Afrikaans HL Grade 9 Paper 2 November Mock 2026 Memo

hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 9 eksamenvoorbereiding WWW.HLAYISO.COM SENIOR FASE EINDEJAARSEKSAMEN GRAAD 9 AFRIKAANS HUISTAAL V2 NOVEMBER 2026 (PROEF) NASIENRIGLYNE PUNTE: 50 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 7 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 2 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase – Nasienriglyne ALGEMENE ASSESSERINGSRIGLYNE Gebruik die volgende simbole by die nasien van skryfwerk ter wille van eenvoud en eenvormigheid: VERDUIDELIKING SIMBOOL BESKRYWING Punktuasiefout ◦ Omkring die fout Spelfout Dubbelstreep onder die woord Foutiewe woordgebruik Lang streep onder die woord Woordorde ( )↷ Hakies en pyltjie Woord(e) weggelaat ^ Weglaatteken Tye verwar T Hoofletter T in die kantlyn Herhaling van gedagtes H Letter H in die kantlyn Engelse woord gebruik E Letter E bo die woord Paragraafindeling [ Begin van ’n nuwe paragraaf Onduidelik/onverstaanbaar ? Vraagteken in die kantlyn Erkenning van goeie ✓ Regmerkie bo goeie taalgebruik, idees of taalgebruik uitdrukkings AFDELING A: OPSTEL AFDELING A word volgens die rubriek uit 30 geassesseer (bl. 7). Die kandidaat mag slegs oor EEN onderwerp of prent skryf. Hy/Sy mag enige soort opstel skryf wat pas by sy/haar interpretasie van die onderwerp. Slegs die finale poging word nagesien. Indien dit onduidelik is wat die finale poging is, word die eerste opstel nagesien. Dui aan die einde van die opstel die punte soos volg aan (voorbeeld): Inhoud en beplanning: I = 13 Taal, styl en redigering: T=6 Struktuur: S=2 Totaal (onder die opstel, regs): 21 Dra die punt uit 30 oor na die begin van die opstel (by die beplanning). Indien die punt op ’n halwe punt eindig (bv. 20½), word dit na bo afgerond (21). Lengte: ’n Opstel wat aansienlik korter as 250 woorde is, word nie hoër as “Gemiddeld” vir Struktuur geplaas nie. Moenie punte aftrek vir ’n opstel wat effens langer is nie, maar slegs die eerste ongeveer 300 woorde word vir inhoud oorweeg indien die opstel baie lank is. VRAAG 1 Riglyne: Assesseer die opstel sonder vooroordeel, vanuit die kandidaat se oogpunt en volgens sy/haar interpretasie. Die moontlikhede hieronder is nie bindend nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 3 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase – Nasienriglyne 1.1 Die dag toe die krag vir ’n week uitgegaan het Leen hom tot ’n verhalende of beskrywende opstel: hoe die gesin/gemeenskap sonder krag klaarkom (kers- en vuurlig, koue kos, geen selfoon of internet nie, eksamenvoorbereiding in die donker), probleme wat ontstaan (bederfde kos, veiligheid, ’n siek familielid) en wat die kandidaat daaruit leer (bv. gesinsamehorigheid, waardering vir gewone dinge). Die opstel moet oor die hele week strek of duidelik op die gevolge van die week fokus, met ’n bevredigende slot. ’n Figuurlike interpretasie (bv. ’n “donker” week in die kandidaat se lewe) is aanvaarbaar mits dit duidelik aan die titel gekoppel word. [30] 1.2 Die laaste ding wat ek verwag het toe ek die klaskamerdeur daardie oggend oopmaak, was … ’n Verhalende opstel. Die gegewe sin moet die eerste sin van die opstel wees (die kandidaat word nie gepenaliseer as hy/sy dit effens aanpas nie, maar wel as die verhaal glad nie by die sin aansluit nie). Moontlikhede: ’n verrassingspartytjie, ’n nuwe onderwyser, ’n verwoeste klaskamer, ’n dier in die klas, ’n droom. Die verrassing moet logies ontwikkel en die verhaal moet ’n bevredigende slot hê. Die kandidaat gee ’n eie titel; die beginsin self is nie die titel nie. [30] 1.3 Selfone hoort nie in die klaskamer nie. ’n Argumenterende opstel (die kandidaat stem saam of verskil en verdedig sy/haar standpunt deurgaans) of ’n beredeneerde opstel (albei kante gebalanseerd bespreek met ’n gemotiveerde gevolgtrekking). Die kandidaat mag die menings van leerders A en B gebruik, maar moet eie argumente byvoeg en nie die menings net oorskryf nie. Moontlike argumente vir ’n verbod: afleiding en swak konsentrasie; kuberafknouery; kul in toetse; diefstal en ongelykheid (nie almal het ’n slimfoon nie); minder persoonlike kontak. Moontlike argumente teen ’n verbod: aanlyn woordeboeke en navorsing; opvoedkundige toeps; veiligheid en kontak met ouers; voorbereiding vir ’n digitale wêreld; reëls kan gebruik reguleer eerder as om dit te verbied. Die titel moet aangespreek word; ’n opstel wat net oor selfone in die algemeen skryf, word nie hoër as “Gemiddeld” vir Inhoud geplaas nie. [30] 1.4 Saterdagoggend in my dorp/stad ’n Beskrywende opstel. Die kandidaat beskryf ’n spesifieke besige plek (mark, taxistaanplek, winkelsentrum, sportveld) en betrek al vyf sintuie: wat hy/sy sien (kleure, mense, bewegings), hoor (smouse wat roep, musiek, toeters), ruik (vetkoek, uitlaatgasse, vars brood), proe (boerewors, ’n koeldrank) en voel (die son, die gedrang, ’n stamp). Beeldspraak, lewendige byvoeglike naamwoorde en ’n duidelike stemming word verwag. ’n Opstel wat slegs ’n storie vertel sonder beskrywing, of minder as vyf sintuie gebruik, word nie hoër as “Gemiddeld” vir Inhoud geplaas nie. [30] 1.5 Die mens wat ek oor tien jaar wil wees ’n Bespiegelende (of beskrywende) opstel: die kandidaat dink na oor sy/haar drome, beroep, waardes, karaktereienskappe en verhoudings oor tien jaar, en oor wat hy/sy nou (bv. met vakkeuses in graad 9) moet doen om daar te kom. Die toon is persoonlik en eerlik. ’n Blote lys van besittings (motor, huis) sonder nadenke oor die mens wat hy/sy wil word, is nie voldoende nie. [30] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 4 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase – Nasienriglyne 1.6.1 Prent: ’n leerder met ’n skooltas by ’n kruispad met twee padwysers met vraagtekens Moontlike interpretasies: keuses (vakkeuse, vriende, reg of verkeerd), onsekerheid oor die toekoms, ’n letterlike reis waartydens die kandidaat verdwaal, groepsdruk, ’n keerpunt in die lewe. Enige opstelsoort is aanvaarbaar mits die kandidaat duidelik op die prent reageer en sy/haar eie titel gee. [30] 1.6.2 Prent: ’n hond agter ’n toe hek wat in ’n leë straat afkyk; ’n skooltas op die sypaadjie; skemer Moontlike interpretasies: lojaliteit en wag (die hond wag vir sy eienaar), ’n vermiste kind (die skooltas), eensaamheid, verlies of rou, ’n ongeluk, ’n verhaal vanuit die hond se perspektief. Verhalende opstelle met spanning of emosie sal waarskynlik oorheers; ’n beskrywende of bespiegelende benadering is ook aanvaarbaar mits dit aan die prent gekoppel word. [30] TOTAAL AFDELING A: 30 SOORTE OPSTELLE (KORT RIGLYN) • Verhalend: ’n Boeiende storie met ’n duidelike storielyn, oortuigende karakters en agtergrond, ’n treffende inleiding en ’n bevredigende of verrassende slot; gewoonlik in die verlede tyd. • Beskrywend: Die onderwerp word so lewendig beskryf dat die leser dit kan beleef; waarneming met al vyf sintuie, oorspronklike beeldspraak, stemming en atmosfeer. • Argumenterend: Subjektief; die skrywer neem ’n duidelike standpunt in en verdedig dit enduit met oortuigende argumente en retoriese vrae. • Beredeneerd: Objektief; albei kante word gebalanseerd bespreek en die slot gee ’n gemotiveerde gevolgtrekking. • Bespiegelend: Die skrywer dink oor ’n idee, droom of moontlikheid na en weeg dit op; persoonlik van aard; ’n vaste gevolgtrekking is nie noodsaaklik nie. Struktuur van die opstel: Inleiding (treffend, stel die onderwerp bekend), liggaam (verskeie paragrawe, elk met ’n kernsin) en slot (rond af, vat saam of gee die finale standpunt). Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 5 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase – Nasienriglyne AFDELING B: TRANSAKSIONELE TEKS AFDELING B word volgens die rubriek uit 20 geassesseer (bl. 7). Slegs EEN teks word nagesien. Indien dit onduidelik is wat die finale poging is, word die eerste teks nagesien. Die formaat moet oorwegend korrek wees en die opdrag moet uitgevoer word. Dui aan die einde van die teks die punte soos volg aan (voorbeeld): Inhoud, beplanning en formaat: IBF = 9 Taal, styl en redigering: TSR = 6 Totaal (onder die teks, regs): 15 VRAAG 2 2.1 INFORMELE BRIEF Fokus: Die brief moet TWEE aspekte dek: (1) watter vakke die kandidaat vir graad 10 oorweeg EN waarom (belangstellings, sterk punte, loopbaandrome, bv. Wiskunde en Fisiese Wetenskappe vir ingenieurswese, Rekeningkunde vir ’n finansiële beroep), en (2) ’n duidelike versoek om raad (bv. Wiskunde of Wiskundige Geletterdheid, hoe swaar die werkslading is). Indien slegs EEN aspek aangespreek word, word Inhoud, beplanning en formaat nie hoër as “Elementêr” (5–6) geplaas nie. • Skrywer se adres regs bo; datum daaronder, voluit geskryf, bv. 24 Oktober 2026. • Informele aanhef links, bv. Liewe Thabo/Liewe Niggie Anri. • Inleiding, liggaam (paragrawe) en slot; hartlike, informele toon. • Geen leestekens in die adres nie; informele afsluiting, bv. Groete of Jou neef, gevolg deur die skrywer se naam. [20] 2.2 DAGBOEKINSKRYWING Fokus: Terugblik op die jaar (hoogtepunte en laagtepunte, bv. ’n sportprestasie, ’n vriendskap wat verbrokkel het, moeilike vakke) EN vooruitskouing (vakansie, graad 10, voornemens). Gevoelens moet duidelik na vore kom. Indien net die terugblik OF net die vooruitskouing aangespreek word, word IBF nie hoër as “Elementêr” (5–6) geplaas nie. • Datum (en eventueel tyd) bo-aan, bv. Donderdag 26 November 2026, 21:30. • Aanhef soos Liewe Dagboek is opsioneel. • Eerste persoon; informele, persoonlike en reflektiewe toon; emosies word openhartig uitgedruk. • Verlede tyd vir die terugblik en toekomende tyd vir die vooruitskouing. [20] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 6 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase – Nasienriglyne 2.3 TOESPRAAK Fokus: ’n Afskeidstoespraak namens die graad 9-leerders: herinneringe aan die Senior Fase, dank aan onderwysers en ouers, goeie wense vir maats wat na ander skole of kolleges gaan, en ’n motiverende boodskap vir die toekoms. • Gepaste aanspreekvorm, bv. Meneer die hoof, geagte onderwysers, ouers en medeleerders. • Treffende inleiding; logiese liggaam; sterk slot (bv. ’n aanhaling of oproep) en Dankie. • Retoriese middele, bv. retoriese vrae, herhaling, ’n humoristiese anekdote; direkte aanspreek van die gehoor. • Formele, maar hartlike toon. [20] 2.4 ADVERTENSIE Fokus: Die advertensie moet die leser oortuig om die markdag by te woon en die noodsaaklike inligting gee. • Pakkende opskrif/slagspreuk, bv. Kom proe, speel en lag! • Noodsaaklike besonderhede: WAT (markdag), WANNEER (Saterdag 21 November; tyd), WAAR (skoolterrein; adres), WAAROM (geld vir ’n skooluitstappie), toegangsprys (indien enige), kontakbesonderhede. • Wat aangebied word: kosstalletjies, speletjies, vermaak. • Oorredende taal: imperatiewe, uitroepe, superlatiewe, direkte aanspreek (jy), kort en bondige sinne; ’n uitnodigende slot. • Geen punte word vir tekeninge of versierings toegeken nie; die uitleg moet egter duidelik en logies wees. Die woordtelling sluit die inligting in die advertensie in. [20] TOTAAL AFDELING B: 20 GROOTTOTAAL: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 7 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase – Nasienriglyne ASSESSERINGSRUBRIEK VIR DIE OPSTEL – HUISTAAL GRAAD 9 [30 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD EN Hoë 17–18 13–14 10 6–7 2–3 BEPLANNING vlak Respons Respons baie Respons Wisselvallige Respons grootliks (18) uitsonderlik en bo goed; idees bevredigend; idees samehang; idees irrelevant; idees Respons en verwagting; idees relevant en redelik onduidelik en nie deurmekaar; geen idees; intelligent en interessant; samehangend en oorspronklik nie; organisasie nie organisering oorspronklik; organisasie baie oortuigend; min bewys van van idees; uitsonderlike goed en redelike organisasie bewustheid organisasie en samehangend organisasie van doel, samehang gehoor en (inleiding, liggaam, konteks slot) Lae 15–16 11–12 8–9 4–5 0–1 vlak Respons Respons goed; Respons Idees los en Geen poging om uitmuntend, maar idees relevant; bevredigend, maar verwarrend; skaars by die onderwerp sommige treffende organisasie goed verval soms in bewys van te hou nie; sonder eienskappe en samehangend onduidelikheid; ’n organisasie fokus ontbreek; knap mate van organisasie en organisasie samehang TAAL, STYL 8–9 6–7 4–5 2–3 0–1 EN Toon, register, styl Baie gepaste toon Gepaste toon en Toon en Taal REDIGERING en woordeskat en woordeskat; woordeskat; taal woordeskat minder onverstaanbaar; (9) hoogs gepas; taalgebruik dra betekenis gepas; baie woordeskat so Toon, register, taalgebruik effektief; grootliks voldoende oor; ’n basiese beperk dat dit nie styl, indrukwekkend; foutvry paar foute taalgebruik; sin maak nie woordkeuse, feitlik foutvry na verskeie foute grammatika, proeflees en spelling en redigering punktuasie STRUKTUUR 3 2½ 2 1–1½ 0–½ (3) Uitstekende Logiese Relevante detail Sommige punte Noodsaaklike Paragraaf- ontwikkeling van ontwikkeling; sinne ontwikkel; sinne en geldig; sinne en punte ontbreek; ontwikkeling en die onderwerp; en paragrawe paragrawe goed paragrawe foutief; opstel maak nie sin sinskonstruksie; sinne en logies en gekonstrueer; lengte te lank/kort nie; lengte baie lengte paragrawe gevarieerd; lengte lengte amper verkeerd uitsonderlik korrek korrek gekonstrueer; lengte korrek LET WEL: Die kriteria vir Inhoud en beplanning is in elke vlak in ’n hoë en ’n lae subkategorie verdeel. Taal en Struktuur word nie in hoë en lae vlakke verdeel nie. Die drie punte word bymekaargetel (maksimum 18 + 9 + 3 = 30). Gebruik die rubriek holisties: ’n kandidaat se punte vir Taal en Struktuur sal gewoonlik nie meer as een vlak van die Inhoud-punt verskil nie. ASSESSERINGSRUBRIEK VIR TRANSAKSIONELE TEKSTE – HUISTAAL GRAAD 9 [20 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD, 11–12 9–10 7–8 5–6 0–4 BEPLANNING EN Uitgebreide kennis Baie goeie kennis Redelike kennis van Matige kennis van Geen kennis van FORMAAT (12) van die vereistes van die formaat; die vereistes van die die teks; wyk die teks nie; inhoud Respons op opdrag; van die teks; skryf inhoud koherent en teks; behou meestal plek-plek van die irrelevant of kennis van die gedissiplineerd, goed uitgebrei; fokus; die meeste onderwerp af; net verwarrend; formaat formaat van die teks; behou fokus; alle feitlik alle aspekte aspekte van die een aspek van die ontbreek of bewustheid van doel, aspekte van die van die opdrag opdrag gedek; opdrag gedek; heeltemal foutief gehoor en konteks opdrag volledig gedek; formaat baie formaat grotendeels verskeie gedek; formaat goed korrek formaatfoute uitmuntend TAAL, STYL EN 7–8 6 5 3–4 0–2 REDIGERING (8) Grammatikaal Baie goed Goed saamgestel Samestelling Taal Toon, register, styl, akkuraat en briljant saamgestel en en lees maklik; toon basies; register nie onverstaanbaar; woordkeuse, saamgestel; register akkuraat; geskikte en register meestal altyd geskik nie; woordeskat baie grammatika, spelling hoogs geskik vir styl, toon en geskik; ’n paar verskeie foute beperk; register en punktuasie; lengte doel en gehoor; register; grootliks foute; lengte amper belemmer die vloei; heeltemal ongeskik feitlik foutvry; lengte foutvry; lengte korrek lengte te lank/kort korrek korrek LET WEL: Indien die kandidaat ’n ander teks as die gevraagde skryf (bv. ’n formele brief in plaas van ’n vriendskaplike brief), word Inhoud, beplanning en formaat nie hoër as “Elementêr” geplaas nie. Die twee punte word bymekaargetel (maksimum 12 + 8 = 20). Kopiereg voorbehou