Afrikaans HL Grade 9 November EC 2012 Question Paper

Downloaded from hlayiso.com Province of the EASTERN CAPE EDUCATION SENIOR FASE GRAAD 9 NOVEMBER 2012 AFRIKAANS HUISTAAL PUNTE: 100 TYD: 2½ uur Hierdie vraestel bestaan uit 16 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 AFRIKAANS HUISTAAL (NOVEMBER 2012) ALGEMENE INLIGTING 1. Hierdie vraestel bestaan uit VYF afdelings: AFDELING A: LEESBEGRIP (20 punte) AFDELING B: OPSOMMING (10 punte) AFDELING C: POËSIE (10 punte) AFDELING D: TAAL IN KONTEKS (20 punte) AFDELING E: SKRYFWERK (40 punte) 2. Beantwoord AL die vrae. 3. Lees die instruksies by AL die vrae versigtig deur. 4. Begin elke afdeling op ʼn NUWE bladsy. 5. Nommer elke antwoord presies soos wat die vrae op die vraestel genommer is. 6. Laat ʼn reël tussen die antwoorde oop. 7. Skryf netjies met blou of swart ink. 8. Gee aandag aan spelling en sinskonstruksie.

Downloaded from hlayiso.com 3 AFRIKAANS HUISTAAL (NOVEMBER 2012) AFDELING A: LEESBEGRIP VRAAG 1 Lees die volgende berig uit Die Burger van 17 Maart 2012 en beantwoord dan die vrae. Brand dryf kese na chardonnay JAN GERBER hoekpas verby die plaas loop en dit Stellenbosch die trop se terrein is. 8. Mnr. André Morgenthal, 1. Dit was die onlangse brande wat kommunikasiebestuurder van die bobbejane die berge om Wines of South Africa (Wosa), het Franschhoek laat klim het. En gesê bobbejane bedreig nie werklik hulle het inderdaad die boere oesopbrengste nie. vererg. 9. “Behalwe wanneer dit ʼn kleiner 2. ʼn Trop van sowat 50 kese het die produsent soos Mark Dendy-Young onlangse parstyd so haastig en so se La Petite Ferme is, of ʼn blok lastig die plaas La Petite Ferme in wingerd is wat vir ʼn spesifieke wyn die Franschhoek-vallei se wingerde geoormerk is.” ingevaar en tot twee ton druiwe per meen monitors is die beste manier 10. Dit is egter nie net bobbejane wat week verorber, het mnr. Mark om bobbejaanskade te verhoed. vanjaar vir kleiner oeste gesorg het Dendy-Young, die plaas se Haar organisasie lei mense op in nie. bestuurder, gesê. Dit beteken dié hoedanigheid. 11. Luidens ʼn onlangse verkla-ring 1 200 tot 1 500 bottels wyn minder. 5. “Dit baat regtig nie om van die Kaapse Wynmakersgilde 3. Dendy-Young raak egter nie té bobbejane seer te maak nie,” het het “sterk wind en ideale koue, nat kwaad vir die bobbejane nie, want sy gesê en verduidelik indien een winter-en lentemaande gesorg vir hy is self ʼn omgewingsgesinde. trop verdryf word, sal ʼn ander net ʼn klein oes met uitsonderlike Hulle het ʼn monitor op die plaas sy plek inneem. vrugte en kleurintensiteit vir die om kese – wat glo veral in 6. Uiteraard was daar nog altyd meeste kultivars, veral sauvignon chardonnay belanggestel het – dop bobbejane in hul omgewing, maar blanc en cabernet sauvignon”. te hou, maar dit is onmoontlik om Dendy-Young meen die onlangse 12. Vir Dendy-Young is die kleiner ʼn bobbejaan agter elke bult te brande het die bobbejane die oes ook nie net slegte nuus nie: gaan haal. wingerde ingedryf op soek na kos. “Die gehalte is fantasties.” 4. Me. Jenni Trethowan, 7. Hy meen sy plaas het veral medestigter van Baboon Matters, deurgeloop omdat die Fransch- 1.1 Watter idiomatiese naam vir bobbejane word in die leesstuk gebruik? (1) 1.2 Gee TWEE bewyse uit die leesstuk dat die skade, wat die bobbejane aangerig het, nie min was nie. (2) 1.3 1.3.1 Watter maatreël het La Petite Ferme teen die bobbejane gebruik? (1) 1.3.2 Noem TWEE redes waarom hulle juis op dié opsie besluit het. (2) 1.4 Verduidelik hoe, “om ʼn bobbejaan agter elke bult te gaan haal”: 1.4.1 letterlik (1) 1.4.2 en figuurlik verstaan kan word. (1) 1.5 Wat het veroorsaak dat die bobbejane juis vanjaar dié wingerd getakel het? (2)

Downloaded from hlayiso.com 4 AFRIKAANS HUISTAAL (NOVEMBER 2012) 1.6 Watter verskil is daar in die boere se houding in paragraaf 1 en 3? Gebruik jou eie woorde en nie dié van die leesstuk nie. (1) 1.7 Die kleiner oeste het ook sekere voordele vir die boere gehad. Skryf DRIE sulke voordele neer. (3) [14] VRAAG 2 Bestudeer die volgende spotprent uit Die Burger, 29 Junie 2012 en beantwoord dan die vrae. 2.1 Op watter moderne tendens lewer die spotprent kommentaar? (1) 2.2 Verduidelik die muis se woorde: “Hulle ly ʼn vreetsame bestaan”, volledig. (2) 2.3 2.3.1 Na aanleiding van watter baie bekende sprokie van Grimm is die spotprent geteken? (1) 2.3.2 Gee TWEE visuele bewyse vir jou antwoord in VRAAG 2.3.1. (2) [6] TOTAAL AFDELING A: 20

Downloaded from hlayiso.com 5 AFRIKAANS HUISTAAL (NOVEMBER 2012) AFDELING B: OPSOMMING VRAAG 3 Lees die onderstaande berig uit Lig van Augustus 2012 aandagtig deur en voer dan die opdrag uit. SOM DIE PRAKTIESE WENKE AAN OUERS HOE OM MEER TYD VIR HUL KINDERS TE HÊ IN SEWE VOLSINNE OP.  Skryf jou sewe sinne puntsgewys onder mekaar neer.  Jy moet een sin oor elke feit skryf.  Jy mag jou eie woorde gebruik.  Jou opsomming mag nie langer as 50 woorde wees nie.  Dui die getal woorde wat jy gebruik het aan die einde van jou opsomming aan.  Jy sal streng gepenaliseer word as jy nie die aanwysings volg nie. HELP! Waar kry ek tyd vir my kinders? Me. Mart-Mari Snyman, ʼn lewensafrigter van Johannesburg, help ouers om hulle tyd beter te bestuur. Sy gee die volgende wenke aan werkende ma’s: Terwyl jy in elk geval kook, is dit die moeite werd om sommer baie te kook. Vries dit wat oorbly vir later. Jy kan ook een keer per maand oor ʼn naweek ʼn paar etes voorberei terwyl Pa die kinders besig hou. Niemand kan deesdae die mag van TV onderskat nie. Dit is belangrik om die kyktyd te beperk. Lees eerder ʼn boek saam met jou kind of speel ʼn bordspeletjie as om TV te kyk. Aandete is die mees onderskatte tyd van die dag. Dit gee almal ʼn kans om tot rus te kom ná die dag se bedrywighede – al wat julle dan kán doen, is om te eet en te gesels. Dit neem net sowat ʼn kwartier per aand om julle volgende dag te beplan. Pak die babasak en sorg dat jou ouer kinders hul skooltasse pak en hulle klere gereed het vir die volgende dag. Beplan jou eie uitrusting en haal dit vanaand al uit die kas uit. Dié van ons wat in die stad bly, bestee gewoonlik baie tyd op die pad. Die tyd in die motor hoef nie ʼn strestyd te wees nie. Gebruik die tyd wat julle skool toe en terug ry om te gesels oor ditjies en datjies, die dag se dinge by die skool, maak rympies op of sing saam. Daar is ʼn gesegde wat sê dat blink ogies belangriker is as blink deurknoppe. Jou huis hoef nie eksie-perfeksie te wees nie. ʼn Bietjie stof maak nie van jou ʼn slegter mens nie. As jy dit kan bekostig, kry iemand om jou ʼn paar keer per week in dié huis te help, of koop ʼn skottelgoedwasser. Elke lid van die gesin kan met takies help. Onderhandel met jou werkgewer sodat jy dalk fleksie-ure kan werk, bv. ʼn halfuur vroeër begin en ʼn halfuur vroeër huis toe gaan. Dit kan jou waardevolle tyd in die verkeer bespaar, jy kan jou kinders vroeër oplaai en rustiger aandete aan die gang kry. Jy kan ook met jou baas reël om ʼn korter etensuur te kry of om werkure later in te haal as jy ʼn belangrike sportwedstryd wil bywoon. [Verwerk en verkort] TOTAAL AFDELING B: 10

Downloaded from hlayiso.com 6 AFRIKAANS HUISTAAL (NOVEMBER 2012) AFDELING C: POËSIE VRAAG 4 Lees die volgende gedig en beantwoord dan die vrae. My siel, Pa deur Marie van Rensburg 1. Hoeveel ekstra vakke, Pa? Dux-leerling? Is dit wat Pa vra? Die prestasies, Pa, al is dit top, galgtou oor my kop, 5. En my siel, Pa ... Kan ek ʼn klein-klein stukkie terug vra? Pa, hoeveel eerstes by die wenpaal, rekords moet ek nog behaal? Hoeveel keer op die rostrum, Pa, 10. met ʼn Achilleshiel wat pla? Maar my siel, Pa ... Kan ek ʼn klein-klein stukkie terug vra? Pa, S.A.-skolespan speel ek al twee jaar, Pa se Cravenweek is geëwenaar. 15. Hoe hoog moet die turksvy-kind in die lynstaan spring om Pa eer te bring? Maar my siel, Pa ... Kan ek ʼn klein-klein stukkie terug vra? 20. Pa, is Pa nooit tevrede met die ewebeeld wat oor my vou soos ʼn donker kleed? Pa is mos my proto, ek maar net Pa se foto! Maar my siel, Pa ... 25. Kan ek ʼn klein-klein stukkie terug vra? [Uit: Losvoor, Shuter & Shooter, 1993] Woordverklarings: Dux-leerling: Die leerder wat die beste op akademiese gebied in sy graad vaar. Rostrum: Die verhogie waarop die wenners, wat die eerste drie plekke verower, staan om hul medaljes te ontvang.

Downloaded from hlayiso.com 7 AFRIKAANS HUISTAAL (NOVEMBER 2012) Achilleshiel: Jou enigste kwesbare plek. (Achilles was die bekende Griekse held van die Trojaanse oorlog. Hy het gesterf toe ʼn pyl hom in die hak getref het – die enigste plek waar sy oorlogsmondering hom nie beskerm het nie.) Cravenweek: ʼn Rugbytoernooi vir provinsiale skoolspanne tydens die Junie- vakansie elke jaar. Ewebeeld: Iemand wat presies soos ʼn ander lyk; jou dubbelganger. Proto: Die eerste voorbeeld van iets. 4.1 Haal TWEE woorde uit die gedig aan om te bewys dat die seun nog op skool is. (2) 4.2 Verduidelik in jou eie woorde waarom die seun so ongelukkig is. (2) 4.3 Wat bedoel die spreker met “top” in reël 3? (1) 4.4 Benoem die beeldspraak in “galgtou oor my kop” (reël 4). (1) 4.5 Aan watter sportsoort neem die spreker in die tweede strofe deel? (1) 4.6 Waarom sien die spreker homself as ʼn “turksvy-kind” (reël 15)? (1) 4.7 Wat word ʼn strofe genoem wat uit SES reëls bestaan? (1) 4.8 Benoem die rymskema in die gedig. (1) [10] TOTAAL AFDELING C: 10

Downloaded from hlayiso.com 8 AFRIKAANS HUISTAAL (NOVEMBER 2012) AFDELING D: TAALWERK IN KONTEKS VRAAG 5 5.1 Lees die volgende verwerkte brokkie uit Jip, 7 Mei 2012 en voer dan die opdragte uit. Daar’s nié so baie visse nie Het iemand jou al getroos met die woorde “Toemaar, daar is baie visse in die see”? Wel, daar is toe nie so baie visse in die see nie. Volgens nuwe navorsing raak jy gemideld net vier keer in jou lewe verlief! Nog erger is dat vier (5.1.7) ............. elke tien mense verlief raak op iemand wat nie dieselle voel nie. Ai! 5.1.1 Wat beteken die idioom: “Daar’s baie visse in die see”? (1) 5.1.2 Skryf die sin: “Toemaar, daar is baie visse in die see” in die indirekte rede. Begin met: Iemand sê ... (2) 5.1.3 Gee die intensiewe vorm van “nuwe”. (1) 5.1.4 Vorm ʼn persoonsnaam van “navorsing”. (1) 5.1.5 TWEE spelfoute is in die brokkie begaan. Verbeter enige EEN van dié twee woorde se spelwyse. (1) 5.1.6 Skryf die korrekte vorm van die woord tussen hakies neer. Die seun se (verlief) veroorsaak dat hy nie aandag aan sy skoolwerk gee nie. (1) 5.1.7 Voltooi die sin deur slegs die korrekte voorsetsel in te vul. (1)

Downloaded from hlayiso.com 9 AFRIKAANS HUISTAAL (NOVEMBER 2012) 5.2 Lees die volgende rubriek uit Die Burger van 4 Junie 2012 en voer dan die opdragte uit. Vandag wat was Die akteur Dennis Weaver is in 1924 gebore. Die (5.2.1)………. Angelina Jolie is 37. 358 jaar gelede (1654): Jan van Riebeeck skryf in sy dagboek dat Tafelbaai elke dag vol walvisse is. 214 jaar gelede (1798): Glacomo Casanova, van Venesië, sterf op die ouderdom van 73 jaar. 68 jaar gelede (1944): Opgewonde wetenskaplikes maak bekend dat ʼn reuse- alk wat gemeen is uitgesterf het, in Ysland gevind is. 39 jaar gelede (1973): ʼn Russiese vliegtuig ontplof by die Paryse lugskou. Die bemanningslede sterf saam met 27 mense op die grond. 5.2.1 Gee die vroulike vorm van “akteur”. (1) 5.2.2 Skryf 358 in woorde. (1) 5.2.3 Wanneer noem ons ʼn man ʼn Casanova? (1) 5.2.4 Kies die korrekte vorm: Die reuse-alk is ʼn wonderlike (vonds/fonds). (1) 5.2.5 Waarom word “reuse-alk” met ʼn koppelteken geskryf? (1) 5.2.6 Gee ʼn sinoniem (dieselfde betekenis) vir “opgewonde” soos dit in die leesstuk gebruik is. (1) 5.2.7 Gee die antoniem (teenoorgestelde) van “bemanningslede”. (1)

Downloaded from hlayiso.com 10 AFRIKAANS HUISTAAL (NOVEMBER 2012) 5.3 Lees die onderstaande strokie uit Die Burger van 20 Julie 2012 en beantwoord dan die vrae. 5.3.1 Gee die vergrotende vorm van “gewild”. (1) 5.3.2 Watter skryfteken ontbreek in die tweede praatborrel in Groeipyne se raampie 1? Skryf die sin oor en vul die skryfteken in. (1) 5.3.3 Identifiseer uit Stoffel se laaste raampie in die sin: “Liz kan nie haar grimering opspoor nie”, die volgende: 5.3.3.1 gesegde (1) 5.3.3.2 onderwerp (1) 5.3.3.3 voorwerp (1) TOTAAL AFDELING D: 20

Downloaded from hlayiso.com 11 AFRIKAANS HUISTAAL (NOVEMBER 2012) AFDELING E: SKRYFWERK VRAAG 6 INSTRUKSIES 1.1 Kies EEN van die volgende onderwerpe en skryf dan ʼn OPSTEL van 250 – 300 woorde. 1.2 Jy moet jou werk deeglik BEPLAN, REDIGEER en jou skryfstuk PROEFLEES. Die beplanning moet gedoen word voordat jy die opstel skryf. 1.3 Dui jou beplanning duidelik aan met die woord “beplanning” sodat daar nie verwarring kan ontstaan oor watter stuk jou finale stuk is nie. 1.4 Nommer die skryfstuk net soos op die vraestel. 1.5 Voorsien die skryfstuk van ʼn gepaste titel/opskrif. 1.6 Die skryfstukke moet jou eie oorspronklike werk wees. 1.7 Jy mag nie plagiaat pleeg nie. 1.8 Die titel word nie in aanmerking gebring as die woorde getel word nie. 1.9 Dui die getal woorde wat jy gebruik het aan. 1.10 Skryf netjies en leesbaar. 1.11 Gebruik die ekstra inligting, illustrasies en foto’s net as stimulus. 1.12 Onderwerpe kan letterlik of figuurlik verstaan word. 6.1 Oorlog op die kerkbasaar. Die reuk van pannekoek en kaneelsuiker. Lang toue mense by die nageregtafel. ʼn Roesemoes. Dogtertjies met blink ogies wat popklere koop. Seuntjies jaag mekaar. Tannies en ooms kuier in die teetuin en praat oor die weer en hul kleinkinders. 6.2 Dit noem ek ʼn held!

Downloaded from hlayiso.com 12 AFRIKAANS HUISTAAL (NOVEMBER 2012) 6.3 Dit sneeu in my wêreld! [Die Burger, 17 Julie 2012] 6.4 Doodskis in die tegnologie-klaskamer

Downloaded from hlayiso.com 13 AFRIKAANS HUISTAAL (NOVEMBER 2012) 6.5 As ek ʼn superheld kon wees ... [Huisgenoot, 14 Julie 2011] 6.6 Gebruik EEN van die volgende foto’s of illustrasies as inspirasie en verskaf jou eie titel. 6.6.1 [Weg, Oktober 2010]

Downloaded from hlayiso.com 14 AFRIKAANS HUISTAAL (NOVEMBER 2012) 6.6.2 [Weg, Mei 2010] 6.6.3 [Weg, Julie 2010]

Downloaded from hlayiso.com 15 AFRIKAANS HUISTAAL (NOVEMBER 2012) 6.6.4 [Weg, Julie 2010] 6.7 [Vrouekeur, 7 September 2007]

Downloaded from hlayiso.com 16 AFRIKAANS HUISTAAL (NOVEMBER 2012) 6.8 Verskaf jou eie titel. [Sarie, Junie 2011] 6.9 Nuwejaarsvoorneme(ns) 6.10 [Huisgenootpols, Herfs 2008] TOTAAL AFDELING E: 40 GROOTTOTAAL: 100