omkhulu wayephangela enomdla kule venkile kayise. Ngeempela-veki wayephangela
eqhuba neveni kayise kwalapha elokishini kuba wayengekabi nakuya edolophini
ngenxa yokuba engenaso isiqinisekiso esizeleyo sokuqhuba. Wayethanda
ukucebisana nonina ngeento ezithile apha evenkileni.
“He mama akuqondi ukuba ingakhangeleka kakuhle ivenkile ukuba inokufunelwa
umntu oyincutshe kwezokuhombisa akhe ayijike ikhangeleke olunye uhlobo?” Wabuza
unkabi ngenye imini.
“Ewe, Mpumi ingantle mntwan’am, kodwa inkathazo kukuba le nto kufuneka kuqala
siyithethe notata. Kaloku angasibulala ukuba sinokwenza into ngaphandle kwakhe”.
1.1.1 Nika igama lomntu ekuthiwa wafumana umsebenzi. (1)
1.1.2 Ngumsebenzi onjani umsebenzi we-inshorensi? (1)
1.1.3 Yayingubani isiduko senkosikazi yalo mntu umchaze kuMbuzo 1.1.1? (1)
1.1.4 Ingaba esi sicatshulwa singentla sikweliphi inqanaba lencwadi? (1)
1.1.5 Chaza unobangela wokuba umyeni kaNomakhwezi ayeke ukuphangela
evenkileni yakhe. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
6 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2017)
1.1.6 UNomakhwezi wayemhloniphile umyeni wakhe: Ewe okanye Hayi?
Xhasa impendulo yakho. (2)
1.1.7 Ibenefuthe elinjani indima edlalwe nguNomakhwezi apha ebalini? (2)
1.1.8 Nika iqhalo elifanelekileyo endaweni yesi sivakalisi singezantsi.
“Kwathi kwakungabikho umyeni kaNomakhwezi yakhawuleza
yacaca indawo yakhe” (2)
1.1.9 Ngokulazi kwakho ibali, ingaba uMpumelelo wancedakala yingqeqesho
yabazali bakhe? Nika isizathu sempendulo yakho. (2)
1.1.10 Ngaphandle kokuthengisela, ivenkile ifanele ukuba ibe luncedo olunjani
eluntwini ? (2)
1.1.11 “UNomakhwezi wadlana indlebe nomyeni wakhe xa babenengxaki
yokugula komyeni wakhe”.
(a) Nika isafobe esifumaneka kwesi sivakalisi singentla (1)
(b) Kukuthini ukudlana indlebe? (1)
[18]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2017) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 7
ISICATSHULWA B
1.2 Funda esi sicatshulwa singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.
Njengoko kwabakho utsotsi ofayo ngomhla wokutshiswa kwevenkile,
izizalwana zakhe nezihlobo zakhe zabonakalisa ukungayithandi mpela into
yokufela komntwana wabo emsebenzini womnye umntu. Loo nto yabanga
ingqumbo nenzondo embi ngakuNozililo oyena mntu wayewahambela la
makhwenkwe ngobusuku ewathenga. Izinto zanxunguphala ngakumbi
akulikhanyela ityala, aze aphume geqe.
Izinto zedolophu azigqitywa olo hlobo aze acinge ukuba umntu uza kusinda.
Ngabusuku buthile ezinzulwini, kwabonwa ngomzi kaNtongana usitsha.
Uwelewele wengxokozelo owavakalayo wavusa abantu abaninzi abathi
beza kuncedisa ekucimeni umlilo. Ngenxa yamadangatya awayelapho
kwaba nzima ukusindisa nempunde le. Athi akuthotha amalahle
namadangatye abantu bakhangela iingxwelerha. Bothuswa kukubona
izidumbu zabantu ababini, indoda nomfazi, sebatshayo.
Akuzange kufumaneke mkhondo wabenzi senzo naxa yena uMalungisa,
unyana wabo, waba nesikrokro. Asazi ke nokuba abenzi senzo babesaziwa
na yilokishi ngokubanzi. Kodwa njengesiqhelo amapolisa aphanda
akafumana mkhondo ubambekayo. Babakhona abantu abavalelwayo
ngexesha ekwakuphandwa, kodwa babuya bakhululwa ngenxa
yokungabikho bungqina buzeleyo. Laba liyaduka njalo ityala likaNozililo
noNtongana, lashiya umzila ombi ezintliziyweni zabo babaziyo
nababezibukele ezi zigigaba zabo.
1.2.1 Ingaba yivenkile kabani le yayiza kutshiswa? (1)
1.2.2 Yayikweyiphi indawo le venkile yayiza kutshiswa? (1)
1.2.3 Nika igama lomntu owayetyholwa ngokuzama ukutshisa ivenkile
kaMpumelelo. (1)
1.2.4 Ingaba umlilo umele ntoni ebalini? (2)
1.2.5 Umqolo okrwelelwe umgca ngaphantsi uveza esiphi isimo
ngoNozililo? (2)
1.2.6 UNozililo ungunozala wempixano ethe yaqhubeka apha encwadini.
Ngqina le ngcamango ngokuxhasa impendulo yakho. (2)
1.2.7 Kusisigqebelo njani ukusweleka kukaNozililo nomyeni wakhe
ngomlilo. (2)
1.2.8 Ingaba isihloko sale ncwadi sinxulumana njani nesiphelo
sikaNozililo? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
8 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2017)
1.2.9 Uphumelele njani umbhali ukusithiyela umyeni kaNozililo igama
elinguNtongana? (2)
1.2.10 Ingaba umxholo wale ncwadi uyayiphuhlisa na injongo yombhali
yokusibhalela eli bali? (2)
[17]
AMANQAKU ECANDELO EWONKE: 35
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2017) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 9
UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UMQOL’UPHANDLE- P.M. Ngani
ISICATSHULWA A
2.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ULiziwe Mehlo wayeyintyatyambo yaloo ofisi. Emsebenzini wayequkeza
ngomzimba odlamkileyo,etshawuza ngamehlo aqaqambileyo. Ngokwendlela
awayecikizwe ngayo, wayengumfuziselo wengelosi. Mbone ke wena
ekhutshukhutshuza, echwechwachwechwa ukusuka kwitafile yakhe esiya
kweyenkosi yakhe enguHlobo.Iofisi leyo yayimagunjana mabini, imelene
neyona inkulu yamapolisa akwaLoyithi.
Yayiyintsasa emnandi yehlobo, enye yezo mini zimbalwa zobusika zithi
zikhumbuze ezimyoli zehlobo. Nangona imini yayingqina, yena okaHlobo
wayengaziva kuchulumanca. Umzimba wawungangqinelani mpela nemini
leyo. Wayehleli vuxaxa phezu kwesitulo, esisibingibingi. Ubuso
wayebugqume ngephepha-ndaba laloo mini. Wayengasalifundi koko
egxwalise nje amehlo phezu kwalo.
Iofisi le yayimi kwindawo ebundulana, izivelele kakuhle iilokishi
ezazisemazantsi.Unge uyalithoba phezu kwamehlo iphepha aweyejamelene
nalo okaHlobo. Ngefestile eyayiphambi kwakhe, uyibone kakuhle ilokishi
yakwaTsolo, ithe natya yada yaya kunqandwa ngumfula weNgcabanga.
Uthe ebesoloko engemhle kakade, wavuselelwa ngakumbi ngumbono
owawuphambi kwamehlo akhe: inkoliso yezindlu yayingamabobosi
afanyawulwe ngamacangci agqole ade anomhlwa, engqoqo yimibala
yepeyinti, naloo peyinti seyixwebile. Kwakungekho zindlu nto apho. Koko
kukekela kwazo, zazixhaswe ngamaplanga aselebolile nawo ngokwawo.
Umfo kaHlobo wayibukela engenamdla imibhodamo eyayisenziwa
ngabantu, ziinqwelo zeemoto neebhasi eziqhutywa ngaphandle
kwenyameko.
2.1.1 UHlobo wayephangela kweliphi icandelo kwezobupolisa? (1)
2.1.2 ULiziwe Mehlo yena wawuyintoni umsebenzi wakhe? (1)
2.1.3 Leliphi ixesha lonyaka ekuthethwa ngalo kwisicatshulwa? (1)
2.1.4 Chonga igama elikwekwa ubuhle bukaLiziwe Mehlo. (1)
2.1.5 Indlela umbhali amchaze ngayo uLiziwe ibonisa oluphi udidi
lokuzoba: (Uzobo Ngqo okanye uzobo Mayana)? Xhasa
impendulo yakho. (2)
2.1.6 Ingaba ifani kaLiziwe inxulumene njani nomsebenzi wakhe? (2)
2.1.7 Intsebenziswano phakathi kukaHlobo noLiziwe ikhokhelele
entwenini apha encwadini? (2)
2.1.8 Izindlu zamacangci zakwaTsolo zingumqondiso wantoni apha
ebalini? (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
10 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2017)
2.1.9 Isimo sentlalo selokishi yakwaTsolo sibe nefuthe elinjani apha ebalini? (2)
2.1.10 Yintoni eyayibanga ukuba uHlobo athande ukurhabula qho xa
elandela umkhondo wento? (2)
2.1.11 Umsebenzi wobupolisa ungomnye wemisebenzi ebalulekileyo
ebantwini. Ewe Okanye Hayi. Nika isizathu sempendulo yakho? (2)
2.1.12 Esi sicatshulwa singentla sikweliphi inqanaba lencwadi? (1)
[18]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2017) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 11
ISICATSHULWA B
2.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
“Kodwa ke kuyo yonke le nto aningekholwa xa ndisithi zonke ezi zihlobo
zikaEddie namhlanje zibekwa ityala lokubulala uEddie Maga lowo kunye
noLulama Zuma.”
Kuqale kwatsho isikhalo sikaThembisa, engenelela amadoda amphahlileyo,
engqukruleka ngezibi zona izingqala. Wona amapolisa akhuza akalibala.
Indlela ayemjonge ngayo uHlobo yayicacisa ukuba akakholelwa ncam yinto
ayithethayo. Kodwa athi akumjonga lo soka-dala womcuphi, afika kumntu
ongavelisanga nelinye izinyo. Wayezulazula endlwini elinde ukudamba
kwaloo ngxolo yezikhalo zababanjiweyo. Kwathi zekucace emapoliseni
ukuba ngokwenene akaqhuli uHlobo, afunda ulusu lwabo babetyholwa.
Babebibitheka, abanye bemhunyhamhunyheka bejonge phantsi.
Uthe uHlobo akuqonda ukuba zithothile izikhalo nomothuko, wabhekisa
kumabanjwa akhe: “Phikani ukuba niyatyholwa!!”
Cwaka.
UHlobo uthe guququ kumapolisa angoogxa bakhe ngelithi, “Mhlawumbi nina
bantu bangazinto niya kuthi zenikholelwe kweli phupha ndililawulayo, nive into
ethethwa kulo mshini ndiwuphetheyo.”
Utsho equbula laa tape recorder. Uyichukumise apha naphaya, wabuya
wathi, “ Phulaphulani ke.”
Cwaka endlwini.
“Linda sithandwa sam,” uqalile ukuthetha umshini: “Ngu-Eddie lo uthethayo.
Ndifuna ukukuxelela ukuba komnye wemisonto yale tape recorder kukho
incoko eyayiphakathi kwam nezihlobo zam zaseMoonglow-
2.2.1 Ezi zihlobo kuthethwa ngazo apha ngasentla zazisazana phi
noEddie? (1)
2.2.2 Njengokuba uEddie sekusithiwa ngumfi, kwenzeke ntoni? (1)
2.2.3 Phambi kokuba kufumaneke ababulali abakwisicatshulwa
kwakurhanelwa bani? (1)
2.2.4 “Kuqale kwatsho isikhalo sikaThembisa, angenelela amadoda
amphahlileyo” Yintoni eyayibangela ukuba uThembisa asitsho
esofelweyo? (2)
2.2.5 Chonga amazwi kwisicatshulwa athetha ngemo yomtshato kuHlobo. (1)
2.2.6 Nika igama lomntu ekuthiwa wangena ezihlangwini zikaEddie. (1)
2.2.7 Libe sisigqebelo njani igalelo leMoonglow kubahlali
baseZiphunzana? (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
12 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2017)
2.2.8 (a) Xela udidi lwempixano eyayiphakathi kukaEddie namalungu
aseMoonglow. (1)
(b) Le mpixano uyixele kuMbuzo 2.1.5(a) ibenafuthe lini apha
ebalini? (2)
2.2.9 Chaza umxholo wencoko kaEddie noThembisa owafumaneka
kumshini wokushicilela. (2)
2.2.10 Inxaxheba kaThembisa apha encwadini ibaveza njani abantu
abangomama? (2)
2.2.11 Ukuvela kobungqina kumashini kubenefuthe elinjani apha ebalini? (2)
[17]
AMANQAKU EWONKE: 35
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2017) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 13
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UMONWABISI: ZAMA A. JAPHTA
ISICATSHULWA A
3.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
Kwilali yaseNtshiqo kwisithili sakuTsolo kwakukho ivenkile enkulu kunene.
Ngesakhiwo nokuma kwayo, ithe qelele kwimizi yelali leyo yaseNtshiqo
inxuse ihlathi lokutyalwa, yayicaca ukuba yayikhe yayeyomlungu ngaphambili.
Ngoku yayisele yonganyelwe sisihandiba somfo owayebizwa ngokuba
nguThandabathu. Wayengumfo wakwaSihlunu uRhadebe, osinqe sikwalapho
kuTsolo. Igama likaThandabantu yayingelogama alithiywe kokwabo,
walithiywa ngabantu balapho eNtshiqo kunye neelali ezimelene nayo, ngenxa
yobubele nobuntu bakhe. Eli gama lalimfanele lidume kangangokuba
lalisaziwa kuzo zonke ezo lali zakuTsolo ukuya kuma ngedolophu leyo.
Bonke babelilisela ngevenkile yakwaThandabantu, ingulowo efuna obo
bubele nenkathalo yakhe. Kuloo venkile yakhe kwakusoloko kuphithizela,
ingabasebenzayo nabaze kuthenga bexutywe ngabahamba nje, kuba kaloku
uRhadebe lo wayephume izinwe ngobubele. Xa kutyiwa kwaThandabantu
kwakuphuma izitya eziliqela zisiya evenkileni ngaphambili, kwelo qela likhoyo
ngelo xesha kuphakwe ngalo. Abantu abadala nabangaphilanga abamkela
imali yembonelelo kaRhulumente babeyamkelela apho kwaThandabantu.
Ngeemini zale mbonelelo kwakuzala apho evenkileni kuthi dwedwelele kunge
kusenkundleni komkhulu. Wawungababona abasebenzi bakhe beququzela
phakathi kwezo zihlwele behambisa iziphungo kuloo maxhego
namaxhegokazi atsha lilanga elinde ukufika kwemoto kaRhulumente. Maxa
wambi uThandabantu wayebakhela intente ukuze ibakhusele elangeni,
emvuleni okanye engqeleni.
3.1.1 Nika igama levenkile ekuthethwa ngayo kwisicatshulwa. (1)
3.1.2 Ngubani elona gama lalo mntu umchaze kuMbuzo 3.1.1? (1)
3.1.3 Sasiyintoni isizathu sokuba le venkile ithiywe ngegama olinike
kuMbuzo 3.1.1? (2)
3.1.4 Chonga kwisicatshulwa igama elibonakalisa ukuba ivenkile
yakwaThandabantu yayikwindawo enehlathi elingelilo elemveli. (1)
3.1.5 Ivenkile yakwaThandabantu yadlala indima enkulu kubantu
baseNtshiqo! Kunjalo okanye Akunjalo? Nika isizathu sempendulo
yakho. (2)
3.1.6 Isimo sentlalo kwilali yakuNtshiqo sibenefuthe elinjani apha
encwadini? (2)
3.1.7 Isihloko sale ncwadi sinxulumana njani noThandabantu? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
14 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2017)
3.1.8 Yahluka njani ivenkile esezilalini kwivenkile esedolophini? (2)
3.1.9 Abantwana ekungasokolwayo kumakwabo bayathanda
ukungabukhathaleli ubomi. Yinyani okanye Luluvo? Xhasa
impendulo yakho ucaphula ebalini (2)
3.1.10 “UThandabantu wayephume izinwe ngobubele”.
(a) Nika udidi lwesafobe esifumaneka kulo mqolo ungentla (1)
(b) Ithini intsingiselo yesi safobe usinike ku Mbuzo 3.1.10 (a) (1)
3.1.11 Esi sicatshulwa sibonisa eliphi inqanaba lencwadi? (1)
[18]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2017) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 15
ISICATSHULWA B
3.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
Zafika iintombi zikaRadebe zaqukeza apho phakathi kwekhaya zilicoca
ukulungiselela ukubuya kukayise, zathi ziphandle ezintyantyambeni zabe
zikhupha ileli zipeyinta loo madonga ayecaca ukuba agqityelwa kudala ukukhe
apeyintwe. Zalitsho ikhaya elo labengezela kukucoceka lafana nangoko
abanini balo babesenawo loo mandla okulihoya. Abazukulwana ke babedlala
bebaleka beligqiba ngethutyana ukujikeleza bevuyela ukufumana ezo ndawo
zivulekileyo zokudlala. Kwakukokokuqala befika apho kowabo. Yena
uMonwabisi wayesoloko exakekile engulo somashishini osoloko efunwa
ngapha nangapha, ingabantu abacela uncedo kuye, okanye abanye
oosomashishini abafuna ukuba anxulumane nabo kwizinto abafuna ukuziqala.
Njengoko yayilixesha lokubuyela koosomashishini bangaphandle eMzantsi
Afrika ababemnke ngexesha localu-calulo, bafuna amacebiso ngokuqhuba
awabo amashishini kwabo balapho eMzantsi Afrika. Namathuba okungenelela
kulawo aye nenkqubela amashishini avuleleka kwabaNtsundu. Babehamba
iintlanganiso zokubafundisa ngeyona ndlela iyiyo ooMonwabisi besandisa
olwabo ulwazi.
Waphuma uThandabantu esibhedlele emva kweenyanga ezilithoba ehleli
apho. UMonwabisi waya kubalanda apho eMonti, sele uRhadebe ehamba
nzima enikwe isitulo samavili apho esibhedlele noxa yena wayengasifuni kuba
esithi akasiso isiqhwala. Kodwa noxa esitsho njalo nje icala lakhe lasekhohlo
lalingasasebenzi kufuneka abanjwe okanye ahambe ngomsimelelo.
3.2.1 Nika igama lomntwana abe Mnye kubantwana bakaRhadebe ? (1)
3.2.2 Wayevela phi utata wezi ntombi zazicoca ikhaya? (1)
3.2.3 Nika igama lesiXhosa elingabolekwanga kolunye ulwimi legama
elikrwelelwe umgca ngaphantsi (1)
3.2.4 Babenxulumene njani uThandabantu kunye noMonwabisi? (2)
3.2.5 Yintoni ebalulekileyo ebomini bukaMonwabisi athe wayenzelwa
nguThandabantu? (1)
3.2.6 Umxholo weli bali uye wayiphuhlisa njani intsingiselo yale ncwadi? (2)
3.2.7 Impixano eyayiphakathi kukaMonwabisi noMamTolo ibenefuthe
elinjani kubomi bukaMonwabisi? (2)
3.2.8 Ibe sisigqebelo njani intiyo kamamTolo kuMonwabisi? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
16 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2017)
3.2.9 Wawuyintoni unobangela wokuhla komgangatho weshishini
likaThandabantu? (2)
3.2.10 Impumelelo isentabeni! Ngqina eli binzana ngokuthi ungqiyame
kwiziganeko ezithe zehla ebalini. (2)
3.2.11 Wayegula yintoni uThandabantu? (1)
[17]
AMANQAKU ECANDELO A: 35
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2017) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 17
ICANDELO B: IDRAMA
PHENDULA UMBUZO UBE MNYE KWELI CANDELO
NDIYEKENI – D.M. Jongilanga/
INZALA YAMARHAMBA: Madoda Mlokoti
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)
ISICATSHULWA A
4.1 Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo.
(Sibona uMaziko isandla sikaMawonga Loni singena emzini kaMadala
wekomiti yesikolo.)
Maziko : Kamnandi.
Madala : Heke titshala. Seluzithabathela isitulo eso, akukho
bantwana apha. Isaphila inkosi yakho?
Maziko : Iyaphila ingaphili noko.
Madala : Uthini na mfo kaMaziko?
Maziko : Ndikuxelela inyaniso. Akusekho mntu tu.
Ndilapha nje yiloo nto kanye.
Madala : Eyiphi mfo wam?
Maziko : Awu! Wenzani kaloku bawo? Ndathi ndisandlala
umcimbi wathanda ukundinquphela?
Madala : Hayi mfo wam andinqupheli, ndingagabangxi,
intokunayo ngekuba ndithi zalela elubala.
Maziko : Sekumasuku bawo ndihambela lo mcimbi kweli khaya.
Madala : Owuphi kanene? Makhe sikhumbuzane kuba zininzi,
zaye azilali mbethe.
Maziko : Kudala bawo ndikuxelela ngoLoni ochitha isikolo. Phofu
nditsho kuba inguwe. Lo mfo wayeka ukusebenza,
yonke into isemagxeni kum. Ndingxamele ukusinda-
sindana kungoku nje.
Madala : Ke lilonke uthi mandithini?
Maziko : Mboneleni icebo uLoni. Andinakwenza umdovu
womsebenzi ndingamkeli ngawo.
Madala : Ucebisa ukuba senze ntoni ke wena titshala?
Maziko : Awu! Uya kuthini kaloku bawo ukuzenza ibhenqa
ulizingela. Ndize kukuvusa njengelungu lekomiti,
nalungu lekomiti usihlalo.
Madala : Kaloku titshala kufuneka xa undulula umcimbi uqiniseke
ngawo. Andimntu uthanda ukubamba intulo ngomsila.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
18 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2017)
4.1.1 Ezi zithethi zibini zazithetha ziphi? (1)
4.1.2 Ngokwalapha encwadini uMadala wayebambe esiphi isikhundla? (1)
4.1.3 Chonga ibinzana elichaza umsebenzi kaMaziko. (1)
4.1.4 Ingaba wayezokufuna ntoni uMaziko kuMadala? (1)
4.1.5 Igalelo likaMaziko libe nefuthe elinjani emsebenzini? (2)
4.1.6 Isivakalisi esikrwelelwe umgca ngaphantsi sikuchazela ntoni
ngoMaziko? (2)
4.1.7 Izenzo zikaMadala kunye noMaziko zizalana njani ngokwendima
abayidlalayo apha ebalini? (2)
4.1.8 Isisigqebelo njani inxaxheba kaMadala apha ebalini? (2)
4.1.9 (a) Xela udidi lwesafobe olufumaneka kwibinzana elibhalwe
ngqindilili. (1)
(b) Nika intsingiselo yeli binzana libhalwe ngqindilili. (1)
4.1.10 Iikomiti ezilawula izikolo ziba ngunozala wombhodamo owenzeka
ezikolweni. Ngqina okanye uchase le ngcamango ngokuthi uxhase
impendulo yakho ngemizekelo. (2)
4.1.11 Ukuba ubunokuba yinqununu yaseNobutho, wawunokuzisombulula
njani iingxaki ezikhoyo kwesi sikolo? (2)
[18]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2017) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 19
ISICATSHULWA B
4.2 Funda isicatshulwa esingezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.
Ndila : Unyanisile mtshana ngamanyangaza asahleliyo ngeli
xesha. (Zabekwa izitya baya ngeendawo zabo zokulala.
Wakhulula uZanele wanxiba ezolala. Uthe xa ambula
ingubo unyawo lwakhe lwakhubeka kwinto ephantsi
kwebhedi. Wakroba wasitsho isikhalo. Wangena
ebaleka uFuneka noNdila.)
Funeka : Yintoni Zanele?
Zanele : Yhu! Nanku mntu phaya. (Esalatha)
Ndila : Mfondini phuma apho. (Cwaka)
Ndila : Ufuna side sikurhole? (Cwaka)
Funeka : Suka akukho mntu apho. (Watsho esiya)
Zanele : Uzulumke. (Esoyika)
Funeka : Ekrobile: Tyhinile! NguMawonga ulele.
Ndila : Mtsaleni. Unxilile lowo.
(Bamtsala weza wonke.)
Funeka : Yhu! Nkosiyam, akusekho mntu apha.
Zanele : O Lord! (Bondela bonke bephathaphatha)
Ndila : Ubulewe yintoni?
Funeka : Ngubani owaziyo?
Zanele : Ungene njani besivalile nje?
(Bagqogqa amagumbi bekhangela, bancama)
Zanele : Makubizwe amapolisa.
Funeka : Hayi khona! Lityala eli. Akukho mapolisa aya
kukholelwa kwibali lokuba sifike lo mntu efele apha.
Thethani man, kuyasa.
(Esitsho ethe phatsha)
Ndila : Lithini icebo? Siya kuba ngathi sithetha intsomi ngoku
iyinyaniso.
Zanele : Siya kuthi ungene ngefestile.
Funeka : Icebo linye makalahlwe apha emfuleni ngoku.
Ndila : Sabhaqwa siya kuthini?
Funeka : Siza kuhlala nesidumbu imini yonke? Ukuba sibhaqiwe
besiya ubhaqwa nanini na. Yekani ukucikoza bambani
ngapha sihambe naye, nithetha gqitha.
(Sikhutshwe saya kulahlwa emfuleni isidumbu)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
20 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2017)
4.2.1 Zazincokola ngeliphi ixesha ezi zithethi zincokola kwesi sicatshulwa? (1)
4.2.2 Zazivela kweyiphi indawo ezi zithethi? (1)
4.2.3 Yintoni eyabangela uZanele asitsho isikhalo? (2)
4.2.4 Cacisa ukuba kutheni uNdila xa ebiza uZanele esithi ‘Mtshana’? (2)
4.2.5 Ingaba ubuhlobo obabuphakathi kukaZanele, Ndila noFuneka ,
yayibobenene. EWE okanye HAYI? Nika isizathu sempendulo
yakho. (2)
4.2.6 Obu buhlobo buphakathi kukaFuneka,uZanele noNdila busichazela
ntoni ngesimo sentlalo kule ncwadi? (2)
4.2.7 Yintoni le umbhali wale ncwadi abelana ngayo nabafundi kweli bali? (2)
4.2.8 Njengokuba uNdila neqela lakhe bengayazi ukuba uMawonga ufe
njani na, wena mfundi ubunokuphendula uthini ukuba
ubunokubuzwa? (1)
4.2.9 Ingaba uphumelele umbhali wale ncwadi ukusizobela umlinganiswa
onguFuneka? (2)
4.2.10 Esi sivakalisi singezantsi sibonisa oluphi udidi lwempixano? Xhasa
impendulo yakho.
“Makubizwe amapolisa” (2)
[17]
AMANQAKU EWONKE: 35
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2017) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 21
UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)
INZALA YAMARHAMBA: Madoda Mlokoti
5.1 Funda isicatshulwa esingezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA A
KukwaThambolenyoka edolophini eNgcobo, ihotele yakhe yakhiwe
yanegumbi elikhulu elingaphambili nekuselwa kulo ngabatyeleli.
Ngemva kukho elinye igumbi elikhulu elinezitulo ezitofotofo elisetyenziselwa
iindwendwe, kukho namanye amagumbi amabini elinye lisetyenziswe
njenge-ofisi, elinye uThambolenyoka alisebenzise njengelokulala
ngamaxesha athile.
Namhlanje uThambolenyoka ubambe intlanganiso nabafazana abahlanu
abamsebenzelayo uNomhase, uNoyongo, uKuku uNozigoci noNozici.
Nyoka : (Echophe esitulweni, ngaphaya kwetafile yakhe ye-ofisi)
Bhotani mananekazi!
Bonke : (Bethe zukuva ezisofeni ezigudle udonga) Molo Mlungu.
Nyoka : Ndiyabulela nonke niphilile. Akunjalo?
Bonke : Hayi siphilile Mlungu.
Nyoka : Jongani zinzwakazi, kufuneka kusetyenzwe mpela
ngoku. Singena kuDisemba kaloku. Siyavana?
Bonke : Siyakuva Mlungu.
Nyoka : NguDisemba ngoku, ayabuya amajoyini, umsebenzi
kufuneka ubonakale. Andizokubakho yonke le veki
ndizakuba seMthatha. Niyandiva?
Bonke : Ewe siyakuva Mlungu.
Nyoka : Kuyasetyenzwa phaya, laa manenekazi awahlelanga
phezu kwezinqe zawo phaya, ayanyakaza. Niyandiva?
(Aphakame esitulweni akhwexe ibhulukhwe ajikele aze
kuchopha phezu kwetafile ejonge kubo. Ethetha
nangezandlana).
Bonke : Siyakuva Mlungu.
Nyoka : Kulungile, nani kweli cala sebenzani, sukumani,
mandithi ndibuya kule veki izayo kube kucaca.
Bonke : Siyakuva Mlungu.
Nyoka : Kulungile ke, andifuni kuva enye into ukubuya kwam .
Into esiyenzayo sakha ubutyebi apha. Ubutyebi bakhiwa
ngendlela ngendlela. Eyethu yile.
Bonke : (Bendwanyile, buxakwa)- Siyakuva Mlungu.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
22 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2017)
5.1.1 Nika igama ledolophu ewayehlala kuyo uThambolenyoka. (1)
5.1.2 Wawuyintoni umsebenzi kaThambolenyoka? (1)
5.1.3 Chaza ukuba kwakusenzeka ntoni kwesi sicatshulwa singentla? (2)
5.1.4 Chonga isivakalisi esibonakalisa ukuba abaqeshwa
bakaThambolenyoka babemhloniphile. (1)
5.1.5 Ngowuphi lo msebenzi kuthethwa ngawo apha kwesi sicatshulwa
singentla? (2)
5.1.6 Ingaba elibinzana lingezantsi lithetha ukuthini :
“Laa manenekazi awahlelanga phezu kwezinqe phaya” (2)
5.1.7 (a) Yakha iqhalo ngegama lomlinganiswa onguThambolenyoka. (2)
(b) Nika intsingiselo yeli qhalo ulichaze ku Mbuzo 5.1.7(a) apha
ngentla. (1)
5.1.8 Ingaba umbhali uphumelele na ngokusizobela umlinganiswa
onguThambolenyoka? Ngqina ucaphula imizekelo ebalini. (2)
5.1.9 Itekhinoloji yaseNtshona ibe nefuthe elinjani kwisiganeko esithe
salandela emva kwentlanganiso ekuthethwa ngayo
kwisicatshulwa? (2)
5.1.10 Ukuba wawunokuba ngomnye wabaqeshwa bakaThambolenyoka
wawunokuqhubekeka nalo msebenzi wakwaThambolenyoka?
Ewe okanye Hayi? Xhasa impendulo yakho (2)
[18]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2017) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 23
ISICATSHULWA B
5.2 Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo.
Kusesikhululweni samapolisa kwi-ofisi kaSajini Gxalaba eNgcobo –
ngaphakathi nguye nosekela wakhe uSajini Mbotolotshi noDina.
Mbotoloshi : Hayi uyinkunkqela kamakhwekhwetha womcuphi Sajini
Gxalaba. Ndikothulela umnqwazi.
Gxalaba : Hahaha. Hayi ungancomi mna Sajini. Oyena
makhwekhwetha nguye lo uchophe ecaleni kwakho.
Mbotoloshi : Uthetha ukuthini?
Gxalaba : (Ekhomba ngentloko kuDina)- Yitsho akubalisele.
Mbotoloshi : Kunjalo Sajini?
Dina : Nam ndingaba ndiyazigwagwisa ukuba ndingathi licebo
lam Sajini. Asilocebo lam licebo likaThixo. Ngoba ukuba
bendilandele elam icebo, ngeba mhlawumbi ndim ngoku
okule ndawo kaThambolenyoka, ndinkolonkoloza
kwesimnyama isisele.
Mbotoloshi : Cacisa Sajini. Ndiyaphela kukungxama.
Dina : Kaloku bendisele ndithenge nesixhobo mna Sajini.
Ndiza kumbulala nya uThambolenyoka. Kwathi kanti
uThixo uyabona, waliphanzisa elo cebo lam, ngokuthi
eso sixhobo sam sisuke sibhaqwe ngumkhuluwa wam
xa kanye ndiza kusisebenzisa wandikhalimela kabukhali
ngelithi mandingathatheli umthetho ezandleni zam.
Wathi kanti ngolo hlobo kuza kuvela icebo likaThixo.
Mbotoloshi : Kha wude uvele Sajini. Wenza njani?
Dina : Kaloku Sajini emva koko ndeza apha kuSajini Gxalaba
kwangaloo mini. Sawuxubusha lo mbandela
kangangoko, sa phantse sachitha iiyure ezintandathu
zonke siwuphethe.
Mbolotshi : Ndiphulaphule Sajini
5.2.1 Ezi zithethi zithetha apha kwisicatshulwa zazithetha ziphi? (1)
5.2.2 Ingaba zazincokola ngantoni ezi zithethi zithetha kwisicatshulwa? (1)
5.2.3 Wawuyintoni umsebenzi wezi zithethi uzichaze kuMbuzo 5.2.2? (1)
5.2.4 Cacisa indlela eyathi yakhokhelela ekubanjweni
kukaThambolenyoka? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
24 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2017)
5.2.5 Umsebenzi owawusenziwa ngala mantombazana usivezela ntoni
ngesimo sentlalo esilapha encwadini? (2)
5.2.6 Kusisigqebelo njani ukuvela kukaNozigoci noNozici sele
bengamangqina enkundla kweli bali? (2)
5.2.7 Sinxulumana njani isiphelo sikaThambolenyoka nomxholo wale
ncwadi? (2)
5.2.8 UDina wayesoloko enxiba impahla emnyama:
Ingaba impahla emnyama ingumqondiso wantoni kuluntu
oluntsundu? (2)
5.2.9 Saba njani isiphelo sikaThambolenyoka? Cacisa impendulo yakho. (2)
5.2.10 Umbhali usifundise ntoni ngesimo sikaThambolenyoka apha
ebalini? (2)
[17]
AMANQAKU ECANDELO B: 35
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2017) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 25
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
NDAKUYICELA IVUTHIWE – L.L. NGEWU noE. Z. GUQA
UMBUZO 6 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)
“IKHIKHIZELA LASEDANGWANA”: L.L.NGEWU
ISICATSHULWA A
6.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.
Umhlolokazi ongunina ukhe wahlala ethembeni lokuzikholisa ngelithi unyana
wakhe wolahleko unokuba umke nezihlobo zeli khaya ebezihlala eHlwahlwathi.
Unina akasukelanga phezulu ukukhangela le nkewu kuba engafuni ukuba
atshuntuze esithubeni esazilele umyeni wakhe. Ziqengqelekile iinyanga
ebambelele kwinto yokuba izizalwana zimgcinile umntwana ngeenjongo
zokumkhotha amanxeba kwintlungu yokulahlekelwa nguyise. Ukhe wathumela
kwizihlobo ebuzisa ngonyana wakhe, koko akwabikho mkhondo.
Emva kweminyaka elishumi uMaMchumane elilolo ngokulahlekelwa yindoda
yakhe nokulahleka konyana wakhe ubhinqele phezulu, esihle enyuka,
ehamb’ebhulisa, efun’isizekabani seli shwangusha. Ukhe wahlal’eHlankomo
emzini kaSiyazi owaziwayo ngokuhlab’umhlola. Akukho nto ayifumeneyo
ebambekayo apho ngaphandle kokutsarhwa ngumhlonyane waseMarhawuleni
nokuman’entlokothiswa liqothaqikili elimane ukumxelela ukuba umyeni wakhe
usahleli esidl’amazimba hlathini lithile. Eyona ngxaki uMaNcoko ubefuna
ukuncedwa kuyo ibingasiyiyo eyendoda yakhe eyafayo kuba wath’umhlaba
emhlabeni kuyo, koko nguMvemnyama imveku yakhe eyalahleka iseze ngobuso
elizweni. Nakwesi sishiqi uMaMbanguba ubanjiswe intlwa ngentloko ngulo
nqalintloko.
UMaMpafane uncamile emva kweeveki ezimbini edikwe yeyokosa efungile ukuba
soze aphinde abenalunxibelelwano nasiyazi. Uphindele kwaseDangwana
edangele nentliziyo yakhe idandathekile. Ngeny’imini uthe thwasu oku kanye
komntu othwasayo wathambekela ngaseThwa kwisithili sakuQumbu apho
bekukho mthandazeli uthile.
6.1.1 Nika igama lomntu ekuthiwa ngunyana wolahleko. (1)
6.1.2 Kwakutheni ze kuthiwe ngumhlolokazi umama kanyana wolahleko? (1)
6.1.3 Zazihlala phi ezi zithethi kuthethwa ngazo apha kwisicatshulwa? (1)
6.1.4 Sesiphi esinye isiganeko esithe sehlela uMaNcoko esikhankanywe
kwisicatshulwa esingentla? (1)
6.1.5 Unyana wolahleko wasiyeka kweliphi ibanga isikolo? (1)
6.1.6 Chonga igama elichaza ukuba unina wonyana wolahleko
wayesoloko ehleli yedwa? (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
26 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2017)
6.1.7 Wenza ntoni umama wonyana wolahleko akuba sengxakini
ngokwalapha ebalini? (2)
6.1.8 Ucinga ukuba umntwana ozelwe yedwa kowabo uyingxaki okanye
ulithamsanqa? Xhasa impendulo yakho. (2)
6.1.9 Isenzo sikanyana wolahleko kweli bali sibonisa oluphi udidi
lwempixano? Nika isizathu sempendulo yakho. (2)
6.1.10 Linxulumana njani igama anikwe lona unyana wolahleko nomxholo
weli balana? (2)
6.1.11 Unina wonyana wolahleko ubenegalelo elinjani kwisimo sikanyana
wakhe? (2)
6.1.12 Uthini umyalezo oqulathwe leli balana? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2017) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 27
ISICATSHULWA B
“ITUTU LASETIKITIKI: L.L.NGEWU
6.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
UThobile unyana kaMdesalini ubonakale eselula kakhulu ukuba unengqondo
yemveli. Ingcombolo zenkqubo yakhe kumabanga asezantsi azaziwa, kodwa
ititshalakazi eyayimfundisa kwibanga lesibini nelesithathu ayimlibali umntwana
owayenza le titshalakazi yakrokra ukuba ubizo lobutitshala
babungalungiselelwanga yona. Into ecacileyo yona kukuba uThobile
wayekrelekrele, engenangqondo nje kuphela, koko enabo nobuchopho. Obu
bukrelekrele bakhe uThobile babumze entloko ngendlela nje engathandekiyo
kwititshalakazi ejongene nezidodo zabantwana, ababenokuqhuba ngcono
esikolweni xa benikwe umdongwe endaweni yephepha lokubhala. Mhlawumbi
obu bukrelekrele babungebodwa kuba uThobile ube nesimbo sokuthatha into
zabanye abantu ngendlela nje eyothusayo enokwenza omnye umntu
amtyabeke ngobututu.
Unyana kaMdesalini ubelihashe eliphalayo nelingakwaziyo ukunyamezela
ititshalakazi ephindaphindana nento enye. Ititshalakazi yebanga lesibini
ibivakala yonk’inkimihla ngemini yesikolo ikhwaza isithi, “Class I am going to
the door” What am I doing class?” Bebehlokoma abantwana kungekho
kungqinelana ukuba kwenzeka ntoni kanye. Uninzi lwabo belusitsho kamnandi
luthi, “I am going thu di dho”. Izinto ezifana nale uThobile ebengakwazi
ukuzinyamezela.Bekuthi phambi kokuba singene isikolo, le nkewu ingenise
isikolo sokudlala. Ibizenza zonke izimbo zetitshalakazi yebanga lesibini.
Unkabi ubebaqeqesha aba bafundi bakhe bexeshana ukuba bangathi,
going to the door’ koko bathi, gowin thu di dho’.
6.2.1 Yayingubani elona gama lomntu elithiywe ngaye eli balana? (1)
6.2.2 Chaza ingxaki awayekuyo lo mlinganiswa umchaze kuMbuzo 6.2.1. (1)
6.2.3 Unyana kaMdesalini notitshala babeyinyoka ne ... (Gqibezela) (1)
6.2.4 Yayisesamabanga angakanani isikolo awayefunda kuso unyana
kaMdesalini? (1)
6.2.5 Chonga isivakalisi esibonakalisa ukuba unyana kaMdesalini
wayebukhali ezincwadini. (1)
6.2.6 Wayemenza ntoni utitshalakazi unyana kaMdesalini xa aphazamisa
iklasi yakhe? (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
28 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2017)
6.2.7 Ingaba le mpendulo uyinike kuMbuzo 6.2.6, ivumelekile na kula
maxesha enkululeko. Ewe okanye Hayi? Nika isizathu sempendulo
yakho. (2)
6.2.8 Sasibangwa yintoni isimo sikanyana kaMdesalini? (2)
6.2.9 Wenza ntoni uMdesalini wakuxelelwa ngengxaki anazo unyana
wakhe esikolweni? (2)
6.2.10 Ukuba wawunokufunda nonyana kaMdesalini wawunokucebisa
uthini kule ngxaki wayenayo? (2)
6.2.11 Landelelanisa iziganeko zibe ZIBINI awazenzayo unyana
kaMdesalini, ukumnka kwakhe kwisikolo awayefunda kuso ibanga
lesibini? (2)
6.2.12 Nika iqhalo elibonakalisa ukuba unyana kaMdesalini wayengafani
nabazali bakhe. (1)
[17]
AMANQAKU ECANDELO C: 35
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2017) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 29
ICANDELO D: IMIBONGO
VUKANI MADODA – A. STEMELE
Phendula Umbuzo ube mNYE kweliCANDELO.
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)
7.1 Funda lo mbongo ungezantsi wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
Funzela enzulwini: Mema S.S.M
1. Lishushu idabi kumathaf’obu bomi;
2. Kuqhum’amaqulo kuchachamb’umchiza;
3. Uxhob’ufohlel’umlisela nomthinjana,
4. Usilwa noSathana,usilwa nobumnyama.
5. Ayaxhaxh’amagwala, kuband’umchachazo.
6. Ubomi ngumzamo kosind’amakroti;
7. Ubomi ngumthwalo bufuna umqolo;
8. Umgomo umi ulind’umzingisi.
9. Ubomi lidabi lokulwa nomna;
10. Iyathimbis’inyama ayifuni kuthotyozwa,
11. Aying’ingaba lidini lokuzis’impumelelo
12. Aying’ingalinda ijonge inzaliseko.
13. Qina isibindi ukuze uphumelele.
14. Qul’uphethel’imini nobusuku bayo.
15. Qhekeza imichankcatho owele ngayo,
16. Ufunzel’enzulwini ungabuyi mva.
17. Mawuqaqambe umgomo phambi kwakho,
18. Uziqhiz’imbophelelo ezikuqamangaleyo,
19. Uyibeke nxamny’imithwalo ekudobelelayo;
20. Ulubaleke ngomonde ugqats’olukumeleyo
21. Wofuman’abaninzi begqengq’elungqamekweni
22. Wofuman’iqela ligxamfuz’emgxobhozweni,
23. Onke loo maqela akukhwebela kuwo;
24. Maz’ungawahoyi ufunzele enzulwini.
25. Ofun’igolide akaqhwayi emgqubeni,
26. Axel’isikhukukazi sifun’umbungu.
27. Ozingela izilo uthabatha izagweba,
28. Avuke kwangonyezi abuye nofele.
29. Oswele umgomo ufana nemfama,
30. Uyaphumputheka akhubeke awe;
31. Abe ngumqobo kwabahamba ngendlela,
32. Kulahleke naye inkitha yezimathi.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
30 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2017)
33. Qubul’isikrweqe ulw’ubengagazana,
34. Ubomi ngumgudu, wovuzwa wakubila;
35. Umhlab’uyahlaba awufuni nkenenkene.
36. Amandl’oba ngawakho wakufunz’elenzulwimi.
37. Indlela ilucinya yaye ingumnqantsa;
38. Ifunyanwa ngamachule iint’eziwa ngamadolo,
39. Zicele amandla kuMenzi wento zonke.
40. Ongecala lakhe wofikelela enzulwini
7.1.1 Ibhekisa kwabaphi abantu imbongi, kumhlathi wokuqala? (1)
7.1.2 Loluphi udidi lwesafobe olufumaneka kumqolo wesithathu? (1)
7.1.3 Kutheni kumqolo wesithathu imbongi idibanisa uSathana
nobumnyama nje? (2)
7.1.4 Cacisa umahluko phakathi kwegwala nekroti. (2)
7.1.5 (a) Yakha iqhalo ngegama elithi ‘umzingisi’ elifumaneka kumqolo
we-9. (1)
(b) Nika intsingiselo yeqhalo olinike apha ngentla
kuMbuzo 7.1.5 (a). (1)
7.1.6 Ingaba ucinga ukuba kutheni imbongi ikhethe ukuba mayinike lo
mbongo? (2)
7.1.7 Nika intsingiselo yomqolo wama-28. (2)
7.1.8 Chonga embongweni igama elibonakalisa ukuba ubomi bunzima. (1)
7.1.9 Vakalelo luni olubonakaliswa yimbongi kulo mbongo? (1)
7.1.10 Ucii
Xa ufunda lo mbongo ungakwazi ukuthi imbongi lithandazwe. Ewe
okanye Hayi? Xhasa impendulo yakho (2)
7.1.11 Kulo mbongo, imbongi inobuThixo: Ngqina oku ubonise ngemizekelo
oyicaphule embongweni. (2)
[18]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2017) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 31
UMBUZO 7.2 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Inkonjane- Sigonya. V.V.
Funda lombongo ungezantsi wandule ukuphendula imibuzo.
Inkonjane: Sigonya.V.V
1. Ndayibon’indand’ipheph’okwengelosi.
2. Ndayibanga ngeliso ndathi yeyam.
3. Mpiko zayo zaphendlwa-phendlwa;
4. Ngumoy’ongephi zityhil’ubumbeje-mbeje.
5. Ndayibonga ndagqiba ngentliziyo
6. Ndafihl’izikhwazo ndisoyik’uluntu
7. Yandimemez’ibik’udaba.
8. Yavakali intlontl’ingqay’ubomi bam.
9. Wavakal’umoya wentumekelelo.
10. Zagungq’iingcango zentliziyo.
11. Lwabeth’uvalo lundityel’uba yeyam.
12. Umoya wembala nawo wandingqinela.
13. Ndayondela; ndayijonga; ndayiphonononga;
14. Ndafik’iyimfezek’ingqibelelo.
15. Yayizotywe ngenene ngemini yehlobo.
16. Yabuthabatha bonk’ubume bam.
17. Ndalama ndakondela eso sihlwitha.
18. Ndadandatheka ndakubon’eso sifuba.
19. Ndawubon’umandlalo wenzala yam umntyinga-ntyingana.
20. Isisila sona sixhentsa mva.
21. Luqhotyoshwe kweso sithuba ke olu lwimi.
22. Ndithethe ndagqiba kodwa hayi intlokomo.
23. Ndazibona ndindodwa ndisemehlwen’oluntu.
24. Ndanyalasa; ndingqola-ngqola; ndibheshuza;
25. Ngomphefumlo ndingaboni mntu.
26. Manqina mani na la andicaf’umphefumlo?
27. Nzipho zini na ezi zindikrwemp’ulonwabo?
28. Ncumo luni na olu lukuwe ntaka ndini?
29. Mdiki mni lo ulele kwezo nzipho?
30. Ntaka ndini yezulu;
31. Ngeba wena uyinzulu;
32. Ngoba wena unyulu.
7.2.1 Khetha ibe NYE kwezi zilandelayo: Isafobe u “Okwengelosi” sisi ...
(a) Sisimntwiso
(b) Sisichasaniso
(c) Sisikweko
(d) Sisifaniso (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
32 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2017)
7.2.2 Ngowuphi umfanekiso ngqondweni ofumaneka kumqolo- 4? (1)
7.2.3 Chonga umqolo kwisitanza sokuqala obonakalisa ukuthabatheka
kwembongi. (1)
7.2.4 Nika ulwakhiwo lwangaphandle olufumaneka kwisitanza sokuqala. (1)
7.2.5 Loluphi udidi lwempixano olufumaneka kwisitanza-2? Nika isizathu
sempendulo yakho. (2)
7.2.6 Yintoni ebangele ukuba imbongi isebenzise izithetha-ntonye
kumqolo we-13? (2)
7.2.7 Ungathi yintoni isizathu sokuba inkonjane ifumaneke ehlotyeni
kuphela? (1)
7.2.8 Uqulathe ntsingiselo ni umqolo we-21? (2)
7.2.9 Ingaba kutheni isitanza sokuqala sithwele imiqolo emininzi
kunezinye izitanza? (2)
7.2.10 Ingcamango ethi iintaka zingumfuziselo weZulu: Luluvo okanye
Yinyani. Xhasa impendulo yakho. (2)
7.2.11 Yintoni injongo yembongi ngokusebenzisa imvano siphelo
kwisitanza sokugqibela? (2)
[17]
AMANQAKU ECANDELO D: 35
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2017) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 33
UMBUZO 8 (UMBUZO OMFUTSHANE)
IVAMNA BAFAZI BOLUSU: Sibongile Maputi
8.1 Funda lo mbongo ungezantsi use uphendule imibuzo elandelayo.
INTAMBANANE: Mtumane Z
1 Ntinga ntakandini!
2 Nditsho kuwe ke ntambanane
3 Intak’entingel’esibhakabhakeni,
4 Iwujongel’ezantsi won’umhlaba
5 Inge ngathi iyawuhlola.
6 Ndikhe ndikubon’undanda,
7 Maxa wamb’ud’utyityimbe,
8 Ube ngath’uyadlisela,
9 Kwabo bakubukeleyo.
10 Zange ndayibon’intak’ekwaz’ukum’emoyeni,
11 Ime ndawonye yenz’amadliselo,
12 Kodwa mhla ndabona wena ntambanane,
13 Ndabona umhlola wemihlola,
14 Umi ndawonye esibhakabhakeni,
15 Uxhents’utyityimba phezulu phaya.
16 Wena wenz’imihlali kwabany’abantu,
17 Bathi besakubon’usenza le mihlola,
18 Bangabi nakho ukuzibamba,
19 Baqhwabe izandla besombelela wena,
20 Bade bakulinganise xa utyityimbayo,
21 Baxhentse kube buhlung’amaqatha,
22 Zingashiyeki nazo izithende,
23 Ngenxa yakho ntambananendini.
24 Kodwa uyafana nothekwane,
25 Nangon’umhle nje ukwambi,
26 Azonwabi iinkukhu nguwe,
27 Zisakukubona ziyadandatheka.
28 Ngenxa yobo bubi bakho.
29 Uyawagqib’amantshontsho azo,
30 Ungafika ebaleka,
31 De atyhobeke nasematyholweni,
32 Kuba ebone wena ntambanane.
33 Kaloku akunalusini kuwo
34 Uzifaka zeyele iinzipho
35 Nakwiyukwana lentshontshwana eli,
36 Uhambe umke nalo,
37 Ukuya lee ezintabeni,
38 Ulenze isidlo sakho
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
34 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2017)
39 Yiyo le nto ungemhle kakhulu,
40 Kubantu abafuye iinkukhu,
41 Kubuyaphazamisa wena
42 Kwimizamo yabo yokuvelisa,
43 Batsho bahlwempuzeke ke bona
44 Ngenxa yakho ntambananendini.
45 Sala kakuhle ntambanane
8.1.1 Khetha impendulo echanekileyo ibe NYE kwezi zingezantsi:
Intambanane loluphi uhlobo lwesilwanyana?
(a) Yintaka
(b) Sisinambuzane
(c) Ngumntu (1)
8.1.2 Imbongi iyiyalela ukuba mayenze ntoni intambanane kwistanza
sokuqala? (1)
8.1.3 Ingaba intambanane ihlala emhlabeni okanye emthini? (1)
8.1.4 Kukuthini ukundanda? (1)
8.1.5 Le ntambanane ifana nomntu: Ngqina okanye Uchase
ngokucaphula impendulo yakho embongweni. (2)
8.1.6 Loluphi udidi lwesafobe olufumaneka kulo mqolo ungezantsi?
“Baxhentse kube buhlung’amaqatha” (1)
8.1.7 Ubuhle bentambanane bufaniswa nantoni? Chaza. (2)
8.1.8 Imbongi isebenzise oluphi udidi lwesafobe ukuveza amacala
amabini entambanane? Iyintoni injongo yoko? (2)
8.1.9 Iinzipho ezikumqolo wama-34 zingomqondiso wantoni? (2)
8.1.10 Isitanza sesihlanu sibonise imeko enjani apha kulo mbongo?
Xhasa impendulo yakho. (2)
8.1.11 Ucinga ukuba umbhali uqaqambise icala elinjani kumacala amabini
enawo intambanane? Nika isizathu sempendulo yakho. (2)
8.1.12 Lo mbongo ungawubalela koluphi udidi lwemibongo? (1)
[18]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2017) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 35
UMBUZO 8.2 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Indoda yokwenene: Manciya K.N
1. Indoda yokwenene yezindilel’umzi wayo.
2. Le nt’indoda ngumthandi wesizwe sayo
3. Le nt’indoda ngumhloniphi wesiqu sayo.
4. Indoda yokwenene ihlonel’usapho lwayo,
5. De iqwele ukuthand’umfazi wayo,
6. Yenz’imihlol’ukuhlonel’inkosi yayo.
7. Ithand’isizwe nezalaman’eziyigcinayo.
8. Intl’indod’eyinkokel’ekhokel’usapho lwayo.
9. Indoda yingcongolo phezu kweziziba zezwe layo,
10. Ezimanz’anzongonzongo iinzonzobila zezwe layo.
11. Ayijwed’indoda sel’ingxang’engxangxasini;
12. Igcin’isidima owenene’umgcini lusapho lwakhe.
13. Eyenene mwethu akulopholopho lamtshulatshu.
14. Eyokwenene ayinguy’uBhabhezilokhweni, ingcathu.
8.2.1 Lo mbongo ubhekisa kubantu besiphi isini? (1)
8.2.2 Nika isafobe esifumaneka kumqolo wesibini. (1)
8.2.3 Igama ‘indoda’ lisetyenziswe kakhulu kwimiqolo emine kwisitanza
sokuqala. Ingaba yintoni isizathu soko? (1)
8.2.4 Chaza izinto zibe NTATHU ezithandwa yindoda eyindoda. (3)
8.2.5 Chonga umqolo ocacisa ukuba indoda yintloko yekhaya. (1)
8.2.6 Imiqolo esibhozo yokuqala yahluke njani kwemithandathu
yokugqibela? (2)
8.2.7 Ucinga ukuba kutheni inyanga yeSilimela ibalulekile kwindoda
engumXhosa eMzantsi Afrika? (2)
8.2.8 Ingaba amadoda aseMzantsi Afrika anazo iimpawu zamadoda
okwenene. Ewe okanye Hayi? Xhasa impendulo yakho. (2)
8.2.9 Ithetha ukuthini imbongi xa isithi” asinguye uBhabhelezilokhweni”? (1)
8.2.10 Khetha imfano zandi kulo mbongo ungentla, uze uchaze ukuba
iphuhlisa ntoni kuloo mgca ikuwo? (2)
8.2.11 Vakalelo luni olubonakaliswa yimbongi kulo mbongo? (1)
[17]
AMANQAKU ECANDELO D: 35
AMANQAKU AMACANDELO EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.

Question paper
XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025_watermark.pdf

Question paper
XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025_watermark.pdf
Question paper
IsiXhosa FAL P1 May-June 2025.pdf

Question paper
IsiXhosa FAL P3 May-June 2025.pdf

Question paper
XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2024_watermark.pdf
Question paper
ISIXHOSA FAL P3 GR12 QP SEPT2024_watermark.pdf
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

Memorandum
XHOSA FAL P2 MEMO SEPT 2017.pdf
Question paper
XHOFAL P3 GR12 QP SEPT 2017.pdf
Question paper
IsiXhosa FAL P2 Nov 2017_hlayiso.com_.pdf
Question paper
XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT TRIAL 2017_hlayiso.com_.pdf

Question paper
ISIXHOSA FAL QP P2- GRADE 12 TRIAL 2019.pdf

Question paper
XHOFA P2 GR12 QP SEPT2016.pdf
More from Grade 12 Isixhosa Fal
Explore more published documents in this catalogue.

Memorandum
ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025_watermark.pdf

Memorandum
ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025_watermark.pdf

Memorandum
IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG.pdf
Memorandum
IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG.pdf

Memorandum
XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024.pdf
Memorandum