Economics GR 12 Exam Guidelines 2021 Afr hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE EKSAMENRIGLYNE GRAAD 12 2021 Hierdie riglyne bestaan uit 34 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 2 DBE/2021 Eksamenriglyne INHOUDSOPGAWE Bladsy 1. INLEIDING 3 2. ASSESSERING IN GRAAD 12 4 2.1 Formaat van die vraestelle 4 2.2 Detail van vraestelle 4 2.3 Kognitiewevlak-tabel 6 2.4 Riglyne vir nasien 7 2.5 Bevelswerkwoord-detail 10 2.6 Hoër-orde-vrae 12 3. INHOUD 14 4. SLOT 34 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 3 DBE/2021 Eksamenriglyne 1. INLEIDING Die Kurrikulum- en Assesseringsbeleidsverklaring (KABV) vir Ekonomie beskryf die aard en doel van die vak Ekonomie. Dit gee leiding aan die filosofie wat die basis is van die onderrig en assessering van die vak in graad 12. Die doel van hierdie Eksamenriglyne is om:  Duidelikheid te gee oor die diepte en omvang van die inhoud wat in die graad 12 Nasionale Seniorsertifikaat (NSS)-eksamen in Ekonomie geassesseer gaan word.  Bystand te verleen aan onderwysers om leerders doelmatig vir die eksamens voor te berei. Hierdie dokument gee aandag aan die finale graad 12 eksterne eksamens. Dit behandel op geen vlak die Skoolgebaseerde Assessering (SBA) nie. Hierdie Eksamenriglyne moet gelees word saam met:  Die Nasionale Kurrikulumstelling (NKS) se Kurrikulum- en Assesseringsbeleidsverklaring (KABV): Ekonomie  Die Nasionale Protokol vir Assessering: 'n Addendum tot die beleidsdokument, die Nasionale Senior Sertifikaat: 'n Kwalifikasie op Vlak 4 op die Nasionale Kwalifikasieraamwerk (NKR) rakende die Nasionale Protokol vir Assessering (Graad R–12)  Nasionale beleid met betrekking tot die program- en promosievereistes van die Nasionale Kurrikulumstelling, graad R–12 LET WEL: Alle onderwerpe waar 'bespreek in detail/ondersoek in detail/vergelyk en onderskei in detail' voorkom, moet as opstelonderwerpe vir die volgende drie-jaar siklus beskou word. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 4 DBE/2021 Eksamenriglyne 2. ASSESSERING IN GRAAD 12 2.1 Formaat van die vraestelle KLASSIFIKASIE VAN ONDERWERPE VIR DIE GRAAD 12-EKONOMIE-VRAESTELLE EKONOMIE GR.12 VRAESTEL 1 VRAESTEL 2 150 PUNTE – 2 UUR 150 PUNTE – 2 UUR HOOFONDERWERP: HOOFONDERWERP: MAKRO-EKONOMIE MIKRO-EKONOMIE SUBONDERWERPE: SUBONDERWERPE:  Ekonomiese kringloop  Volmaakte markte  Sakesiklusse  Onvolmaakte markte  Openbare sektor  Markmislukkings  Buitelandsevaluta-markte HOOFONDERWERP: HOOFONDERWERP: KONTEMPORÊRE EKONOMIESE EKONOMIESE STREWES KWESSIES SUBONDERWERPE: SUBONDERWERPE:  *Beskerming en vryhandel  Inflasie  Groei en ontwikkeling  Toerisme  Nywerheidsontwikkelingsbeleide  Omgewingsvolhoubaarheid  Ekonomiese en sosiale prestasie- aanwysers * Neem kennis dat Beskerming en Vryhandel van Makro-ekonomie na Ekonomiese Strewes verskuif is. 2.2 Detail van vraestelle  Elke vraestel tel 150 PUNTE.  Die tydsduur van elke vraestel is 2 UUR.  Elke vraestel bestaan uit SES VRAE, wat in DRIE afdelings ingedeel is. Van die ses vrae moet slegs VIER soos volg beantwoord word: - AFDELING A: VRAAG 1 is VERPLIGTEND. - AFDELING B: Bestaan uit DRIE vrae: VRAAG 2–4 waarvan die kandidaat slegs TWEE moet kies - AFDELING C: Bestaan uit TWEE vrae: VRAAG 5–6 waarvan die kandidaat slegs EEN moet kies  Die bogenoemde vraestelle mag NIE op dieselfde dag geskryf word NIE.  Die gedetailleerde vereistes vir elke afdeling (per vraestel) word op die volgende bladsy gegee. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 5 DBE/2021 Eksamenriglyne AFDELING A (VERPLIGTEND) TOTAAL: 30 VRAAG 1 1.1 *MEERVOUDIGEKEUSE-ITEMS (laer orde) MET 4 MOONTLIKE opsies per hoofonderwerp = 8 items (2 punte per item) (8 x 2) (16) 1.2 PASITEMS (KOLOM A EN B) (laer orde) VIER items per hoofonderwerp = 8 items (1 punt per item) (8 x 1) (8) 1.3 NOEM DIE TERM (middel-/laer orde) DRIE items per hoofonderwerp. (6 x 1) (6) Alhoewel die vrae van 'n lae orde is, kan hulle as MAKLIK (bv. oop ekonomie), MATIG (bv. reële vloei of MOEILIK (bv. outonome verbruik) geklassifiseer word. AFDELING B (BEANTWOORD TWEE VRAE IN HIERDIE AFDELING) TOTAAL: 80 VRAE 2–4 (DRIE VRAE) EEN vraag per HOOFONDERWERP en EEN gekombineerde vraag tussen die 2 HOOF ONDERWERPE (50%/50%) 2.1 Kort items 2.1.1 Laer orde (2 ITEMS) Noem TWEE. (2 x 1) (2) 2.1.2 Middelorde (1 ITEM), bv. hoe, hoekom en wat ('n toepassing-tipe vraag). (1 x 2) (2) 2.2–2.3 TWEE dataresponsvrae (middelorde), bv. Bestudeer die volgende grafiek/spotprent/tabel/uittreksel/werklike data en beantwoord die vrae wat volg. (10 x 2) (20)  (Items in die dataresponsvrae moet van maklik na moeilik gerangskik word: 2 punte maklik, 4 punte redelik en 4 punte moeilik)  Die antwoorde op die eerste 2 vrae (1 punt elk) mag in die data voorkom, maar sal 'n toepassing wees  Datarespons-vrae gee konteks aan watter aspekte geassesseer word, en antwoorde sal nie noodwendig in die data voorkom nie 2.4 EEN enkelvraag (middelorde), bv. verduidelik, bespreek, onderskei of differensieer tussen, trek 'n korrek benoemde grafiek/trek 'n korrek benoemde grafiek en verduidelik/gebruik 'n gegewe grafiek en verduidelik. (8) 2.5 EEN enkelvraag (hoërorde) bv. hoe, hoekom of evalueer. (8) Hoërorde-vrae is in die inhoud gegrondves. Hierdie tipes vrae toets kritiese denke, waar kandidate in staat moet wees om hul kennis deur logiese beredenering toe te pas en 'n bewustheid van hul huidige ekonomiese klimaat moet hê. Inhoud (gedek deur bespreek/ondersoek/beskryf/ontleed/ verduidelik/evalueer/vergelyk/assesseer/regverdig/konstrueer/bereken) kan as hoërorde vrae geassesseer word. Antwoorde sal nie noodwendig in handboeke aangetref word nie. Met betrekking tot wat-, hoe- en hoekom-vrae, moet leerders deur die punte- toekenning in die beantwoording van die vraag gelei word. Bv. Hoekom … (2 punte) sal EEN besprekingspunt vereis, en Hoekom … (8 punte) sal DRIE tot VIER besprekingspunte vereis, afhangende van die voorbeelde wat gegee word. Antwoorde moet betekenis gee aan die kontekstuele vereistes van die vraag! [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 6 DBE/2021 Eksamenriglyne AFDELING C BEANTWOORD EEN VRAAG IN HIERDIE AFDELING TOTAAL: 40 VRAE 5–6 (TWEE OPSTELVRAE) EEN vraag per HOOFONDERWERP PUNTE- STRUKTUUR VAN OPSTEL TOEKENNING Inleiding Die inleiding is 'n laer-orde-antwoord. Maks. 2  'n Goeie beginpunt is om die hoofterm, verwant aan die vraagonderwerp, te definieer.  Moenie enige deel van die vraag in jou inleiding insluit nie.  Moenie enige deel van die inleiding in die liggaam herhaal nie.  Vermy dit om in die inleiding te noem wat jy in die liggaam gaan bespreek. Liggaam Hoofdeel: Bespreek in detail/Diepgaande bespreking/Ondersoek/Bespreek Maks. 26 krities/Analiseer/Vergelyk/Evalueer/Onderskei/Differensieer/Verduidelik/Trek 'n grafiek en verduidelik/Gebruik die gegewe grafiek en verduidelik/Voltooi die gegewe grafiek Maks. 10 Addisionele deel: Gee eie mening/Bespreek krities/Evalueer/Bereken/Lei af/ Vergelyk/Onderskei/Interpreteer/Debatteer kortliks/Hoe/Maak voorstelle/ Konstrueer 'n grafiek (buitelandse valutamark, vermenigvuldiger) Slot Enige hoërorde-slot behoort die volgende in te sluit: Maks. 2  'n Kort samevatting van dit wat alreeds bespreek is, sonder om feite wat alreeds genoem is, te herhaal  Enige mening of waarde-oordeel van die feite wat bespreek is  Addisionele ondersteuningsinligting wat die bespreking/analise versterk  'n Opponerende sienswyse met motivering, indien verlang  Aanbevelings TOTAAL 40 2.3 Kognitiewevlak-tabel AFDELING AFDELING A AFDELING B C Gee Meervoudige Pasitems Data- HOOFONDERWERPE die Kort items Enkelvrae Opstelvrae keuse A en B respons term Laer Laer Laer Laer Middel Middel Middel Hoër Laer Hoër Makro- 4x2 = 8 4x1 =4 3x1=3 2x1=2 1x2=2 2x10 =20 8 8 10 30 ekonomie Ekonomiese VRAESTEL 4x2 = 8 4x1 =4 3x1=3 2x1=2 1x2=2 2x10 =20 8 8 10 30 Strewes 1 Makro en 2x1=2 1x2=2 2x10 =20 8 8 Strewes TOTAAL 16 8 6 4 4 40 16 16 10 30 Mikro- 4x2 = 8 4x1 =4 3x1=3 2x1=2 1x2=2 2x10 =20 8 8 10 30 ekonomie Kontemporêre VRAESTEL 4x2 = 8 4x1 =4 3x =3 2x1=2 1x2=2 2x10 =20 8 8 10 30 ekonomie 2 Mikro en 2x1=2 1x2=2 2x10 =20 8 8 Kontemporêr TOTAAL 16 8 6 4 4 40 16 16 10 30 KOGNITIEWE VLAKKE PUNTE % VRAESTEL 1 EN Laer orde (Vlakke 1 en 2) 44 29,3 VRAESTEL 2 Middelorde (Vlakke 3 en 4) 60 40,0 Hoër orde (Vlakke 5 en 6) 46 30,7 LET WEL: Kognitiewevlakafwykings moet nie 2,67% oorskry nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 7 DBE/2021 Eksamenriglyne 2.4 Riglyne vir nasien Puntetoekenning hang van die kognitiewe vlak van die vraag af, soos volg: AFDELING A Meervoudigekeuse-items: 2 punte per item (8 x 2) (16) Bv. Oligopolieë wat op 'n formele wyse saamspan, word … genoem. A. kartelle. ✓✓ (Items in hierdie afdeling is maklike/matige laerorde-vrae en vereis slegs herroep van inligting. Die kandidaat hoef slegs 'n bepaalde ekonomiese term identifiseer van 'n gegewe beskrywing). Pasitems (Kolom A en B): 1 punt per item (8 x 1) (8) Bv. Inflasie 'n Volgehoue styging in die algemene pryspeil ✓ (Items uit hierdie afdeling is maklike/matige laerorde-vrae, en vereis slegs herroep van inligting. Die kandidaat moet 'n spesifieke ekonomiese item in Kolom A by 'n gegewe beskrywing in Kolom B pas.) Gee een term vir gegewe definisie: 1 punt per item (6 x 1) (6) Bv. Die stelsel wat afvalmateriaal in nuwe produkte omskakel. Herwinning ✓ (Items uit hierdie afdeling is matige/moeilike laerorde-vrae en vereis herroep van inligting. Die kandidaat moet in staat wees om 'n spesifieke ekonomiese term uit 'n gegewe definisie te herroep) LET WEL: In hierdie items word die antwoorde nie voorsien nie. AFDELING B Noem TWEE 1 punt per item (2 x 1) (2) Bv. Gee TWEE redes vir markmislukking. Eksternaliteite ✓ Ontbrekende markte ✓ Onvolmaakte mededinging ✓ (Dit is 'n maklike laerorde-vraag en vereis herroep. Daar word dus van die kandidaat verwag om korrekte feite, volgens die goedgekeurde handboeke, te verskaf.) Wat? Hoekom? Hoe? en Toon 2 punte vir 'n korrekte antwoord (1 x 2) (2) Bv. Watter effek sal 'n swak geldeenheid op uitvoere hê? Dit sal lei tot 'n styging in uitvoere ✓✓ (Dit is 'n maklike tot matige middelorde-vraag en vereis begrip. Daar word dus van die kandidaat verwag om die korrekte beredenering/ begrip van die betrokke term of feit te verskaf) TWEE dataresponsvrae 2 x 10 (20) Items in 'n: Spotprent, Uittreksel, Grafiek, Tabel, Prente, of 'n mengsel daarvan. (Dit is 'n maklike tot moeilike middelorde-vraag en vereis insig en begrip van die betrokke onderwerp) Vrae se omvang van maklik tot moeilik. Bv. GRAFIEK Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 8 DBE/2021 Eksamenriglyne Prys/Koste/Inkomste MK GK 200 150 125 100 50 MI GI/vv 0 100 150 180 Hoeveelheid 2.2.1 Wat is die verkoopprys van die besigheid hierbo? (1) (2) 2.2.2 Identifiseer die letter op die grafiek hierbo wat die verlies (2) minimeringspunt aandui. (1) 2.2.3 Beskryf kortliks die term monopolie. (2) (2) 2.2.4 Hoekom is die ewewigsposisie hierbo tipies van die korttermyn? (2) (4) 2.2.5 Bepaal die verlies vir hierdie besigheid. Toon ALLE berekeninge. (4) (4) Paragraafvraag (4 x 2) of (2 x 4) (8) (Hierdie is 'n matige tot moeilike middelorde-vraag wat insig en begrip van die betrokke onderwerp vereis, kandidate moet in staat wees om te herroep, feite beredeneer uit goedgekeurde handboeke en dan feite met toepaslike voorbeelde te staaf/demonstreer) Puntetoekenning: TWEE punte moet per feit toegeken word. Noem van voorbeelde sal slegs EEN punt tel. Indien 'n voorbeeld toepaslik verduidelik word, sal TWEE punte toegeken word. Indien feite slegs genoem word, sal 'n maksimum van VIER punte toegeken word. Paragraafvraag (4 x 2) of (2 x 4) (8) (Hierdie is 'n hoërorde-vraag en vereis 'n dieper insig en begrip van die betrokke onderwerp. Kandidate moet in staat wees om hul eie opinie te gee en dan argumente teen/ten gunste van te gee, of oplossings rakende sekere kwessies aan te beveel. Toepassing van kennis) Kandidate moet in staat wees om: ● hul eie opinie te gee en te staaf / argumente teen of ten gunste van te demonstreer ● sekere aksies/waardes in die ekonomie te evalueer en te kritiseer ● sekere aspekte in die ekonomie te ontleed deur ondersoek en kritiek ● ekonomiese modelle bv. grafieke en diagramme te gebruik, om sekere aspekte van die ekonomie te verduidelik Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 9 DBE/2021 Eksamenriglyne AFDELING C Opstelvraag (40) Inleiding (2) (Die inleiding is 'n matige tot moeilike laerorde-antwoord, 'n Kandidaat kan 'n aanvaarde definisie of gepaste verduideliking van die onderwerp onder bespreking, as inleiding gee) Puntetoekenning: TWEE punte sal toegeken word as 'n kandidaat 'n korrekte definisie of 'n gepaste verduideliking van die onderwerp onder bespreking, kan gee. Inhoud: Hoofdeel (26) (Die hoofdeel is 'n hoërorde-antwoord wat sekere laerorde-elemente bevat. Bv. Die noem van opskrifte kan as 'n laerorde-antwoord beskou word) Voorbeeld: As die vraag lees: Bespreek hoe die fiskale beleid gebruik kan word om sakesiklusse te effen. ● Die antwoord moet verband hou met belastings en owerheidsbesteding, deur aan te toon hoe dit in die effening/gladstryking van siklusse gebruik word. ● As 'n kandidaat slegs die fiskale beleid bespreek sonder om duidelik te toon wat die verwantskap met die effening van siklusse is, kan die kandidaat nie maksimum punte verdien nie. ● Waak daarteen om inligting onder 'n sekere opskrif te aanvaar, bloot omdat dit in die teks verskyn. Somtyds is die inligting nie verwant aan die vraag wat gevra is nie. ● Hou in gedagte dat handboeke meer of minder inligting oor 'n onderwerp verskaf, as wat deur die eksamenriglyne vereis word. Volgens die eksamenriglyne, kan meer as een vraag oor 'n bepaalde onderwerp gevra word. Die kandidaat moet in staat wees om die relevante inligting te kies/onttrek en dan te verbind met die vraag. Puntetoekenning: ● EEN punt sal toegeken word vir 'n feit wat nie in konteks geskryf is nie/genoem is/nie ten volle verduidelik is nie. ● TWEE punte sal toegeken word vir 'n feit wat ten volle verduidelik is en verband hou met die vraag. Bv. As die kandidaat na prysleierskap in sy antwoord verwys, en die kandidaat skryf: 'prysleier', ('n enkel begrip sonder enige verdere detail) kry die kandidaat slegs EEN punt. As die kandidaat skryf: 'die prysleier is gewoonlik die grootste of dominante besigheid in die nywerheid', kry die kandidaat TWEE punte. Inhoud: Addisionele deel (10) (Hierdie is 'n matige tot moeilike hoërorde-vraag en vereis dieper insig en begrip van die spesifieke onderwerp. Kandidate moet in staat wees om: ● Hul eie mening te gee en dan te staaf/demonstreer argumente teen of ten gunste van ● Sekere aksies/waardes in die ekonomie te evalueer en te kritiseer ● Sekere aspekte in die ekonomie te ontleed deur ondersoek en lewering van kritiek ● Ekonomiese modelle, bv. grafieke en diagramme, te gebruik om sekere aspekte van ekonomie te verduidelik Puntetoekenning: ● Waak daarteen om inligting onder 'n sekere opskrif te aanvaar, bloot omdat dit in die teks verskyn. Somtyds is die inligting nie verwant aan die vraag wat gevra is nie. ● Hou in gedagte dat handboeke meer of minder inligting oor 'n onderwerp verskaf, as wat deur die eksamenriglyne vereis word. In terme van die eksamenriglyne, kan meer as een vraag oor 'n bepaalde onderwerp gevra word. Die kandidaat moet in staat wees om die relevante inligting te kies/onttrek en dan te verbind met die vraag. ● EEN punt sal vir 'n feit, wat nie in konteks geskryf is nie/nie ten volle verduidelik is nie, toegeken word ● TWEE punte sal vir 'n feit wat ten volle verduidelik is en verband hou met die vraag, toegeken word. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 10 DBE/2021 Eksamenriglyne Slot (2) (Die slot is 'n matige tot moeilike hoërorde-antwoord. Die kandidaat kan enige gepaste finale/ slotopmerking oor die onderwerp onder bespreking, gee) Puntetoekenning: TWEE punte sal toegeken word as die kandidaat 'n gepaste finale/slotopmerking oor die onderwerp onder bespreking, kan gee) LET WEL: Om kritiese denke binne die vak Ekonomie te ontwikkel, moet onderwysers voldoen aan die voorgeskrewe manier van merk, en behoort dit reeds op 'n gr. 10-vlak te begin. 2.5 Bevelswerkwoord-detail Die volgende lys van bevelwerkwoorde, gee onder andere 'n aanduiding van die omvang en diepte van eksamineringsinhoud: BEVELWERKWOORD GEKOPPEL AAN EKSAMENVRAESTELLE Bespreek in detail/Diepgaande bespreking/Ondersoek/Bespreek krities/ Hoofdeel van die opstelvraag Analiseer/Vergelyk/Evalueer/Onderskei/ ● Hoër orde 20 punte (vlakke 5 en 6) Differensieer/Verduidelik/Assesseer/ ● Laer orde 10 punte (vlakke 1 en 2) Debatteer/Trek 'n grafiek en verduidelik/ Gebruik die gegewe grafiek en verduidelik/Voltooi die grafiek Bespreek krities/Evalueer/Evalueer krities/Konstrueer 'n grafiek/Bereken/Lei Addisionele deel van opstelvraag af/Vergelyk/Onderskei/Interpreteer/ ● Hoër orde 10 punte (vlakke 5 en 6) Regverdig/Debatteer/Gee voorstelle nie Bespreek krities/Evalueer/Evalueer krities/Trek 'n grafiek en verduidelik/ Gebruik die gegewe grafiek en Enkelvrae verduidelik/Voltooi die grafiek/Bereken/ ● Een 8-punt middelorde (vlakke 3 en 4) Lei af/Vergelyk/Toon/Onderskei/ ● Een 8-punt hoër-orde-vraag (vlakke 5 en 6) Interpreteer/Bespreek kortliks/ Verduidelik/Regverdig/Debatteer kortliks Gebruik die: grafiek/tabel/diagram/ spotprent/data/inligting/uittreksel en …/ Dataresponsvrae bereken/lei af/vergelyk/onderskei/ ● Middelordevrae interpreteer/Bespreek kortliks/Verduidelik ● Vlakke 3 en 4 kortliks/Definieer/Gee 'n breë oorsig/ ● 10 punte elk Debatteer kortliks/Wat?/Hoe?/ Hoekom?/ ● Items sal van maklik tot moeilik varieer Toon Kies die korrekte antwoord (meervoudige- Kort en objektiewe items keuse-items)/Pas Kolomme A en B/ Gee ● Laer-orde-items een term vir/Noem/Wat?/Hoe?/Hoekom?/ ● 1 en 2 Toon ● Items varieer van maklik tot moeilik ● 1 tot 2 punte elk Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 11 DBE/2021 Eksamenriglyne DIE VOLGENDE ILLUSTREER DIE TIPES LEERDER-RESPONSE IN DIE VERSKILLENDE KOGNITIEWE VLAKKE VLAK 6: SKEPPEND Kan die leerder nuwe menings of standpunte skep? ● Stel alternatiewe oplossings voor. ● Ontwikkel nuwe, unieke strukture, stelsels, modelle, benaderings, idees en kreatiewe denke. ● Ontwikkel planne of prosedure, ontwerp oplossings, integreer metodes, hulpbronne, idees, of nuwe benaderings, en skryf protokolle of gebeurlikhede. ● Ontwikkel, beplan, skep, organiseer, hersien, formuleer, maak voorstelle, vestig, integreer en HOËR ORDE herrangskik. VLAK 5: EVALUERING Kan die leerder 'n standpunt of besluit verdedig/regverdig? ● Evalueer scenario's; oordeel met bewyse en maak toepaslike gevolgtrekkings. ● Beoordeel effektiwiteit van begrippe in geheel, in verhouding tot waardes, produksie doeltreffendheid, lewensvatbaarheid, kritiese denke, strategiese vergelyking en oorsig; oordeel verwant aan eksterne kriteria ● Hersien strategiese opsies of planne in terme van doeltreffendheid, opbrengs op belegging of koste-effektiwiteit; uitvoerbaarheid; beoordeel volhoubaarheid; voer 'n SSGB-analise in verband met alternatiewe uit; lewer 'n finansiële regverdiging vir 'n besigheidsvoorstel, bereken die effekte van 'n plan of strategie; voer 'n gedetailleerde kostevoordeel-analise uit met aanbevelings en regverdigings. VLAK 4: ONTLEDING Kan die leerder tussen verskillende dele onderskei? ● Versamelproses en ontleed inligting uit verskeie bronne om probleme en kwessies te evalueer. MIDDELORDE ● Interpreteer elemente en beginsels. ● Identifiseer samestellende dele en funksies van 'n proses of begrip. ● Breek idees in eenvoudige dele op. VLAK 3: TOEPAS VAN KENNIS Kan leerders kennis op 'n nuwe manier gebruik/toepas? ● Gebruik of toepas van kennis (bv. terme, begrippe, teorieë en metodes) en vaardighede (bv. kommunikasie, kritiese denke) om probleme en kwessies te bespreek. ● Skakel teorie om in praktyk, skep oplossings vir ekonomiese kwessies. ● Pas kennis toe op werklike situasies. VLAK 2: BEGRIP Kan die leerders idees of begrippe verduidelik? ● Verstaan betekenis, herhaal data in jou eie woorde, verduidelik of interpreteer die betekenis LAER ORDE van 'n gegewe scenario of stelling, stel behandeling voor, reaksie of oplossing van gegewe probleem, skep voorbeelde of metafore. ● Demonstreer 'n begrip van die feit. VLAK 1: KENNIS/ONTHOU VAN Kan die leerder inligting, idees en beginsels herroep, onthou of herken in die gepaste vorm waarin hulle onderrig is? ● Demonstreer kennis (onthou) van die betrokke inhoud (bv. sleutelwoorde of begrippe of terminologie). LET WEL: Neem kennis van die volgende: ● 'Navorsing wêreldwyd bewys dat: in baie gevalle, die enigste rede waarom kandidate presteer met 'n mate van bevoegdheid in hul finale eksamens, is omdat vrae in die eksamens basies 'n afskrif van vrae is wat hulle al tevore gesien het; die kandidate word nie gevra om te dink nie.' Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 12 DBE/2021 Eksamenriglyne 2.6 Hoërorde-vrae Hoërorde-vrae plaas gevorderde kognitiewe eise op leerders. Dit moedig leerders aan om verder as letterlike vrae te dink. Hoërorde-vrae bevorder kritiese denkvaardighede, omdat hierdie tipe vrae van leerders verwag om inligting toe te pas, te ontleed, te sintetiseer en te evalueer, in stede van blote herroep van feite. Kwessies uit die regte wêreld kan gebruik word om 'n sienswyse te ondersteun of te weerlê. Hoërorde-vrae vereis van 'n persoon om afleidings te maak, tot relevante en insiggewende gevolgtrekkings te kom, en hul kennis in nuwe situasies te gebruik. Dit vereis van 'n persoon om hul denke met ander situasies, en hul eie agtergrondkennis te verbind. Dis noodsaaklik dat onderwysers besef dat daar baie meer maniere is om te onderrig, as blote leer soos 'n papegaai (memorisering deur herhaling). Daar is onderrig vir begrip, besluitneming, probleemoplossing, verbind 'n gedeelte met die geheel, detail tot begrip, en begrip tot begrip. Daar is ook afleiding, voorspelling, ontleding teenoor partydigheid, en leer vir oordrag. Elk van hierdie prosesse vereis 'n vorm van kritiese denke. Geleenthede vir leerders om kritiese denkprosesse te ontwikkel word nie in klaskamers gevind wat oorheers word deur woordelikse herroep van feitelike inhoud nie. Dit word aangetref in klaskamers waar aktiewe leer 'n noodsaaklike komponent is.  Eienskappe van hoërorde-vrae: o Vereis dat leerders by onvoorbereide of onbekende kontekste betrokke raak. o Vereis diep denke. o Gegrond op KABV-kurrikuluminhoud.  Tipes hoër-orde-denke-vrae: (Wat? Hoe? Hoekom?) Analise: Hierdie vrae vereis dat leerders sleutelinligting ontleed en belangrike begrippe, temas en prosesse analiseer. Byvoorbeeld: o Hoe is x aan y verwant? o Wat is die vernaamste redes vir? o Wat is die impak/invloed van b op c? o Wat is die probleem waarvoor hulle te staan kom …? o Wat is die kernidee? Tema? o Wat is sommige/party van die probleme van …? o Hoe is … soortgelyk aan/verskillend van …? o Hoekom het … veranderinge voorgekom? Evaluering: Hierdie vrae vereis van leerders om uitsprake/menings/oordele en kritiek volgens duidelik geartikuleerde evalueerbare kriteria te formuleer en te regverdig/motiveer. Byvoorbeeld: o Verskaf 'n beter oplossing vir …? o Wat is die gevolge van …? o Wat is die voor- en nadele van …? o Wat is die alternatiewe vir …? o Hoe effektief is …? Kreatiwiteit/Sintese: Hierdie vrae vereis van leerders om 'n holistiese opsomming van sleutelidees te formuleer; 'n geïntegreerde, samehangende, ondersteunde antwoord te gee; afleidings te maak; te herformuleer, herkonstrueer of scenario's te skep. Die eie mening is krities. Byvoorbeeld: o Gebaseer op hierdie feite, watter voorspellings sou jy maak? o Maak 'n voorstel om hierdie probleem op te los. o Hoe kan die foute reggestel word? o Watter alternatief sou jy voorstel …? Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 13 DBE/2021 Eksamenriglyne *PUNTE OM IN AG TE NEEM WANNEER HOËR KOGNITIEWE VRAE MET 'N NASIEN- RIGLYN NAGESIEN WORD  Dis belangrik om daarop te let dat 'n nasienriglyn hoofsaaklik die nasiener 'n aanduiding gee oor watter antwoorde aanvaarbaar is. Die kandidaat hoef NIE die antwoorde presies soos in die nasienriglyn te gee nie (behalwe objektiewe tipe vrae). Ten opsigte van ander vrae (AFDELING A, AFDELING B, noem, definieer, ens.) moet die nasienriglyn die kern van dit wat die kandidate sê/weergee, dek.  Wanneer 'n sekere vraag, bv. vir 8 punte, nagesien word, is dit belangrik dat die kandidaat sy antwoord op so 'n wyse aanbied dat dit die vraag beantwoord.  As 'n kandidaat slegs 'n voorbeeld gee, sal 1 punt toegeken word. 'n Verduideliking van die voorbeeld kan 'n verdere punt verdien.  In 'n 8 punt-vraag is die maksimum getal punte wat 'n kandidaat vir voorbeelde en verduidelikings kan verdien, 4 punte. Die nasiener moet te alle tye kontroleer of die verduideliking die vraag beantwoord. In hoërordevrae, word 'n maksimum van 2 punte (25%) vir die blote noem van feite en voorbeelde toegeken.  Ons moet waak teen die aanvaarding van inligting onder 'n sekere opskrif omdat dit in die teks voorkom. Soms is die inligting nie verwant aan die vraag wat gevra is nie.  Daar moet onthou word dat handboeke meer/minder inligting oor 'n onderwerp gee as wat deur die eksamenriglyne vereis word. Ten opsigte van die eksamenriglyne kan meer as een vraag oor 'n sekere onderwerp gevra word. Die kandidaat moet in staat wees om die relevante inligting te kies/onttrek sodat dit op die vraag betrekking het.  Soms lyk die inligting onder 'n sekere opskrif in handboeke abstrak in vergelyking met die eksamenvereistes. Die belangrike aspek om in ag te neem, is dat nie alle inligting in die teks relevant tot die vraag kan wees nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 14 DBE/2021 Eksamenriglyne 3. INHOUD HOOFONDERWERP: MAKRO-EKONOMIE ONDERWERP 1: CONTENT DETAILS FOR TEACHING, LEARNING EKONOMIESE KRINGLOOP- AND ASSESSMENT PURPOSES MODEL Stel die ekonomiese kringloop (Fokus: Relevante begrippe, onderlinge verhoudings tussen deelnemers, as 'n makro-ekonomiese model markte, vloeie, inspuitings, lekkasies en ewewig in die ekonomie) voor: 1.1 Die oop ekonomiese-  Beskryf kortliks die begrippe verwant aan die ekonomiese kringloop kringloop-model  Teken en interpreteer 'n oop viersektor-ekonomiesekringloop- vloeidiagram  Bespreek die 4 deelnemers en die onderlinge verhoudings tussen hulle: - Huishouding, sakesektor, owerheid en buitelandse sektor - Reële vloeie en geldvloeie - Toon die verhouding van die finansiële sektor in die ekonomiese kringloop - Vergelykings  Regverdig die ewewig: L = J en dui sy komponent-elemente aan: - Inspuitings (J = I + G + X) - Lekkasies (L = S + T + M)  Kort verduideliking van 'n ekonomie in ewewig: - Y = C + I + G + (X – M)  Verbind totale verbruiksbesteding aan inkome  Verduidelik begrippe outonome verbruik en marginale verbruiks- geneigdheid (mvg) - Markte  Bespreek in detail die markte in die VIERSEKTOR-model - Faktormarkte: (arbeid, hulpbron, kapitaal) - Produktemarkte: (verbruiks- en kapitaalgoedere, duursaam, semi- duursaam en nie-duursaam) - Finansiële (geld en kapitaal) mark - Buitelandse valutamark - Verbind die funksionering van finansiële en buitelandsevaluta-markte aan die deelnemers van die ekonomiese kringloop 1.2 Nasionale rekeningtotale (Fokus: Relevante begrippe, afleidings, interpretasie, ontleding van totale en omskakelings)  Beskryf kortliks die begrippe BBP en BNP  Beskryf die DRIE metodes om BBP te bepaal met die gebruik van tabelle: - Produksie BBP(P) - Inkome BBP(I) - Besteding BBP(E)  Ontleed, interpreteer en lei totale in data-tabelle af Nasionale rekening-  Ontleed die nasionale rekeningomskakelings: omskakelings - Faktorkoste, basiese pryse, markpryse - Belastings en subsidies op produksie - Belastings en subsidies op produkte - BBP na BNP  Verduidelik die doel met die Stelsel van Nasionale Rekeninge (SNR) soos deur die Verenigde Nasies (VN) uiteengesit Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 15 DBE/2021 Eksamenriglyne 1.3 Die vermenigvuldiger (Fokus: Relevante begrippe, berekeninge, interpretasie of grafiese verduideliking, aflei en toepas)  Beskryf kortliks die begrip vermenigvuldiger  Verduidelik die vermenigvuldigerproses. (Koppel aan ekonomiese kringloop en voorbeelde).  Bereken die waarde van die vermenigvuldiger deur die basiese formules te gebruik (2-sektor model): - - -  Toepassing van die basiese formule (2-sektor model)  'n Kort verwysing na die impak van 'n 3-sektor en 4-sektor ekonomie op die waarde van die vermenigvuldiger  Verduidelik die vermenigvuldiger met die gebruik van 'n goedbenoemde grafiek. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 16 DBE/2021 Eksamenriglyne ONDERWERP 2: DETAIL OOR DIE INHOUD VIR ONDERRIG-, LEER- EN SAKESIKLUSSE ASSESSERINGSDOELEINDES Ontleding en verduideliking van (Fokus: Relevante begrippe, samestelling, verduideliking, owerheidsbeleide, sakesiklusse en hoe dit word in nuwe ekonomiese paradigma en kenmerke onderliggend aan vooruitskatting vooruitskatting gebruik word met betrekking tot Suid-Afrikaanse toestande) 2.1 Die samestelling en  Beskryf kortliks die begrippe kenmerke van  Beskryf kortliks die aard van sakesiklusse sakesiklusse  Toon/Illustreer 'n tipiese sakesiklus  Gebruik 'n diagram en bespreek kortliks die verskillende fases in 'n sakesiklus  Gee 'n breë oorsig van die werklike sakesiklus. 2.2 Verduidelikings/Oorsake  Bespreek die eksogene (Monetaristiese) verduideliking  Bespreek die endogene (Keynesiaanse) verduideliking  Vergelyk beide verduidelikings  Gee 'n breë oorsig van die tipes sakesiklusse (Kitchin, Jugler, Kuznets en Kontratieff) 2.3 Owerheidsbeleid  Verduidelik kortliks die samestelling van die volgende beleide: - Fiskale beleid o Belasting en owerheidsbesteding o 'n Kort verband met die begroting - Monetêre beleid o Rentekoerse (repokoers) o Opemarktransaksies o Kontantreserwevereiste o Morele oorreding 2.4 Die nuwe ekonomiese  Bespreek volledig 'Die nuwe ekonomiese paradigma/Verduidelik paradigma (effening/ die 'effening/gladstryking/uitstryking van siklusse' gladstryk van siklusse) - Verduidelik vraagkantbeleide. o Verduidelik duidelik hoe monetêre en fiskale beleide (uitbreidend en inkrimpend) gebruik kan word met die gladstryk/effening van sakesiklusse o Dui die verband aan tussen inflasie (piek) en werkloosheid (trog) deur die Phillips-kromme te gebruik - Verduidelik aanbodkantbeleide en hoe totale aanbod gestimuleer kan word deur: o Vermindering in koste o Verbetering in die doeltreffendheid van insette o Verbetering in die doeltreffendheid van markte  Verduidelik die effek/invloed van vraagkant- en aanbodkantbeleide deur 'n grafiek (totale vraag en totale aanbod) te gebruik.  Beskryf kortliks die relevante begrippe 2.5 Kenmerke onderliggend  Bespreek volledig die kenmerke onderliggend aan vooruitskatting: aan vooruitskatting van - Aanwysers sakesiklusse o Leidende o Samevallende o Sloerende/Naloop o Saamgestelde - Lengte/duur van 'n siklus - Amplitude - Die tendenslyn - Ekstrapolasie - Bewegende gemiddeldes  Gebruik 'n diagram en bespreek die sikluslengte, amplitude en die tendenslyn as kenmerke onderliggend aan vooruitskatting. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 17 DBE/2021 Eksamenriglyne ONDERWERP 3: DETAIL OOR DIE INHOUD VIR ONDERRIG-, LEER- EN PUBLIEKE SEKTOR ASSESSERINGSDOELEINDES Evalueer die rol van die (Fokus: Samestelling en noodsaaklikheid van die openbare sektor, probleme openbare sektor in die van openbaresektor-voorsiening, doelwitte, fiskale beleid en redes vir ekonomie met spesifieke openbaresektor-mislukking) verwysing na die sosio- ekonomiese verantwoorde- likheid daarvan in die Suid- Afrikaanse konteks 3.1 Die samestelling en  Bespreek kortliks die samestelling van die openbare sektor noodsaaklikheid van  Verduidelik die noodsaaklikheid van die openbare sektor: die openbare sektor - Om openbare goedere te voorsien - Om hulpbronne te bewaar - Om die ekonomie te bestuur 3.2 Probleme van openbare  Bespreek hoe elk van die volgende faktore tot swak openbaresektor- sektorvoorsiening voorsiening bydra: - Aanspreeklikheid/rekenpligtigheid/verantwoordbaarheid - Doeltreffendheid - Assessering van behoeftes - Prysbeleid - Parastatale/Semistaatsinstellings - Privatisering/Nasionalisering 3.3 Doelwitte van die openbare  Bespreek in detail die vernaamste doelwitte van die openbare sektor sektor in die ekonomie - Ekonomiese groei - Volle indiensneming - Wisselkoersstabiliteit / Betalingsbalans ewewig - Prysstabiliteit - Ekonomiese gelykheid 3.4 Begrotings  Gee in breë trekke 'n oorsig van die verskillende begrotings  Beklemtoon openbare skuld as 'n % van die BBP  Ontleed huidige hoofbegroting-data met betrekking tot: - Belastings - Bronne van inkomste - Bestedingstoekenning - Persoonlike-inkomstebelasting-tabelle (belastingberekening)  Onderskei tussen Mediumtermyn bestedingsraamwerk (MTBR) en Mediumtermyn Begrotingsbeleidsverklaring (MTBBV)  Verduidelik hoe sosio-ekonomiese regte in die begrotings van die Suid- Afrikaanse owerheid geïntegreer word 3.5 Fiskale beleid (ingeslote die  Bespreek die volgende kortliks: Laffer-kromme) - Die belangrikste veranderlikes (belasting en owerheidsbesteding) - Kenmerke van fiskale beleid: doelwitgebonde, vraaggebaseerd, siklies  Bespreek die uitwerking/effek van fiskale beleid. - Verspreiding van inkomste/ekonomiese ekwiteit - Verbruik/vraag en besteding - Prysvlak - Aansporings/Teenaansporings met betrekking tot die Laffer- kurwe/verdringingseffek/sektorgroei - Teken en interpreteer die Laffer-kurwe - Diskresie Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 18 DBE/2021 Eksamenriglyne 3.6 Openbaresektor-mislukking  Verduidelik kortliks die kernkenmerke van openbaresektor-mislukking. - Oneffektiwiteit - Ondoeltreffendheid  Bespreek in detail die volgende rede(s) vir openbaresektor-mislukking en koppel hulle aan tipiese probleme ondervind deur openbaresektor- voorsiening: - Bestuursmislukking - Onverskilligheid - Gebrek aan motivering - Burokrasie - Politici - Strukturele swakhede - Spesiale belangegroepe  Verduidelik kortliks die volgende uitwerking (effekte) van openbaresektor- mislukking: - Toekenning van hulpbronne - Ekonomiese onstabiliteit - Verspreiding/Verdeling van inkomste - Sosiale onstabiliteit Waar van toepassing smelt saam met: nasionale makro-ekonomiese beleid en dienslewering met betrekking tot sosio-ekonomiese regte, onderwys, gesondheid en die omgewing, maatskaplike sekuriteit, ooreenkoms oor die regte van die kind, belasting en vergoeding vir menseregteskendings. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 19 DBE/2021 Eksamenriglyne ONDERWERP 4: DETAIL OOR DIE INHOUD VIR ONDERRIG-, LEER- BUITELANDSE EN ASSESSERINGSDOELEINDES VALUTAMARKTE Ondersoek die buitelandse- (Fokus: Redes vir en uitwerking van internasionale handel, betalingsbalans, valutamark, die totstandkoming buitelandse valuta, buitelandsevaluta-markte en die regstelling van van wisselkoerse en toon aan onewewigtigheid in die buitelandsevaluta-mark) hoe die Betalingsbalans- rekening geaffekteer word  Bespreek in detail die redes vir internasionale handel: Vraagredes: 4.1 Die vernaamste redes vir - Grootte van die bevolking internasionale handel - Inkomstevlakke - Verandering in die welvaart van die bevolking - Voorkeure en smake - Die verskil in verbruikerspatrone Aanbod-redes: - Natuurlike hulpbronne - Klimaatstoestande - Menslike hulpbronne - Tegnologiese hulpbronne - Spesialisasie - Kapitaal - Absolute- en vergelykende kostevoordeel  Bespreek kortliks die volgende uitwerking/effek van internasionale handel op: - Spesialisasie - Massaproduksie - Doeltreffendheid - Globalisering 4.2 Die betalingsbalans  Beskryf kortliks die begrippe  Verduidelik die waarde/doel van die Betalingsbalans  *Bespreek die samestelling van die huidige Betalingsbalans (wat onlangs verander het) ten opsigte van die verskillende rekeninge. Elke item in die rekeninge behoort verduidelik te word 1. LOPENDE REKENING Goedere-uitvoere + Netto gouduitvoere + Dienste-ontvangste + Inkomste-ontvangste minus Goedere-invoere minus Betaling vir dienste minus Inkomebetalings Lopende oordragte (netto ontvangste) Saldo van die Lopende Rekening Memo item: handelsbalans 2. KAPITAALOORDRAGREKENING NETTO LENINGS AAN (+) OF LENINGS VAN (-) DIE RES VAN DIE WÊRELD 3. FINANSIËLE REKENING Netto direkte investering Netto portefeulje-investering Netto finansiële afgeleides Netto ander investering Reserwebates (STR-toekennings) Saldo op die finansiële rekening Memo item: saldo van finansiële rekening reserwebates uitgesluit Onaangetekende transaksies Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 20 DBE/2021 Eksamenriglyne 4.3 Regstelling van Betalings-  Bespreek die verskillende maatreëls om die Betalingsbalans surplus en balanssurplusse en -tekorte tekort (disekwilibrium) reg te stel. (onewewigtighede/ - Rentekoerse disekwilibria) - Invoerbeheer - Leen en uitleen - Verandering in vraag - Uitvoerbevordering - Invoervervanging - Verandering in wisselkoerse 4.4 Buitelandsevaluta-markte  Beskryf die begrippe (tipes wisselkoerse, appresiasie, depresiasie, devaluasie, revaluasie, buitelandsevaluta-beheer)  Vraag en aanbod van buitelandse valuta - Faktore wat vraag beïnvloed - Faktore wat aanbod beïnvloed - Wisselkoersewewig - Veranderinge in ewewig (teken en interpreteer grafieke) - Verduidelik kortliks inmenging in die mark 4.5 Die totstandkoming van  Verduidelik kortliks die volgende wisselkoersstelsels: wisselkoerse - Vryswewing (verbind met Suid-Afrika) - Beheerde swewing - Vas  Beskryf ruilvoet onder die volgende opskrifte: - Omskrywing - Formule en - Die uitwerking/effek op die ekonomie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 21 DBE/2021 Eksamenriglyne HOOFONDERWERP: MIKRO-EKONOMIE ONDERWERP 5: DETAIL OOR DIE INHOUD VIR ONDERRIG-, LEER- VOLMAAKTE MARKTE EN ASSESSERINGSDOELEINDES Ondersoek die dinamiek van volmaakte markte met behulp LET WEL: van koste- en inkomste- 1. Hersien koste- en inkomstetabelle en krommes behandel in krommes graad 11. 2. Onderskei tussen die kort en langtermyn. 3. Grafieke kan as 'n middelorde 8-puntvraag op die volgende wyses getoets word: - Trek 'n grafiek/trek 'n grafiek en verduidelik/verskaf 'n verduideliking vir 'n gegewe grafiek 5.1 Volmaakte mededinging  Beskryf kortliks die begrip  Ondersoek die kenmerke van 'n volmaakte mark. 5.2 Individuele besigheid en  Onderskei tussen individuele besighede en die nywerheid. nywerheid  Gebruik grafieke om die afleiding van die vraagkromme vir die individuele besigheid te verduidelik.  Konstrueer 'n inkomstetabel wat toon dat V=P=GI=MI  Gebruik grafieke om winsmaksimering te verduidelik deur gebruik te maak van: - Totale koste- en totale inkomste-krommes - Marginale koste- en marginale inkomstekrommes  Lei die aanbodkromme van kostekrommes af Die ondersoek van die individuele besighede en die nywerheid moet deur 'n analise van tabelle en grafieke vergesel word. 5.3 Markstruktuur  Beskryf kortliks die begrip  Hersien kortliks die vergelyking tussen die breë tipes markstrukture in Graad 11 gedoen (aantal besighede, aard van besigheid, voorbeelde, toetrede tot die mark, pryse). Verwys na 6.5 vir detail vergelyking, na voltooiing van al vier markstrukture. 5.4 Uitset/Lewering, winste,  Bespreek in detail die verskillende ewewigsposisies met die hulp van verliese en aanbod grafieke: 5.4.1 Individuele besigheid - Ekonomiese wins - Ekonomiese verlies - Normale wins (kort- en langtermyn) 5.4.2 Die nywerheid  Verduidelik ekonomiese wins/ekonomiese verlies/normale wins met behulp van grafieke (kort termyn)  Verduidelik normale wins met behulp van 'n grafiek (lang termyn)  Verduidelik sluitingspunt deur van koste en inkomste (FK, VK, TK, TI) gebruik te maak en verduidelik grafies (GI en GVK) Dui die verband aan tussen die nywerheidsewewigsposisies en die individuele besigheid se ewewigsposisies met grafieke, m.a.w. hoe toetrede tot en uittrede uit die markewewigsposisie van die kort termyn na die lang termyn beïnvloed. 5.5 Mededingingsbeleide  Beskryf die doelwitte/oogmerke van die mededingingsbeleid  Beskryf kortliks die Wet op Mededinging, 1998 (Wet 89 van 1998), soos gewysig  Verduidelik die rol van die Mededingingskommissie, Mededingings- tribunaal en Mededingingsappèlhof  Verduidelik Suid-Afrika se anti-monopolistiese beleid  Evalueer die suksesse/mislukkings van die mededingingsbeleid (verwant aan huidige voorbeelde) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 22 DBE/2021 Eksamenriglyne ONDERWERP 6: DETAIL OOR DIE INHOUD VIR ONDERRIG-, LEER- ONVOLMAAKTE MARK EN ASSESSERINGSDOELEINDES Ondersoek die dinamiek van onvolmaakte markte met behulp van koste- en inkomstekrommes 6.1 Die dinamiek van  Verduidelik die volgende in 'n onvolmaakte mark: onvolmaakte markte - Inkomste met die hulp van koste- o Inkomsteskedule ('n oorsig) en inkomstekrommes o Gemiddelde en marginale inkomstekrommes - Koste o Kosteskedule ('n oorsig) o Gemiddelde en marginale kostekrommes 6.2 Monopolieë  Bespreek die monopolie volledig (met/sonder die hulp van grafieke): - Kenmerke - Ekonomiese wins, ekonomiese verlies (korttermyn) - Ekonomiese wins (lang termyn)  Beskryf kortliks die begrip  Beklemtoon en lig goeie praktiese voorbeelde van besighede in hierdie mark uit  Ondersoek die kenmerke in detail  Onderskei tussen natuurlike- en kunsmatige monopolieë  Verduidelik die afwaartse helling van die vraagkurwe (GI)  Verduidelik die marginale inkomstekromme (Toon die verband tussen die vraagkromme (GI) en die MI-kromme grafies)  Verduidelik, met behulp van grafieke, ekonomiese wins en ekonomiese verlies  Verduidelik die langtermyn-ewewigsposisie met behulp van 'n grafiek 6.3 Oligopolieë  Ondersoek die oligopolie volledig: - Kenmerke - Geknakte vraagkromme  Beskryf kortliks die begrip  Beklemtoon en lig goeie praktiese voorbeelde van besighede in hierdie mark uit  Ondersoek die kenmerke van die oligopolie  Verduidelik nie-prysmededinging (beklemtoon onder andere advertensies, produkdifferensiasie en handelsmerke)  Bespreek samespanning (koppel dit aan huidige voorbeelde van samespannende gedrag)  Onderskei tussen openlike (eksplisiete) samespanning (kartelle) en stilswyende (implisiete) samespanning (prysleierskap)  Verduidelik in breë trekke pryse en produksievlakke  Gee in breë trekke die rasionaal van die geknakte vraagkromme  Gebruik die geknakte vraagkromme en verduidelik hoekom oligopoliste huiwerig is om oor pryse mee te ding. 6.4 Monopolistiese  Beskryf kortliks die begrip mededinging  Beklemtoon en lig goeie praktiese voorbeelde van besighede in hierdie mark uit.  Beskryf kortliks produkdifferensiasie in hierdie mark  Ondersoek die kenmerke  Verduidelik nie-prysmededinging (beklemtoon, onder andere, advertensies, produkdifferensiasie en handelsmerke as voorbeelde van nie-prysmededinging)  Gee 'n breë oorsig van pryse en produksievlakke Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 23 DBE/2021 Eksamenriglyne 6.5 Opsomming van  Vergelyk en kontrasteer enige TWEE tipes markstrukture (volmaak markstrukture met onvolmaak/onvolmaak met onvolmaak) in detail in terme van die volgende: - Aantal besighede - Aard van produk - Toetrede - Beheer oor pryse - Inligting - Voorbeelde - Vraagkromme - Ekonomiese wins/verlies - Besluitneming - Samespanning - Produktiewe/Tegniese doeltreffendheid - Toedelingsdoeltreffendheid Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 24 DBE/2021 Eksamenriglyne ONDERWERP 7: DETAIL OOR DIE INHOUD VIR ONDERRIG-, LEER- MARKMISLUKKING EN ASSESSERINGSDOELEINDES Verduidelik die redes vir en die gevolge van markmislukkings wat in die koste-voordeel-ontleding weergegee word  Bespreek in detail hoe die volgende faktore tot die wantoedeling van 7.1 Die oorsake van hulpbronne in die mark lei: markmislukking - Eksternaliteite - Ontbrekende markte - Onvolmaakte mededinging - Gebrek aan inligting - Onbeweeglikheid van produksiefaktore - Onvolmaakte verspreiding van inkome en welvaart  Vergelyk die volgende ondoeltreffendhede met die hulp van 'n korrek 7.2 Gevolge van benoemde grafiek: markmislukking - Produktiewe ondoeltreffendheid - Toedelings-ondoeltreffendheid  Beskryf die volgende met die hulp van korrek-benoemde grafieke: - Negatiewe eksternaliteite - Positiewe eksternaliteite  Bespreek in detail regeringsinmenging as 'n gevolg van markmislukking, met die hulp van toepaslike grafieke - Direkte beheer - Onvolmaakte markte - Minimumlone - Maksimumpryse - Minimumpryse - Belastings en subsidies - Subsidies op goedere en dienste - Herverdeling van welvaart - Regeringsbetrokkenheid by produksie  Beskryf die begrip kostevoordeel-analise 7.3 Kostevoordeel-analise  Beskryf die redes vir 'n KVA  Pas die KVA om praktyk toe Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 25 DBE/2021 Eksamenriglyne HOOFONDERWERP: EKONOMIESE STREWES ONDERWERP 8: DETAIL OOR DIE INHOUD VIR ONDERRIG-, LEER- BESKERMING EN EN ASSESSERINGSDOELEINDES VRYHANDEL 'n Bespreking van (Fokus op uitvoerbevordering, invoervervanging, beskerming en vryhandel) beskerming en vryhandel; Evalueer Suid-Afrika se internasionale handels- beleide en vernaamste protokolle in terme van die volgende:  Bespreek uitvoerbevordering in detail: 8.1 Uitvoerbevordering - Metodes - Redes/Voordele - Nadele 8.2 Invoervervanging  Bespreek invoervervanging: - Definisie - Metodes - Redes/Voordele - Nadele 8.3 Beskerming  Bespreek in detail die argumente ten gunste van beskerming: - Nywerheidsontwikkeling - Kleuter-/suigeling-/jong nywerhede - Stabiele loonvlakke en hoë lewenstandaarde - Toename in indiensneming - Selfonderhoudend en strategiese nywerhede - Voorkoming van storting - Stabiele wisselkoerse en betalingsbalans - Beskerming van natuurlike hulpbronne 8.4 Vryhandel  Verduidelik die volgende argumente ten gunste van vryhandel: - Spesialisasie - Skaalvoordele - Keuses/Verhoogde welvaart - Innovering en beste praktyk - Verbeterde internasionale verhoudings 8.5 'n Gewenste mengsel  Beskryf kortliks die begrip gewenste mengsel  Verduidelik kortliks die gewenste mengsel tussen: - Invoervervanging en uitvoerbevordering - Beskerming en vryhandel  Verduidelik handelsliberalisering en die rol van die Wêreldhandels- organisasie (WHO) as deel van globalisering  Verduidelik kortliks die verskillende vorme van ekonomiese integrasie (gee toepaslike voorbeelde) 8.6 'n Evaluering  Evalueer kortliks die volgende Suid-Afrikaanse handelsbeleide: - Invoervervanging en uitvoerbevordering - Beskerming en vryhandel  Evalueer kortliks die suksesse en mislukkings van die volgende Suid- Afrikaanse handelsprotokolle: - Suider-Afrikaanse Doeane-unie (SADU) - Multilaterale Monetêre Gebied (MMG) - Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap (SAOG) - Afrika-unie (AU) - Europese unie (EU) - Mercusor - AGOA - Japan – Suid-Afrika se Vennootskapsforum - Brasilië, Rusland, Indië, China en Suid-Afrika (BRICS) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 26 DBE/2021 Eksamenriglyne ONDERWERP 9: DETAIL OOR DIE INHOUD VIR ONDERRIG-, LEER- EKONOMIESE GROEI EN EN ASSESSERINGSDOELEINDES ONTWIKKELING Vergelyk Suid-Afrika se groei- en ontwikkelingsbeleide in terme van internasionale maatstafkriteria; lig die Noord/Suidverdeling uit  Onderskei tussen groei en ontwikkeling 9.1 Die vraagkantbenadering  Bespreek in detail die vraagkantbenadering in die bevordering van groei en ontwikkeling in Suid-Afrika - Gee 'n oorsig van die vraagkantbenadering: o Die monetêre beleid (rentekoers veranderinge, opemarktransaksies, morele oorreding) o Die fiskale beleid (progressiewe persoonlike inkomstebelasting, rykdombelasting, kontantvoordele, natuurlike voordele, ander herverdeling, grondrestitusie en –hervorming, eiendomsubsidie) 9.2 Die aanbodkant-benadering  Bespreek die aanbodkantbenadering in die bevordering van groei en ontwikkeling in Suid-Afrika - Gee 'n oorsig van die aanbodkantbenadering: o Doeltreffendheid en effektiwiteit van markte o Sakedoeltreffendheid o Die koste om sake te doen 9.3 Benaderings tot groei en  Bespreek in detail die volgende Suid-Afrikaanse groei- en ontwikkelingsbeleide ontwikkelingsbeleide en strategiese inisiatiewe: gebruik in Suid-Afrika - Heropbou- en Ontwikkelingsbeleid (HOP) - Groei, Indiensneming en Herverdelingsbeleid (GIHB) - Nasionale Vaardigheidsontwikkelingstrategie (NVOS) - Versnelde en Gedeelde Groei-inisiatief vir Suid-Afrika (VggiSA) - Gesamentlike Inisiatief oor die Verwerwing van Voorkeurvaardighede (GIVVV) - Uitgebreide Openbarewerke-programme (UOWP) - Die Nuwe Groeipad (NGP) - Nasionale Ontwikkelingsplan (NOP) - Kleinsake-ontwikkelingsbevorderingsprogram - Swart Ekonomiese Bemagtigingsprogramme 9.4 Die Noord/Suidverdeling  Vergelyk lande in die Noorde met die in die Suide met betrekking tot die volgende: - Ongelyke lewenstandaarde (per capita inkome, lewensverwagting, onderwys) - Uitdagings in globalisering (armoede, groei, handel) - Omgewing (lande in die Noorde, lande in die Suide) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 27 DBE/2021 Eksamenriglyne ONDERWERP 10: DETAIL OOR DIE INHOUD VIR ONDERRIG-, LEER- STREEKSONTWIKKELING EN ASSESSERINGSDOELEINDES Motiveer Suid-Afrika se nywerheidsontwikkelingsbelei de en die toepaslikheid daarvan ten opsigte van internasionale beste praktyk 10.1 Nywerheidsontwikkeling  Beskryf kortliks die begrip nywerheidsontwikkeling in Suid-Afrika  Verduidelik die redes vir nywerheidsontwikkeling  Verduidelik kortliks Suid-Afrika se Nywerheidsontwikkelingsbeleide: - Die fokus van die Nasionale Nywerheidsbeleidsraamwerk (NNBR) - Die fokus van die Nywerheidsbeleidaksieplan (NBAP)  Verduidelik kortliks die volgende nywerheidsontwikkeling strategieë: - Die fokus van die Nasionale Navorsing- en ontwikkelingstrategie (NNOS) - Die fokus van die Geïntegreerde Vervaardigingstrategie (GVS) 10.2 Streeksontwikkeling  Verskaf in breë trekke die doelwitte van streeksontwikkeling 10.3 Suid-Afrika se pogings  Bespreek in detail Suid-Afrika se aansporings in streeksontwikkeling: - Ruimtelike Ontwikkelingsinisiatiewe (ROI's) - Korridors - Nywerheidsontwikkelingsones (NOS'se) - Spesiale Ekonomiese Sones (SES'e)  Bespreek ruimtelike ontwikkeling inisiatiewe (ROI's) in Suid-Afrika en koppel dit aan publieke-privaatvennootskappe.  Bespreek korridors in Suid-Afrika  Bespreek Nywerheidontwikkelingsones (NOS'e) in Suid-Afrika  Bespreek Spesiale Ekonomiese Sones (SES'e) in Suid-Afrika. (Koppel hierdie nuwe ontwikkeling met die tekortkominge van die NOS'se en voordele van die SES'e)  Noem die verskillende ruimtelike inisiatiewe (ROI, korridors). Dui hulle aan/identifiseer hulle op 'n kaart van SA 10.4 Aansporings om  Beskryf kortliks die aansporings gebruik deur die SA-owerheid om nywerheidsontwikkeling nywerheidsontwikkeling te verbeter: aan te moedig - Kleinsake-ondersteuningsprogram - SEDA Tegnologie Program (STP) - Vaardigheidsondersteuningsprogram (VOP) - Kritieke Infrastruktuurfasiliteite - Doeane-vrye aansporings - Buitelandse investeringsaansporings - Strategiese beleggingsprogram - Dienste aan Sakeprosesse 10.5 Toepaslikheid van Suid-  Gee 'n breë oorsig van die toepaslikheid van Suid-Afrika se Afrika se nywerheids- nywerheidsbeleide. beleide Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 28 DBE/2021 Eksamenriglyne 10.6 Toepaslikheid van  Bespreek kortliks streeksontwikkeling in terme van die volgende maatstaf- Suid-Afrika se kriteria: Streeksontwik- - Vryemarkoriëntering kelingsbeleide in - Mededingendheid terme van maatstaf- - Volhoubaarheid kriteria - Goeie staatsbeheer - Verskaffing van hulpbronne - Belegging van sosiale kapitaal - Integrasie - Vennootskappe  Evalueer kortliks Suid-Afrika se streeksontwikkelingsbeleide in terme van die bogenoemde maatstaf-kriteria. 10.7 Kleinsake-  Verduideliking en evaluering ontwikkeling 10.8 Die toepaslikheid  Verduideliking en evaluering van BBSEB van swart ekonomiese bemagtiging in die SA ekonomie Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 29 DBE/2021 Eksamenriglyne ONDERWERP 11: DETAIL OOR DIE INHOUD VIR ONDERRIG-, LEER- EKONOMIESE EN SOSIALE EN ASSESSERINGSDOELEINDES AANWYSERS Ontleed Suid-Afrika se ekonomiese en sosiale prestasie- aanwysers en hul gebruike 11.1 Assesseer die prestasie  Beskryf kortliks die begrippe van 'n ekonomie  Beskryf kortliks die belangrikheid van die meting van die prestasie van die ekonomie 11.2 Ekonomiese aanwysers  Bespreek in detail die volgende ekonomiese aanwysers: - Inflasiekoers aanwysers o Produksiepryse (PPI) o Verbruikerspryse (VPI) - Buitelandse handel aanwysers o Ruilvoet o Die wisselkoers - Indiensneming aanwysers o Ekonomies-aktiewe bevolking (EAB) o Indiensneming koers o Werkloosheid koers - Produktiwiteit aanwysers o Arbeidsproduktiwiteit o Vergoeding per werker - Rentekoers aanwysers o Repokoers (verbind aan ander rentekoerse soos prima koers) - Geldvoorraad aanwysers o M1 o M2 o M3 11.3 Sosiale aanwysers  Bespreek in detail die volgende sosiale aanwysers: - Demografiese aanwysers o Bevolkingsgroei o Lewensverwagting - Voeding en gesondheid aanwysers Voeding o Wanvoeding o Obesiteit Gesondheid o Kindermortaliteit o Onder 5 mortaliteit o Gesondheidbesteding o Toegang tot veilige drinkwater o Toegang tot sanitasie - Onderwys o Persentasie openbaresektor besteding o Persentasie sekondêre skool-inskrywings - Dienste o Elektrisiteit o Vullisverwydering o Watervoorsiening o Sanitasie Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 30 DBE/2021 Eksamenriglyne - Behuising en verstedeliking Behuising o Aantal voltooide huise Verstedeliking o Natuurlike groei in die bevolking o Migrasie o Vestiging van nuwe dorpe 11.4 Internasionale  Vergelyk Suid-Afrika se groei en ontwikkelingsprestasie met die van vergelykings ander lande, deur te fokus op die volgende: - Globalisering - Internasionale standaardisering (IMF, Wêreldbank, VN) - Finansiële hulp en bystand - Vergelyking en vooruitskatting Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 31 DBE/2021 Eksamenriglyne HOOFONDERWERP: KONTEMPORÊRE EKONOMIESE KWESSIES ONDERWERP 12: DETAIL OOR DIE INHOUD VIR ONDERRIG-, LEER- INFLASIE EN ASSESSERINGSDOELEINDES Ontleed en ondersoek inflasie en die beleide wat gebruik word om dit te bekamp  Beskryf kortliks die begrip 12.1 Inflasie  Ondersoek kortliks die volgende maniere om inflasie te meet: - Indekse (VPI/PPI) - Gewigstoekenning (Mandjie van goedere en dienste) - Inflasiekoers (Berekeninge) 12.2 Tipes en kenmerke van inflasie  Verduidelik die verskillende tipes inflasie - Verbruikersinflasie o Hooflyninflasie o Kerninflasie o Geadministreerde pryse-inflasie - Produksie inflasie o VPI o PPI - Alles-omvattende inflasie - Hiperinflasie - Stagflasie 12.3 Oorsake van inflasie  Onderskei kortliks tussen die verskillende kenmerke van vraagtrek- en kostedruk-inflasie  Vergelyk kortliks die Monetariste en Keynesiaanse verduidelikings van inflasie  Bespreek die oorsake van vraagtrek-inflasie - 'n Styging in huishoudelike verbruik o Minder besparings o Daling in belasting o Toegang tot krediet - Investeringsbesteding - Owerheidsbesteding - Uitvoerverdienste  Bespreek die oorsake van kostedrukinflasie - Lone - Sleutelinsette - Wisselkoersdepresiasie - Winsmarges - Produktiwiteit - Natuurrampe 12.4 Gevolge van inflasie  Bespreek in detail die gevolge van inflasie onder die volgende hoofde: - Debiteure/Krediteure - Salaris- en loontrekkers - Beleggers en spaarders - Belastingbetalers - Nywerheidsvrede - Werkloosheid/armoede - Betalingsbalansprobleme - Sielkundige invloed 12.5 Die inflasieprobleem in Suid-  Bespreek verwagtinge en inflasie Afrika  Gee 'n breë oorsig oor die inflasieprobleem in Suid-Afrika 12.6 Maatreëls om inflasie te bekamp  Bespreek in detail die maatreëls om vraagtrek- en/of kostedruk-inflasie te bestry - Monetêre beleid - Fiskale beleid - Ander maatreëls 12.7 Inflasieteikens  Evalueer die sukses van inflasieteikens Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 32 DBE/2021 Eksamenriglyne ONDERWERP 13: DETAIL OOR DIE INHOUD VIR ONDERRIG-, LEER- TOERISME EN ASSESSERINGSDOELEINDES Debatteer die ekonomiese belangrikheid van toerisme vir Suid-Afrika en stel beleide voor wat dit kan bevorder. Verwys na die belangrikheid van inheemse kennisstelsels (IKS). 13.1 Toerisme  Beskryf die relevante begrippe  Verduidelik kortliks die tipes toerisme  Gee 'n breë oorsig oor die meting van toerisme 13.2 Redes vir die groei  Bespreek kortliks die redes vir groei in die toerismebedryf (internasionaal en plaaslik) 13.3 Die effek van toerisme  Ondersoek in detail die effek van toerisme - BBP - Indiensneming - Armoede - Eksternaliteite - Omgewing - Investering 13.4 Die voordele van toerisme  Ondersoek in detail die voordele van toerisme - Huishoudings - Besighede - Staat - Infrastruktuurontwikkeling 13.5 Suid-Afrika se profiel  Bespreek Suid-Afrika se toerismeprofiel onder die volgende opskrifte: - Inheemse kennis o Erfenisgebiede o Belangrikheid 13.6 Beleidsvoorstelle  Bespreek die Departement van Toerisme se beleidsvoorstelle onder die volgende hoofde: - Bemarking - Ruimtelike verspreiding - Belasting - Infrastruktuurontwikkeling Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 33 DBE/2021 Eksamenriglyne ONDERWERP 14: DETAIL OOR DIE INHOUD VIR ONDERRIG-, LEER- OMGEWINGS- EN ASSESSERINGSDOELEINDES VOLHOUBAARHEID Ontleed omgewingsvolhou- baarheid en ondersoek onlangse ooreenkomste in hierdie verband, byvoorbeeld die Rio de Janeiro- en Johannesburg-berade 14.1 Die toestand van die  Beskryf die relevante begrippe omgewing  Bespreek die toestand van die omgewing onder die volgende opskrifte: - Besoedeling (Definisie en tipes) - Erosie - Ontbossing - Klimaatsverandering - Beskerming - Bewaring 14.2 Maatreëls om volhou-  Bespreek kortliks hoe die markte gebruik kan word om volhoubaarheid baarheid te verseker te verseker onder die volgende opskrifte: - Die mark maak nie voorsiening vir sosiale koste en byvoordele nie - Die mark misluk om verskeie redes - Die meganisme van die mark en sosiale koste en byvoordele  Bespreek in detail hoe die owerheid volhoubare ontwikkeling kan verseker onder die volgende opskrifte: - Toeken van eiendomsreg - Betaal vir omgewingsgebruik - Hef van omgewingsbelasting - Betaal omgewingsubsidies - Uitreik van bemarkbare permitte - Bevel en beheer - Vrywillige ooreenkomste - Onderwys 14.3 Internasionale maatreëls  Bespreek in detail die volgende probleme en die internasionale maatreëls getref om omgewingsvolhoubaarheid te verseker onder die volgende opskrifte: - Biodiversiteit - Chemiese afval - Gevaarlike afval - Klimaatsveranderingbeleid - (Verenigde Nasies se Raamwerkooreenkoms oor Klimaatsverandering [VNRKK], Kyoto Protokol, Parys ooreenkoms oor klimaatsverandering) - Inheemse kennis  Verduidelik die vernaamste internasionale protokolle en ooreenkomste oor volhoubare ontwikkeling en evalueer hul effektiwiteit om volhoubaarheid te verseker: - Rio de Janeiro-beraad (UNCED)/Johannesburg-beraad (WSSD) (Rio +10) / Rio +20 beraad - Millennium Ontwikkelingsdoelwitte/ Volhoubare ontwikkelingsdoelwitte Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Ekonomie 34 DBE/2021 Eksamenriglyne 4. SLOT Hierdie Eksamenriglyne-dokument is bedoel om die assesseringsaspirasies wat in die KABV- dokument voorgestaan word, te verwoord. Dit is derhalwe nie 'n plaasvervanger van die KABV- dokument, wat onderwysers vir onderrig moet gebruik, nie. Kwalitatiewe kurrikulumdekking, soos uiteengesit in die KABV, kan nie oorbeklemtoon word nie. LET WEL: Die struktuur van die NSS-Ekonomie-vraestelle (bl. 4–7) vervang die BYLAE wat by die KABV (bl. 45–46) ingesluit is. Copyright reserved