Afrikaans HL Grade 9 P1 November Mock 2026 Question Paper

Proef hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 9 eksamenvoorbereiding WWW.HLAYISO.COM SENIOR FASE EINDEJAARSEKSAMEN GRAAD 9 AFRIKAANS HUISTAAL V1 NOVEMBER 2026 (PROEF) PUNTE: 70 TYD: 2 uur Hierdie vraestel bestaan uit 10 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 2 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase Proef INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Hierdie vraestel bestaan uit DRIE afdelings: AFDELING A: Leesbegrip (30) AFDELING B: Opsomming (10) AFDELING C: Taalstrukture en -konvensies (30) 2. Lees AL die instruksies noukeurig deur. 3. Beantwoord AL die vrae. 4. Begin ELKE afdeling op ’n NUWE bladsy. 5. Trek ’n streep ná elke afdeling. 6. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 7. By meerkeusevrae skryf jy slegs die vraagnommer en die letter (A–D) van die korrekte antwoord neer, byvoorbeeld 1.20 D. 8. Laat ’n reël oop ná elke antwoord. 9. Skenk veral baie aandag aan spelling en sinskonstruksie. 10. Voorgestelde tydsindeling: AFDELING A: 50 minute AFDELING B: 30 minute AFDELING C: 40 minute 11. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 3 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase Proef AFDELING A: LEESBEGRIP VRAAG 1 Lees en kyk na die tekste hieronder en beantwoord die vrae wat volg. TEKS A: ARTIKEL DIE MEISIE WAT DIE KAROO-HEMEL LEES Hoe ’n tiener van Sutherland haar oë op die sterre hou 1 Dit is tienuur op ’n Saterdagaand in Junie, en die temperatuur op Sutherland het reeds tot onder vriespunt gedaal. Die meeste inwoners van die klein Karoodorpie sit lankal voor ’n warm kaggel. Maar op die plat dak van haar ouers se huis staan Lerato Jansen (15), toegedraai in drie truie en ’n gebreide mus, met haar oog teen die lens van ’n tweedehandse teleskoop. “Die koue is niks,” sê sy, terwyl 5 haar asem soos rook voor haar mond hang. “Die hemel betaal my elke aand terug.” 2 Sutherland staan bekend as een van die koudste dorpe in Suid-Afrika, maar ook as een van die beste plekke ter wêreld om na die sterre te kyk. Die lug hier is droog en helder, en omdat die dorp ver van groot stede af lê, is daar byna geen 10 ligbesoedeling nie. Dit is juis hoekom sterrekundiges van regoor die wêreld na die heuwels buite die dorp kom, waar van die grootste teleskope in die suidelike halfrond staan. 3 Lerato se liefde vir die sterre het in graad 6 begin, toe haar klas ’n besoek aan die sterrewag gebring het. “Die gids het gesê die lig van sommige sterre wat ons 15 sien, het duisende jare gereis om ons oë te bereik,” onthou sy. “Ek het besef ek kyk eintlik terug in die tyd. Van daardie dag af was ek verlore.” 4 Haar ouers, wat ’n klein padstalletjie langs die hoofpad bedryf, kon nie ’n duur teleskoop bekostig nie. Daarom het Lerato twee jaar lank elke naweek by die padstal gewerk en haar fooitjies in ’n ou koffieblik gespaar. Toe sy uiteindelik 20 genoeg geld bymekaar gehad het, het ’n afgetrede sterrekundige van die dorp vir haar sy ou teleskoop teen die helfte van die prys verkoop. “Vir my was dit soos goud,” sê sy. 5 Vandag hou Lerato elke Vrydagaand ’n “sterreaand” vir die kinders van haar buurt. Sy wys hulle die Suiderkruis, die gordel van Orion en, as hulle gelukkig 25 is, die ringe van Saturnus. Party van die kinders het nog nooit deur ’n teleskoop gekyk nie. “Jy moet hulle gesigte sien wanneer hulle die maan se kraters vir die eerste keer sien,” vertel sy met ’n glimlag. 6 Maar Lerato is bekommerd. Selfs in die Karoo word die nag elke jaar ’n bietjie helderder. Nuwe straatligte, beligte advertensieborde en sekuriteitsligte wat 30 heelnag brand, steel stukkie vir stukkie van die donker. Kenners waarsku dat meer as ’n derde van die mensdom nie meer die Melkweg met die blote oog kan sien nie. “Ons stede het die sterre afgeskakel,” sê Lerato. “As ons nie oppas nie, sal ons kinders eendag net uit boeke weet hoe die Melkweg lyk.” Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 4 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase Proef 7 Daarom het sy saam met haar skool se omgewingsklub ’n veldtog begin. Hulle 35 vra inwoners om buiteligte na onder te laat skyn, om ligte af te skakel wanneer dit nie nodig is nie en om sagte geel eerder as helder wit gloeilampe te gebruik. Die munisipaliteit het al belowe om die nuwe straatligte in die hoofstraat te vervang. 8 Lerato se droom is om eendag ’n astrofisikus te word. “Ek wil weet hoe die heelal begin het,” sê sy. Haar wetenskaponderwyser, mnr. Pieter Ntsane, twyfel nie of 40 sy dit sal regkry nie. “Sy is self ’n ster,” sê hy. “En soos die sterre help sy ander mense om in die donker hul pad te vind.” 9 Dit is byna middernag. Lerato se vingers is lam van die koue, maar sy wil nog een ding sien: die planeet Jupiter wat stadig oor die heuwel opkom. “Net nog vyf minute!” roep sy vir haar ma, wat by die trap staan en wag. Ons weet albei dat 45 dit nie die laaste vyf minute gaan wees nie. [Eksaminator se eie teks. Die name van persone is fiktief.] TEKS B: SPOTPRENT Ma, die app sê daar is Dan is jou app seker meer as 2 000 sterre stukkend, my kind. Ek bo ons koppe vanaand! sien nie eens een nie. LIG JOU LEWE OP! BLINK-LIGTE: NOU 50% AF [Eksaminator se eie spotprent] Beskrywing van die prent: Dit is nag in ’n stad. Die lug is pikswart sonder ’n enkele ster. Daar is hoë geboue met ligte in byna al die vensters, ’n helder straatlig en ’n groot, verligte advertensiebord met die woorde LIG JOU LEWE OP! ’n Seun met ’n frons staan langs ’n klein teleskoop en hou sy selfoon vas. Sy ma hou ’n helder selfoon in haar hand. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 5 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase Proef VRAE: TEKS A 1.1 Watter woord beskryf Lerato die beste soos sy in paragraaf 1 voorgestel word? A lui B toegewyd (1) C bang D ongeduldig 1.2 “Die hemel betaal my elke aand terug” (reël 6). Verduidelik wat Lerato hiermee bedoel. (1) 1.3 Noem TWEE redes uit paragraaf 2 waarom Sutherland ’n goeie plek is om na die sterre te kyk. (2) 1.4 Haal EEN woord uit paragraaf 2 aan wat beteken “wetenskaplikes wat die sterre en planete bestudeer”. (1) 1.5 “Van daardie dag af was ek verlore” (reël 17). Word die woord “verlore” hier letterlik of figuurlik gebruik? Motiveer jou antwoord. (2) 1.6 Is die volgende stelling WAAR of ONWAAR? Haal ’n frase uit paragraaf 4 aan om jou antwoord te staaf. Lerato se ouers het die teleskoop vir haar gekoop. (2) 1.7 “Vir my was dit soos goud” (reël 22). 1.7.1 Benoem die stylfiguur wat hier gebruik word. (1) 1.7.2 Verduidelik waarom Lerato die teleskoop met goud vergelyk. (1) 1.8 “Kenners waarsku dat meer as ’n derde van die mensdom nie meer die Melkweg met die blote oog kan sien nie” (reël 31). Is hierdie stelling ’n feit of ’n mening? Motiveer jou antwoord. (2) 1.9 Noem TWEE dinge wat die omgewingsklub volgens paragraaf 7 van die inwoners vra. (2) 1.10 “Sy is self ’n ster” (reël 41). Verduidelik die twee betekenisse wat die woord “ster” in hierdie sin het. (2) 1.11 Wat bedoel die skrywer met die laaste sin van die artikel (reël 45)? (1) 1.12 Behoort dorpe soos Sutherland reëls te hê wat beperk hoeveel buiteligte mense mag gebruik? Motiveer jou antwoord. (2) VRAE: TEKS B 1.13 Noem TWEE visuele leidrade wat wys dat die spotprent in ’n stad afspeel. (2) 1.14 Watter visuele leidraad wys dat die seun teleurgesteld is? (1) 1.15 Verduidelik die ironie in die ma se woorde. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 6 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase Proef 1.16 Watter boodskap dra die spotprent die beste oor? A Selfone is die grootste oorsaak van ligbesoedeling. B Kinders behoort nie snags buite te wees nie. (1) C Die ligte wat ons maak, verberg die sterre vir ons. D Teleskope werk nie in stede nie. VRAE: TEKS A EN B 1.17 Haal die woord uit paragraaf 2 van TEKS A aan wat die probleem in TEKS B benoem, EN verduidelik in jou eie woorde wat dié woord beteken. (2) 1.18 Vergelyk die seun in TEKS B se kanse om sterre te sien met dié van die kinders in Lerato se buurt in TEKS A. Gee ’n rede vir die verskil. (2) TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 7 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase Proef AFDELING B: OPSOMMING VRAAG 2 Lees die teks hieronder en maak ’n opsomming van SEWE maniere waarop ’n gesin in en om die huis water kan bespaar. LET WEL: 1. Skryf SEWE volsinne puntsgewys onder mekaar neer. Nommer die sinne van 1 tot 7. 2. Die opsomming moet sover moontlik in jou eie woorde wees. 3. Die opsomming moet tussen 70 en 80 woorde lank wees. 4. Dui aan die einde van die opsomming die getal woorde wat jy gebruik het, tussen hakies aan. 5. Dit is nie nodig om vir die opsomming ’n titel te gee nie. TEKS C ELKE DRUPPEL TEL Onthou jy nog hoe die inwoners van Kaapstad in 2018 gevrees het vir “Dag Nul”, die dag waarop die krane droog sou loop? Suid-Afrika is ’n droë land, en ons kan dit nie bekostig om water te mors nie. Die goeie nuus is dat elke gesin met ’n paar eenvoudige gewoontes ’n groot verskil kan maak. Begin in die badkamer. ’n Vol bad gebruik baie meer water as ’n vinnige stort. Neem dus eerder ’n stort van hoogstens vyf minute. Moenie die kraan laat loop terwyl jy jou tande borsel nie; ’n beker water is genoeg om jou mond uit te spoel. Hou jou oë en ore oop vir lekplekke. ’n Kraan wat drup of ’n toilet wat aanhoudend loop, kan in ’n jaar duisende liters water mors. Laat lekkende krane en toilette so gou moontlik herstel. In die kombuis en die waskamer kan jy ook spaar. Skakel die wasmasjien en die skottelgoedwasser eers aan wanneer hulle heeltemal vol is. My oupa sê altyd dat ’n tuin die mooiste is wanneer dit ’n bietjie dors is, maar plante het natuurlik tog water nodig. Gee die tuin vroegoggend of laatmiddag water, sodat die son nie die water laat verdamp voordat dit by die wortels uitkom nie. Wanneer dit reën, moet jy die geleentheid aangryp. Vang reënwater in ’n tenk of in emmers onder die geute op. Laastens: gooi nie die water van die bad of die wasmasjien sommer weg nie. Hierdie sogenaamde grys water kan gebruik word om die toilet te spoel of die tuin nat te lei. Water is lewe. As elkeen van ons sy deel doen, sal ons krane nie droog loop nie. [Eksaminator se eie teks] TOTAAL AFDELING B: 10 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 8 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase Proef AFDELING C: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES VRAAG 3: ADVERTENSIE Bestudeer die advertensie (TEKS D) en beantwoord die vrae wat volg. TEKS D 1 Moeg vir lou water op ’n warm dag? KOELKAN 2 Lyk cool, bly koel! 3 Ons dubbelwandige staalbottel hou jou water 24 uur lank yskoud. 4 Geen plastiek nie – net skoon, vars smaak. KOELKAN 5 Beskikbaar in vyf helder kleure: rooi, blou, groen, geel en pers. 6 Nou slegs R249,99 (BTW ingesluit) 7 Koop een en kry ’n gratis botteltjie vir jou kleinboet of -sus! 8 “Die beste bottel wat ek nog ooit gehad het. Ek vat dit oral saam!” – Thandi (14), Polokwane 9 Te koop by alle groot sportwinkels. Die aanbod geld tot 31 Desember 2026 of solank die voorraad hou. [Eksaminator se eie teks. Die produk en die persoon is fiktief.] Beskrywing van die prent: ’n Blou staalbottel met die naam KOELKAN staan onder ’n warm son. Om die bottel is daar ysblokkies en waterdruppels. VRAE: TEKS D 3.1 Benoem die oorredingstegniek wat in reël 1 gebruik word. (1) 3.2 Verduidelik die woordspeling in die slagspreuk in reël 2. (2) 3.3 Gee die meervoud van die woord “dag” in reël 1. (1) 3.4 Verdeel die woord “dubbelwandige” (reël 3) in lettergrepe. (1) 3.5 Gebruik die byvoeglike naamwoord “helder” (reël 5) predikatief in ’n sin van jou eie. (1) 3.6 Wat is die funksie van die dubbelpunt in reël 5? (1) 3.7 Skryf die afkorting “BTW” (reël 6) voluit. (1) 3.8 Waarom word ’n koppelteken in “kleinboet of -sus” (reël 7) gebruik? (1) 3.9 Wie is die teikenmark van hierdie advertensie? Verwys na reël 7 OF reël 8 in jou antwoord. (1) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 9 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase Proef VRAAG 4: STROKIESPRENT Bestudeer die strokiesprent (TEKS E) en beantwoord die vrae wat volg. TEKS E RAAMPIE 1 RAAMPIE 2 RAAMPIE 3 Neo, het jy al jou wiskundehuiswerk Wonderlik! Wys gedoen? my gou jou boek. Ek eet nie eens Ag … eintlik groente nie, wat Ja, Ma! Ek het … Wagter het nog van algebra! dit gisteraand dit opgevreet! al gefinish. WISKUN DE GRAAD 9 [Eksaminator se eie strokiesprent] Beskrywing van die prente: In RAAMPIE 1 staan Neo se ma in die deur terwyl Neo met ’n speletjiebeheerder in sy hande op die rusbank sit. In RAAMPIE 2 staan Ma met ’n uitgestrekte hand voor Neo; sweetdruppels spat van sy gesig af en sy mond hang oop. In RAAMPIE 3 lê die hond, Wagter, in sy mandjie. Neo se wiskundeboek, wat heeltemal heel is, staan teen die mandjie. Ma staan met haar hande op haar heupe. VRAE: TEKS E 4.1 Skryf Ma se vraag in RAAMPIE 1 in die indirekte rede oor. Begin só: Ma het gevra … (2) 4.2 Vervang die anglisisme in RAAMPIE 1 met ’n gepaste Afrikaanse woord. (1) 4.3 Watter woordsoort is “Ag” in RAAMPIE 2? (1) 4.4 Wat is die funksie van die beletseltekens (…) in Neo se woorde in RAAMPIE 2? (1) 4.5 Skryf die sin “Wagter het dit opgevreet” (RAAMPIE 2) in die lydende vorm oor. (1) 4.6 Noem EEN visuele leidraad in RAAMPIE 2 wat wys dat Neo senuweeagtig is. (1) 4.7 Skryf die kern van die samestelling “wiskundehuiswerk” (RAAMPIE 1) neer. (1) 4.8 Verduidelik waarom RAAMPIE 3 humoristies is. (2) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 10 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase Proef VRAAG 5: KOERANTBERIG Lees die koerantberig (TEKS F) en beantwoord die vrae wat volg. Die nommers tussen hakies verwys na die vrae. TEKS F OUMA (78) KRY HAAR MATRIEK 1 (5.1) Ouma Sarah Mokoena van Kroonstad het verlede week haar matriekuitslae ontvang – op die ouderdom van 78! As jong meisie moes sy die skool verlaat, (5.2) omdat sy na haar jonger broers en susters moes kyk. 2 “Ek het nog altyd gedroom om my matriek te voltooi,” sê sy (5.3) trots. Vyf jaar gelede het sy by ’n sentrum vir volwasse leerders ingeskryf. (5.4) Elke aand sit 5 sy ná ete aan die kombuistafel en leer, (5.5) terwyl haar kleinkinders haar met wiskunde help. 3 Sy het in Afrikaans en Geskiedenis ’n (5.6) onderskyding behaal. (5.7) Die nuus het die hele dorp in ’n feesstemming gedompel. Haar onderwyseres sê ouma Sarah is die (5.8) (ywerig) leerder wat sy nog ooit gehad het. 10 4 (5.9) Ouma Sarah wil volgende jaar aan ’n kollege gaan studeer. “Ek is te oud vir baie dinge, maar (5.10) ek wil altyd iets nuuts leer,” sê sy met ’n glimlag. [Eksaminator se eie teks. Die naam van die persoon is fiktief.] 5.1 Skryf die onderwerp van die sin by (5.1) neer. (1) 5.2 Is die bysin by (5.2) ’n byvoeglike bysin of ’n bywoordelike bysin? (1) 5.3 Gee die antoniem (teenoorgestelde) van “trots” (5.3). (1) 5.4 Herskryf die hoofsin by (5.4), tot by die komma, in die verlede tyd. Begin só: Elke aand het sy … (1) 5.5 Watter woordsoort is “terwyl” (5.5)? (1) 5.6 Die woord by (5.6) is verkeerd gespel. Skryf dit korrek neer. (1) 5.7 Skryf die sin by (5.7) in die lydende vorm oor. (1) 5.8 Skryf die korrekte vorm van die woord tussen hakies by (5.8) neer. (1) 5.9 Verander die sin by (5.9) in ’n vraagsin sonder om ’n vraagwoord (soos wie, wat of hoekom) te gebruik. (1) 5.10 Skryf die woorde by (5.10) in die ontkennende vorm oor. (1) [10] TOTAAL AFDELING C: 30 GROOTTOTAAL: 70 Kopiereg voorbehou