Afrikaans HL Grade 9 Paper 1 November Mock 2026 Memo

Proef hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 9 eksamenvoorbereiding WWW.HLAYISO.COM SENIOR FASE EINDEJAARSEKSAMEN GRAAD 9 AFRIKAANS HUISTAAL V1 NOVEMBER 2026 (PROEF) NASIENRIGLYNE PUNTE: 70 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 7 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 2 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase – Nasienriglyne AFDELING A: LEESBEGRIP Nasien van die leesbegrip: • Die fokus is op die begrip van die leesteks. Spel- en taalfoute word nie gepenaliseer nie, tensy dit die begrip van die antwoord beïnvloed. (Taal- en spelfoute moet wel aangetoon word.) • Indien die kandidaat woorde uit ’n ander taal gebruik, word die vreemde woorde geïgnoreer. Indien die antwoord sonder die vreemde woorde sinvol is, word die kandidaat nie gepenaliseer nie. • Vir oop vrae word geen punte vir JA/NEE/EK STEM SAAM/EK STEM NIE SAAM NIE toegeken nie. Die rede/motivering moet oorweeg word. • Vrae wat aanhalings uit die leesstuk verg, word nie gepenaliseer indien die aanhalingstekens ontbreek nie. • Wanneer twee feite vereis word en die kandidaat ’n hele reeks gee, word slegs die eerste twee nagesien. • By meerkeusevrae word slegs die letter nagesien. Indien die kandidaat die antwoord voluit skryf en dit is korrek, word die punt toegeken. • Aanvaar enige ander antwoord wat sinvol is en deur die teks gesteun word. VRAAG 1 VRAAG ANTWOORD PUNT 1.1 B (toegewyd) 1 1.2 Die pragtige sterrehemel/die vreugde en opwinding wat sy uit sterrekyk kry, 1 maak op vir die koue en ongerief wat sy moet verduur. Die idee dat die “beloning” die moeite/koue werd is, moet duidelik wees. 1.3 ENIGE TWEE: 2 • Die lug is droog. • Die lug is helder. • Daar is byna geen ligbesoedeling nie (want die dorp lê ver van groot stede af). 1.4 sterrekundiges 1 1.5 Figuurlik (1) 2 Sy het nie werklik weggeraak nie; dit beteken sy was van daardie oomblik af heeltemal betower deur/verlief op/behep met die sterre (sterrekunde). (1) Geen punt vir figuurlik sonder ’n geldige motivering nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 3 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase – Nasienriglyne 1.6 ONWAAR (1) 2 “(Haar ouers …) kon nie ’n duur teleskoop bekostig nie.” OF “Daarom het Lerato twee jaar lank elke naweek by die padstal gewerk en haar fooitjies … gespaar.” OF “… ’n afgetrede sterrekundige … (het) vir haar sy ou teleskoop teen die helfte van die prys verkoop.” (1) ONWAAR word slegs gekrediteer as ’n korrekte aanhaling gegee word. Geen punt vir ONWAAR alleen nie. 1.7.1 Vergelyking 1 1.7.2 Die teleskoop was vir haar baie kosbaar/waardevol, want sy het twee jaar 1 lank hard gewerk en gespaar om dit te kan koop./Dit was haar grootste skat. 1.8 Feit (1) 2 Dit is gebaseer op navorsing deur kenners/dit kan nagegaan en bewys word. (1) Geen punt vir feit sonder ’n geldige motivering nie. 1.9 ENIGE TWEE: 2 • Laat buiteligte na onder skyn. • Skakel ligte af wanneer dit nie nodig is nie. • Gebruik sagte geel eerder as helder wit gloeilampe. 1.10 Letterlik/denotatief: ’n ster is ’n hemelliggaam soos dié wat Lerato 2 bestudeer. (1) Figuurlik/konnotatief: Lerato is ’n uitblinker/iemand besonders wat uitstaan en ander inspireer. (1) 1.11 Lerato is so passievol oor die sterre dat sy nog lank nie sal ophou kyk 1 nie/die “vyf minute” gaan baie langer wees, en die skrywer en haar ma weet dit. 1.12 Eie antwoord met ’n sinvolle motivering, bv. 2 JA: Ligbesoedeling sal die donker hemel vernietig wat sterrekundiges/toeriste na die dorp trek; dit beskerm die natuur/nagdiere; dit spaar ook elektrisiteit. NEE: Mense het buiteligte nodig vir veiligheid/teen misdaad; dit is onregverdig om mense op hul eie eiendom te beperk; bewusmaking (soos Lerato se veldtog) is beter as wette. 2 punte vir ’n goed gemotiveerde, sinvolle antwoord; 1 punt vir ’n vae/oppervlakkige motivering. Geen punt vir JA/NEE alleen nie. 1.13 ENIGE TWEE: 2 • hoë geboue/woonstelblokke • ligte in byna al die vensters • ’n straatlig • ’n groot (verligte) advertensiebord • ’n straat/sypaadjie Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 4 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase – Nasienriglyne 1.14 Hy frons/sy mond trek af. 1 1.15 Die ma dink die app is stukkend omdat sy geen sterre sien nie, (1) 2 maar die sterre is daar – die stad se ligte (en haar eie helder foonskerm/die verligte advertensiebord) verberg dit. Sy is self deel van die probleem wat sy nie raaksien nie. (1) 1.16 C 1 1.17 ligbesoedeling (1) 2 Te veel kunsmatige lig (van geboue, straatligte en advertensieborde) verlig die naghemel sodat ’n mens nie die sterre kan sien nie. (1) Die verduideliking moet in die kandidaat se eie woorde wees. 1.18 Die kinders in Lerato se buurt kan baie sterre (selfs die ringe van Saturnus) 2 sien, terwyl die seun in die stad geen ster kan sien nie. (1) Sutherland lê ver van groot stede af en het byna geen ligbesoedeling nie, maar die seun is omring deur helder stadsligte. (1) [30] TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 5 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase – Nasienriglyne AFDELING B: OPSOMMING VRAAG 2 Nasien van die opsomming • Die nasien word gebaseer op die insluiting van die SEWE relevante feite wat met die vraag ooreenstem. • Kandidate moet die feite in hul eie woorde in SEWE genommerde volsinne puntsgewys onder mekaar skryf. Slegs feite wat in volsinne aangebied word, verdien punte. • Rofwerk moet duidelik aangedui word. Indien nie, word die eerste opsomming nagesien. • Punte word soos volg toegeken: 7 punte vir 7 feite (1 punt per feit) en 3 punte vir taal. Totaal: 10. • Verspreiding van taalpunte wanneer die kandidaat NIE woordeliks aangehaal het nie: 1–3 feite korrek: 1 punt; 4–5 feite korrek: 2 punte; 6–7 feite korrek: 3 punte. • Verspreiding van taalpunte wanneer die kandidaat woordeliks aangehaal het: 6–7 aanhalings: geen taalpunte; 4–5 aanhalings: maksimum 1 punt; 2–3 aanhalings: maksimum 2 punte. • Woordgetal: Indien die opsomming langer as 80 woorde is, lees tot by die einde van die sin waarin die 80ste woord voorkom en ignoreer die res. Geen punte word afgetrek indien die woordgetal nie (of verkeerd) aangedui is nie. Korter opsommings wat die vereiste feite bevat, word nie gepenaliseer nie. NASIENSIMBOLE V Onvolledige sin H Herhaling ^ Onvolledige feit S Stelling A Aanhaling F Feitefout SEWE FEITE 1. Stort eerder kort (hoogstens vyf minute) as om te bad. 2. Draai die kraan toe terwyl jy jou tande borsel/gebruik ’n beker water om jou mond uit te spoel. 3. Laat lekkende krane en toilette so gou moontlik herstel. 4. Skakel die wasmasjien en die skottelgoedwasser eers aan wanneer hulle vol is. 5. Gee die tuin vroegoggend of laatmiddag water (sodat minder water verdamp). 6. Vang reënwater in ’n tenk of emmers op. 7. Hergebruik grys water (van die bad of die wasmasjien) om die toilet te spoel of die tuin nat te lei. LET WEL: Die verwysings na “Dag Nul” in Kaapstad en na die oupa se uitspraak oor die tuin is nie feite nie en verdien nie punte nie. “Kort stort” en “nie bad nie” vorm saam EEN feit; “wasmasjien” en “skottelgoedwasser” vorm saam EEN feit. Voorbeeld van ’n opsomming (79 woorde) 1. Neem eerder ’n stort van vyf minute as ’n bad. 2. Moenie die kraan laat loop wanneer jy tande borsel nie. 3. Sorg dat drupkrane en lekkende toilette dadelik reggemaak word. 4. Gebruik die was- en skottelgoedmasjien net met ’n vol lading. 5. Lei die tuin vroeg in die oggend of laat in die middag nat. 6. Vang die reënwater van die dak in ’n tenk of emmers op. 7. Hergebruik bad- en waswater om die toilet te spoel of die tuin nat te maak. TOTAAL AFDELING B: 10 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 6 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase – Nasienriglyne AFDELING C: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES Nasien van taalstrukture en -konvensies: • Spelling: Eenwoordantwoorde moet korrek gespel wees. Waar volsinne vereis word, moet die fokuspunt van die vraag korrek wees; ander spelfoute word nie gepenaliseer nie. • Waar die vraag ’n herskryfde sin vra, moet die woordorde en die gevraagde verandering korrek wees. VRAAG 3: ADVERTENSIE VRAAG ANTWOORD PUNT 3.1 Retoriese vraag 1 Aanvaar ook: die leser word direk aangespreek (Is jy word geïmpliseer)/’n probleem word uitgelig waarvoor die produk die oplossing bied. 3.2 Die Engelse woord cool en die Afrikaanse woord koel klink amper 2 dieselfde. (1) Cool beteken die bottel lyk modern/stylvol/oulik, en koel beteken dit hou jou water koud. (1) Albei betekenisse moet genoem word vir die tweede punt. 3.3 dae 1 3.4 dub-bel-wan-di-ge 1 3.5 Bv. Die kleure van die bottels is helder. 1 Die byvoeglike naamwoord moet ná die (koppel)werkwoord staan, sonder die -e. Geen punt vir attributiewe gebruik (helder kleure) nie. 3.6 Dit kondig ’n opsomming/lys (van die kleure) aan. 1 3.7 belasting op toegevoegde waarde 1 3.8 Dit dui aan dat ’n deel van die samestelling (klein-) weggelaat is om 1 herhaling te vermy (kleinsus). 3.9 Tieners/jong mense (en hul gesinne): Thandi, wat die bottel aanbeveel, is 1 14 jaar oud (reël 8)/die gratis botteltjie is vir ’n kleinboet of -sus (reël 7). Die teikenmark en ’n geldige verwysing na reël 7 of 8 moet albei gegee word vir die punt. [10] VRAAG 4: STROKIESPRENT VRAAG ANTWOORD PUNT 4.1 Ma het gevra of Neo/hy al sy wiskundehuiswerk gedoen het. 2 Voegwoord of met die werkwoorde (gedoen het) aan die einde van die sin (1); voornaamwoordverandering jy → hy/Neo EN jou → sy (1). Die aanspreekvorm Neo, word weggelaat en die sin eindig met ’n punt. 4.2 gefinish → voltooi/klaargemaak/afgehandel 1 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 7 Hlayiso/Proef 2026 Senior Fase – Nasienriglyne 4.3 Tussenwerpsel 1 4.4 Dit dui aan dat Neo huiwer/onseker is/na ’n verskoning soek (sy woorde 1 word onderbreek). 4.5 Dit is deur Wagter opgevreet. 1 is + opgevreet en deur Wagter moet korrek wees. Aanvaar ook: Dit is opgevreet deur Wagter. 4.6 Sweetdruppels (spat van sy gesig af)/sy mond hang oop. 1 Die kandidaat bied ENIGE EEN aan. 4.7 huiswerk 1 4.8 Die wiskundeboek staan heel langs die hond – Wagter het dit dus nie 2 opgevreet nie en Neo se leuen word ontbloot. (1) Die hond self “ontken” die beskuldiging op ’n snaakse manier: hy eet nie eens groente nie, wat nog te sê van (vervelige) algebra. (1) Aanvaar ook: die bekende verskoning “die hond het my huiswerk opgeëet” word omgekeer – die hond het die laaste woord. [10] VRAAG 5: KOERANTBERIG VRAAG ANTWOORD PUNT 5.1 Ouma Sarah Mokoena van Kroonstad 1 Aanvaar ook: Ouma Sarah Mokoena. 5.2 Bywoordelike bysin (van rede) 1 5.3 skaam/beskaamd/nederig/beskeie 1 5.4 Elke aand het sy ná ete aan die kombuistafel gesit en leer. 1 Aanvaar ook: gesit en geleer. het + gesit moet korrek wees. Indien die kandidaat die bysin insluit, aanvaar: …, terwyl haar kleinkinders haar met wiskunde gehelp het. Die bysin word nie gepenaliseer nie, mits dit korrek is. 5.5 Voegwoord 1 5.6 onderskeiding 1 5.7 Die hele dorp is deur die nuus in ’n feesstemming gedompel. 1 is + gedompel en deur die nuus moet korrek wees. Aanvaar ook: Die hele dorp is in ’n feesstemming gedompel deur die nuus. 5.8 ywerigste 1 5.9 Wil ouma Sarah volgende jaar aan ’n kollege gaan studeer? 1 Die werkwoord wil moet eerste staan en die sin moet met ’n vraagteken eindig. 5.10 ek wil nooit iets nuuts leer nie 1 Aanvaar ook: ek wil nie altyd iets nuuts leer nie. Die dubbele ontkenning (nooit … nie) moet korrek wees. [10] TOTAAL AFDELING C: 30 GROOTTOTAAL: 70 Kopiereg voorbehou