Agricultural Sciences Grade 12 Paper 1 NSC November 2013 Memo

Downloaded from hlayiso.com / NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 LANDBOUWETENSKAPPE V1 NOVEMBER 2013 MEMORANDUM PUNTE: 150 Hierdie memorandum bestaan uit 10 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 2 DBE/November 2013 NSS – Memorandum AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 D 1.1.2 B 1.1.3 D 1.1.4 C 1.1.5 C 1.1.6 A 1.1.7 A 1.1.8 B 1.1.9 C 1.1.10 B (10 x 2) (10) 1.2 1.2.1 slegs B 1.2.2 slegs B 1.2.3 slegs A 1.2.4 geeneen 1.2.5 slegs A (5 x 2) (10) 1.3 1.3.1 Dunderm/duedenum/jejunum/ ileum  1.3.2 Koolhidrate/vette/Olies/Lipiede  1.3.3 Lobola  1.3.4 Ovulasie  1.3.5 Kwarantyn  (5 x 2) (10) 1.4 1.4.1 Aminosure/peptiede  1.4.2 Endotermies/homotermies/warmbloedig  1.4.3 Inheemse  1.4.4 Voerkraal  1.4.5 Skaapbrommer/brommer  (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 45 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 3 DBE/November 2013 NSS – Memorandum AFDELING B VRAAG 2: DIEREVOEDING 2.1 Spysverteringskanaal van 'n plaasdier 2.1.1 Byskrifte van dele (a) D  (1) (b) G  (1) (c) C  (1) 2.1.2 DRIE aanpassings van deel C vir absorpsie • Dit is 'n lang dun buis wat die wand in staat stel om meer kontak te maak met voedingstowwe en maak absorpsie makliker  • Dit het verskeie voue en gevolglik 'n groter oppervlakte en maak meer absorpsie moontlik  • Dit het vingeragtige uitgroeisels wat die oppervlaktearea vergroot vir absorpsie  • Dermvlokkies/Villi met bloedvaatjies/mikrovilli maak dit moontlik om maklik absorpsie van voedingstowwe na die bloedstroom  • Stadige beweging van voedsel/spierbeweging maak dit moontlik om langer kontaktyd met voedingstowwe wat geabsorbeer word te verkry  • Die teenwoordigheid van 'n enkele laag kolomepiteel maak dit maklik vir vinnige absorpsie van voedingstowwe  (Enige 3) (3) 2.1.3 Absorpsie van vetmolekules • Die vetmolekules word opgebreek na vetsure en gliserol / Die ensiem lipase breek vetmolekule op tot eenvoudiger en oplosbare stowwe • Die kort ketting vetsure/eenvoudige stowwe word direk deur die bloedevate opgeneem • Pasieweopname deur die proses van diffusie.  • Vetsure en gliserol word geadsorbeer in die limvate • Langketting vetsure word aktief opgeneem deur n draer melekuul/ aktiewe opname. (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 4 DBE/November 2013 NSS – Memorandum 2.2 Verteerbaarheid van voer 2.2.1 Verteerbaarheidskoëffisiënt DC = DM inname (kg) – DM van mis (kg) x 100  DM inname (kg) = 8,8 kg – 2,7 kg x 100  8,8 kg  Of = 6,1 x 100  8,8 kg  Of Een punt vir uitwerk van persentasie Een punt vir bewys van vereenvoudiging van waardes En = 69,32/69. %  (5) 2.2.2 Implikasie van die waarde verkry in VRAAG 2.2.1 • 69,32% of 69% van die voer  • is verteer en geabsorbeer  of • 30,7% or 30% van die voer  • is nie verteer en geabsorbeer nie maar uitgeskei  (Enige 2) (2) 2.3 Balansering van rantsoene 2.3.1 Voer A (Mielies): 9 20  18  Voer B: (OKM) (Oliekoekmeel) 38 9 Meng 20 dele van Voer A (Mielies) met 9 dele van Voer B (OKM) of 20:9  (4) 2.3.2 Persentasie van mielies 20 + 9 = 29  = 20 x 100  29 = 68.97 % of 69%  (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 5 DBE/November 2013 NSS – Memorandum 2.4 Voedingstoftekorte 2.4.1 Fosfor/P  (1) 2.4.2 Yster/Fe  (1) 2.4.3 Jodium/I  (1) 2.5 Vergelyking van voere 2.5.1 Voedingsverhouding Voer A: TVV = 8 + 50 + 22 = 80  VV = 1: TVV-VP Of Niestikstofhoudende bestandeel VP VP VV = 1: 80 – 8  Of 1:72 8 8 VV = 1: 9  (4) 2.5.2 Voer vir die vetmesting met 'n rede • Voer A  (1) Rede • VV is wyd/(1:9)  • Hoër verhouding van koolhidrate tot proteïen  • Aangesien koolhidrate nodig is vir vetmesting  (Enige 2) (2) 2.5.3 Voer geskik vir jong groeiende diere • Voer B  (1) Rede • VV is nou/(1:5)  • Hoër verhouding van proteïen tot koolhidrate  • Aangesien proteïen nodig is vir groei  (Enige 2) (2) [35] VRAAG 3: DIEREPRODUKSIE 3.1 Dieregedrag 3.1.1 E Normale voortplantingsgedrag  (1) 3.1.2 D Diere mag 'n siekte opdoen  C Dier is gesond  (Enige 1) (1) 3.1.3 • B • E (Enige 1) (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 6 DBE/November 2013 NSS – Memorandum 3.1.4 • A (1) 3.1.5 • B (1) 3.2 Temperatuurvereistes 3.2.1 Hitte produksie • Melkkoeie  (1) Rede • Dit het n waarde van 2500 (kJ/uur) wat meer is as die ander • Miljoene/baie mikro-organismes in die maag wat hitte produseer deur fermentasie (Enige 1) (1) 3.2.2 Redes vir intensiewe hoenderproduksie • Hitteproduksie is die laagste  • Optimale temperatuur is die hoogste  • Laer kritiese temperatuur is die hoogste  • Kritiese en optimale temperatuur naby mekaar • Lug beweging om respiratoriese probleme te voorkom • Temperatuur kontrole om siektes te voorkom (Enige 2) (2) 3.2.3 Definisie van optimale temperature • Ideale/beste/gemaklikste/geskikste omgewingstemperatuur  • Waar die dier nie nodig het om sy eie energie te benut om sy liggaamstemperatuur te beheer nie/maak die mees koste effektiewe produksie-uitset moontlik/en bevorderlik vir produksie  (2) 3.2.4 Redes vir die aanhou van varke in 'n geslote omgewing in die winter • Het 'n hoër laer kritiese temperatuur in vergelyking met koeie  • En sal daarom warmer omgewings benodig om te oorleef  • Aangesien hulle oor 'n laer vermoë beskik om hitte te produseer (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 7 DBE/November 2013 NSS – Memorandum 3.3 Aanpassing van die Mbuzi bok aan geharde toestande 3.3.1 (a) Omgewingstoestande • Pigmentasie in die vel • Bekerm dit teen straling  Of • Bene aangepas vir steiler hellings • Om voedsame plantegroei by te kom  Of • Horings  • Beskerming teen predatore  Of • Goeie moederlike eienskappe • 'n Gereëlde voorsiening van voeding (soging van melk)  (b) Plae en siektes • Voedsame struike en bosse  • Maak dit sterk en meer weerstandbiedend teen infeksies  Of • Nie so vatbaar vir wurms/inwendige parasiete  (2) • Weens die aanpassing by plaaslike toestande  Of • Dit is 'n inheemse ras wat baie lank aan die plaaslike toestande blootgestel is insluitende plae en siektes • Dit is natuurlik geselekteer om weerstandbiedend te wees  3.3.2 Bestuurspraktyke • Dip/Pes beheer  • Inspuiting/Inenting  • Tel  • Dosering/Ontwurming  • Speen  • Merk  • Kastrasie  • Weeg  • Ouderdom bepaling • Kunsmatige inseminasie/ KI • Sny van hoewe  (Enige 3) (3) 3.4 Voerbenutting en omskakeling 3.4.1 Berekening van voer vir Dier A en B Hoeveelheid voer vir Dier A: 48 kg – 6 kg= 42 kg Hoeveelheid voer vir Dier B: 56 kg – 6kg = 50kg (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 8 DBE/November 2013 NSS – Memorandum 3.4.2 Dier wat die rantsoen meer effektief benut het • Dier B  (1) Rede • Hoër produksie in verhouding tot voer ingeneem  • Dier A: 42kg voer benodig om 12 liters melk te produseer/3.5kg per L Dier B:50kg voer benodig om 43 L melk te produseer/1.2kg per L  • Beter omskakelingstempo  • Beter genetiese materiaal  (Enige 2) (2) 3.5 Braaikuiken produksie-eenheid 3.5.1 Gereedskap om te gebruik (elke gereedskap moet slegs een keer gebruik word) (a) Insulasiemateriaal op die dak/opvoubare kante  (1) (b) Elektriese verwarmers/opvoubare kante  (1) (c) Waaiers op die dak en kante/opvoubare kante  (1) (d) Voetbad by alle ingange  (1) 3.5.2 Eienskappe van intensiewe diereproduksie • Dit is baie higiënies  • Beskerming teen uiterste omgewingstoestande  • Regulering vir optimale temperature vir produksie  • Vaste/gereelde voorsiening van voer en water  (4) • Kapitaal intensief/duur/gemeganiseerd  (Enige vier) 3.5.3 Moontlike gesondheidsrisiko's • Siekte uitbraak  • Die uitbraak van 'n aansteeklike siekte sal baie vinnig versprei word tussen die pluimvee  (2) [35] VRAAG 4: DIEREREPRODUKSIE, BESKERMING EN BEHEER 4.1 Dragtigheidstoetsing 4.1.1 Byskrifte van dele A – Karunkels/uterus wand/plasenta  B - Uterus/Baarmoeder  C - Serviks  (3) 4.1.2 TWEE voordele van vroeë dragtigheidstoetsing • Vir behoorlike voeding  • Vir behoorlike bestuur van siektes en parasiete  • Vir behoorlike bestuur van telingsiklusse/rekords/ bevestiging van (2) kalfdatum  (Enige 2) 4.1.3 Rol van die slymprop Beskerm die dier  teen uitwendige siektes en infeksies  (2) 4.1.4 Toestande wat kan plaasvind (a) Maserasie  (1) (b) Mummifikasie (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 9 DBE/November 2013 NSS – Memorandum 4.1.5 Toestande en TWEE moontlike oorsake vir die beëindiging van dragtigheid • Aborsie  (1) Rede • Siektes  • Beserings  • Infeksies  • Lakseermiddels/verkeerde medikasie  • Toksiene/gifstowwe  • Koorsreaksie • Wanvoeding • Stress • Hormoon wanbelans (Enige 2) (2) 4.2 Strukture in reproduksie 4.2.1 Name voorgestel deur letters A – Eierstok/Ovarium  B - Graafse follikel  E - Infundibulum  (3) 4.2.2 Hormone (a) Follikel stimulerende hormoon/FSH  (1) (b) Estrogeen/LH (Luteïniserende hormoon) (1) (c) Estrogeen  (1) (d) Progesteroon  (1) 4.2.3 Aanpassing van die infundibulum • Bevat haaragtige strukture  • Vir die beweging van die ova/Fimbrias  Of • Wyer by die kant/klokvormig/tregtervormig • Aangepas vir die vashou/vasvang van die ova  (2) 4.3 Inheemse metodes om siektes te beheer 4.3.1 Kruie/konkoksies/mengsels  (1) 4.3.2 TWEE mees algemene metodes • Galsmering  • Selfdiagnose  (2) 4.3.3 Maniere waarop die brand van bosse bosluise kan beheer • Vernietig eiers/larwes/nimf  • Dood volwasse bosluise • Gasheer vir 2 en 3 gasheerbosluise word vernietig (enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 10 DBE/November 2013 NSS – Memorandum 4.3.4 Kolomgrafiek oor inheemse beheermetodes Die frekwensie van die gebruik van inheemse metodes om siektes te beheer 80 Frekwensie van gebruik 70 60 50 40 30 20 10 0 Galsmering Higiene Kruie self Brand van Kudde plaaslike diagnose bosse afsondering mengsels Inheemse beheermetodes Merk van grafiek met die volgende afmerklys: Kriteria Ja: 1 Punt Nee: 0 Punt 1. Kolomgrafiek 1 2. X as se byskrif 1 3. Y as se byskrif 1 4. Punte is korrek gestip 1 5. Korrekte opskrif 1 6. Korrekte onderskrifte vir X- as 1 (6) 4.3.5 DRIE maatreëls om aansteeklike siektes te beperk • Enting  • Inspuitings • Biosekuriteit/Sanitasie/sindelikheidsmaatreëls/behoorlike hantering van mis  • Voldoende ruimte/goeie ventilasie  • Isolering/kwarantyn  • Beheer plae en parasiete wat die dier verswak en meer vatbaar maak vir infeksies  • Goeie voeding en voedingsaanvullings maak diere sterker en meer weerstandbiedend teen siektes  • Teel van dire wat meer weerstanbiedend is  (Enige 3) (3) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou