You're offline
Skip to content
Question paper

LS ZUL Gr1 B1

Subject: Life SkillsGrade 170 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
eziwe – ek Ibuy bisana Iham APS ne-C Ibanga loku- 1 Amakhono Empilo Workbooks available in this series: ISIZULU ISBN 978-1-4315-0233-2 • Grade R (in all official Languages); Incwadi yoku-1 9 781431 502332 • Literacy/Home Language Grades 1 to 6 (in all 11 official Languages); Ithemu 1&2 • Mathematics Grades 1 to 3 (in all 11 official Languages); • Mathematics Grades 4 to 9 (in Afrikaans and English); • Life Skills Grades 1 to 3 (in all 11 official Languages); and Igama: Iklasi: LIFE SKILLS IN ISIZULU • Grades 1 to 6 English First Additional GRADE 1 – BOOK 1 Language. TERMS 1 & 2 ISBN 978-1-4315-0233-2 THIS BOOK MAY NOT BE SOLD. 9th Edition
Isihlalo sabakhubazekile Ithemu 1 ikhasi Ithemu 2 ikhasi 1 Mina ......................................... 2 17 Umndeni wami........................ 34 2 Imibala nomdanso .................... 4 18 Umndeni wami........................ 36 3 Sonke sehlukile ......................... 6 19 Siyanakekelana ....................... 37 UNkk Angie Motshekga, UMnu Enver Surty, 4 Asifani sonke singabantu .......... 8 20 Ukukhombisa inkathalo ......... 38 uNgqongqoshe weMfundo iSekela loMnyango eyiSesekelo weMfundo eyiSesekelo Ukuphepha ekhaya kanye 5 Cula iculo ................................ 10 21 nasezindaweni ezizungezile (1)...40 Lezi zincwadi zokusebenzela zenzelwe abantwana baseNingizimu Ngiyaziqhenya ngesikole Ukuphepha ngaphakathi Afrika ngaphansi kwesandla sikaNgqongqoshe weMfundo 6 22 sami ........................................ 12 nangaphandle kwekhaya (2) ... 42 eyiSesekelo, uNkk Angie Motshekga, neSekela likaNgqongqoshe Ukuphepha uma ngisele weMfundo eyiSesekelo, uMnu Enver Surty. 7 Izindawo ezahlukahlukene ...... 14 23 Lezi zincwadi ezibizwa ngeRainbow Workbooks ziyingxenye ngedwa ekhaya ...................... 44 Okunye ofanele yoMnyango weMfundo eyiSesekelo lapho uMnyango uzama 8 Iklasi lami ................................ 16 24 ukukhumbule .......................... 46 khona ukungenelela ukuze kuthuthukiswe imfundo yabantwana bamabanga asuka kwelokuqala kuya kwelesithupha eNingizimu 9 Siya kanjani esikoleni? ............ 18 25 Umzimba wami ....................... 48 Afrika. UMnyango weZimali uxhase lo mkhankaso kaHulumeni njengento yokuqala uHulumeni azibekele yona ukuthi ayisukumele. 26 Izinzwa zami ........................... 50 Uxhaso loMnyango weZimali lusize uMnyango wezeMfundo ukuthi 10 Ngihlala ngihlanzekile ............. 20 ukwazi ukukhiqiza uphinde usabalalise ngaphandle kwenkokhelo lezi Ukunyakazisa zincwadi zokusebenzela ngazo zonke izilimi zaseNingizimu Afrika 11 Eminye yemikhuba Emile ........ 22 27 ezisemthethweni. umzimba wami ....................... 52 Sinethemba lokuthi othisha bazozithanda basebenze kangcono ngazo 12 Ngihlanzekile .......................... 24 28 Cabanga ngokushesha .......... 54 lezi zincwadi ekufundiseni kwabo kwansuku zonke, baphinde bathole futhi isiqiniseko sokuthi abafundi babo bafundiswa konke abamelwe 13 Izenzo ezinempilo ................... 26 29 Ukuzigcina uphephile ............. 56 ukufundiswa khona njengoba kuvela kusilabhasi yabo. Sizamile ukuqiniseka ukuthi sifaka izithonjana (ama-icon) emisebenzini 14 Ukuhlanzeka ........................... 28 Ukwenza umzimba wami yokwenziwa ukuze uthisha akuthole kulula ukuyilandela nokuqonda 30 ukuthi umfundi yini alindeleke ukuyenza. uhlale uphilile .......................... 58 15 Isimo sezulu engisithandayo ... 30 Sinethemba futhi lokuthi abantwana uqobo lwabo bazokujabulela Ukwenza umzimba wami 31 ukusebenzisa lezi zincwadi ekukhuleni kwabo bakhule nolwazi uhlale uphilile .......................... 60 eziluqukethe, bese kuthi wena njengothisha wabo uthokoze kanye 16 Isimo sezulu............................ 32 32 Make sibone-ke ..................... 62 nabo ekugcineni. Sifisela wena nomfundi omfundisayo impumelelo ngenkathi usebenzisa lezi zincwadi. Published by the Department of Basic Education 222 Struben Street ISBN 978-1-4315-0233-2 Pretoria This book may not be sold. South Africa The Department of Basic Education has made every effort to trace copyright © Department of Basic Education holders but if any have been inadvertently overlooked the Department will be Ninth edition 2019 pleased to make the necessary arrangements at the first opportunity.
Ibanga loku- 1 Amakhono Empilo NGESIZULU Incwadi yoku-1 Le ncwadi ngeka –
1 Mina enzela Namathisela isithombe sakho Masenze lokhu kumbe uzidwebe wena lapha. useb Igama lami ngingu l o k si _____________________. t o 1 – Ikha Isibongo sami ngingu _____________________. I Them u 1 – IS o n Ngineminyaka e _______ ubudala. Umndeni wami unamalungu a _____________________. Inombolo yethu yocingo ithi: _____________________ Ikheli lethu lithi: _____________________________________ _____________________________________ _____________________________________ Ngiyalwazi usuku lwami angazi yebo cha lokuzalwa. kahle 2 Usuku:
Masidwebe UJoe ulidlala kahle ibhola lezinyawo. Dweba into okwazi ukuyenza kahle. Tshela abangane bakho ukuthi yini okwazi ukuyenza kahle. Landelisa ngokufaka umbala enkanyezini Masikhulume ukukhombisa ukuthi yini okwazi ukuyenza. Ngiyakwazi ukubhala Ngiyakwazi ukufunda. Ngiyakwazi ukuzigqokisa. igama lami. r: Teache Sign: Ngiyakwazi ukuxubha Ngiyakwazi ukudansa. Ngiyakwazi ukwenza itiye. amazinyo ami. Date: 3
2 Imibala nomdanso enzela Masenze lokhu Uyayazi le mibala? Tshela useb abangane bakho amagama l o k si emibala. t o 1 – Ikha Faka umbala ofanele esithombeni ngasinye. I Them u 1 – IS o n Ubhanana ophuzi I-apula elibomvu Ijezi elisasibhakabhaka Isambulela Iwolintshi elinombala esimibalabala wewolintshi Icembe eliluhlaza Ngaphambi kokwenza noma yini ngaphandle, qala ngokuzelula njengekati. Lokhu kuzokwenza umzimba unyakaze kalula. Zelule Masiqhubeke ngemuva kokwenza okuthile ngokuthi uphumule uphole. Lokhu khona kukusiza ukuthi ungabi nobuhlungu bezicubu zomzimba. Enza-ke manje lokhu okwenziwa yilezi zingane. Cula iculo elithi “ikhanda namahlombe" ngenkathi: • wenza sengathi udlala isigubhu. • wenza sengathi udlala isigingci. 4 Usuku:
Masizijabulise Shayani izandla ngendlela elandelayo. Khwehle Khwehle Khwehle Khwehle Khwehle Khwehle Khwehle Khwehle Khwehle Khwehle Khwehle Khwehle Khwehle Khwehle Khwehle Khwehle Masenze lokhu Ungakwazi ukwenza lezi zinto? Khombisa abangane bakho. Ngiyakwazi ukugijima ngiye le nale nale ngingashayisani namuntu. Ngiyakwazi ukudlala ingqathu. r: Teache Ngiyakwazi ukugingqela ibhola elikhulu Sign: Date: kumngane wami. 5
3 Sonke sehlukile benzela Masikhulume Buka isithombe utshele umngane use wakho ukuthi laba bantwana l o k asi behlukene ngani nani. Kukhulu kuncane t o 2 – Ikh Abanye bethu bakhulu, abanye bancane. Abanye bethu bafushane kanti abanye bade. Abanye bakwazi ukugxuma, abanye bakwazi ukucula. I Them u 1 – IS o n Sonke sinento esikwazi ukuyenza kahle. Yini wena okwazi ukuyenza kahle? Tshela abangane bakho ukuthi kube Masikhulume njani ngenkathi uqala esikoleni esisha. ujabulile ukhathazekile weneme uthukuthele unamahloni Dweba isithombe usho ukuthi ungaba njani uma uphiwa ithoyizi elisha. Bhala Dweba igama elifanele esikhaleni ngezansi bese udweba uveze ukuthi ungaba njani uma kwenzeka lokhu. _____________________________________ 6 Usuku:
Masikhulume Tshela umngane wakho ukuthi kwenzekani esithombeni ngasinye. Yisho ukuthi ungaba njani uma lezi zinto zingenzeka kuwe. Beka uphawu ebusweni obufanele. Uma umfana omkhulu kunawe ethatha izinto ngingajabula ngingaba ngingakhathazeka ngothakasile zakho. Uma wena nomngane wakho nihlala phansi nidlale. ngingathukuthela ngingajabula ngingethuka Uma uqaqa isipho. ngingaba ngingaba ngingethuka ngothakasile namahloni Uma umfowenu noma udadewenu ephula ngingaba ithoyizi olithandayo. namahloni ngingathokoza ngingathukuthela Ngcolisa umunwe wakho ngopende, bese uthinta iphepha Masenze lokhu ngalowo munwe. Cela umngane wakho enze njalo naye. Kuzosalela iminwe ephepheni. Uthi bewazi ukuthi akekho umuntu oneminwe enjengeyakho emhlabeni? Ungokhethekileyo, nguwe kuphela oyilo Teache r: muntu onguye emhlabeni wonke. Ngisho Uyabona ukuthi iminwe Sign: amawele awanayo iminwe efanayo. kayifani? Date: 7
4 Asifani sonke singabantu benzela Masikhulume Buka laba bantwana. Ubona sengathi bayafana? Bahlukene ngani? o k use l asi t o 2 – Ikh I Them u 1 – IS o n Buka lesi sithombe bese ubheka ukuthi okushiwoyo kuliqiniso Masenze lokhu noma akulona yini. Faka umbala osatshani emishweni eliqiniso. Faka umbala obomvu emishweni engesilo iqiniso. Bonke banezingalo ezimbili nemilenze emibili. Bonke bangamantombazane. Bonke bagqoke izicathulo. Bonke bagqoke amabhulukwe. Bonke bayizingane. Bonke banezinwele ezinde. 8 Usuku:
Dweba isithombe sakho esikhaleni sokuqala. Bese udweba isithombe Masidwebe somngane wakho omkhulu. Emva kwalokho ubuke izithombe zombili ubheke ukuthi yini eningafani ngayo ninomngane wakho. Mina Umngane wami Faka umbala kuleli ketanga lobungani ukukhombisa ukuthi abantu abafani. Uma sewuqedile ulisike iketanga Masenze lokhu uhlobise ngalo indawo okusikwa kuyo kule ncwadi. r: Teache Sign: Date: 9
5 Cula iculo Ngaphambi kokuthi ucule, zivocavoce kanje: benzela Donsa umoya kakhulu uwuphefumule ngokuwuyeka Masicule kancane kancane. Enza sengathi ucisha amakhandlela ekhekheni losuku use lwakho lokuzalwa. “hl-hl-hl-hl-hl”. l o k asi Izinkawana ezincane ezinhlanu Zagxumagxuma phezu kombhede. t o 3 – Ikh Eyodwa yawa yalimala ikhanda. Umama wabiza udokotela, udokotela wathi, "Zinkawana akume nsi ukugxuma phezu kombhede!" Izinkawana ezincane ezine I Them u 1 – IS o n Zagxumagxuma phezu kombhede. Eyodwa yawa yalimala ikhanda. Umama wabiza udokotela, udokotela wathi, "Zinkawana akume nsi ukugxuma phezu kombhede!" Izinkawana ezincane ezintathu Zagxumagxuma phezu kombhede. Eyodwa yawa yalimala ikhanda. Umama wabiza udokotela, udokotela wathi, "Zinkawana akume nsi ukugxuma phezu kombhede!" Izinkawana ezincane ezimbili Zagxumagxuma phezu kombhede. Eyodwa yawa yalimala ikhanda. Umama wabiza udokotela, udokotela wathi, "Zinkawana akume nsi ukugxuma phezu kombhede!" Inkawana encane eyodwa Yagxumagxuma phezu kombhede. Yona yodwa yawa yalimala ikhanda. Umama wabiza udokotela, udokotela wathi, "Nkawana akume nsi ukugxuma phezu kombhede!" 10 Usuku:
Dweba ubuso bakho. Masidwebe Budwebe bube namehlo, izindlebe, umlomo nezinwele. Tshela abangane bakho ukuthi ubukeka kanjani. Masiqhubeke Beka izinto ezithikamezayo ngaphandle kweklasi ezifana nalezi. Uzokusiza uthisha wakho. Eqa usuke esihlalweni uye kwesinye. Gaqa ngamadolo uphume r: Teache ngaphansi kwamatafula. Sign: Date: 11
6 Ngiyaziqhenya ngesikole sami Masenze lokhu Dweba isithombe sakho ugqoke izingubo zesikole. Emva zela kwalokho ugcwalise izimpendulo lapho kufanele khona. Ngiya esikoleni b en s e loku _____________________. kha si Isibongo sikathisha wami ngu – _____________________. 4–I Isibongo sikathishomkhulu ngu – – IS o nt o _____________________. mu 1 Bhala h e IT Bheka izithombe. Sika igama elihambisana nesithombe ulinamathisele eceleni kwesithombe. inkundla yebhola iklasi ihhovisi umabhalane indlu encane 12 Usuku:
Ngobani la bantu abahlukahlukene abasesikoleni? Buka isithombe ukhulume Bhala ngokuthi bangobani nokuthi benzani laba bantu. Sika igama elifanele emagameni angezansi kuleli khasi ulinamathisele eceleni kwesithombe esifanele. Yalela umngane indlela eya ehhovisi likathisha omkhulu, endlini encane kanye nasezinkundleni zemidlalo. Ibhokisi likaJona alithandayo liwile. Yisho ukuthi Masizijabulise unamakhrayoni amangaki, bese ubhala inani lawo ebhokisini. Dweba isithombe esinemibala ekhanyayo kwelinye iphepha, ukhombise ukuthi wena nomngani wakho nidlala kanjani. Dweba ifulemu izungeze isithombe. r: Teache Sign: Date: abantwana umhlanzi uthisha uthishomkhulu wendlu 13
7 Izindawo ezahlukahlukene Khombisa umngane wakho ukuthi wena uyakwazi. benzela Masenze lokhu Ngicashe ngaphansi Ukucasha ngaphansi kwetafula. o k use kwento ethile. si l t o 4 – Ikha m u 1 – IS on Yima eduze kwento ethile. Casha ngemva I The kwento ethile. Yima phezu kwento ethile. Sebenzisa ibhola kumbe isaka likabhontshisi. Lijikijele phezulu bese ulinqaka. Lithwale isaka uliyekelele ekhanda bese uzulazula nalo kancane. Masiqhubeke Lithwale-ke manje uliyekelele bese uhambahamba phezu kwento ethile kumbe phezu kwentambo encane ebekwe phansi enhlabathini. Ngiyakwazi ukujikijela. Ngiyakwazi ukunqaka. Ngiyakwazi ukuthwala isaka likabhontshisi ngiliyekelele. 14 Usuku:
Masiqhubeke Shaya phansi ngezinyawo kanje. X = Ngesokunxele D = Ngesokudla X D X D X DX D D X D X D D D XX X X X D Teache Sign: r: Date: 15
8 Iklasi lami Masikhulume Bukisisa lesi sithombe bese ukhuluma ngalokho okubonayo. benzela Kuleli klasi kwenzeka izinto ezimbi nezinhle. Ubona kuphi ukuziphatha okuhle? Yikuphi ukuziphatha okubi o k use okubonayo? si l – Ikha nt o 5 u 1 – IS o I Them 16 Usuku:
Thikha eceleni kwakho konke ukuziphatha okuhle bese ubeka Masikhulume isiphambano eceleni kwakho konke ukuziphatha okubi. r: Teache Sign: Date: 17
9 Siya kanjani esikoleni? Uya kanjani esikoleni nsuku zonke? Uphephile? Zikhona izindlela zokuya esikoleni ezingaphephile? Xoxa nomngane wakho nisho ukuthi lezi zingane Masikhulume ziya kanjani esikoleni. Beka uphawu kwizindlela eziphephile zokuya esikoleni. Beka uphawu kulezo ezingaphephile. zela b en s e loku Ikha si u 1 – IS o nt o m e 5– I Th Uya kanjani esikoleni ekuseni? ___________________________________ Masenze lokhu Buza abangane bakho aba-5 ukuthi baya Amagama abangane kanjani esikoleni nsuku zonke. Beka uphawu kuleli shadi elenzelwe bona. 1 2 3 4 5 ngezinyawo ngebhasi ngemoto/ngeveni Ngiyakwazi ukugwingciza uma ngigijima. Yebo Cha Masiqhubeke Ngiyakwazi ukushintsha izindlela uma ngigijima ngoba ngitshelwe nguthisha wami. 18 Usuku:
Masenze lokhu Dweba isithombe esikhombisa ukuthi uhamba kanjani uma uya esikoleni. Masiqhubeke Lalela umculo ozodlalwa nguthisha wakho. Wudansele umculo lowo. Gobisa amadolo welule imilenze yakho. Dlalisa amahlombe uwehlise uwaphakamise. Yisa izihlakala kwesokunxele ubuye uziyise kwesokudla. Nqakisanani ngebhola wena nomngane wakho. Masiqhubeke Sebenzisa ingalo ongajwayele ukuyisebenzisa ukujikijela ibhola ulibuyisele emuva. Kungabe ngikwazile ukujikijela ibhola ngilibuyisele emuva ngengalo engingajwayele ukuyisebenzisa? Masiqhubeke r: Teache Qhuba umngane wakho Sign: sengathi uqhuba ibhala. Date: 19
10 Ngihlala ngihlanzekile benzela Kubalulekile ukujwayela imikhuba emihle usemncane. Masikhulume Nazi izinto ongazenza ukuhlala uhlanzekile. Xoxa ngesithombe ngasinye. o k use i l as t o 6 – Ikh u m e le k Mina Ngihlanze izandla zami njalo uma I Them u 1 – IS o n Ngixubha amazinyo ami. kade ngisendlini encane. u Ngihlanze izinzipho njalo. Ngigeze njalo nje. Ngihlanze izithelo njalo ngaphambi kokuzidla. Ngisebenzise iduku uma ngithimula, Ngisebenzise indlu encane. ngikhwehlela noma ngisula ikhala. 20 Usuku:
Yiziphi izinto okumele uzisebenzisa ukuze uhlale uhlanzekile ngazo? Bhala Faka umbala enkanyezini ukhombise ukuthi usebenzisani ukuzigcina uhlanzekile. Usho futhi ukuthi uzisebenzisa kanjani ukuzihlanza wena ngazo. Thikha ukhombise ukuthi ungakwenza yini okulandelayo: yebo cha Ngiyakwazi ukugibela isikhwelo sejangele-jimu. Ngiyakwazi ukuhamba ngokubambelela ngezandla Teache r: kujangele-jimu. Sign: Date: Ngiyakwazi ukugaqa ngamadolo kujangele-jimu. 21
11 Eminye yemikhuba Emile benzela Omunye umkhuba omuhle Masifunde wokusebenzisa indlu encane ngendlela efanele. k use u l a as i l o Khu m b t o 6 – Ikh Vala umnyango uma usendlini encane. I Them u 1 – IS o n Uma kwenzeka ungcolisa endlini encane, hlikihla. Ungalimoshi iphepha lasendlini encane. Khumbula ukuvulela amanzi uma kade usendlini encane. Hlanza izandla njalo uma ukade usendlini encane. 22 Usuku:
e Bhala Kokelezela amagama asitshela ukuthi kumele sizenze kangaki lezi zinto. Ukugeza izinwele. nsuku zonke ekuseni nantambama kabili ngesonto kanye ngesonto Ukuxubha amazinyo. nsuku zonke ekuseni nantambama kabili ngesonto kanye ngesonto Ukugeza umzimba. nsuku zonke ekuseni nantambama kabili ngesonto kanye ngesonto Ukugeza ubuso. nsuku zonke ekuseni nantambama kabili ngesonto kanye ngesonto r: Teache Sign: Date: 23
12 Ngihlanzekile benzela Dlala umdlalo othi “USimoni uthi” uwudlale nothisha. Masiqhubeke Hambahambani eklasini ningashayisani nakancane. USimoni uthi “thinta ikhanda lakho.” o k use i l Khombisa lokhu Khombisa umngane wakho ukuthi as ukwenza kanjani lokhu. t o 6 – Ikh alo zakho. ing Geza iz I Them u 1 – IS o n sula izandla kama izinwele. xubha amazinyo. so. geza ubu 24 Usuku:
Masiqhubeke Dlalani nisho lawa mazwi asankondlo. Ngiyakwazi shaya izandla nokushaya ngezinyawo phansi Ngiyakwazi ukunqekuzisa ikhanda nokushwibha izingalo Ngiyakwazi ukuhamba ngamazonzwane ngithinte ikhala lami. r: Teache Sign: Date: 25
13 Izenzo ezinempilo ebenzela Masifunde Sidingani ukuze sihlale siphilile? u d l a k us Uk pilo l o e m hasi ok u n t o 7 – Ik Ukuz ivoca ngok voca wane I Them u 1 – IS o n le l a l a Ukuhzekile ih l a n s U ku b a kuno lapho ohlan moya zekil e kho na u l a l a Uk anele go k w i i T V n a b u k k u n g ! no n j a lo 26 Usuku:
Bhala Beka uphawu emikhubeni emihle kanye ne kwemibi. r: Teache Sign: Date: 27
14 Ukuhlanzeka ebenzela Izinto esizisebenzisayo Masenze lokhu ukusigcina sihlanzekile. M UTHI A U XUBH U WOK k us umuthi wokuxu l o bha hasi isixubho t o 7 – Ik I Them u 1 – IS o n Ishampu insipho UKHILIMU WEZANDLA ishampu ukhilimu wezandla ikama ibhulashi ibhulashi lezinzipho umshini wokunquma izinzipho 28 Usuku:
Masiqhubeke Bambanani ngezandla nime indilinga. Nikezelanani ngebhola ngokujikijelelana. Engezani ngebhola njalo nje ngenkathi ninikezelana. Engezani ibhola lesithathu niqhubeke nokunikezelana. Masikhulume Yini engaqoqekile egunjini lokulala? Kumele wenzeni ukuze kuqoqeke egunjini lokulala? Zenzani izingane? Yini okumele ziyenze empeleni? r: Teache Sign: Date: 29
15 Isimo sezulu engisithandayo benzela Masikhulume Buka izimo ezahlukene zezulu utshele umngane wakho ukuthi yisiphi isimo osithanda kakhulu. use kunomoya l o k asi t o 8 – Ikh libalele imvula I Them u 1 – IS o n liguqubele kuyabanda Kwezinye izingxenye zezwe kuyaye kubande ngendlela yokuthi ligcine likhithika. Kwesinye isikhathi kuba nesichotho. Imimoya evunguza ngamandla ibizwa ngesiphepho. Masenze lokhu Dweba isithombe sakho usemvuleni noma eqhweni. Dweba isithombe sakho ephepheni elikhulu usebenzise amakhrayoni eweksi. Xuba amanzi nokokuguqula umbala wokudla nopende ekhasini lonke. Thela upende omhlophe phezu kwesithombe. 30 Usuku:
Masifunde Sisebenzisa ishadi lesimo sezulu ukusho ukuthi izulu linjani. Sisebenzisa izimpawu ukukhombisa izinhlobo ezahlukene zesimo sezulu. libalele liyana liguqubele lithe gqwa-gqwa ngamafu kuneqhwa linomoya Masikhulume Tshela abangane bakho ukuthi ugqoka luhlobo luni lwezimpahla esimweni ngasinye sezulu. Dweba izimpawu zesimo sezulu wenze ishadi lakho Masenze lokhu eliveza isimo sezulu sesonto lonke. uMsombuluko uLwesibili uLwesithathu uLwesine uLwesihlanu Belinjani izulu kuleli sonto? Bhala Gcwalisa amagama adingekayo. Namuhla li-_______________________________________________ . Teache r: Sign: Izolo beli-________________________________________________ . Date: Ngethemba ukuthi kusasa lizobe li- __________________________. 31
16 Isimo sezulu benzela Masenze lokhu Lingisa izimo ezahlukene zezulu. o k use l asi t o 8 – Ikh I Them u 1 – IS o n Vula izingalo uziphakamisele ngaphezu Sebenzisa isambulela ukuzivikela elangeni. kwekhanda wenze isimo sefu elikhulu. Phakamisa isambulela ukhombise ukuvika Sebenzisa izandla ukulingisa umoya omkhulu. ukududulwa wumoya omkhulu. Lingisa amaconsi emvula enkulu asuka ophahleni. 32 Usuku:
Masiqhubeke Bambanani ngezandla nenze indilinga. Phonselanani ngebhola. Thola izindlela eziningi zokuzama ukuhamba entanjeni ungawi ingawi. Thola izindlela ongazisebenzisa ezahlukene zokuhambahamba uya kubangane ofunda nabo. Masizijabulise Dlala u-gxa. Dweba izikwele neziyingi enhlabathini. Masiqhubeke • Tshengisa umgani wakho ukuthi ungayisebenzisa kanjani ingqathu. r: Teache Sign: • Uthisha wakho uzokukhombisa ukuthi idlalwa kanjani Date: imidlalo yesintu. 33
17 Umndeni wami ebenzela Masikhulume Uthi bewazi ukuthi imindeni ayifani? Eminye imindeni mikhulu eminye mincane. Eminye inawomama nawobaba kanti eminye kayinabo. l o kus i Eminye imindeni ihlala nawogogo nawomkhulu, nawomalume, has nawomamncane kanye nabazala. o nt o 1 – Ik Buka lezi zithombe utshele umngane wakho ukuthi le mindeni ihlukene ngani omunye komunye. Sebenzisa amagama akuleli bhokisi. umama ubaba udadewethu I Th em u 2 – IS umkhulu umfowethu umntwana ugogo umndeni 34 Usuku:
Bhala Uhlala nobani ekhaya lakho? Uhlala nobani ekhaya? _____________________________________________________________ . Ekhaya kunabantu aba-________________________________________ . Ngubani omncane kunabo bonke abantu ekhaya? _________________ . Ngubani omdala kunabo bonke? ________________________________ . Sonke sinemisebenzi esiyenzayo emakhaya ethu. Bheka izithombe Masikhulume ezingezansi, bese usho ukuthi ngubani owenza le misebenzi ekhaya kini. r: Teache Bhala umusho owodwa ngomsebenzi owenze izolo ekhaya. Sign: Date: _____________________________________________________________ . 35
18 Umndeni wami Dweba isithombe sento eniyenza ndawonye nomndeni wakho. Yisho enzela Masizijabulise ukuthi ngubani lo muntu. Sebenzisa lawa magama, azokusiza. useb umama ubaba udadewethu l o k si umkhulu umfowethu umntwana o 1 – Ikha ugogo umndeni I Th em u 2 – IS o nt Umndeni wami 36 Usuku:
Siyanakekelana 19 Imindeni kumele ithandane inakekelane. Siyakhombisa ukuthi siyathandana, Masifunde sikhombisa ngokubambana ngothando/ngokuhagana kanye nokusizana nokuhloniphana. Sidinga ukwenza lokhu … • ukusizana. • ukwenza imisebenzi • ukuhloniphana (ikakhulu esiyinikeziwe ngesikhathi. ukuhlonipha abantu abadala). • ukuzinikela emisebenzini yethu. Buka lezi zithombe bese usho ukuthi laba bantwana bayakhombisa ukuthi Masikhulume bayayinakekela imindeni yabo. Manje yenza umdlalo ukubonisa lokho okwenzeka esithombeni ngasinye. Masenze lokhu Dweba isithombe sento oyenzayo ukukhombisa ukuthi uyawunakekela umndeni wakho. Tshela r: Teache umngane wakho ukuthi Sign: udwebeni. Date: 37
20 Ukukhombisa inkathalo Xoxa ngokuthi anakekelana kanjani lawa malungu omndeni. Nikeza enzela Masikhulume izithombe izinombolo usukele koku-1 uye kowe-4 ukukhombisa ukulandelana kwezinto. k useb si l o – Ikha nt o 2 m u 2 – IS o I The Masifunde Imisebenzi yantambama Umama upheka ukudla. Ubaba ugeza izitsha. Umfowethu nami sisiza umama nobaba. Sisiza kakhulu. Sisusa ubisi nesinkwa siyakukhweza. Sesilungele ukuyolala. Sixoxele izindaba zakusihlwa! 38 Usuku:
Masenze lokhu Dwebela umuntu okuthandayo ikhadi. Dweba isithombe bese ubhala igama lalowo muntu. Masenze lokhu Ungakwenza yini okulandelayo? ukudlulisa ibhola ngokulishaya phansi liye kumngane. yebo cha ukudlulisa ibhola ngokulijikijela lidlulele kumngane. yebo cha ukushaya ibhola ngamadolo. yebo cha ukushaya ibhola liye emapalini. yebo cha ukudlulisa abakuvimbayo. yebo cha r: Teache Sign: ukukhahlela ibhola lishaye amapali. yebo cha Date: 39
21 Ukuphepha ekhaya kanye nasezindaweni enzela ezizungezile (1) Kumele sihlale siphephile njalo uma sisekhaya. Kodwa kunezinto eziningi useb Masikhulume eziyizingozi emakhaya. Buka lesi sithombe, khuluma nomngane wakho o k ngezingozi ezingaba khona emakhaya uxoxe ngazo. si l Ekhishini 3 – Ikha • Phendula izibambo zamabhodwe zibheke emuva esitofini. • Ungabeki imibese ebukhali noma I Th em u 2 – IS o nt o yikuphi nje. • Khiyela upharafini nemithi endaweni ephephile. • Ungabeki amathoyizi noma yikuphi endlini. Ekamelweni lokugezela • Ungasebenzisi izinto zikagesi ngoba aziwafuni amanzi. • Ungazishiyi eduze kwamanzi. • Foka izikele nezinye izinto ezibukhali ekhabetheni. • Ungahlanganyeli isixubho sakho nabanye abantu. 40 Usuku:
Ukuduma kwezulu, umbani nogesi. • Uma liduma ungalingi ume ngaphansi kwesihlahla. • Unganamathiseli lutho kugesi osodongeni. Cela umuntu omdala akusize. Ngaphandle • Cosha zonke izinto ezilimazayo, ezifana namabhodlela afile, ukufake emgqonyeni kadoti. • Ungadlali eduze kwedamu lokubhukuda kungekho umuntu omdala eduze kwakho. Ekhaya ngaphakathi • Ungabeki amathoyisi noma kuphi endlini. • Ungadlali ngopharafini kanye nezinto eziwushevu. • Uma ubona ukuthi intambo kagesi yeketela kumbe ye-ayini ihlubekile, r: Teache Sign: cela umama noma ubaba ayilungise. Date: 41
22 Ukuphepha ngaphakathi nangaphandle enzela kwekhaya (2) Masikhulume Keeping safe useb Buka lezi zithombe usho ukuthi yisiphi esinokuphepha yisiphi esingenakho. Beka uphawu ( ) kulezo k ezinokuphepha ubeke uphawu lwesiphambano ( ) kulezo ezingenakho ukuphepha. Yisho ukuthi l o si kungani kuphephile noma kungaphephile. 3 – Ikha o nt o u 2 – IS I Them 42 Usuku:
Ingabe zikhona yini izinto ezingaphephile ekhaya lakho? Masikhulume Yini ongayenza ngalokho? Ushevu, imithi, kanye nezinye izinto zokuhlanza indlu zingaba nobungozi kakhulu. Ungalingi uphuze into ongenasiqiniseko sokuthi iyini. Lolu phawu luchaza ukuthi kunento ewushevu ebhodleleni, ebhokisini kumbe ethinini. Uke walubona lolu phawu ngelinye ilanga? Masinyakaze Uthisha wakho uzokudlalela umculo aelele. • Dansa uhambisane nesigqi somculo wakhe. • Khethani umholi. Lo mholi kumele naye adanse ahambisane nesigqi somculo. Wonke umuntu makalandele umholi enze akwenzayo ngendlela efanayo. • Yima ngomlenze owodwa. • Yima ngalona omunye umlenze owodwa futhi. • Yimuphi umlenze osebenziseka kangcono? • Beka intambo ende phansi enhlabathini kumbe udwebe umugqa phansi. Hamba ulandele intambo kumbe umugqa, uzame ukungagudluki kuwo. • Guqula-ke manje indlela intambo emi ngayo noma umugqa owudwebile, phinda uhambe r: Teache Sign: phezu kwawo ungagudluki. Date: 43
23 Ukuphepha uma ngisele ngedwa ekhaya ebenzela Masikhulume Sewufundile ngezinto k us ezingakulimaza ekhaya l o hasi kanye nasendaweni ezungeze ikhaya lakho. Ungazigcina kanjani uphephile uma usele o 4 – Ik wedwa ekhaya. I Th em u 2 – IS o nt Uma uwedwa ekhaya, zama ukwenza lezi zinto ezilandelayo ukuze o nga bazi uhlale uphephile. li a bantu ga b avule ng qo za. Un a b e ngqo um iz ic a bha a zon ke Khiy lu. ezinku 44 Usuku:
• Qiniseka ukuthi unocingo nezinombolo zabazali bakho eduze. Yiba nezinombolo zawomakhelwane futhi. • Yenza uhlu lwezinombolo ezibalulekile, wenzele ukuthi uma udinga usizo. Bhala Zakhele uhla lwakho lwezinombolo ezibalulekile. Eye-ambulense: ______________________ Eyamaphoyisa: ______________________ Ekamakhalekhukhwini wamama: Eyabacishimlilo: _______________________ ______________________ Ekamakhalekhukhwini wababa: ________________________ r: Teache Ngubani omunye ongamshayela uma udinga usizo? Sign: ____________________________________________ Date: 45
24 Okunye ofanele ukukhumbule enzela Nansi indlela elula yokukhumbula inombolo yamaphiyisa. Buka isithombe Masikhulume utshele umngane wakho ukuthi izithombe ozibonayo zikusiza kanjani useb ukukhumbula izinombolo zocingo. U-10111 yinombolo yamaphoyisa. l o k Yisho izikhathi eziningana kulandelana uze uyazi ngekhanda. si 4 – Ikha o nt o u 2 – IS I Them 1 0 111 Masiqhubeke Khombisa ukuthi ungenzani uma uyingane ubona lezi zithombe. Ungenzani uma ulandelwa noma Ungenzani uma uzama ukusiza Ungenzani uma uzithole usukelwa wumuntu ongamazi? umama ukuthi axove inhlama unyathela ibhodlela elifile? yokubhaka amakhekhe? 46 Usuku:
Masenze lokhu Bheka ukuthi ungakwazi yini ukuzakhela indlu yakho. • Funa amabhokisi wakhe ngawo izindonga nophahla. • Ungahlanganisa amabhokisi ngeglue. Uma indlu isiphelile, uyipende. • Uma ungawatholi amabhokisi ongakha ngawo, sebenzisa noma yini enye ngaphandle kwengilazi namathini ngoba kona kungakulimaza. Masiqhubeke Phonsa isaka noma ibhola phezulu ukunqake ngesandla ongavamile ukusisebenzisa. Siza uthisha wakho nikhiphele ngaphandle kweklasi izihlalo, amatafula kanye namabhokisi. Gibela esihlalweni noma etafuleni nasebhokisini, gaqa ngamadolo uphume ngaphansi kwazo, ugxume usuke kokunye uye kokunye. Zama ukuma ngonyawo Teache Sign: r: olulodwa phezulu kwesihlalo. Date: 47
25 Umzimba wami enzela Bhala Bhala amagama ezikhaleni ezifanele. useb umlenze isandla ikhanda l o k si isisu unyawo ingalo – Ikha nt o 5 u 2 – IS o I Them 48 Usuku:
Masidwebe Qedela lo mdwebo wobuso. Dweba izinwele. Zama ukukopisha ubuso bakho. Uma unamehlo amnyama, zidwebe unamehlo amnyama. Uma unezinwele ezimnyama, dweba izinwele zibe mnyama. Dweba amashiya, ikhala nomlomo wakho. Ubuso yingxenye ebalulekile emzimbeni wakho. Umuntu ngamunye Umtuntu unamehlo ama-2. ngamunye unezindlebe ezi-2. Umuntu ngamunye Umuntu ngamunye unekhala eli-1. unomlomo o-1. Masicule Cula leli culo. hinta ingxenye yomzimba obiza igama layo. Ikhanda namahlombe Ikhanda namahlombe, amadolo nezinzwane, amadolo nezinzwane Ikhanda namahlombe, amadolo nezinzwane Ikhanda namahlombe, amadolo nezinzwane, r: amadolo nezinzwane, amadolo nezinzwane Teache Sign: Date: Masiqhubeke Dlala umdlalo othi “uSimoni uthi..." 49
26 Izinzwa zami Buka izinhlobo ezahlukene zezinzwa bese usho ukuthi enzela Masikhulume sizisebenzisela ukuzwa ini. eyokubona k useb si l o – Ikha eyokulalela eyokunambitha nt o 6 u 2 – IS o eyokuthinta eyokuhogela I Them Masifunde Sisebenzisa izinzwane zethu nsuku zonke. Siyakunuka siphinde sikunambithe ukudla. Siyakwazi ukuzwa ukuthi usiba luthambe kangakanani. Siyabona ukuthi isibhakabhaka siluhlaza ehlobo. Siyawulalela umculo. Izinzwa zethu ziyasenza siphephe futhi. Siyawunuka umlilo uma useduzane. Siyasithinta isitofu ukuzwa ukuthi siyashisa yini. Siyabona uma kungaphephile ukuwela umgwaqo. Siyezwa uma kukhala i-alamu esixwayisa ngengozi. 50 Usuku:
Masenze lokhu Ukunakekela amehlo nezindlebe. Sidinga ukuzinakekela izinzwa zethu. Nazi izindlela zokunakekela amehlo akho nezindlebe. Nakekela izindlebe ngokuvika ukulalela umculo ophakeme. Nakekela amehlo ngokugqoka ikepisi kumbe izibuko zamehlo. Ungalibuki ilanga ngqo. Buka ithebula elingezansi, beka uphawu kuleyo nzwa kumbe izinzwa Bhala ozisebenzisayo. Ungabeka uphawu ezinzweni eziningi uma uthanda. ukunuka ukunambitha ukubona ukulalela ukuthinta r: Teache Sign: Date: 51
27 Ukunyakazisa umzimba wami Buka lezi zithombe. Yisho ingxenye ngayinye yomzimba enzela Masikhulume ukuthi kuthiwa yini futhi ikusiza ukwenzani. Sisebenzisa imizimba yethu ukuya le nale. k useb si l o – Ikha nt o 6 m u 2 – IS o I The Phendula le mibuzo ndawonye nomngane wakho. Bhala izimpendulo Bhala encwadini yakho ngaphansi kwemibuzo. Iyiphi ingxenye yomzimba oyisebenzisa uma uhamba? ___________________________________ Usebenzisa ziphi izitho zomzimba uma ufuna ukucosha okuthize? _________________________________________________________ Masiqhubeke Uthisha wakho uzokutshengisa ukuthi umdlalo “wekati negundane" udlalwa kanjani. 52 Usuku:
Kunezingxenye zomzimba wakho ongeke ukwazi ukuzibona. Masifunde Zonke ziyasebenzisana ukwenza ukuthi uphile. Amathambo ugebhezi ingqwababa izimbambo ithambo lengalo umqolo idanda ithambo lomlenze idolo ithambo lomlenze Izingxenye zomzimba ezikusiza ukuthi uphefumule ikhala umlomo umphimbo r: Teache iphaphu Sign: Date: 53
28 Cabanga ngokushesha enzela Masikhulume Buka lezi zithombe ezingezansi bese utshela umngane wakho ukuthi ubonani. Chaza ukuthi isithombe ngasinye sithi ungenzanjani ukuthi uphephe. k useb si l o – Ikha nt o 6 u 2 – IS o I Them Ubona umngane wakho ngaphesheya Ulinde ibhasi esitobhini. komgwaqo. Umuntu ongamazi ucela ukuthi uhambe naye. Ulahlekile ezitolo. 54 Usuku:
Sizizwa sithi “yebo" uma umuntu esigona, lokhu kuzwakala kulungile. Kumnandi ukugonwa ngumuntu omthanda ngendlela enobungani nothando. Asibi nemizwa emihle uma umuntu esithinta ngendlela eyethusayo neyesabisayo. Uma sethuka noma Woza lapha ntombazane. sizwa sesaba silahlekelwa yimizwa. Ngizokuthengela uswidi. Umzimba wakho ubalulekile ngowakho. Kumele uthi “yebo” kuphela uma KUKUHLE ukuthintwa omunye umuntu, uthi “cha" uma KUNGEKUHLE. r: Teache Sign: Date: 55
29 Ukuzigcina uphephile Buka lezi zithombe ezingezansi bese ubhala Yebo uma kufanele uthi “yebo” enzela Bhala ngalokho okuzwayo, ubhale “cha” uma kungafanele lokho okuzwayo. Yekela ukumemeza! Umdala useb ukuthi ungenza lokho. l o k si Ngiyakuthanda 7 – Ikha I Th em u 2 – IS o nt o Umuhle. Ungangizwa kabi, ngiyakudlalisa. 56 Usuku:
Masenze lokhu Zijwayeze ukuthi “Cha” ngokusho uphindaphinde. Dlalani umdlalo lapho nizokwenza omunye wenu abe ngumuntu eningamazi khona ofuna ukuthatha umntwana ngemoto. Lowo mntwana makathi “cha”. Abanye abantwana banamakhaya abahlala kuwo benganakekelwe muntu. Buka lezi zithombe. Xoxa usho ukuthi ungathini uma uyingane Masikhulume oyibona esithombeni. Yisho ukuthi wena ungenzanjani. Uyintombazane embi, Ngeke uye esikoleni. angikuthandi. Thwala lezi zitini zokwakha indlu. Masiqhubeke Dlala umdlalo “wokuma unganyakazi”. Nyakaza uye noma yikuphi, kodwa uma uthisha eshaya impempe, yima unganyakazi. Kumele unganyakazi kuze kusho uthisha ukuthi sewunganyakaza. Uyakwazi ukuma unganyakazi ngempela? r: Teache Hamba ulandele intambo ebekwe phansi Sign: enhlabathini ubone ukuthi uyakwazi yini Date: ukuyilandela ungaphumi nakancane. 57
30 Ukwenza umzimba wami uhlale uphilile benzela Masifunde use Kunezindlela eziningi esingazithola sesigula ngazo. Ezikhathini eziningi l o k asi sigula ngoba singenwe ngamagciwane. Amagciwane mancane, asikwazi ukuwabona. Angena emzimbeni asigulise. Kungangena emizimbeni t o 7 – Ikh yethu kusigulise. Zenzani izingane ozibona esithombeni ukuzigcina ziphilile? Yini Masikhulume engenzeka uma zingayeka ukwenza lokhu ezikwenzayo? I Them u 2 – IS o n 58 Usuku:
Khuluma ngalezi zithombe. Faka uphawu azithombeni ezikwenza Masikhulume uhlale uphilile. Faka uphawu ezithombeni ezikwenza uzizwe ugula. r: Teache Sign: Date: 59
31 Ukwenza umzimba wami uhlale uphilile s ebenzela k u Izindlela zokuhlanza amanzi? si lo Masikhulume Uthi bewazi ukuthi kunamanzi angcolile nangangcolile? Ungaqiniseka kanjani o 8 – Ikha ukuthi amanzi owaphuzayo alungile noma awalungile? Ungabilisa amanzi angcolile I Th em u 2 – IS o nt ngeketela ukubulala amagciwane. Ungakucwenga ukungcola. Uthisha wakho angakubonisa ukuthi lokhu kwenziwa kanjani. Ungafaka ithisipuni lebhlishi (njengeJik) ebhakedeni elingamalitha angama-20 amanzi. Livale ibhakede ukuze kungangeni izimpukane. Makuphele amahora angama-28 bese uwaphuza-ke lawo manzi. 60 Usuku:
Lahla amathishu asetshenzisiwe Masikhulume emgqonyeni kadoti kumbe Buka lezi zithombe bese uxoxa ngalokho okubona endlini encane. kwenziwa yizingane ukuze zihlale ziphilile. Geza izandla ngaphambi kokuthi udle. Geza izandla emva kokuya endlini encane. Uma ungcolisile endlini encane, hlikihla bese ugeza izandla. r: Teache Sign: Vala umlomo uma ukhwehlela Date: noma uthimula. 61
32 Make sibone-ke Chaza ukuthi yini enzela Masikhulume oyifundile kumathemu amabili adlulile. useb Ngiyakwazi ukukhuluma ngomndeni wami. l o k si Ngiyakwazi ukuhamba ngilandele intambo encane. 8 – Ikha Ngiyakwazi ukushayela amaphoyisa. o nt o Ngiyakwazi ukuthi “yebo” noma “cha” uma kufanele. u 2 – IS Ngiyakwazi ukunqaka ibhola. Ngiyakwazi ukuhlala ngiphephile ekhaya. I Them Ngiyakwazi ukuzinakekela uma ngingedwa ekhaya. Ngiyawusiza umndeni wami. Ngiyasazi isikole sami ngaphakathi nangaphandle. Ngiyakwazi ukuzigcina ngiphilile. Ngiyakwazi ukusebenzisa zonke izinto ezisesikhwameni sami sesikole. Ngiyazazi izinhlobo ezikhona ezahlukene zemindeni. Ngifunde izinto eziningi esifundweni Amakhono Empilo. 62 Usuku:
Isichazamazwi sami A G a g B H b h C I c i D J j d E K e k F L f l 63
Isichazamazwi sami M S m s N T n t O U o u P V p v Q W q w R X-Z r x-z 64
LS G1 Cutouts.indd 1 2012/05/26 11:18 AM
LS G1 Cutouts.indd 2 2012/05/26 11:18 AM
LS G1 Cutouts.indd 3 2012/05/26 11:18 AM
LS G1 Cutouts.indd 4 2012/05/26 11:18 AM

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 1 Life Skills

Explore more published documents in this catalogue.

View all
LS ZUL Gr1 B1 | Hlayiso