Downloaded from hlayiso.com
SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN
NASIONALE SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN
DRAMATIESE KUNSTE
2022
NASIENRIGLYNE
PUNTE: 150
Hierdie nasienriglyne bestaan uit 43 bladsye en 3 bylaes.
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Skip to contentAll 2022 papers 





View all





Dramatic Arts Grade 12 P1 NSC June 2022 Memo (Afrikaans)
Grade 12 Dramatic Arts Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2022 (Afrikaans), 46 pages. Read online or download the free PDF.
Dramatic Arts · Grade 12 · NSC June Exam · 2022. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- Dramatic Arts
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2022
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 46
- File size
- 725.0 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 46
This exam
NSC June Exam 2022
- Paper 1Memo · EngMemo · Afr
- Other filesQuestion paper · EngQuestion paper · Afr
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 2 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
ALGEMENE AANTEKENINGE VIR DIE HOOFNASIENER EN NASIENERS
1. Die doel van assesserings-/eksamenprosesse is nie net om die 'memorisering'
van kennis wat onderrig en geleer is te bepaal nie, maar ook om die kompleksiteit
van die denkproses wat die kandidaat toepas op die kennis wat uit die geheue
herwin is, te bepaal.
2. Die instrument wat gebruik word om hierdie twee komponente te assesseer,
is Anderson en Krathwohl se hersiene Bloom se Taksonomie.
6 kognitiewe moeilikheidsvlakke
4 kompleksiteitsdenkprosesse
3. Gebruik die eerste dag om die kwaliteit en hoeveelheid bewyse in die
nasienriglyne te evalueer, die vereiste antwoorde te standaardiseer en om
algemene definisies en begrippe te vind. Assimileer die:
Verwagte antwoorde op elke vraag
Die kognitiewe moeilikheidsvlak vereis van die kandidaat
Die tipe denkproses en -kompleksiteit wat van die kandidaat verwag word
Aksiewerkwoorde gebruik by elk van die kognitiewe vlakke en die tipes
bewyse vereis (feite, konsepte, prosesse en denke)
4. Maak 'n duidelik regmerkie langs die vereiste aspek van kognitiewe
vlak/denkproses kompleksiteit/konsep/inhoud/vaardighede/kennis wanneer 'n
punt toegeken word. Nasieners moet aktief betrokke raak by die antwoord
Verwys na die rubrieke aan die einde van die nasienriglyne.
5. As die nasienriglyn nie duidelike riglyne verskaf nie, moet 'n nasiener, met kort
kommentaar, aandui waarom punte toegeken moet word of nie.
6. Daar moet gedurende die nasienproses etlike konsultasierondtes wees om te
verseker dat nasien gestandaardiseer is.
8. Waar 'n kandidaat meer as die voorgestelde getal woorde geskryf het, moet hy/sy
nie gepenaliseer word nie (bv. opstelvraag).
9. Sien holisties na, waar moontlik. Nasieners aanvaar enige korrekte, relevante en
goed gemotiveerde antwoorde.
10. Nasieners moet seker maak dat die kandidate se antwoorde ooreenstem met die
KABV-dokument se Breë Onderwerpe en Onderwerpe (konsepte, vaardighede
en kennis) en met die spesifieke vraag gevra.
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 3 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
STANDAARDISERING VAN NASIEN IN AL DIE PROVINSIES
Nasien van Opstel- en Antwoordvrae
Die hoofnasiener in elke provinsie moet die paradigma waaruit die vrae en die bygaande
nasienriglyne ontwerp en opgestel is, verstaan:
1. Inhoudsmoeilikheidsgraad:
Hoe kompleks is die ontwerp van die vraag? Word die inhoud op die korrekte vlak
geassesseer?
2. Taakmoeilikheidsgraad:
Wat is die kognitiewe vlak en denkproses wat van die kandidaat verwag word?
3. Stimulusmoeilikheidsgraad:
Hoe moeilik of maklik is dit om die bron te verstaan en toe te pas?
4. Moeilikheidsgraad van die antwoord wat verwag word:
Wat is die hoeveelheid/aantal (hoeveel) en gehalte/kwaliteit (hoe goed) van die
verwagte antwoord wat van die kandidaat vereis word, soos in die nasienriglyne
gegee?
Is dit in lyn met die item, taak en stimulus?
Is die punte toepaslik toegeken en geweeg?
Leong: 2002
Wanneer nasieners aan die begin van die nasienproses opgelei word moet die
hoofnasiener in elke provinsie die volgende prosedure volg. Dit sal help met die
standaardisering van die puntetoekenning van kandidate se opstelle en antwoorde vir
elke deel van die eksamen. Dit sal ook nasionale nasienprosedures, -prosesse en -uitslae
standaardiseer.
Inleiding tot die nasienproses
Nasieners lees die vraag en beplan 'n antwoord.
Nasieners deel antwoordplanne en som verwagtings vir kandidaatantwoorde op/ deel
nie net die hoeveelheid (aantal) bewyse nie, maar ook die gehalte van bewyse (hoe
goed).
Inleiding tot die Nasienriglyne en Rubrieke
Hersien rubriek met verwysing na die vraag.
Hersien prosedures vir die toeken van holistiese punte (d.i. deur bewyse van die
antwoord by die taal van die rubriek te pas en deur alle eienskappe ewe veel te laat
weeg).
Hersien elke vraestel met kommentaar
Oefen Nasien Onafhanklik
Nasieners ken onafhanklik punte aan 'n pak oefenvraestelle toe.
Opleier teken punte aan en lei bespreking. (Oefenvraestelle moet puntetelling en
kommentaar bevat.)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 4 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
AFDELING A: 20ste-EEUSE TEATERBEWEGINGS
VRAAG 1
Die volgende dien as 'n riglyn:
Die kandidaat moet:
Hierdie vraag in die vorm van 'n opstel beantwoord
Hierdie antwoord skryf met verwysing na die toneelteks wat bestudeer is
Na EEN van drie bewegings as die konteks verwys: Teater van die Absurde OF
Epiese Teater OF Postmoderne Teater verwys
Na die bronmateriaal in sy/haar antwoord verwys
Toon dat die vraag en bron in sy/haar opstel verstaan, ontleed, geëvalueer en
geïntegreer is
Die inhoud van die opstel moet die volgende dek:
Hoe dramaturge hulle toneelstukke prakseer/bewerk met boodskappe en betekenis
in gedagte en hoe hulle die verhoog gebruik om hulle doelwitte, idees en gedagtes
lewe te gee
'n Seleksie van karakters, temas, boodskappe en betekenis, stelontwerp en
verhoogplasingstegnieke uit die toneelteks om hulle bespreking te ondersteun
Die 20ste-eeuse teaterbeweging wat die kandidaat bestudeer het:
Teater van die Absurde OF Epiese Teater OF Postmoderne Teater
Die vraag
Die bron
'n Begrip van die geïntegreerde aard van die toneelteks rakende die
verhoogplasing
Nasiener se aantekeninge:
Die kandidaat moet toon dat die bogenoemde verstaan, krities ontleed en in die
opstel toegepas is
Kennis wat gememoriseer is, moet in 'n oorspronklike argument gekontekstualiseer
word wat feitlike, kontekstuele, prosedure- en metakognitiewe denke toon
Die rubriek is 'n riglyn vir die nasiener om die volgende te assesseer:
o Kognitieweprosesdimensievlakke (onthou, verstaan, toepas, ontleed,
evalueer en skep)
o Kompleksiteit van denke deur die kandidaat getoon (feitelik, konseptueel,
prosedureel metakognitief)
Neem alle instruksies in ag wanneer die opstel nagesien word
Gebruik die rubriek se kriteria, vlakbeskrywers, kognitiewe vlakke en denkprosesse
om 'n punt toe te ken
Indien nasieners nie met Bloom se Taksonomie en die bygaande rubriek bekend is
nie, moet nougesette opleiding gegee word
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 5 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
BESKRYWER PUNTE DIE KANDIDAAT SE ANTWOORD TOON 'N VERMOË OM:
• Kognitiewe vlak en denkproses:
Skep, besin, ontdek, vernuwe, verander op uitstaande in 'n uitstaande wyse met
27–30
Uitstaande metakognitiewe denke oor inhoud
• Argument:
90–100%
Metakognitiewe Skep 'n nuwe en unieke, geïntegreerde, gedifferensieerde, verklarende argument wat
refleksiewe, kreatiewe, kritiese en analitiese denke op 'n uitstaande vlak toon
A+
Skep • Die dramatiese beweging, toneelteks, vraag en bron:
Gebruik en kontekstualiseer uitstaande bykomende bronne op 'n uitstaande wyse
Voorbeelde is binne 'n omvattende reeks insiggewend gekose inhoud
• Kognitiewe vlak en denkproses:
Beoordeel, lewer kritiek, evalueer op uitstekende wyse met metakognitiewe denke oor
Uitstekend 24–26 inhoud
• Argument:
Metakognitiewe 80–89% Stel 'n argument volgens 'n interessante patroon wat bewyse toon van besinning, kritiese
en analitiese denke op 'n uitstekende vlak
Evalueer A • Die dramatiese beweging, toneelteks, vraag en bron:
Gebruik en kontekstualiseer uitstekende bronne. Evalueer voorbeelde binne 'n
omvattende reeks insiggewend gekose inhoud
• Kognitiewe vlak en denkproses:
Kom tot gevolgtrekkings, dekonstrueer konsepte, ontdek op 'n verdienstelike wyse, met
Verdienstelik 21–23
proseduredenke oor inhoud
• Argument:
Prosedure 70–79%
Pas kritiese en analitiese denke op 'n verdienstelike vlak toe
• Die dramatiese beweging, toneelteks, vraag en bron:
Ontleed B
Gebruik en kontekstualiseer voorbeelde uit die toneelteks, die teaterbeweging of ander
bykomende bronne binne 'n breë reeks toepaslike gekose inhoud
• Kognitiewe vlak en denkproses:
Wesenlik 18–20 Pas toe, konstrueer, integreer op 'n wesenlike vlak met proseduredenke oor inhoud
• Argument:
Prosedure 60–69% Pas kritiese en analitiese denke op 'n wesenlike vlak toe
• Die dramatiese beweging, toneelteks, vraag, bron:
Toepas C Integreer voorbeelde uit die toneelteks, die teaterbeweging of ander bykomende bronne
binne 'n beperkte reeks gekose inhoud
• Kognitiewe vlak en denkproses:
Interpreteer, illustreer, klassifiseer op 'n voldoende vlak; met konseptuele denke oor
Voldoende 15–17
inhoud
• Argument:
Konseptueel 50–59%
Begryp en konseptualiseer kennis op 'n voldoende vlak
• Die dramatiese beweging, toneelteks, vraag, bron:
Begrip D
Verskaf voldoende voorbeelde uit die toneelteks binne 'n algemene reeks voorspelbare
inhoud
• Kognitiewe vlak en denkproses:
Gemiddeld 12–14 Verduidelik op 'n gemiddelde vlak; met konseptuele denke oor inhoud
• Argument:
Konseptueel 40–49% Verduidelik denkprosesse op 'n gemiddelde vlak
• Die dramatiese beweging, toneelteks, vraag, bron:
Begrip E Gebruik 'n paar voorbeelde uit die toneelteks, die teaterbeweging of ander bykomende
bronne binne 'n beperkte en gemiddelde reeks inhoud
• Kognitiewe vlak en denkproses:
Elementêr Identifiseer, noem, definieer op 'n elementêre vlak; met feitelike denke oor inhoud
10–11 • Argument:
Feitlik 30–39 Verskaf denkprosesse op 'n elementêre vlak
F • Die dramatiese beweging, toneelteks, vraag, bron:
Onthou Kies slegs 'n paar voorbeelde uit die toneelteks, die teaterbeweging of ander bykomende
bronne
Nie Behaal • Kognitiewe vlak en denkproses:
1–9
Nie Op 'n beperkte vlak identifiseer, noem; met beperkte feitelike denke oor inhoud
• Argument:
20–29%
Feitlik Verskaf feitelike denkprosesse, maar op 'n beperkte vlak
• Die dramatiese beweging, toneelteks, vraag, bron:
G
Onthou Verskaf idees of inligting in woorde, maar op 'n beperkte vlak
Nie Behaal • Kognitiewe vlak en denkproses:
Nie Baie min of geen inligting nie. Kan nie denke/gedagtes in woorde uitdruk nie
0
• Argument:
0 – 19%
Feitlik Onvermoë om te identifiseer, noem, in verband te bring, definieer
H
• Die dramatiese beweging, toneelteks, vraag, bron:
Onthou Geen bewyse van enige feitelike kennis nie
TOTAAL AFDELING A: 30
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 6 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
AFDELING B: SUID-AFRIKAANSE TEATER: 1960–1994
Die kandidaat moet slegs EEN vraag in hierdie afdeling beantwoord.
VRAAG 2: WOZA ALBERT! – PERCY MTWA, MBONGENI NGEMA EN
BARNEY SIMON
2.1 Nasieners aanvaar relevante antwoorde wat kennis en begrip van die intrige
van die toneelstuk weerspieël en 'n vermoë om die gebeure op te som.
Ken volpunte toe vir:
Twee goed gemotiveerde stellings OF
Vier aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Morena se dood word op die TV-nuus aangekondig
Kaapstad word deur die kernontploffing vernietig wat Morena
doodgemaak het
Morena staan uit die dood op
Zuluboy maak die begraafplaas skoon
Morena slaap bo-op 'n grafsteen
Zuluboy sien Morena, nader hom en hulle herken mekaar
Zuluboy is verras maar gelukkig dat Morena nog leef
Morena vra of die grafte in alfabetiese volgorde gehou word
Morena soek na mense om te laat opstaan uit die dood
Hy laat die geeste van die vryheidstrydhelde opstaan (4)
2.2 Nasieners aanvaar goed gemotiveerde antwoorde wat begrip toon van
die1976-Soweto-opstande en die rol wat Hector Petersen as 'n simbool van
die onderdrukte sukkelende en gevalle jongmense gespeel het wat hulle teen
Afrikaans as 'n onderrigmiddel verset het.
Ken volpunte toe vir:
Een goed gemotiveerde stelling OF
Drie aparte stellings
Die volgende dien as 'n riglyn:
Hector Petersen was:
'n Skolier tydens die 1976-skoolboikotte en opstande
Deur die apartheid-polisie doodgeskiet
Iemand wie se foto regdeur die wêreld as 'n simbool van die brutaliteit
van die apartheidsregering geplaas is
'n Simbool van moed en heldhaftigheid in teëspoed
'n Held van die stryd teen apartheid
'n Ikoon van die vryheidstryd (3)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 7 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
2.3 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n analise
en waardering van die taalkeuse wat in BRON B gebruik is, toon.
Ken volpunte toe vir:
Twee goed gemotiveerde stellings OF
Vier aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Taal:
Weerspieël die diversiteit van die Suid-Afrikaanse bevolking
IsiXhosa/isiZulu en Engels word in die dialoog en sang gebruik
Die taal van die teks sal aanklank vind by die verskillende taalgroepe en
rassegroepe
As die teks in die gehoor se moedertaal is, kan dit die gehoor se
deelname aanspoor
Die mense het maklik toegang tot die taal en identifiseer met wat gesê
word
Beide sang en dialoog kom in die toneel voor wat dramatiese
verskeidenheid skep
Druk die gedagtes en emosies van die mense uit
Het 'n kragtige emotiewe effek op die gehoor deur die sang en oproep
van vryheidstrydhelde
Skree en uitroepe (deur hoofletters en uitroeptekens getoon) trek die
aandag van die gehoor (4)
2.4 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat begrip
toon van die verskillende dinamiek en effek van sang en dans op die verhoog,
wat tot 'n crescendo in die laaste toneel opbou.
Ken volpunte toe vir:
Twee goed gemotiveerde stellings OF
Vier aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Sang:
Is emotief want dit skep stemming en atmosfeer en moedig die gehoor
aan om deel te neem
Die inhoud van die liedjie spoor die gehoor tot aksie aan
Maak die toneel lewendig deur musikaliteit, ritme en inhoud
A capella-sang sal aanklank vind by die gehoor en skep ruimte vir
spontaneïteit
Dans:
Is 'n sterk fisiese uitdrukking van denke en gevoel
Is hoogs energiek en wek emosie op wat suiwerend kan wees
Het 'n mobiliserende effek want dit kan die gehoor aanspoor om saam te
dans en deelname te verhoog
Vul die verhoog met energie en vergroot die teaterimpak
Dit roer die gehoor emosioneel want dit skep stemming en atmosfeer
Dit word gebruik as 'n skakelmiddel om die tonele saam te skakel wat
samehang tot gevolg het
Gebruik om kommentaar te lewer op die handeling, baie soos die Griekse
koor/refrein (4)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 8 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
2.5 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n
duidelike analise van die verskillende aspekte van die finale oomblikke van
die toneelstuk en hoe dit die gehoor kan affekteer, toon.
Ken volpunte toe vir:
Een goed gemotiveerde stelling OF
Drie aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Die finale oomblikke van die toneelstuk:
Is hard in volume om die dramatiese effek van die klimaks op die gehoor
te verhoog
Trek die gehoor se aandag want al die vryheidstrydhelde staan uit die
dood uit op
Mobiliseer die gehoor tot aksie buite die teater omdat die dramatiese
effek 'n behoefte aan verandering aanmoedig
Toon die vermoëns en grootheid van God. Hy laat mense uit die dood
opstaan. Roer die godsdienstige geesdriftigheid van die gehoor aan en
bevestig die mag van God
Beklemtoon die belangrikheid van die titel – Woza Albert! wat beteken
'staan op' en sal die gehoor bevredig voel (3)
2.6 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat
kreatiwiteit en innovering in hulle opvoerkeuses (wat dalk onverwags, maar
nogtans aanvaarbaar is) toon. Keuses moet beskou word as dat dit die impak
van die toneelstuk op 'n manier versterk.
Ken volpunte toe vir:
Drie goed gemotiveerde stellings OF
Ses aparte gedagtes/idees
Blok kan die volgende insluit:
Die kreatiewe gebruik van al die verhoogareas, bv. 'USC', 'DSL'
Die gebruik van vlakke op die verhoog – rostrums op verskillende vlakke
kan 'n platform verskaf wat van lae na gemiddelde tot hoë vlakke beweeg
Interessante patrone, reguitlyne, sirkels, vierkante
Verskillende dinamiek: stadige, medium en vinnige pas om oor die
verhoog te beweeg
Tegniese aspekte kan die volgende insluit:
Visuelemedia-projeksies, beelde/foto's met inligting oor die
vryheidstrydhelde
Gepaste gebruik van emotiewe musiek in die agtergrond om 'n empatiese
gevoel uit die gehoor te lok
Baniere, slagspreuke en protessang teen apartheid
Die gehoor in die aksie van sing en dans intrek deur die akteurs wat
tussen die gehoor inbeweeg
Ekstra dialoog om oor die verset uit te brei en gehore te sê hoe hulle
moet optree om verandering teweeg te bring (6)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 9 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
2.7 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n vermoë
weerspieël om die moontlike waarde en impak wat Woza Albert! as 'n nie-
gewelddadige wapen vir verandering op die vryheidstryd kon gehad het
demonstreer.
Ken volpunte toe vir:
Drie goed gemotiveerde stellings OF
Ses aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Woza Albert!
Het 'n stem aan stemloses en die onderdrukte ontburgerde bevolking van
Suid-Afrika gegee
Het mense van hulle regte bewus gemaak
Het mense verenig in die stryd teen die apartheidsregering
Het die geskiedenis van apartheid gedokumenteer
Het die lewens en stryd van die gewone mens weerspieël en was daarom
katarties in die weerspieëling van die lewens van baie lede van die
gehoor
Het die gesensorde boodskap van die onderdrukking en brutaliteit van
apartheid aan die res van die wêreld oorgedra
Het internasionale regerings en organisasies gemobiliseer om Suid-Afrika
te boikot
Het 'n rol as nie-gewelddadige wapen vir verandering in Suid-Afrika
gespeel (6)
2.8 Verwys na die notas hieronder en BYLAE A om jou nasienwerk toe te lig.
Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde. Kandidate
moet kan evalueer hoe die studie van die toneelstuk hulle denke gevorm het.
Die antwoord kan persoonlik wees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Kwessies in die toneelstuk:
Armoede
Werkloosheid
Brutale apartheidswette
Hopeloosheid teenoor hoop
Karakters wag vir die verlosser om hulle uit hulle situasie te red
Die toneelstuk weerspieël die menseregteskendings, gruweldade, honger,
dors en desperaatheid van 'n nasie in krisis
Rassisme en onregverdige diskriminasie gebaseer op die kleur van jou
vel, bv. twee wit mense bly in 'n groot huis met tien duisend stene gebou
terwyl die meerderheid mense in sinkhutte woon
Uitbuiting van werkers, bv. Bobbejaan en Zuluboy se lone
Ontburgering van regte, bv. mense is nie toegelaat om te stem nie
Gebrek aan identiteit, bv. passtelsel en sommige karakters is naamloos,
bv. vleisverkoper (10)
[40]
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 10 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
VRAAG 3: SOPHIATOWN – THE JUNCTION AVENUE THEATRE COMPANY
3.1 Nasieners aanvaar relevante antwoorde wat kennis en begrip van die intrige
van die toneelstuk weerspieël.
Ken volpunte toe vir:
Een goed gemotiveerde stelling OF
Twee aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Die gedwonge verskuiwing van inwoners van Sophiatown
Die G-men het 'n paar dae vroeër as in die briewe gestipuleer na
Sophiatown gegaan om die inwoners uit te sit (2)
3.2 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat begrip en
analise toon van die rol wat Jakes in die toneel speel.
Ken volpunte toe vir:
Een goed gemotiveerde stelling OF
Drie aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Jakes:
Tree as verteller op en vertel die storie en geskiedenis van wat met
Sophiatown gebeur het
Lewer kommentaar oor die dramatiese handeling
Maak waardeoordeel oor die gebeure, bv. die gedwonge uitsetting
Spreek die gehoor direk aan – verwyder skans tussen die gehoor en die
akteur om oor kwessies uit te wei
Dra die boodskappe en die temas van die toneelstuk oor en beklemtoon
die patos van die einde
Moedig die gehoor aan om op te tree na die toneelstuk
Lê sy eie weerloosheid bloot asook dit van alle swart mense (3)
3.3 Nasieners aanvaar relevante interpretasies van Jakes se woorde. Antwoorde
moet 'n begrip toon van die betekenis van wat Jakes in reël 1–3 sê.
Kandidate wys die vaardigheid om dit in hulle eie woorde uit te druk
Ken volpunte toe vir:
As die kandidaat in staat is om die betekenis van Jakes se woorde op te
som OF
Vier aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Jakes se toespraak:
Hy wens dat slegte dinge met die oortreders van die ongeregtighede
(gedwonge verskuiwings) sal gebeur
Vergifnis en genesing sal nie onmiddellik plaasvind nie, want die pyn is so
diep (4)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 11 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
3.4 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat kennis en
begrip van die geskiedenis en impak van gedwonge verskuiwings in Suid-
Afrika weerspieël.
Ken volpunte toe vir:
Twee goed gemotiveerde stellings OF
Vier aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Sophiatown:
Is vernoem na Herman Tobiansky se vrou en was daarom aan die grond
gekoppel wat 'n geskenk aan die mense was want hulle is toegelaat om
daar te woon en 'n lewe te skep
Die dorp was 'n mikrokosmos van die diverse rasse en kulture en 'n
voorbeeld van hoe goed diverse mense respekvol kan saamleef, en in
harmonie 'n lewendige gemeenskap kan skep
Triomf:
Was 'n Afrikaanse naam wat dus die dominansie van die oorwegend
onderdrukkende wit Afrikaanse nasionale regering van daardie tyd
verteenwoordig het
Die naam 'Triomf' is ironies want oorwinning vir een persoon, veroorsaak
lyding en dominansie vir 'n ander persoon (4)
3.5 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n begrip
en analise van die inhoud en impak van die liedjie toon.
Ken volpunte toe vir:
Twee goed gemotiveerde stellings OF
Vier aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Die liedjie:
Word as 'n musikale partituur in die agtergrond gebruik terwyl Jakes praat
Verhoog die emotiewe kwaliteit van Jakes se woorde
Bevat die trane ('tears') van die mense. Dit impliseer diepe hartseer. Dit
wys die treurlied (klaagsang) en emosionele impak op die mense wat die
gedwonge verskuiwings moes ervaar
Sluit die toneelstuk met 'n duidelike stemming van verlies, hartseer en
verwoesting af
Die hopeloosheid van hulle lewens word oorgedra deur die herhaling van
die woorde in die liedjie (4)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 12 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
3.6 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n begrip
van die belangrikheid van Sophiatown die toneelstuk en die plek toon.
Ken volpunte toe vir:
Twee goed gemotiveerde stellings OF
Vier aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Die storie van Sophiatown:
Dokumenteer die geskiedenis van die Swart, Kleurling- en Indiër-lewens
tydens die brutaliteit van apartheid
Herinner ons aan die gruwels van gedwonge verskuiwings en die
verwoesting wat dit veroorsaak het
Die storie van Sophiatown bewys 'Memory is a weapon' (Geheue is 'n
wapen) wat 'n nie-gewelddadige wapen is om verandering in ons
samelewing teweeg te bring
Sluit persoonlike besonderhede van spesifieke swart lewens in waarmee
die gehoor kan empatie hê en hulleself sien
Herinner ons daaraan om nie die foute van die verlede te herhaal nie (4)
3.7 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n vermoë
toon om die effek wat die finale oomblikke van die toneelstuk op die gehoor
gehad het, te verstaan.
Ken volpunte toe vir:
Een goed gemotiveerde stelling OF
Drie aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Die gehoor se reaksie kan wees om:
Emosioneel deur die sang geraak te word
Oor die verwoesting en vernietiging van die apartheidsregering se
gedwonge verskuiwings op die mense van Sophiatown ingelig te word
Sensitief te raak oor die persoonlike pyn van die swart mense
Gemobiliseer te word om op te tree in die samelewing na die toneelstuk (3)
3.8 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat kreatiewe
toepassing van die beginsels en praktyke van blokkering/opvoer van die finale
toneel weerspieël.
Ken volpunte toe vir:
Drie goed gemotiveerde stellings OF
Ses aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Blok:
Die ander karakters kan agter op die verhoog weg van Jakes sing terwyl
hy vertel
Karakters kan op verskillende plekke op die verhoog geplaas word. Hulle
kan baie stil staan, met elke karakter wat hartseer na hulle vorige plekkies
kyk, en besin oor die tye wat hulle in die huis gehad het
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 13 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
OF
Tegniese aspekte:
Klankeffekte van bewegende trokke en mense wat skree en hulle verset
teen die verskuiwing kan op die agtergrond gespeel word, asook die
klanke van polisiemanne wat van die verhoog af op die mense skree en
hulle dwing om te trek
Die klank van borde en koppies wat breek, van messegoed wat val, ens.
kan alles gespeel word as klankeffekte wat die 'verbryseling' van mense
aandui soos wat hulle haas om hulle besittings te pak
Verdoffing van kolligte kan ook gebruik word om elke karakter eers uit te
lig en dan een vir een te laat vervaag totdat die verhoog swart is
Akteurs kan ook afbeweeg as die kollig vervaag wat 'n leë verhoog laat
wat die leegheid beklemtoon
Die ligte kom vlugtig na die verdonkering aan om 'n leë verhoog te wys (6)
3.9 Verwys na die notas hieronder en BYLAE A om jou nasienwerk toe te lig.
Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde. Kandidate
moet kan evalueer hoe die studie van die toneelstuk hulle denke gevorm het,
en besin oor kwessies hieronder genoem, en kommentaar inkorporeer oor
huidige omstandighede. Kandidate moet ‘n persoonlike antwoord gee.
Die volgende dien as 'n riglyn:
Kwessies in die toneelstuk:
Bantoe-onderwys, soos deur die karakter van Lulu getoon, was 'n
minderwaardige onderwysstelsel wat daarop gemik was om die
meerderheid van die bevolking onderdruk te hou
Gedwonge verskuiwings: Inwoners van Sophiatown wou nie trek nie
want hulle het die volste reg gehad om in hulle eie huis te woon.Om te
protesteer het hulle plakkate met geskrewe slagspreuke gebruik soos:
'We Won't Move' (Ons sal nie trek nie')
Rampokkery: Mededingende bendes sou oor beheer van gebiede en
meisies baklei om geld te maak om te oorleef en ook om mekaar te
beskerm
Oorbevolking is as normaal in Sophiatown beskou want baie mense was
aangetrokke tot die plek as gevolg van die lewendige leefstyl waar
verskillende kulture vrylik met mekaar kon meng, hulle kreatiwiteit,
musikaliteit, idees en kulture kon deel.
Huishoudelike geweld, soos deur die karakters van Mingus en Princess
getoon. Mingus misbruik Princess fisies en verbaal want hy voel hy is
geregtig daarop aangesien hy vir haar sorg, wat seksisme, 'n patriargale
stelsel en toksiese manlikheid toon
Ongelykheid word uitgebeeld deur die beperking van beweging van
swart mense
Rassisme: daar is leefruimtes aan mense volgens hulle ras toegeken
(Groepsgebiedewet) omdat apartheidswette mense gesegregeer het (10)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 14 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
VRAAG 4: SIENER IN DIE SUBURBS – PG DU PLESSIS
4.1. Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat kennis en
begrip van die intrige van die toneelstuk en 'n vermoë om die gebeure op te
som, weerspieël.
Ken volpunte toe vir:
Drie aparte stellings
Die volgende dien as 'n riglyn:
Die gebeure wat tot die finale toneel gelei het:
Tjokkie voorspel dat die grys perd die resies sal wen. Hy voorspel dat sy
pa terugkom en dat Jakes nie die pa van Tiemie se baba is nie.
Wanneer Natty Tatty (grys perd) die resies wen, glo hulle dat die res van
die voorspellings ook waar sal wees
Jakes rand Tiemie aan want hy glo dis nie sy baba nie
Tjokkie pleeg selfdood omdat hy skuldig voel oor sy voorspelling dat
Tiemie se baba nie Jakes s'n is nie (3)
4.2 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat begrip
van beide die liedjie en die dramatiese impak van die skielike einde toon.
Ken punte vir die volgende toe:
Twee goed gemotiveerde stellings OF
Vier aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Die liedjie Sugar Sugar en die skielike einde daarvan is belangrik want:
Die liedjie is Tiemie se gunsteling
Die liedjie verwys na Tiemie se onskuldigheid want sy is soet en 'n 'honey'
Die musiek stop wanneer Jakes haar in die huis aanrand
Die skielike einde van die liedjie funksioneer as 'n dramatiese pouse in
die handeling/aksie, wat daardeur die belangrikheid van die gebeure
beklemtoon
Dit kan miskien Tiemie se dood OF die verlies van haar onskuld voorspel
Die opgewekte lighartige liedjie is 'n skerp kontras met die wrede
gebeure (4)
4.3 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat begrip
van Tjokkie se woorde toon.
Ken punte vir die volgende toe:
Twee goed gemotiveerde stellings OF
Vier aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Dit beklemtoon hoeveel Tjokkie homself vir die tragedie blameer
Dit toon hoe diep Tjokkie se skuldgevoel is
Dit skep 'n gevoel van desperaatheid by Tjokkie wat die gehoor kan voel (2)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 15 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
4.4 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat
konseptuele begrip en die effek van dramatiese simbole toon.
Ken punte vir die volgende toe:
Twee goed gemotiveerde stellings OF
Vier aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Die belangrikheid van die bloedbevlekte kanseldoek:
Dit is 'n dramatiese beeld en het konnotasies van lyding en die
belangrikheid van die kerk se tradisies
Dit is 'n simbool en metafoor vir meer as die letterlike waarde daarvan op
die verhoog:
Dit verteenwoordig liefde en godsdiens want Ma borduur die doek
met die woorde: 'God is Liefde'.
Dit simboliseer dat wanneer jy iemand lief het, jy uiteindelik kan seer
kry.
Giel wil dit verkoop vir geld en daardeur word dit van sy waarde beroof
Daar is bloed op die doek nadat Jakes vir Tiemie aangerand het en dit
toon die hewigheid van die aanranding
Toon dat Ma nie meer in ware liefde glo nie. Haar laaste woorde is:
'Daar's altyd net bloed aan.' (4)
4.5 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n vermoë
toon om te identifiseer en te analiseer hoe geslagsgebaseerde geweld in die
bron hanteer word en ook hoe dit op die verhoog uitgebeeld word. Kandidate
moet na die reëls en woorde in BRON D verwys.
Ken punte vir die volgende toe:
Twee goed gemotiveerde stellings OF
Vier aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Geslagsgebaseerde geweld word deur die volgende uitgebeeld:
Jakes wat Tiemie fisies mishandel
Die reaksies en aksies/handelings van die karakter in die toneel
weerspieël die impak van die geweld
Die ontwrigtende en verskriklike geraas in die huis wat die gehoor kan
skok en daarop dui dat geweld plaasvind
Tiemie se gil wat aandui dat sy deur Jakes aangerand word.
Die opgewekte liedjie wat skielik stop en die hartseer geweld wat teen
Tiemie gepleeg word, aandui
Ma wat desperaat probeer om die deur oop te maak. Haar
dringende/desperate pleidooie dui haar angstigheid oor wat pas gebeur
het aan, net soos haar roep na Tjokkie vir hulp
Jakes se finale verskyning met die bloedbevlekte kanseldoek in sy hand
en sy gewelddadige aggressiewe gebaar om dit in Ma se gesig te gooi
Die gehoor se kennis van wat gebeur het, alhoewel dit van die verhoog af
plaasgevind het. Die plasing van die aksie van die verhoog af, vererger
die geweld van die gebeure in die gehoor se verbeelding (4)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 16 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
4.6 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n vermoë
toon om die karakter van Tjokkie en sy gawe om die toekoms te voorspel en
hoe dit na die tragiese einde van die toneelstuk (sy selfdood) gelei het, kan
analiseer en evalueer.
Ken volpunte toe vir:
Twee goed gemotiveerde stellings OF
Vier aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Tjokkie word 'n slagoffer van sy eie gawe omdat:
Sy vermoë om die toekoms te voorspel 'n vloek word; sy voorspellings
veroorsaak verraad, hartseer, geweld en selfs moord
Hy wil nie sy gawe gebruik nie want dit maak hom vir dae lank siek
Ander mense dwing/mishandel hom om sy gawe tot hulle eie voordeel
te gebruik
Hy is 'n gevangene van sy eie gawe, want hy voorspel (sien) selfs al wil
hy nie sien nie, wat fisies en emosioneel vir hom traumaties is
Jakes wil hê hy moet 'sien' of Tiemie swanger is
Giel wil weet wat die uitslag van die perdereisies is sodat hy geld op die
wenperd kan wed, want hy het dringend geld nodig
Fé stel voor dat Tjokkie moet lieg oor die feit dat Jakes nie die vader van
Tiemie se moontlike swangerskap is nie
Ná sy visie besef hy sy gawe het Ma en Tiemie seergemaak (Giel los Ma
en Jakes mishandel Tiemie)
Dit lei tot sy selfdood aan die einde van die toneelstuk (4)
4.7. Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n
vermoë toon om die effek wat die finale oomblikke van die toneelstuk op die
gehoor het, analiseer.
Ken volpunte toe vir:
Drie aparte stellings
Die volgende dien as 'n riglyn:
Die gehoor se reaksie:
Sal kan identifiseer met party van die karakters want hulle is ouers wat
dieselfde pyn as Ma ervaar wat albei haar kinders verloor het
Geraak sal word deur die hartseer situasie van Ma wat nou alleen,
sonder Giel of haar kinders, is
Teen geslagsgebaseerde geweld sal kan opstaan as gevolg van Jakes
se gewelddadige gedrag
Indien hulle bevoorreg en nie bewus is van die moeilike situasie in die
voorstede ('suburbs') nie, sal leer om hulle eie situasie te waardeer
Sal sien dat selfdood nie die antwoord op probleme is nie
Sal besef dat jy getrou aan jou waardes moet bly
Hulle mag geskok wees deur die geweld en mishandeling (3)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 17 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
4.8 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat kreatiewe
toepassing van die beginsels en praktyke van die opvoer van die finale toneel
weerspieël.
Ken volpunte toe vir:
Drie goed gemotiveerde stellings OF
Ses aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Opvoer van die finale toneel kan insluit:
Blok:
Ma kan geplaas word middelverhoog, omdat sy in die middel van al die
aksie (handeling) is en nie weet waarheen om te gaan nie
Ma kan op en af beweeg, want sy weet nie of sy vir Tjokkie of vir Tiemie
moet help of keer dat Jakes weggaan nie
Jakes is haastig om die verhoog te verlaat want hy wil van die situasie
wegkom
OF
Tegniese aspekte bestaan uit:
Gedetailleerde konseptualisering en produksie van opvoer
(verhoogplasing), stel, rekwisiete, kostuums, grimering
Gedetailleerde fokus op die klankeffekte ('slag in die huis')
Die bloed op die doek om die huishoudelike geweld te beklemtoon
Tjokkie se selfdood onder die motor word beklemtoon deur die
klankeffekte (gesis van die domkrag)
Beligting en die beweging van die Buick op die domkrag want sy dood
kom nader
Die beligting wat op Ma in die middel van die verhoog kan fokus omdat sy
die middelpunt van die gebeure en die gevolge daarvan is
Die klankeffekte van die motorfiets wat kan beklemtoon dat Jakes die
situasie verlaat (wegkom uit die situasie)
Totale stilte en 'n pouse voor Ma se laaste woorde om die impak van die
laaste woorde te beklemtoon (6)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 18 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
4.9 Verwys na die notas hieronder en BYLAE A 'n om jou nasienwerk toe te lig.
Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n
evaluering toon van hoe die toneelstuk hulle denke gevorm het, en besin oor
kwessies hieronder genoem, en kommentaar inkorporeer oor huidige
omstandighede. Kandidate moet persoonlike begrip toon.
Die volgende dien as 'n riglyn:
Kwessies in die toneelstuk:
Arm wit Suid-Afrikaners:
In die 1970's was die 'suburbs' en die skakelhuise aan die armer
wit Suid-Afrikaners toegeken
Klas en sosiale stand/status:
Hierdie toneelstuk deur PG du Plessis is die eerste toneelstuk
wat die lewens van die arm wit Afrikaner beklemtoon. Die
meeste van die karakters in die toneelstuk kan nie uit hulle
situasies ontsnap nie
Tiemie werk aan die ander kant van die spoorlyn – in die ryk
gebied. Deur die dag is sy deel van die beter meer welaf deel
van die samelewing, maar sy woon steeds by Ma in die arm
'suburbs'
Tiemie vertel haar gesin dat die mense by die werk nie enigiets
weet oor hulle arm toestande in die 'suburbs' nie
Hulle sal verleë voel en minder van haar dink as hulle hoor waar
sy
woon
Tjokkie en Ma hoop dat Tiemie met 'n man uit 'n beter sosiale
stand sal trou
Armoede van die wit Afrikaner:
Ma se man het tydens die Tweede Wêreldoorlog vermis geraak
en sy ontvang 'n klein pensioen
Liefdelose verhoudings:
Giel bly slegs by Ma vir haar geld en huis, maar hy vertel haar
hy is lief vir haar
Tiemie is nie lief vir Jakes nie, sy besluit om 'n beter lewe te
soek
Vasgekeerde lewens:
Tjokkie is Ma se seun by haar eerste man, maar hy weet dat hy
nie die vaardighede het om die 'suburbs' agter te laat nie
Hy het groot verwagtinge dat sy suster Tiemie die laeklaslewe in
die 'suburbs' sal agterlaat
Sy is slim en baie mooi en het 'n werk in 'n kantoor (by dié wat
aan n beter gemeenskap behoort)
Haar ondergang is dat sy Jakes se meisie is, die laagste klas in
die 'suburbs' (Hulle noem Jakes 'n 'tang')
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 19 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
Geslagsgebaseerde geweld:
Tiemie is bang vir Jakes se woede en bly by hom omdat sy
bang is, maar sy is nie lief vir hom nie
Wanneer sy dink sy is swanger, wil sy nie met Jakes trou nie,
want sy weet sy sal dan nie uit die 'suburbs' kan ontsnap nie
Jakes rand Tiemie fisies aan want hy voel sy het hom verraai en
omdat hy glo hy is nie die pa van die kind wat Tiemie dra nie (10)
TOTAAL AFDELING B: 40
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 20 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
AFDELING C: SUID-AFRIKAANSE TEATER: NÁ 1994–KONTEMPORÊR
Die kandidaat moet slegs EEN vraag in hierdie afdeling beantwoord.
VRAAG 5: NOTHING BUT THE TRUTH DEUR JOHN KANI
5.1.1 Ken 'n punt vir EEN van die volgende karakters wat genoem is toe:
Thando Makhaya OF Sipho Makhaya OF Mandisa Mackay met 'n rede vir die
keuse (1)
5.1.2 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n begrip
van karakterkeuse toon.
Ken volpunte toe vir:
Twee goed gemotiveerde stellings OF
Vier aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Mandisa is:
'n Onafhanklike vrou wat soms selfs as selfgesentreerd beskou kan word
Vol selfvertroue en reguit en in staat om haar menings vrylik te lug
Onsensitief vir die kulturele norme van haar Suid-Afrikaanse familie
'n Modeontwerper
Woon in Londen
Thando is:
Respekvol, versorgend en liefdevol
'n Onderwyseres en werk ook by die WVK as 'n vertaler
Sipho se enigste dogter
Is bewus van haar kulturele waardes
Sipho is:
'n 63-jarige Assistenthoof-bibliotekaris by die openbare biblioteek in Port
Elizabeth
Baie konserwatief en n tradisionele Xhosa-man
Is trots op sy voorkoms en sy huis
Het vaste gewoontes
Is gebonde aan sy kulturele waardes en handhaaf dit (4)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 21 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
5.1.3 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat begrip
toon van die gepaste kleredrag vir die karakter wat op die vereiste foto
uitgebeeld moet word.
Ken volpunte toe vir:
Drie aparte stellings
Die volgende dien as 'n riglyn:
Mandisa kan die volgende dra:
Modieuse/kontemporêre/stylvolle klere want sy is 'n modeontwerper van
Londen
Hoëhakskoene om gesofistikeerd te lyk
Helderkleurige klere om haar flambojante aard te vertoon
'n Serp of handsak met 'n bekende handelsnaam as 'n
modebykomstigheid
Sipho kan die volgende dra:
Formele klere want hy werk as Assistenthoof-bibliotekaris en hy is op pad
om Reverend Haye te besoek
Formele hemp
'n Formele das want hy het pas van die werk af gekom en Thando help
hom met sy das in die toneelstuk
Formele gepoleerde skoene want hy versorg sy voorkoms
Thando kan die volgende dra:
Konserwatiewe klere want sy is 'n onderwyseres en sy werk ook by die
WVK
Fatsoenlike klere, bv. lang romp
Kortmoubloes want sy is jonk
Hofskoene, eenvoudig en prakties, om by haar werk te pas
'n Deftige baadjie (3)
5.2.1 Nasieners aanvaar die identifisering van enige dramaties uitdagende toneel in
die toneelstuk. Kandidate moet ‘n persoonllike antwoord gee
Ken volpunte toe vir:
Drie aparte stellings
'n Voorbeeld van 'n dramaties uitdagende toneel kan die volgende wees:
Sipho wat die waarheid vir Mandisa en Thando vertel, asof hy by die
WVK is, waar daar van hom verwag sou word om 'die waarheid, die volle
waarheid en niks anders as die waarheid' te praat nie.
Hy is geforseer om die waarheid te praat, selfs al weet hy dat die
potensiaal bestaan dat dit sy familie uitmekaar kan skeur
Dit bring al die pynlike en teenstrydige herinneringe van sy verlede terug,
waaroor hy nog nie die kans gehad het om praat of te hanteer nie want hy
is nog nie voorheen daarmee gekonfronteer nie
Hy het 'n emosionele uitbarsting
Hy vind sy eie stem, hy word bevry en verlos van sy verdriet. Omdat hy
die vryheid het om homself uit te spreek, voor die waarheid te staan te
kom en om verantwoordelikheid te neem om sy broer, sy vrou en sy
werkgewer te vergewe vir al die pyn en verdriet wat hulle hom aangedoen
het
Hy is in staat om vrede te maak en die mense te vergeef wat dinge by
hom weggevat het (3)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 22 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
5.2.2 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n begrip
en analise toon van 'n toneel wat dramaties uitdagend is. Merk holisties
Een goed gemotiveerde stelling OF
Drie aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Ek verkies hierdie toneel want dit onthul die versteekte waarheid wat Sipho vir
sy familie weggesteek het en verskaf die volgende geleenthede vir die akteur
om te toon:
Wat sy emosionele omvang is: die akteur moet diep en pynlike emosies
toon
Sy emosionele geheue: die akteur moet 'n vermoë toon om sy
herinneringe as 'n bron vir sy karakter te gebruik
Sy vokale vaardighede en tegnieke: die akteur moet in staat wees om 'n
hoë intensiteit in sy vokale energie te toon, maar daar moet tog tegniese
beheer en behendigheid wees
Sy fisieke vaardighede: die akteur moet sy intensiteit en emosies deur sy
liggaam (bewegings, gebare, stap en houding) kan kanaliseer
Sy intellektuele vaardighede: die akteur moet 'n goeie begrip van die
karakter se doelwitte, gegewe omstandighede en subteks toon (3)
5.2.3 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat kennis,
begrip en toepassing van enige van Stanislavski se tegnieke/metodes in die
voorbereiding van sy/haar karakter toon.
Ken volpunte toe vir:
Drie goed gemotiveerde stellings OF
Ses aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
'n Akteur moet van die volgende bewus wees:
Gegewe omstandighede:
Kennis van die toneelstuk, intrige, en subteks
Kennis van die karakter, biografie, agtergrond, motiewe en doelwitte
Fisiese stand van aksies
Aksies en reaksies (emosies, gedagtes/denke, bewegings, besluite) moet
realisties en gemotiveerd wees
Die geskikte keuse, skepping en karakterisering (gesigsuitdrukking,
gebare en beweging) om die lewe van die toneelstuk op die verhoog te
skep
Doelwitte en superdoelwitte ('Beat Work')
Verskuiwings in denke, gevoelens, behoeftes en handelinge (aksies)
moet effektief en realisties weergegee/vertolk word
Eenhede en doelwitte moet in die akteur se fisieke en vokale uitdrukking
weerspieël word
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 23 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
Vokale uitdrukking:
Omdat die metode/tegniek vir realisme in die teater geskep is, moet die
akteur die illusie van 'n ware gesprek skep
Die akteur moet gelei word met betrekking tot die begrip en betekenis van
die gedagtes en gevoelens wat in die vokale reaksies weerspieël word
deur toon, pas, tempo, volume, ens.
Magiese As ('Magic if'):
Die akteur moet homself verbeel dat die aksies (handelinge), motiverings,
emosies en behoeftes van die karakter werklik is/sy eie is
Toneelspel is glo ('Acting is believing')
Aandagsirkels:
Die akteur se fokus moet op die wêreld van die toneelstuk wees (gegewe
omstandighede, lewens van die karakters, intrige, doelwitte, ens.) en nie
op die gehoor nie
Emosionele geheue:
Die akteur kan put uit persoonlike ervarings om hierdie emosionele
werklikheid in sy/haar toneelspel te benut
Kandidate kan na voorbeelde of oomblikke in die toneelstuk verwys om hulle
antwoorde te motiveer. (6)
5.2.4 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n analise
en toepassing van die gebruik van die stem en liggaam toon. Kandidate kan
of hoef nie voorbeelde te gebruik nie.
Ken volpunte toe vir:
Twee goed gemotiveerde stellings OF
Vier aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Bv. Sipho se stemgebruik:
Die akteur moet die karakter verstaan en gelei word deur die gedagtes en
gevoelens van die karakter. Dit word weerspieël in vokale reaksies deur
toon, pas, tempo, volume, ens.
Die akteur moet die spanning kan opbou, bv. 'n verhoogde tempo en
volume, wat 'n spesifieke gedagte beklemtoon
OF
Bv. Sipho se gebruik van sy liggaam:
Die akteur moet gepaste gebare, beweging, houding en fisieke aksies kan
kies om sy woede en teleurstelling uit te druk wanneer hy vertel wat met
hom tydens sy kinderjare en deur die jare gebeur het
Die akteur moet sy gesigsuitdrukkings op 'n geloofwaardige manier
gebruik om iemand te vertolk wat emosioneel seergemaak en verraai
voel. Die akteur moet nie dink hoe woede moet lyk en dan 'n gesig wys
met woede nie. Die akteur se gesig moet werklik die woede voel
Die akteur se fisikaliteit toon dat hy verbitterd en kwaad is (4)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 24 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
5.3 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat kennis,
begrip en 'n analise van die genre van Realisme in die teater toon.
Ken volpunte tore vir volpunte toe vir:
Drie goed gemotiveerde
Ses aparte stellings
Die volgende dien as 'n riglyn:
Intrige:
Is realisties en volg die formaat van n ‘goed geskepte toneelstuk’, met 'n
duidelike uiteensetting, logiese oorsaak-tot-gevolg-ontwikkeling, klimaks
en oplossing
Word aangedryf deur die dramatiese spanning opgebou deur die konflikte
wat duidelik in Sipho, die karakters en in die geheime en seerkry van die
verlede is. Die kern van realisme in drama is konflik. Dit is die brandstof
wat die intrige aandryf en die spanningslyn hoog hou
'n Familie kom saam vir die begrafnis van Sipho se broer, 'n politieke
banneling wat in Londen gesterf het, in New Brighton. Die paar
oorlewende lede van die gesin kom saam – Sipho, Thando en Mandisa.
Mandisa het vir die eerste keer by haar familietuiste aangekom, verwar
deur die vreemde plek waarvan sy haar hele lewe gehoor het, maar
waarvan sy niks weet nie
Taal:
Die dialoog is herkenbare alledaagse taal
Die realistiese intrige word aangedryf deur 'n reeks gesprekke en
argumente wat die uiteindelike waarheid van die situasie, die karakters en
hulle standpunte onthul
Die gebruik van pouses, wat spanning aandui, dui vir die gehoor daarop
dat daar konflik is en dat die karakters nie gemaklik is met die onderwerp
wat bespreek word nie
Stel:
Die stel is 'n presiese weergawe van 'n tipiese township-huis
Dieselfde afmetings en meubels is tipies en gedetailleerde rekwisiete
voltooi die realistiese visuele prentjie
Is ontwerp om op 'n prosceniumboog-verhoog in te pas (6)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 25 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
5.4 Verwys na die notas hieronder en BYLAE A om jou nasienwerk toe te lig.
Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n
evaluering toon van Nothing but the Truth as 'n gewilde en relevante
toneelstuk vir gehore regdeur die wêreld.
Die volgende dien as 'n riglyn:
Sosiale:
Samehorigheid is deur die deelname aan die WVK-prosesse behaal
Verskillende rasse is nou geïntegreerd en daar is meer aanvaarding en
verdraagsaamheid van verskille
Die wette is nou regverdig en respekteer en behandel alle mense as
gelykes
Kulturele:
Tradisionele en Westerse kulture word beide aanvaar en gevier
Daar is verdraagsaamheid tussen die verskillende kulturele praktyke en
groepe
Gebrekkige persepsies en stereotipes deur ander lande word uitgedaag
en bevraagteken
Politieke:
Die diskriminerende wette voor 1994, wat onregverdig was, is ontbloot vir
hulle brutaliteit en onmenslike behandeling van mense
Die huidige demokratiese wette, reëls en beleide het mense teen wie
voorheen gediskrimineer is, waardigheid gegee
Ander lande wat onregverdige praktyke het, word uitgedaag en kan
moontlik besin oor hulle behandeling van mense (10)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 26 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
VRAAG 6: GROUNDSWELL DEUR IAN BRUCE
6.1.1 Ken 'n punt vir EEN van die volgende karakters wat genoem is toe:
Johan OF Thami OF Mr Smith en gee 'n rede vir die keuse (1)
6.1.2 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n begrip
van karakterkeuse toon.
Ken volpunte toe vir:
Twee goed gemotiveerde stellings OF
Vier aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Thami:
Is die bestuurder van Garnet Lodge in die afwesigheid van die eienaars
Soek geleenthede om te bereik wat hy beoog het toe hy sy familie
agtergelaat het en na die Diamantkus gekom het om geld te maak om 'n
plaas te koop en sy familie te onderhou
Kommunikeer met sy vrou deur briewe waarin hy nie eerlik oor sy
prestasies en rykdom is nie
Beskou Johan nie as deel van sy toekomsplanne nie
Mr Smith is:
'n Gas by die Garnet Lodge
'n Ryk sakeman met 'n huis en 'n motor
'n Man wat sy werk en die doel van sy lewe verloor het
Word as 'n belegger beskou
Soek na iets om die aandag van die leegheid van sy lewe af te trek
Soek geleenthede om te bereik wat hy beoog het toe hy sy familie
agtergelaat en na die Diamantkus gekom het
Johan:
Is 'n verstoteling/uitgeworpene uit die samelewing wat probeer om van sy
verlede weg te kom
Is desperaat om met 'n diamantkonsessie geld te maak
Is 'n gewese polisieman
het 'n swart man doodgemaak (4)
6.1.3 Ken punte toe vir relevante antwoorde wat begrip toon van die gepaste
kleredrag vir die karakter wat op die vereiste foto uitgebeeld moet word.
Ken volpunte toe vir:
Drie aparte stellings
Die volgende dien as 'n riglyn:
Bv.
Mr Smith:
Is formeel aangetrek, vertoon sy rykdom
Dra ‘n formele langbroek
Dra ‘n hemp met kraag en das
Dra formele skoene
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 27 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
Thami:
Dra ou klere want hy werk met skoonmaakmiddels of dra deftige klere
want hy is die bestuurder van die Garnet Lodge
Dra ‘n Langbroek
Dra ‘n formele hemp en skoene
Johan:
Dra ‘n T-hemp
Dra jeans
Dra tekkies
Dra ‘n leerbaadjie (3)
6.2.1 Nasieners aanvaar die identifisering en opsomming van enige dramaties
uitdagende toneel in die toneelstuk.
Ken volpunte toe vir:
Drie aparte stellings (3)
6.2.2 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n begrip
en analise van 'n toneel wat dramaties uitdagend is, toon.
Merk holisties
Die volgende dien as 'n riglyn:
'n Voorbeeld van 'n dramaties uitdagende en sprekende toneel is:
Johan wat Smith ontbloot as 'n persoon wat uit die onregverdige
apartheid-verlede voordeel getrek het
Hy begin deur Smith se reisbaadjie met die baie sakke te kommandeer
Hy maak die sakke leeg en onthul van Smith se mees persoonlike items:
sy sleutels, kredietkaarte, tjekboek en 'n foto van sy dogters
Johan het 'n mes in sy hand
Hy bou 'n prentjie van Smith as 'n bevoordeelde van die apartheidstelsel
Mr Smith probeer om homself te verdedig, maar hy misluk
Mr Smith weier om 'n tjek te teken wat aan Thami uitgemaak is
Johan onthul sy eie verlede aan Smith as 'n onteerde polisieman wat tien
jaar gelede uit die mag gegooi is omdat hy op nalatige wyse 'n onskuldige
man doodgemaak het (3)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 28 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
6.2.3 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat kennis en
begrip van enige van Stanislavski se tegnieke/metodes in die voorbereiding
van sy/haar karakter toon.
Ken volpunte toe vir:
Drie goed gemotiveerde stellings OF
Ses aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
'n Akteur moet van die volgende bewus wees:
Gegewe omstandighede:
Kennis van die toneelstuk, intrige en subteks
Kennis van die karakter, biografie, agtergrond, motiewe en doelwitte
Fisieke stand van aksies
Aksies en reaksies (emosies, gedagtes/denke, bewegings, besluite) moet
realisties en gemotiveerd wees
Die geskikte keuse, skepping en karakterisering (gesigsuitdrukking,
gebare en beweging) om die lewe van die toneelstuk op die verhoog te
skep
Doelwitte en superdoelwitte ('Beat Work')
Verskuiwings in denke, gevoelens, behoeftes en handelinge (aksies)
moet effektief en realisties weergegee/vertolk word
Eenhede en doelwitte moet in die akteur se fisieke en vokale uitdrukking
weerspieël word
Vokale uitdrukking:
Omdat die metode/tegniek vir Realisme in die teater geskep is, moet die
akteur die illusie van 'n ware gesprek skep
Die akteur moet gelei word met betrekking tot die begrip en betekenis van
die gedagtes en gevoelens wat in die vokale reaksies weerspieël word
deur toon, pas, tempo, volume, ens.
Magiese As ('Magic if'):
Die akteur moet homself verbeel dat die aksies (handelinge), motiverings,
emosies en behoeftes van die karakter werklik is/sy eie is
Toneelspel is glo ('Acting is believing')
Aandagsirkels:
Die akteur se fokus moet op die wêreld van die toneelstuk wees (gegewe
omstandighede, lewens van die karakters, intrige, doelwitte, ens.) en nie
op die gehoor nie
Emosionele geheue:
Die akteur kan put uit persoonlike ervarings om hierdie emosionele
werklikheid in sy/haar toneelspel te benut
Kandidate kan na voorbeelde of oomblikke in die toneelstuk verwys om hulle
antwoorde te motiveer. (6)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 29 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
6.2.4 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n analise
en toepassing van die gebruik van die stem en die liggaam toon.
Ken volpunte toe vir:
Twee goed gemotiveerde stellings OF
Vier aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Bv. Johan se stemgebruik:
Die akteur moet die karakter verstaan en gelei word deur die gedagtes en
gevoelens van die karakter. Dit word weerspieël in vokale reaksies deur
toon, pas, tempo, volume, ens.
Die akteur moet die spanning kan opbou, bv. 'n verhoogde tempo en
volume, wat 'n spesifieke gedagte beklemtoon
OF
Bv. Johan se gebruik van sy liggaam:
Die akteur moet gepaste gebare, beweging, houding en fisieke aksies kan
kies om sy woede en teleurstelling uit te druk
Die akteur moet sy gesigsuitdrukkings op 'n geloofwaardige manier
gebruik om iemand te vertolk wat emosioneel seergemaak voel. Die
akteur moet nie dink hoe woede moet lyk en dan 'n gesig wys met woede
nie. Die akteur se gesig moet werklik die woede voel
Die akteur se fisikaliteit toon dat hy verbitterd en kwaad is
(4)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 30 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
6.3 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat kennis,
begrip en 'n analise van die genre van Realisme in die teater toon.
Ken volpunte toe vir:
Drie goed gemotiveerde stellings OF
Ses aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Intrige:
Is realisties en volg die formaat van n ‘goed geskepte toneelstuk’, met 'n
duidelike uiteensetting, logiese oorsaak-tot-gevolg-ontwikkeling, klimaks
en oplossing
Word aangedryf deur die dramatiese spanning opgebou deur die konflikte
wat duidelik in die karakters en in die geheime van die verlede is. Die
kern van Realisme in drama is konflik. Dit is die brandstof wat die intrige
aandryf en die spanningslyn hoog hou
Die toneel begin waar Thami ou klere dra en deur skoonmaakmiddels
omring is Johan, wat 'n voormalige polisieman is, is in 'n desperate
situasie omdat hy sy skuldgevoel wil besweer. Albei mans werk vir
afwesige gastehuiseienaars, maar Thami het die beter posisie as
bestuurder. Hulle begin 'n komplot om 'n diamantmynboukonsessie op
die nabye rivier by die regering te koop
Taal:
Die dialoog is herkenbare alledaagse taal tipies van realisme in die teater
Die realistiese intrige word aangedryf deur 'n reeks gesprekke en
argumente wat die uiteindelike waarheid van die situasie, die karakters en
hulle standpunte onthul
Stel:
Die stel is die sitkamer cum eetkamer van 'n gastehuis in 'n klein
diamantmyn- en vissersdorpie met die Weskus op
Meubels is tipies van 'n gastehuis en gedetailleerde rekwisiete voltooi die
realistiese visuele prentjie
Die stel is ontwerp om op 'n prosceniumboog-verhoog in te pas (6)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 31 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
6.4 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n
evaluering van Groundswell as 'n gewilde en relevante toneelstuk vir gehore
regdeur die wêreld toon.
Die volgende dien as 'n riglyn:
Sosiale:
Elke karakter verteenwoordig 'n verskillende sosiale sektor in die
Suid-Afrikaanse samelewing:
Thami is 'n swart man wat tydens apartheid benadeel is. Swart
mense se armoede en stryd word ontbloot. Hulle woon nog steeds in
hutte in swart townships
Johan is 'n middelklas wit man wat tydens apartheid voorregte gehad
het. Hy het in 'n middelklas wit woonbuurt grootgeword.
Hy dui aan hoe ver die meeste wit mense van die realiteite van arm
swart mense verwyder was
Smith is 'n ryk wit man wat sy loopbaan en rykdom in 'n stelsel
opgebou het wat vir hom voordelig was en gebaseer op 'n
'demokratiese' stelsel hom geleenthede verskaf het. Hy het in 'n ryk
hoëklas-woonbuurt gewoon.
Kulturele:
Elke karakter verteenwoordig 'n verskillende kulturele sektor in die
Suid-Afrikaanse samelewing:
Thami is 'n swart man wat sy tradisionele geloofstelsels eer
Johan is 'n middelklas wit man wat moontlik in 'n godsdienstige huis
grootgeword het en 'n goeie skool bygewoon het
Smith sou met ryk en magtige mense gemeng het. Sy fokus was om
rykdom en mag bymekaar te maak en om sy familie goed te versorg
Polities:
Elke karakter verteenwoordig 'n verskillende politieke sektor in die
Suid-Afrikaanse samelewing:
Thami as 'n swart onderdrukte man met baie min regte sal gehore
bewus maak van menseregteskendings en die nodigheid om vir
geregtigheid en gelyke behandeling van alle mense te veg
Johan as 'n middelklas wit man het moontlik nie die voorregte wat
deur apartheid verskaf is, bevraagteken nie en het moontlik uitgesien
na 'n toekoms met geleenthede
Smith as 'n ryk sakeman het baie van sy rykdom aan 'verdienstelike
sake' geskenk het maar hy verstaan steeds nie werklik die lyding van
swart mense nie (10)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 32 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
VRAAG 7: MIS DEUR REZA DE WET
7.1.1 Ken 'n punt vir EEN van die volgende karakters wat genoem is toe:
Miem, Meisie OF Konstabel OF Gertie met 'n rede vir die keuse (1)
7.1.2 Nasieners aanvaar ander relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat
begrip toon van die karakter gekies.
Ken volpunte toe vir:
Twee goed gemotiveerde stellings OF
Vier aparte gedagtes/idees
Die volgende is 'n riglyn:
Meisie is:
Miem se dogter, ongeveer agtien jaar oud
Bleek met lang hare
Hardwerkend, maak goiingsakke om met mis vol te maak
Lyk asof sy onderdanig is maar in werklikheid rebelleer sy teen haar
moeder en Afrikaner Calvinisme
Hunker na vryheid en om van haar moeder en die reëls en regulasies
waarvolgens sy moet leef, bevry te wees
Konstabel is:
In sy dertigs
Geheimsinnig en 'n sjarmante man
'n Magiese karakter wat die tema van magiese realisme in die teater dra
Gee voor dat hy blind is maar hy kan egter sien
'n Afrikaner en ken die tradisies van die Afrikaners
'n Wetstoepasser (4)
7.1.3 Ken punte toe vir relevante antwoorde wat begrip toon van die gepaste
kleredrag vir die karakter wat op die vereiste foto uitgebeeld moet word.
Ken volpunte toe vir:
Drie aparte stellings
Die volgende dien as 'n riglyn:
Bv.
Meisie:
Dra 'n ou rok
Die rok sal niks ontbloot nie
Die rok sal langmoue hê
Die rok mag ‘n hoë kragie hê wat tot by die nek toegeknoop is
Dra plat skoene soos hofskoene
Gertie:
Dra ‘n sweetpakbroek of oefenklere
Dra ‘n toegeknoopte bloes
Mag ‘n bostuk met ritssluiter/Sweetpakbostuk aan hê
Dra skoene om mee te oefen
Konstabel:
Dra 'n uniform met langbroek, baadjie, helm, bril en stok (3)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 33 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
7.2.1 Nasieners aanvaar die identifikasie en opsomming van enige dramaties
uitdagende toneel in die toneelstuk.
Ken volpunte toe vir:
Drie aparte stellings (3)
7.2.2 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n begrip
en analise van 'n toneel wat dramaties uitdagend is, toon. Merk holisties
Die volgende dien as 'n riglyn:
Miem vra Konstabel oor sy blindheid uit
Konstabel vertel die verhaal van die sonsverduistering wat sy blindheid
veroorsaak het
Die aandag is slegs op Konstabel wanneer hy sy monoloog doen
Hy vertel van sy ouers en tant Hannie
Hy vertel die storie
Die ander karakters luister aandagtig
Hy vertel 'n leuen maar moet baie oortuigend wees om die vertroue van
die dames te wen
Hy moet 'n geloofbare blinde karakter speel
Die monoloog moet opbou tot 'n klimaks met gebruik van tempo en
volume asook stilte
Die woorde moet bydra tot magiese realisme in die teater want dit val
saam met die wind (3)
7.2.3 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat kennis en
begrip van enige van Stanislavski se tegnieke/metodes/ stelsel/beginsels in
die voorbereiding van sy/haar karakter toon.
Ken volpunte toe vir:
Drie goed gemotiveerde stellings OF
Ses aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
'n Akteur moet van die volgende bewus wees:
Gegewe omstandighede:
Kennis van die toneelstuk, intrige en subteks
Kennis van die karakter, biografie, agtergrond, motiewe en doelwitte
Fisiese stand van aksies
Aksies en reaksies (emosies, gedagtes/denke, bewegings, besluite) moet
realisties en gemotiveerd wees
Die geskikte keuse, skepping en karakterisering (gesigsuitdrukkings,
gebare en beweging) om die lewe van die toneelstuk op die verhoog
te skep
Doelwitte en superdoelwitte ('Beat Work')
Verskuiwings in denke, gevoelens, behoeftes en handelinge (aksies)
moet effektief en realisties weergegee/vertolk word
Eenhede en doelwitte moet in die akteur se fisieke en vokale uitdrukking
weerspieël word
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 34 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
Vokale uitdrukking:
Omdat die metode/tegniek vir realisme in die teater geskep is, moet die
akteur die illusie van 'n ware gesprek skep
Die akteur moet gelei word met betrekking tot die begrip en betekenis van
die gedagtes en gevoelens wat in die vokale reaksies deur toon, pas,
tempo, volume, ens. weerspieël word
Magiese As ('Magic if'):
Die akteur moet homself verbeel dat die aksies (handelinge), motiverings,
emosies en behoeftes van die karakter werklik is/sy eie is
Toneelspel is glo ('Acting is believing')
Aandagsirkels:
Die akteur se fokus moet op die wêreld van die toneelstuk wees (gegewe
omstandighede, lewens van die karakters, intrige, doelwitte, ens.) en nie
op die gehoor nie
Emosionele geheue:
Die akteur kan put uit persoonlike ervarings om hierdie emosionele
werklikheid in sy/haar toneelspel te benut
Kandidate moet na voorbeelde of oomblikke in die toneelstuk verwys om hulle
antwoorde te motiveer. (6)
7.2.4 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n kennis,
begrip en toepassing van die gebruik van die vokale en fisiese vaardighede
toon.
Ken volpunte toe vir:
Twee goed gemotiveerde stellings OF
Vier aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Stemgebruik:
Die akteur moet gelei word deur die gedagtes en gevoelens van die
karakter. Dit word weerspieël in vokale reaksies deur toon, pas, tempo,
volume, ens.
Die akteur moet die spanning kan opbou, bv. 'n verhoogde tempo en
volume, wat 'n spesifieke gedagte beklemtoon
OF
Gebruik van liggaam:
Die akteur moet gepaste gebare, beweging, houding en fisieke aksies kan
kies om sy gevoel van verlies uit te druk
Die akteur moet sy gesigsuitdrukkings op 'n geloofwaardige manier
gebruik om iemand te vertolk wat emosies van aanvaarding toon. Die
akteur moet nie dink aan hoe aanvaarding moet lyk en dan 'n gesig wys
met aanvaarding nie. Die akteur se gesig moet werklik aanvaarding voel
Die akteur se fisikaliteit moet spanning toon (4)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 35 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
7.3 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat kennis,
begrip en 'n analise van die genre van realisme en magiese realisme in die
teater toon.
Ken volpunte toe vir:
Drie goed gemotiveerde stellings OF
Ses aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Intrige:
The intrige hanteer werklike probleme van die karakters na die Groot
Depressie
Bevat sosio-ekonomiese probleme soos armoede, geen werk nie en
verlies aan rykdom
Miem moet mis verkoop om 'n lewe te maak
Sy is die broodwinner
Die intrige volg die patroon van 'n ‘goed geskepte toneelstuk’,
uiteensetting, insident wat aksie aan die gang sit, stygende spanning,
klimaks en dalende aksie en ontknoping
Die plek/ligging/omgewing is realisties op 'n afgeleë kleinhoewe
Die karakters moet die beperkings en skuldgevoelens en skande van
Afrikaner Calvinisme hanteer
Daar is spanning tussen Miem en Meisie
Daar was op daardie tydstip 'n werklike algehele sonsverduistering
Taal:
Die taal is realisties, alledaags, herkenbaar en omangstaal/gesprekstaal
volgens karakters se temperament, aksies, gedrag, motiverings, doelwitte
en agtergrond
Dit is alledaagse gesprekstaal
Dit vertel jou meer van die karakter en sy/haar omstandighede
Daar is geen sang nie, slegs dialoog
Hierdie styl van taal is spesifiek wat jy van elke karakter sou verwag
volgens hul temperament, aksies, gedrag, motiverings, doelwitte en
agtergrond
Stel:
Die stel is 'n ou kombuis wat die gebrek aan geld toon
Daar is 'n vervalle, ou tafel en stoele
Daar is 'n koolstoof
'n Tafel met 'n plastiektafeldoek
Linoleum-vloerbedekking wat uitgrtrap is
Verbleikte gordyne hang voor die vensters
Die plafon, wat die valdeur wys
Die sinkmure waarmee die huis gebou is
'n Haak teen die agterdeur
Ander ruimtes, bv. die slaapkamers word voorgestel (6)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 36 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
7.4 Verwys na die notas hieronder en BYLAE A om jou nasienwerk toe te lig.
Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n
evaluering van Mis as 'n gewilde en relevante toneelstuk vir gehore regdeur
die wêreld toon.
Die volgende dien as 'n riglyn:
Sosiale:
Elke karakter verteenwoordig 'n verskillende sosiale aspek in die
Suid-Afrikaanse samelewing, bv.:
Konstabel is 'n man wat homself in 'n chauvinistiese samelewing
bevind waar mans oorheers. Dit gee hom voorregte en vryheid wat
vroue nie het nie
Miem is 'n getroude vrou wie se man in die solder van die huis woon.
Hy kom nooit af om haar geselskap te hou nie. Sy voel eensaam
want as 'n getroude vrou in 'n chauvinistiese samelewing word daar
van haar verwag om lojaal aan haar man te bly.
Meisie is 'n jong meisie wat deur die reëls van hierdie samelewing
onderdruk voel. Sy moet rein en onskuldig bly totdat 'n man haar vra
om te trou. Sy rebelleer hierteen en loop saam Konstabel weg.
Kulturele
Elke karakter verteenwoordig 'n verskillende kulturele sektor in die
Suid-Afrikaanse samelewing, bv.:
Konstabel, as 'n man, word gerespekteer en as magtig beskou. Hy
sal die besluitnemer en leier in byeenkomste en situasies wees. Dit is
die toksiese wit manlike kultuur
Miem, as 'n ouer vrou, moet haar plek in 'n gesprek ken. Sy mag nie
te hard praat of verregaande optree nie want dit sal skande oor haar
en die familie bring
Meisie, as 'n jong vrou, bevraagteken hierdie kulturele beperkings en
reëls. Die feit dat sy sirkus toe gaan en saam met Konstabel
wegloop, beteken 'n verandering in die kultuur
Polities:
Elke karakter verteenwoordig 'n verskillende politieke sektor in die
Suid-Afrikaanse samelewing, bv.:
Konstabel: As 'n wit man sal moontlik konserwatief wees en verseker
dat wit mense die mag behou
Miem: As 'n ouer wit vrou sal Miem moontlik konserwatief wees. Sy
sal moontlik glo dat die regering van daardie tyd gehoorsaam moet
word
Meisie: As jonk en van 'n nuwe generasie sal sy moontlik die politiek
en onregverdighede van daardie tyd bevraagteken. Sy kan moontlik
teen die politieke status quo rebelleer soos sy teen haar moeder
rebelleer (10)
TOTAAL AFDELING C: 40
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 37 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
AFDELING D: TEATERGESKIEDENIS, PRAKTIESE KONSEPTE, INHOUD EN
VAARDIGHEDE
VRAAG 8
Verwys na die notas hieronder en BYLAE B om jou nasienwerk toe te lig.
8.1 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat kennis en
begrip van Suid-Afrikaanse teater met 'n spesifieke agenda toon. Kandidate
kan relevante en korrekte historiese feite, kontekste en verduidelikings van
enige ander teater met 'n spesifieke agenda verskaf. Die antwoord moet met
die aanhaling gegee, verband hou. Merkers moet daarop bedag wees dat
daar oorvleueling van die verskillende teaters mag wees in kandidate se
antwoorde
Die volgende is voorbeelde maar nie beperk tot slegs onderdstaande nie
Protesteater:
Die doel was om teen apartheid te mobiliseer, mense van die brutaliteit
daarvan bewus te maak en daaroor te leer
Het in Suid-Afrika bekend geword·
Protesteer teen die brutale apartheidsisteem wat deur die wette van die
tyd afgedwing is
1948 Hendrik Verwoerd vestig apartheid
1960 Unie van SA word die Republiek van SA
Die 'Equity ban': Buitelandse spelers is nie toegelaat om in Suid-Afrika op
te tree nie en vice versa
Plaaslike dramaturge beveg apartheid, bv. Athol Fugard, Maishe
Maponya
The Space Teater, Markteater is nie gesubsidieer n
Werkswinkels/Slypskole is oor baie toneelstukke gehou en was vir almal
toeganklik
Opgevoer in gemeenskappe, gebruik eenvoudige kostedoeltreffende
stelle
Werkswinkelteater:
Is n teater-maak-proses
Is dikwels geskep deur 'n groep mense (saam) bymekaar in deelname
aan ‘n demokratiese proses van teater-maak
Stappe in die proses: idee, dinkskrum, navorsing, improvisasie, seleksie,
redigering en repetisie, afronding, draaiboek of opname
Voorbeelde van toneelstukke: Ilanga, Woza Albert!
Die proses is gebruik in Protes-, Gemeenskaps-, Omgewings-, Werkers-
en Opvoedkundige Teater in SA
Die teaterstyl is toeganklik vir almal, a.g.v. opvoering, styl en tegnieke
Gemeenskapsprobleme
Onderwerpmateriaal is aktueel, gemik op onderrig en mobilisering van
mense om die wette van aparteid en die samelewing te verander
Werkswinkels vir gemeenskapskwessies is gehou vir oplossings van
probleme bv armoede, geweld, ongelyke regte
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 38 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
Gemeenskapsteater:
Bewusmaking: vasstelling van die behoeftes en probleme van die
gemeenskap en die skep van bewustheid daarvan
Vir die gemeenskap, deur die gemeenskap
Dikwels deur 'n groep mense geskep
Demokratiese proses om teater te maak
Bewusmaking: vasstelling van die behoeftes en probleme van die
gemeenskap en die skep van bewustheid daarvan
Sosiale aksie: kundiges help die akteurs om tonele te dramatiseer wat
wys hoe om probleme op te los of dit te hanteer
Verpolitisering: die tonele leer gemeenskappe oor die onderliggende
oorsake van hulle situasie en is bedoel om tot sosiale verandering te lei
Voorbeelde:
Voorbeelde van Gemeenskapsteater: Winterveld Squatter Camp Project,
Kode Kobenini ma Crossroads, ens.
Werkersteater:
Oorsprong en doelwitte:
Dit is in die 1920’s geskep
'Teater deur die mense, vir die mense'
Pak kwessies aan wat belangrik is vir werkers, soos ervarings in die
werksplek en hulle konflikte met bestuur
Skep werkersolidariteit
Leer werkers hoe om op te tree om hulle situasies te verander en aksie te
neem teen hulle onregverdige behadeling, wette en werksomstandighede
Bemagtig alle werkers om kwessies te verstaan
Die doel is om kwessies wat aangeroer is, op te los
Deelnemers:
Deur werkers opgevoer
Akteurs gewoonlik nie professioneel nie en beeld werklike gebeure wat
hulle persoonlik ervaar het, uit
Gehoor betrokke by die opvoering (12)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 39 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
8.2.1 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat 'n
begrip van die waarde van die repetisieproses weerspieël.
Ken volpunte toe vir:
Vier goed gemotiveerde stellings OF
Agt aparte gedagtes/idees
Die volgende dien as 'n riglyn:
Belangrike repetisieprosesse:
Navorsing oor die tydperk en genre waarin die toneelstuk afspeel, sal
begrip van die sosiaal-politieke en kulturele konteks versterk
Navorsing oor die gegewe omstandighede van die toneelstuk en elke
karakter sal die wêreld van die toneelstuk openbaar
Analise en begrip van die subteks en die teks sal die temas, kwessies
en dramatiese konflikte duidelik maak
Ondersoek en analise van elke karakter se doelwitte en superdoelwit sal
die akteur in staat stel om 'n ware en geloofbare karakter te skep
Ondersoek en keuse van emosionele herinneringe sal 'n geloofwaardige
en werklike opvoering en uitbeelding tot gevolg hê
Toepassing van verbeelding en visualisering om die 'magiese as'
('magic if') te bereik sal baie geleenthede vir innovering en kreatiewe
idees skep
Voortdurende praktyk, verfyning en repetisie van vokale, toneelspel en
fisieke vaardighede sal die akteur versterk asook sy vaardighede en die
optrede/spel
Effektiewe skepping van 'n karakter sal die diepte en kreatiwiteit van die
optrede/toneelspel versterk
Terugvoering van die onderwyser en portuurgroep sal die
opvoering/toneelspel verbeter
Self-evaluering om die persoonlike standaard van spel na optimum spel
te verbeter, wat die vervanging van die gekose stukke kan insluit
Leer tydsbestuur om sukses te verseker (8)
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 40 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
8.2.2 Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat kennis
van effektiewe/doeltreffende fisieke of vokale vaardighede – keuses in die
voorbereiding van 'n karakter toon.
Ken volpunte toe vir:
Vier goed gemotiveerde stellings OF
Agt aparte stellings
Die volgende dien as 'n riglyn:
Vokaal: die toepassing van:
Korrekte interkostale diafragmatiese asemhaling
Opwarm- en afkoeloefening
Ontspanningsoefeninge
Artikulasie – om die vokale en konsonante korrek te vorm
Projeksie – om die stem toepaslik binne die ruimte (ver of naby) te plaas
Resonansie – om die borsholte, keel/stemkas, mond, neusholtes te
gebruik om met asem te vul om vibrasie en klank te vorm
Uitspraak – om woorde, frases en sinne te vorm om begrip en betekenis
te skep
Toonhoogte – om 'n lae, middel of hoë vokale omvang te gebruik
Pas – om dialoog stadiger of vinniger te maak om betekenis te skep
Metrum – om die intrinsieke ritme van die gespoke woord en die stiltes
wat daarmee saamgaan, om betekenis te skep
Toon – om emosionele toestande en betekenis te skep
Frasering – om groeperings van woorde te skep om toon, ritme, ens. oor
te dra
EN/OF
Fisiese: die toepassing van:
Korrekte postuur/houding
Belyning van die ruggraat
Ontspanning van die spiere
Opwarm- en afkoeloefeninge
Krag en gefokusde kreatiewe energie
Buigbaarheid
Uithouvermoë
Stamina
Bewegingstegnieke, bv. Laban (krag, inspanning, gewig, tydsberekening),
Alexander-tegniek
Gebruik van ruimte
Gebruik van abstrakte idees, gebare, liggaamsbewegings, treë,
opeenvolgings en kombinasies
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 41 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
Toneelspel: die toepassing van:
Neutrale liggaamsposisie en postuur
Opwarm- en afkoeltegnieke en oefeninge
Toneelspelmetodes/-tegnieke, bv. Stanislavski, Grotowski
Gegewe omstandighede
Karakteranalise
Subteks en teksanalise (tydperk, genre, dramatiese beweging, tema,
stemming, atmosfeer, idees, sosio-, politieke, ekonomiese en ander
kontekste)
Emosionele geheue
Magiese as ('Magic if') (8)
8.2.3 Verwys na die rubriek in BYLAE B.
Nasieners aanvaar relevante en goed gemotiveerde antwoorde wat kennis en
begrip toon van ontdekkings wat hulle oor hulle persoonlike vaardighede en
ontwikkeling gemaak het deur:
Die volgende dien as 'n riglyn:
Kommunikasievaardighede in persoon of deur tegnologie:
Vaardighede ten opsigte van die weergee van emosios en
gevoelens-vaardighede:
Wanneer met 'n PAT of 'n temaprogram gewerk word, is gevoelens en
emosies dikwels betrokke en ons kan dikwels seerkry. Sê eerder: 'Ek voel
seergemaak deur wat jy gedoen het' as 'Jy maak my seer'.
Vaardighede ten opsigte van selfversekerheid-
/selfgeldingsvaardighede:
Wanneer met 'n PAT of 'n temaprogram gewerk word, sal daar baie
standpunte, menings en idees wees. Die weergee van selfversekerdheid
moedig skaam leerders aan om te praat en dominante leerders om almal
se bydrae te respekteer. 'Ek sal dit waardeer as jy meer respekvol sal
wees', in plaas van 'Bly stil'. Ook om jou in staat te stel om jou standpunt
kalm en met respek uit te druk en om gehoor te word.
Konflik-oplossingsvaardighede:
Elke situasie bevat konflik. Party konflik is funksioneel en lei tot 'n
oplossing. Ander konflik is gewelddadig en lei tot fisieke, emosionele,
sielkundige, geestelike of verbale geweld. Wanneer aan 'n PAT of
temaprogram gewerk word, is dit meer effektief om te sê: 'Ek sal daarvan
hou as jy my ervaring sou oorweeg' in plaas van 'Jy gee nie vir my om nie'
of jy 'noem name/blameer/verwyt/beskuldig'.
Woede-bestuursvaardighede:
Alle leerders sal kwaad wees wanneer hulle waardigheid, menslikheid,
betekenis, bydrae, doel, werk gedevalueer of gekritiseer word. Om kwaad
te wees, is menslik, normaal en toepaslik. Dit dui aan dat jy nie met
respek behandel is nie. Om te help dat woede funksioneel en respekvol
en op 'n selfgeldende wyse uitgedruk word, sê: 'Ek is ontsteld en het tyd
op my eie nodig, asseblief – sal dit reg wees so?' in laas van om
gewelddadig te wees met woorde, gesigsuitdrukkings, gebare, ens.
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 42 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
Bemiddelingsvaardighede:
By repetisie- en praktiese werk is dit belangrik om redes, werksmetodes,
menings en idees te verduidelik. Dit is funksioneel om te sê: 'oorweeg die
volgende as 'n oplossing vir die gedig' in plaas van 'Jy sal dit met jou stem
doen'.
Fasiliteringsvaardighede:
Begryp dat praktiese werk berus op begrip van hoe die stem, liggaam,
verstand, gevoelens en emosies werk en hoe verskillend dit ten opsigte
van diverse agtergronde en kulture kan wees. 'Wat is jou gedagtes,
ervaring, standpunt of gevoelens?' in plaas van om vir mense voor te
skryf wat hulle moet voel, dink of weet.
Aanbiedingsvaardighede/Opvoervaardighede:
Ontspan, is voorbereid, het die vermoë om van aangesig tot aangesig of
deur tegnologiese platforms en toeps ('apps') op te tree/toneel te speel.
Kreatiewe denkvaardighede in persoon of deur tegnologie:
Laterale denke:
Oorweeg alternatiewe opsies vir kreatiewe gebruik van die gebruik van
die stem/liggaam/beweging/karakterisering, ens. behalwe die ooglopende
keuse/opsie, dink op kreatiewe wyse
Verbeeldingryke denke:
Oorweeg die gebruik van 'wat as' as 'n moontlikheid en
verbeel/bedink/stel alternatiewe maniere voor van wees, dink en doen
met gebruik van jou stem, liggaam, ens. Om risiko's te neem om jouself te
ui te brei
Visualiseringsvaardighede:
Gebruik jou sintuie (gevoel, tas/aanraking, hoor, smaak en ruik om in jou
verbeelding prentjies, beelde, gevoelens, stemmings, stories, karakters,
klanke, bewegings, ens te skep.
Konseptuele denke:
Pas 'n storie/verhaal of karakter aan om 'n simbool, idee, stemming of
atmosfeer oor te dra
Abstrakte denke:
Neem 'n konkrete beeld, bv. 'n gewonde/beseerde seun en
verteenwoordig hierdie beeld deur die gebruik van beligting, rooi
kleedstof, postmoderne bewegings en gebare, ens.
Metakognitiewe denke:
Aanpassing, verandering en ontwerp/ontwikkel 'n nuwe, innoverende,
unieke manier waarop die stem of liggaam gebruik kan word om 'n
oorspronklike karakterisering vir 'n karakter of 'n oorspronklike
interpretasie van bv. 'n gedig te skep of om die subteks te speel of om 'n
alter ego te skep
Samewerkingsvaardighede in persoon of deur tegnologie:
Luistervaardighede:
Die vermoë om te luister, te verstaan, en na begrip te soek voordat jy jou
motiewe/gedagtes/idees aanbied/voorlê. Ook die vermoë om meer feite
en inligting te soek om stereotipiese denke, wanbegrippe en aannames te
verminder.
Werk effektief saam mekaar en in 'n groep:
Toon vermoë om deur verskille en konflik te werk
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste 43 DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
Nie-verdedigende interaksies:
Die vermoë om jou te verbeel hoe die ander persoon voel eerder as wat
jy bedoel of wat jy wil hê
Woedebestuur:
Die vermoë om jou eie vrees, skaamte en gevoelens van verwerping of
dat jy aangeval word, te beheer
Geen name noem, blameer, verwyte of beskuldiging van ander persoon
nie
Gee feite op 'n funksionele wyse deur wanbegrippe en aannames te
ondersoek/bestudeer
Kritiese denkvaardighede in persoon of deur tegnologie:
Analitiese denke: 'n vermoë of vaardigheid om 'gedagtes/konsepte/
karakters/temas ens. uitmekaar te haal en na die aparte gedeeltes te kyk
en hulle funksies, gebruike en betekenis te vind
Besinningsdenke: die vermoë of vaardigheid om terug te gaan na 'n
vokale/fisieke/karakteriseringskeuse en om te bepaal, deur begrip van die
toneelstuk/subteks/temas, ens. of dit die geskikste keuse was
Refleksiewe/Wederkerende denke: die vermoë om te dink oor, te voel
of vas te stel of die impak en effek van keuses ten opsigte van
vokale/karakter/toneelspel/fisieke/beweging, ens. wat tydens repetisies of
optredes gemaak is, die effektiefste was. Daarby ook 'n vermoë om die
gedeelte wat die individu in effektiewe of nie-effektiewe keuses gespeel
het, te bepaal. Ten einde ook die vermoë om aan te pas en minder
effektiewe keuses aan te pas en te verbeter. (12)
TOTAAL AFDELING D: 40
GROOTTOTAAL: 150
Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
BYLAE A: RUBRIEK VIR VRAAG 2, 3, 4, 5, 6, 7: 10 PUNTE
Nasieners moet opgelei word oor hoe om al ses die kognitiewe vlakke asook die vier denkprosesse te
gebruik en toe te pas om die kandidaat se prestasie te meet.
BESKRYWER PUNT DIE KANDIDAAT TOON 'N VERMOË OM
Uitstaande • Kognitiewe vlakke en denkproses:
Verander, beoordeel, beredeneer, reorganiseer, lewer opnuut 'n uitstaande vlak
met denke op 'n metakognitiewe vlak
Metakognitiewe • Die vraag:
Denke Ondersoek, beoordeel en kontekstualiseer op 'n oorspronklike wyse en op 'n
oor 9–10 uitstaande vlak
Kennis • Die antwoord:
Lewer 'n nuwe perspektief en skep oorspronklike insigte
Skep • Voorbeelde:
Verskaf en evalueer 'n wye reeks insiggewend gekose teoretiese en estetiese
voorbeelde
Verdienstelik • Kognitiewe vlakke en denkproses:
Ondersoek, stel voor, beoordeel, evalueer, kom tot gevolgtrekking op verdienstelike
Prosedure- vlak met denke op 'n prosedurevlak
Denke • Die vraag:
oor Ondersoek en kontekstualiseer die vraag op 'n oorspronklike wyse op 'n
Kennis 7–8 verdienstelike vlak
• Die antwoord:
Evalueer Verskaf 'n insiggewende begrip van die vraag
• Voorbeelde:
Verskaf 'n analise van 'n wye reeks insiggewend gekose teoretiese en estetiese
voorbeelde
Gemiddeld • Kognitiewe vlakke en denkproses:
Doen navraag, kontrasteer, onderskei, klassifiseer op gemiddelde vlak met denke
Konseptuele op 'n konseptuele vlak
Denke • Die vraag:
oor 5–6 Ondersoek en kontekstualiseer die vraag op 'n gemiddelde vlak
Kennis • Die antwoord:
Bied 'n geskikte antwoord aan wat met die vraag verband hou
Analiseer • Voorbeelde:
Verskaf en ondersoek voorbeelde
Elementêr • Kognitiewe vlakke en denkproses:
Verbind, organiseer, interpreteer, identifiseer, integreer op 'n elementêre vlak met
Feitelike denke op 'n feitelike vlak
Denke • Die vraag:
oor Verstaan die vraag op 'n elementêre vlak
3–4
Kennis • Die antwoord:
Toon 'n bietjie feitelike kennis. Lewer 'n reguit en voorspelbare antwoord wat met
Toepas die vraag verband hou
• Voorbeelde:
Verskaf 'n paar voorbeelde
Behaal • Kognitiewe vlakke en denkproses:
Identifiseer, noem, definieer, vergelyk, verduidelik basies; met basiese denke op 'n
Feitelike feitelike vlak
Denke • Die vraag:
oor Verstaan die vraag op 'n basiese vlak
1–2
Kennis • Die antwoord:
Verskaf 'n paar reguit basiese feite
Verstaan/Begrip • Voorbeelde:
Verskaf verkeerde voorbeelde of onvermoë om voorbeelde te verskaf
Nie behaal nie • Kognitiewe vlakke en denkproses:
Geen bewyse van identifisering, noem, herken, definieer nie; sonder denke op 'n
Feitelike feitelike vlak
Denke • Die vraag:
oor 0 Geen begrip van die vraag nie
Kennis • Die antwoord:
Verskaf feite wat nie met vraag verband hou nie
Onthou • Voorbeelde:
Verskaf geen voorbeelde nie
Kopiereg voorbehou
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
BYLAE B: RUBRIEK VIR VRAAG 8.1 en 8.2.3: 12 PUNTE
Nasieners moet opgelei word oor hoe om al ses die kognitiewe vlakke asook die vier denkprosesse te gebruik en toe
te pas om die kandidaat se prestasie te meet.
BESKRYWER PUNT DIE KANDIDAAT TOON DIE VOLGENDE:
• Denkproses: Toon 'n kreatiewe benadering tot konseptuele, prosedure-
en metakognitiewe kennis
• Die vraag: Ondersoek, beoordeel en kontekstualiseer die vraag en haal op
oorspronklike manier aan
Uitstaande
Toon 'n oorspronklike begrip van die vraag, die aanhaling, toneelteks en
dramatiese beweging
Metakognitiewe
Kennis 11–12 • Die antwoord: Maak waardebeoordelings gebaseer op verdedigbare stel
kriteria.
Skep Lewer 'n nuwe perspektief en skep oorspronklike insigte
• Voorbeelde: Verskaf en evalueer 'n uitgebreide reeks teoretiese en
estetiese voorbeelde wat met insig gekies is, gebaseer op die toneelteks,
dramatiese beweging
• Kognitiewe vlakke: Kandidate toon die vermoë om te verander,
beoordeel, redeneer, herorganiseer
• Denkproses: Bied feitelike, konseptuele en prosedurekennis aan
• Die vraag: Ondersoek en kontekstualiseer die vraag en aanhaling op 'n
Verdienstelik interessante wyse
• Die antwoord: Toon insigryke begrip van die vraag, die aanhaling,
Prosedure- toneelteks en dramatiese beweging
9–10
kennis • Voorbeelde: Verskaf en analiseer 'n wye reeks teoretiese en estetiese
voorbeelde wat met insig gekies is, gebaseer op die toneelteks, dramatiese
Evalueer beweging
• Kognitiewe vlakke: Kandidate toon die vermoë om te ondersoek, voor te
stel, beoordeel, evalueer en tot slotsom te kom
• Denkproses: Bied feitelike en konseptuele kennis aan
Gemiddeld • Die vraag: Ondersoek en kontekstualiseer die vraag en aanhaling
• Die antwoord: Bied 'n geskikte antwoord aan wat met die vraag, die
Konseptuele aanhaling, toneelteks en dramatiese beweging verband hou
7–8
kennis • Voorbeelde: Verskaf en ondersoek voorbeelde uit die toneelteks en die
dramatiese beweging
Analiseer • Kognitiewe vlakke: Kandidate toon die vermoë om te ondervra,
kontrasteer, onderskei, klassifiseer
• Denkproses: Bied feitelike kennis aan
Elementêr • Die vraag: Verstaan die vraag en aanhaling op 'n elementêre vlak
• Die antwoord: Toon 'n bietjie feitelike kennis. Gee 'n reguit en
Feitelike voorspelbare antwoord wat met die vraag, die aanhaling, toneelteks en
5–6
kennis dramatiese beweging verband hou
• Voorbeelde: Gee 'n paar voorbeelde uit die toneelteks
Pas toe • Kognitiewe vlakke: Kandidate toon die vermoë om verbande te vind, te
organiseer, te interpreteer, te identifiseer, te integreer
• Denkproses: Bied onsamehangende feitelike kennis aan
Behaal
• Die vraag: Toon 'n basiese begrip van die vraag en die aanhaling
Feitelike • Die antwoord: Gee 'n paar reguit/basiese wat met die vraag, die
3–4 aanhaling, toneelteks en dramatiese beweging verband hou
kennis
• Voorbeelde: Geen voorbeelde verskaf nie
Verstaan • Kognitiewe vlakke: Kandidate toon die vermoë om te identifiseer, te
noem, te herken, te definieer, te verduidelik
• Denkproses: Onthou min of geen feitelike kennis nie
Nie behaal nie • Die vraag: Toon geen begrip van die vraag en die aanhaling nie
Feitelike • Die antwoord: Gee feite wat nie met die vraag verband hou nie of geen
0–2 feite nie
kennis
• Voorbeelde: Geen voorbeelde verskaf nie
Onthou • Kognitiewe vlakke: Kandidaat is nie in staat om te identifiseer, te noem,
te herken of te definieer nie
Kopiereg voorbehou
Downloaded from hlayiso.com
Dramatiese Kunste DBE/2022
SS/NSS – Nasienriglyne
BLOOM SE TAKSONOMIE
Klassifiseringstelsel om verskillende vlakke van mensekennis
te definieer en te onderskei
Nasieners moet opgelei word oor hoe om al ses die kognitiewe vlakke asook die vier denkvlakke
te gebruik en toe te pas om kandidate se prestasie te meet.
DIE DIE KOGNITIEWEPROSES-DIMENSIE: 6 KOGNITIEWE VLAKKE
KENNIS- Onthou Verstaan Toepassing Ontleding Evaluering Skep
DIMENSIE Feitelik Noem Opsom Reageer Kies Gaan na vir Ontwikkel
4 DENK- Konseptueel Herken Klassifiseer Verskaf Onderskei Bepaal Stel saam
PROSES- Prosedure Herroep Verklaar Uitvoer Integreer Beoordeel Ontwerp
VLAKKE Metakognitiewe Identifiseer Voorspel Gebruik Dekonstrueer Besin Skep
1. Onthou
Herwin gememoriseerde inligting, kennis, feite, definisies, lyste, konvensies, neigings, reekse, klassifikasies, kategorieë,
kriteria, metodologie en maniere/wyses om met spesifisiteite van die universele, abstraksiebeginsels, veralgemenings,
teorieë en struktuur te hanteer
Noem Spesifiseer (tyd of plek) as iets gewens, voorgestel of op besluit
Om te identifiseer, spesifiseer of by naam noem
Identifiseer Om 'n probleem, behoefte, feit, ens. te herken en te toon wat dit is en dat dit bestaan
Om te bewys wie of wat iemand of iets is
Kies Kies noukeurig, bepaal of besluit dat dit die beste of geskikste is
2. Verstaan
Konstrueer betekenis uit verskillende tipes kennis, organiseer, vergelyk, vertaal, interpreteer en haal uit
Verduidelik Maak iets duidelik, maklik te verstaan deur dit in meer besonderhede te beskryf of om relevante feite of
inligting daaroor te onthul.
Gee 'n rede om te regverdig of verontskuldig ('n aksie of gebeurtenis)
Beskryf Om 'n gedetailleerde beskrywing van iets te gee, vertel, te beskryf, uit te druk
Motiveer Gee 'n rede, bied feite en argumente om iets te ondersteun aan, noem iets
3. Toepassing
Om 'n prosedure uit te voer, te implementeer of te gebruik om 'n probleem in 'n nuwe situasie op tye los of te ontwikkel
deur toepassing van verworwe kennis, feite, reëls, tegnieke
Voorstel Lei tot, argumenteer, toon, wys, dui aan dat (iets) bestaan of die geval is
Vir oorweging voorstel
Om 'n idee, moontlike plan of aksie aan ander mense te noem vir oorweging
Om 'n idee uit te dink/voort te bring
4. Ontleding
Breek inligting in dele op. Bepaal hoe die dele verwant is deur identifisering, onderskeiding of organisering van elemente,
verhoudings, beginsels, motiewe, doelwitte of oorsake. Maak afleidings/gevolgtrekkings en vind bewyse om veralgemenings
te ondersteun.
Reageer/Antwoord Antwoord/Reageer in woorde
Bespreek Skryf oor ('n onderwerp) in besonderhede, neem verskillende kwessies of idees of menings/opinies
wat daarmee verband hou, in ag of oorweeg dit
Skryf Skryf, stel saam, produseer
Ontleed Ondersoek iets metodies en in besonderhede, tipies om te ontdek, te verduidelik en te interpreteer
Oorweeg Dink aandagtig oor iets, tipies voordat 'n besluit geneem word of 'n oordeel/keuse gemaak word
5. Evaluering
Om opinies/menings aan te bied en te verdedig deur oordele oor inligting, geldigheid van idees, of gehalte van werk te
maak gebaseer op 'n stel kriteria en standaarde met behulp van kontrolering/nagaan en kritiek
Evalueer Om die betekenis/belangrikheid, waarde, doel of toestand van iets deur noukeurige waardebepaling en studie
te bepaal, te beoordeel, ten einde te verstaan/begryp, te interpreteer of te lei
6. Skep
Gebruik kreatiewe individuele insig en gedagtes om inligting te herorganiseer en saam te stel deur die ontwikkeling,
beplanning en skep van 'n nuwe patroon, produk of struktuur
Skep Ontwikkel uit eie denke of verbeelding, as 'n kunswerk, 'n uitvinding of iets nuuts
Gee aanleiding tot ontstaan
Kopiereg voorbehou
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
Dramatic Arts Grade 12 NSC June 2022 Question Paper (Afr)

Question paper
Dramatic Arts Grade 12 NSC June 2022 Question Paper (Eng)

Memorandum
Dramatic Arts Grade 12 NSC June 2018 Memo (English)

Memorandum
Dramatic Arts Grade 12 NSC June 2018 Memo (Afrikaans)

Memorandum
Dramatic Arts Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2012 Memo (Afr)

Memorandum
Dramatic Arts Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2012 Memo (Eng)
More from Grade 12 Dramatic Arts

Annual teaching plan
Gr 12 Dram Art ATP 2023 24

Question paper
Dramatic Arts Grade 12 NSC June 2025 Question Paper (Afr)

Question paper
Dramatic Arts Grade 12 November 2024 NSC QP (Afr)

Question paper
Dramatic Arts Grade 12 November 2024 NSC QP (Eng)

Question paper
Dramatic Arts Grade 12 NSC June 2024 Question Paper (Afr)

Question paper