Geography Grade 10 P1 Eastern Cape November 2020 Memo (Afr)

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10 NOVEMBER 2020 GEOGRAFIE P1 NASIENRIGLYN (EKSEMPLAAR) PUNTE: 150 Hierdie nasienriglyn bestaan uit 8 bladsye.

2 GEOGRAFIE V1 (EC/NOVEMBER 2020) AFDELING A: KLIMAAT, WEER EN GEOMORFOLOGIE VRAAG 1 1.1 1.1.1 A (droogte) 1.1.2 A (konveksie) 1.1.3 D (kweekhuisgasse) 1.1.4 D (troposfeer) 1.1.5 D (chloorfluoorkoolstowwe) 1.1.6 C (neerslag) 1.1.7 A (ryp) 1.1.8 C (sinoptiese weerkaart) (8 x 1) (8) 1.2 1.2.1 D (Cumulonimbuswolk) 1.2.2 H (Suurstof) 1.2.3 F (Osoon) 1.2.4 A (Insolasie) 1.2.5 B (Aardstraling) 1.2.6 C (Tropopouse) 1.2.7 E (Verstrooiing) (7 x 1) (7) 1.3 1.3.1 Aardverwarming is die toename in die gemiddelde temperatuur van die aarde se atmosfeer. (Konsep) (1 x 1) (1) 1.3.2 Veranderde reën- en sneeupatrone Veranderinge in diermigrasie en lewensiklusse Minder sneeu en ys Hoër temperature en meer hittegolwe Sterker storms Meer droogtes en veldbrande Permafrost wat ontdooi Beskadigde koraal Stygende seevlakke Warmer oseaan (Enige 2 x 1) (2) 1.3.3 Metaan Koolstofdioksied Stikstofoksied Osoon Chloorfluoorkoolstof (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/NOVEMBER 2020) GEOGRAFIE V1 3 1.3.4 Kragstasies en fabrieke verbrand fossielbrandstowwe Ontbossing Vee, veral beeste Spuitkannetjies stel CFK's en koolwaterstowwe in die atmosfeer vry Afvalstortings stel metaan in die atmosfeer vry Toenemende rysproduksie veroorsaak dat meer metaan vrygestel word (Enige 2 x 2) (4) 1.3.5 Verminder die algehele vrylating van kweekhuisgasse Gebruik sonenergie Verminder die emissie van metaan Bevorder volhoubare vorme van landbou Swaar boetes Verminder die bevolkingsgetalle Plant meer bome om op te neem Gebruik openbare vervoer Openbare onderwys (Enige 3 x 2) (6) 1.4 1.4.1 Somer (1 x 1) (1) 1.4.2 Gauteng (1 x 1) (1) 1.4.3 (a) Cumulonimbus (1 x 1) (1) (b) Weerlig Haelstene Swaar reënval Donderstorms Bewolk (Enige 2 x 1) (2) 1.4.4 Donderstorm kan gepaard gaan met reënval Daar sal genoeg water vir gewasse en diere wees Daar sal genoeg water vir huishoudelike gebruik wees (Enige 2 x 1) (2) 1.4.5 Swaar reënval kan flitsvloede veroorsaak wat kan lei tot die vernietiging van infrastruktuur en huise Die impak wat donderstorms op mense het, kan baie skadelik wees, bv. elektrifisering, skok en selfs sterftes Weerlig kan die omgewing vernietig Dit kan diere seermaak / bang maak Dit kan plantegroei verbrand (Enige 4 x 2) (8) 1.5 1.5.1 Isobaar (1 x 1) (1) 1.5.2 (a) A – Hoogdruk (1 x 1) (1) (b) B – Laagdruk (1 x 1) (1) 1.5.3 1 020 hPa (1 x 2) (2) 1.5.4 (a) Somer (1 x 1) (1) (b) Laagdruk oor die binneland Hoogdruk verder van die land af weg (1 x 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

4 GEOGRAFIE V1 (EC/NOVEMBER 2020) 1.5.5 Lugtemperatuur 16° C Windrigting Suidwes Windspoed 10 knope Neerslag Geen Wolkdekking Bewolk (5 x 1) (5) 1.5.6 (1 x 2) (2) [60] VRAAG 2 2.1 2.1.1 C (geomorfologie) 2.1.2 A (Lakkoliet) 2.1.3 D (kontinentale drywing) 2.1.4 B (Pangaea) 2.1.5 A (kors) 2.1.6 B (Batoliet) 2.1.7 A (Mesa, butte en koniese heuwels) 2.1.8 A (gesteentesiklus) (8 x 1) (8) 2.2 2.2.1 Aardbewing (1 x 1) (1) 2.2.2 A – Fokus B – Episentrum C – Seismiese golwe D – Verskuiwingslyn (4 x 1) (4) 2.2.3 meer verwoesting (1 x 1) (1) 2.2.4 Seismograaf (1 x 1) (1) 2.3 2.3.1 Plooiing is die buiging van gesteentes in plooie as gevolg van sterk drukkragte vanaf die kante, terwyl verskuiwing 'n skeur is wat in gesteentes ontstaan as gevolg van deurlopende spanning en drukkragte. (2 x 1) (2) 2.3.2 (a) ʼn Opplooi – antiklien (1 x 1) (1) (b) ʼn Afplooi – sinklien (1 x 1) (1) 2.3.3 (a) X – normale verskuiwing (1 x 1) (1) (b) Y – omgekeerde fout (1 x 1) (1) 2.3.4 Spanningskrag (1 x 1) (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/NOVEMBER 2020) GEOGRAFIE V1 5 2.3.5 Belangrikheid van die Victoria-meer Voorsien water vir huishoudelike en landboudoeleindes Indiensneming en werkskepping deur visvang Voedselvoorraad, gegee deur die per capita-vishoeveelhede sowel as die bydrae van vis tot dierlike proteïene op nasionale vlak Toeriste-aantreklikheid Belangrikheid van die Kilimanjaroberg Genereer inkomste vir die park en die plaaslike bevolking Dit verlig armoede Die skep van werksgeleenthede Dit verbeter infrastruktuur om tred te hou met die stygende parkpryse en toeristeverwagtinge (Enige VIER. Moet na beide die Victoria-meer en Kilimanjaroberg verwys) (4 x 2) (8) 2.4 2.4.1 Gesteentes wat vorm wanneer magma afkoel (1 x 1) (1) 2.4.2 Basalt Doleriet Graniet (3 x 1) (3) 2.4.3 Magma – Gesmelte gesteentes (1 x 1) (1) 2.4.4 Dit vorm wanneer die vrystelling van druk veroorsaak dat magma deur die swakpunt beweeg Die magma stol dan onder of op die aardoppervlak Dit word intrusiewe of ekstrusiewe stollingsgesteentes (Enige 2 x 2) (4) 2.4.5 Gebruike van stollingsgesteentes Bevat waardevolle metale soos koper, goud, yster en mangaan Mynaktiwiteite kan plaasvind om inkomste te genereer Dien as boumateriaal Kan gebruik word om grafstene te maak (Enige 3 x 2) (6) 2.5 2.5.1 (a) 4% (1 x 1) (1) (b) 20% (1 x 1) (1) 2.5.2 Fisiese verdedigingstelsel Goed ingeoefende ontruimingsprosedures (Enige 1 x 1) (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

6 GEOGRAFIE V1 (EC/NOVEMBER 2020) 2.5.3 Skade aan infrastruktuur Lewensverlies Besering van mense Geboue verwoes Vernietig landerye Vernietig die natuurlike omgewing Voorwerpe wat deur die aarde ingesluk word (Enige 3 x 2) (6) 2.5.4 Voorsien hulle van skuiling Voorsien hulle van kos Dokters en maatskaplike werkers moet daarheen gestuur word om beseerdes te behandel Brandbestryders moet na Nepal gestuur word Gee hulle geld om hul lewens te begin Voorsien hulle van skoon water (Enige 3 x 2) (6) [60] TOTAAL AFDELING A: 120 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/NOVEMBER 2020) GEOGRAFIE V1 7 AFDELING B VRAAG 3 3.1 KAARTWERKBEREKENINGE EN TEGNIEKE 3.1.1 (a) 5 meter (1 x 1) (1) (b) 5 keer kleiner (1 x 1) (1) (c) Dam (1 x 1) (1) 3.1.2 Oppervlakte = lengte (L) x breedte (B) = 1,2 cm x 0,8 cm = (1,2 cm / 10) x (0,8 / 10) = 0,12 km x 0,08 km = 0,0096 km2 (4 x 1) (4) 3.1.3 (a) Verskil in hoogte = 209 m – 207,3 m = 1,7 m (2 x 1) (2) (b) Geleidelik (1 x 1) (1) 3.2 KAART- EN FOTOTOEPASSING EN INTERPRETASIE 3.2.1 (a) Pad / Spoorlyn (1 x 1) (1) (b) Kromrivier (1 x 1) (1) (c) Reservoir (1 x 1) (1) 3.2.2 (a) Julie (1 x 1) (1) (b) Oktober (1 x 2) (2) 3.2.3 - Die landskap verloor vorm - Dit lei tot agteruitgang van die land / verwoestyning - Bo-grond / vrugbare grond met voedingstowwe gaan verlore - Grond verloor sy belangrikheid vir verbouing - Plant- en diersoorte wat verlore gaan deur die skoonmaak van plantegroei - Dit bevorder gronderosie (Enige TWEE) (2 x 2) (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

8 GEOGRAFIE V1 (EC/NOVEMBER 2020) 3.2.4 - Damwater kan oorspoel en die nedersetting oorstroom - Hulle is op laer grond geleë - Muskiete in die somer wat malaria-siekte veroorsaak - Vuil water, veral in droë seisoene wat cholera veroorsaak (Enige EEN) (1 x 2) (2) 3.3 3.3.1 Geografiese Inligtingstelsels (1 x 1) (1) 3.3.2 Skuinsfoto (1 x 1) (1) 3.3.3 VERSKYNSEL NODE LYN POLIGOON Bewerkte landerye x Reservoir x Hoofpad x (3 x 1) (3) 3.3.4 (a) Data-oorlegging (1 x 1) (1) (b) - Rekenaars is vinniger - Meer inligting betree/kom die wêreld binne - GIS kan in die daaglikse lewe gebruik word (Enige EEN) (1 x 2) (2) [30] TOTAAL AFDELING B: 30 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief