You're offline
Skip to content
Question paper

LS SET Gr1 B1

Subject: Life SkillsGrade 170 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
lotswe e abo lana E tlh tsamae e bile e KPKT l Mophato 1 Bokgoni jwa Botshelo ISBN 978-1-4315-0237-0 Workbooks available in this series: ka SETSWANA • Grade R (in all official Languages); Buka 1 9 781431 502370 • Literacy/Home Language Grades 1 to 6 (in all 11 official Languages); Kgweditharo 1&2 • Mathematics Grades 1 to 3 (in all 11 official Languages); • Mathematics Grades 4 to 9 (in Afrikaans and English); • Life Skills Grades 1 to 3 (in all 11 official Languages); and Leina: Phaposi: LIFE SKILLS IN SETSWANA • Grades 1 to 6 English First Additional GRADE 1 – BOOK 1 Language. TERMS 1 & 2 ISBN 978-1-4315-0237-0 THIS BOOK MAY NOT BE SOLD. 9th Edition
Diteng Kgweditharo 1 Tsebe Kgweditharo 2 Tsebe 1 Ka ga me .......................................2 17 Lelapa la gaetsho ........................34 2 Mebala le mmino ...........................4 18 Lelapa la gaetsho ........................36 3 Rotlhe re kgethegile .......................6 19 Re a tlhokomelana .......................37 Go bontsha gore o a 4 Rotlhe re a farologana ...................8 20 kgathala .......................................38 Mme Angie Motsheka, Rre Enver Surty, Pabalesego ka mo gare le Tonakgolo ya Thutotheo Motlatsatonakgolo ya 5 A re direng ................................... 10 21 Thutotheo ka kwa ntle ga legae (1) ...............40 Ke ikgantsha ka sekolo sa Pabalesego ka mo gare le 6 22 Dibukatiro tse di kwaletswe barutwana ba Afrika Borwa me................................................ 12 ka kwa ntle ga legae (2) ...............42 Pabalesego fa ke le esi ka fa tlase ga boeteledipele jwa ga Tonakgolo ya Lefapha la 7 Mafelo a a farologaneng.............. 14 23 Thutotheo, Mme Angie Motshekga le Motlatsatonakgolo ya kwa gae .......................................44 Lefapha la Thutotheo, Rre Enver Surty. Se sengwe se o ka se 8 Phaposiborutelo ya me ............... 16 24 Dibukatiro tsa Rainbow ke karolo ya maiteko a mangwe a gakologelwang ............................46 Lefapha la Thutotheo a a ikaeletsweng go tokafatsa bokgoni jwa Ka moo re yang sekolong 9 ka teng......................................... 18 25 Mmele wa me ..............................48 barutwana kgotsa baithuti ba Afrika Borwa mo mephatong e merataro ya ntlha. Jaaka e le sengwe sa dilo tse di kwa godimo 10 Ke itshola ke le phepa .................20 26 Dirwe tsa me ...............................50 mo Lenaneotirong la Mmuso, porojeke e e etleediwa ke Letlotlo la Semmuso. Se se kgontshitse Lefapha go kwala dibukatiro tse Mekgwa mengwe e e ka dipuo tsotlhe tsa semmuso, mme ga di duelelwe. 11 27 Go tsamaisa mmele wa me .........52 siameng .......................................22 Re solofela gore dibukatiro tse di tlaa tswela barutabana 12 Ke phepa ..................................... 24 28 Go akanya ka ga mosola mo go ruteng ga bona ga letsatsi le letsatsi, le mo go pabalesego ..................................54 netefatseng gore barutwana ba digela kharikhulamo ya bona. Re netefaditse gore re kaela morutabana sentle mo tirong nngwe le 13 Mekgwa e e itekanetseng............26 29 Go nna o babalesegile ................56 nngwe ka go tsenyeletsa mesupatsela go bontsha gore ke eng se morutwana a tshwanetseng go se dira. Go tshola mmele wa me o 14 Bophepa ......................................28 30 Re solofela gore bana ba tlaa itumelela go dira mo bukeng e fa itekanetse ....................................58 Go tshola mmele wa me o ba ntse ba gola e bile ba ithuta, le gore wena jaaka morutabana, 15 Maemo a bosa a ke a ratang.......30 31 o tlaa abelana le bona boitumelo jwa bona. itekanetse ....................................60 Re go eleletsa katlego e kgolo mo tirisong ya dibukatiro tse, 16 Maemo a bosa ............................32 32 Ke mpa ke tlhola fela ...................62 wena le barutwana ba gago. Published by the Department of Basic Education 222 Struben Street ISBN 978-1-4315-0237-0 Pretoria South Africa This book may not be sold. The Department of Basic Education has made every effort to trace copyright © Department of Basic Education holders but if any have been inadvertently overlooked the Department will be Ninth edition 2019 pleased to make the necessary arrangements at the first opportunity.
Mophato 1 Bokgoni jwa Botshelo ka Setswana Buka 1 Buka e ke ya ga:
1 Ka ga me natiro Kgomaretsa senepe sa gago A re direng kgotsa o itshwantshe fa. Leina la me ke tla Pa p e _____________________. e ke 1 – Sefane sa me ke _____________________. o1–B Ke na le dingwaga di le Kg we d i t h a r ____________________. Go na le batho ba le _______ mo lelapeng la gaetsho. Mogala wa rona ke: _____________________ Aterese ya rona ke: _____________________________________ _____________________________________ _____________________________________ Ke itse gore letsatsi la me la ga ke ee nnyaya botsalo le leng. netefatse 2 Letlha:
A re thaleng Joe o itse go tshameka kgwele ya dinao. Thala sengwe se o se kgonang thata. Bolelela ditsala tsa gago gore ke eng se o se kgonang thata. Morago o tshase mmala mo naleding e e mo lebokosong le le A re bueng nepagetseng go bontsha gore o ka dira eng. Ke kgona go buisa. Ke kgona go ikapesa. Ke kgona go kwala. r: Teache Sign: Ke kgona go dira Ke kgona go tlhapa meno Ke kgona go bina. mogodungwana. a me. Date: 3
2 Mebala le mmino la natiro A re direng A o itse mebala e? Bolelela tsala p et ya gago maina a mebala e. Pa Jaanong khalara setshwantsho sengwe – B e ke 1 – le sengwe ka mmala o o siameng. ro 1 Kg we d i t h a Jeresi e e botala jwa Panana e e serolwana Apole e khibidu legodimo Mokgele wa Namune e e mmala wa mebalabala namune Letlhare le letala Pele o ka dira tirwana kwantle, ikotlolole jaaka katse. Seno se tla A re ikatiseng kgontsha mmele wa gago go tshikhinyega. Gape, o ikotlolole morago ga tirwana go repisa le go ikhutsisa mmele wa gago. Seno se tla go thusa gore o se nne le mesifa e e botlhoko. Jaanong dira se bana bano ba se dirang. Opela “Tlhogo, magetla" fa o ntse o: • itire o kare o tshameka piano kgotsa moropa. • itire o kare o tshameka katara. 4 Letlha:
Boithabiso Opang diatla tsa lona ka mekgwa e. Opa Opa Opa Opa Opa Opa Opa Opa Opa Opa Opa Opa Opa Opa Opa Opa A re direng A o ka dira dilo tse? Bontsha ditsala tsa gago. Ke kgona go tabogela kwa matlhakoreng otlhe ke sa thule ope. Ke kgona go tlola ka mogala wa kgati. r: Teache Ke kgona go dikolosetsa bolo e kgolo kwa Sign: tsaleng ya me. Date: 5
3 Rotlhe re kgethegile A re bueng la natiro Lebelela setshwantsho mme o tlotlele tsala ya gago ka ga pharologano fa t gare ga bana ba. 1 – B e ke 2 – Pa p e Bogolo le bonnye Bangwe ba bagolo, mme bangwe ba rona ba bannye. Bangwe ba rona re bakhutswane fa bangwe ba rona re le baleele. Bangwe ba rona ba kgona go tlola, mme bangwe Kg we d i t h a r o ba kgona go opela. Rotlhe re kgona go dira sengwe ka manontlhotlho. Ke eng se o kgonang go se dira ka manontlhotlho? Tlotlela ditsala tsa gago gore o ne wa ikutlwa A re bueng jang ka letsatsi la gago la ntlha kwa sekolong. itumetse lela itumetse thata tenegile ikgogona Thala setshwantsho go bontsha ka moo o ka ikutlwang ka teng fa motho a A re thaleng go naya setshamekisi se sentshwa. Kwala maikutlo mo phatlheng fa tlase. 6 Letlha:
Tlotlela tsala ya gago gore go diragala eng mo setshwantshong sengwe le A re bueng sengwe. Bua gore o ka ikutlwa jang fa dilo tse di ka go diragalela. Tshwaya sefatlhego se se nepagetseng. Mosimane yo mogolo o tsaya dilo tsa gago. itumetse itumetse tlhontse thata Wena le tsala ya gago le tshameka mmogo. tenegile itumetse tshogile O bula mpho. itumetse tshogile ikgogona thata Ausi kgotsa abutiago o senya setshamekisi sa gago. ikgogona thabile tenegile Dira setshwantsho sa monwana wa gago mo lebokosong la A re direng ntlha, mme o botse moithuti-ka-wena go dira setshwantsho sa monwana wa gagwe mo lebokosong la bobedi. A o ntse o itse gore ga go ope mo lefatsheng yo o nang le setshwantsho sa menwana se se tshwanang le sa gago? r: O kgethegile thata, gonne o mongwe mo Teache Sign: lefatsheng. Le mafatlha tota, ditshwantsho A o kgona go bona gore ditshwantsho Date: tsa menwana ya bona ga di tshwane. tsa menwana ga di tshwane? 7
4 Rotlhe re a farologana Lebelela bana ba. la natiro A re bueng Ba tshwana ka eng? Ba farologana ka eng? a p et P e ke 2 – o1–B Kg we d i t h a r Lebelela setshwantsho mme morago o akanye ka ga gore a ditlhagiso tse di A re direng bua nnete kgotsa nnyaya. Khalara dipolelo tse di nnete ka botala jwa tlhaga. Khalara dipolelo tse di sa bueng nnete ka bohibidu. Botlhe ba na le matsogo a le 2 le Botlhe ke basetsana. maoto a le 2. Botlhe ba apere marokgwe a Botlhe ba rwele ditlhako. makhutshwane. Botlhe ba na le meriri e Botlhe ke bana. meleele. 8 Letlha:
Thala setshwantsho sa gago mo phatlheng ya ntlha. Morago o thale A re thaleng setshwantsho sa tsala ya gago ya botlhokwa. Morago ga go dira jalo, lebelela setshwantsho mme o bue gore o farologana jang le tsala ya gago. Nna Tsala ya me Lebelela setshwantsho mme o bue ka moo wena le tsala ya gago le tshwanang ka teng le ka moo le farologanang ka teng. Khalara keetane e ya botsalano go bontsha gore mongwe le mongwe o a A re direng farologana. Fa o sena go dira se o ka nna wa sega o bo o kgabisa keetane ya botsalano mo karolong ya mesego ya buka e. r: Teache Sign: Date: 9
5 A re direng Pele o opela, dira dithutiso tse. la natiro Hemela kwa teng thata le kwa ntle ka iketlo. Itire o kare o tima A re opeleng dikerese tsa kuku ya gago ya botsalo. Itire o kare o gatsetse, mme o re “Brrrrrrrrrrrrrr”. p et Dikgabo di le tlhano Pa e ke 3 – Dikgabo di le tlhano di tlolatlola mo bolaong. E nngwe ya wela fatshe, ya wa ka tlhogo. Mme a bitsa ngaka mme yona ya re, “Dikgabo ga di tlolatlole mo bolaong!” o1–B Dikgabo di le nne di tlolatlola mo bolaong. E nngwe ya wela fatshe, ya wa ka tlhogo. Kg we d i t h a r Mme a bitsa ngaka mme yona ya re, “Dikgabo ga di tlolatlole mo bolaong!” Dikgabo di le tharo di tlolatlola mo bolaong. E nngwe ya wela fatshe, ya wa ka tlhogo. Mme a bitsa ngaka mme yona ya re, “Dikgabo ga di tlolatlole mo bolaong!” Dikgabo di le pedi di tlolatlola mo bolaong. E nngwe ya wela fatshe, ya wa ka tlhogo. Mme a bitsa ngaka mme yona ya re, “Dikgabo ga di tlolatlole mo bolaong!” Kgabo e le nngwe e tlolatlola mo bolaong. Ya wela fatshe, ya wa ka tlhogo. Mme a bitsa ngaka mme yona ya re, “Dikgabo ga di tlolatlole mo bolaong!” 10 Letlha:
Thala sefatlhego sa gago. A re thaleng Bontsha matlho a gago, ditsebe, nko, molomo le moriri. Bolelela ditsala tsa gago gore o rata eng. A re ikatiseng Dira leparego kwa ntle ga phaposiborutelo ya gago le le tshwanang le le, o thusiwa ke morutabana wa gago. Tlola go tswa mo tafoleng e nngwe go ya kwa go e nngwe. r: Teache Khukhutha ka fa tlase Sign: ga ditafole. Date: 11
6 Ke ikgantsha ka sekolo sa me Thala setshwantsho sa gago A re direng mo diaparong tsa gago tsa iro sekolo. Morago o tlatse ka mafoko a a tlogetsweng. at Ke tsena sekolo sa a n l _______________________. e 4 – Pa p et Leina la morutabana wa me ke _______________________. – Bek Mogokgo wa sekolo ke _______________________. itharo 1 A re kwaleng Kg we d Lebelela ditshwantsho. Morago o kgaole lefoko le le nepagetseng la setshwantsho sengwe le sengwe mme o le kgomaretse fa thoko ga setshwantsho seo. lepatlelo phaposiborutelo ofisi mokwaledi ntlwanaboithusetso 12 Letlha:
Batho ba ba farologaneng kwa sekolong ke bomang? Lebelela ditshwantsho mme o bue gore ke bomang le gore ba dira eng. Morago o kgaole lefoko le le A re thaleng nepagetseng go tswa kwa tlase mo tsebeng o be o le kgomaretsa fa thoko ga setshwantsho se se nepagetseng. Tlhalosetsa tsala ya gago ka moo o yang kwa ofising ya mogokgo ka teng, ntlwanaboithusetsong le lepatlelong la metshameko. Lebokoso la diphensele la ga John le wele. Bala gore o na le Boithabiso dikheraeyone tse kae, mme o kwale palo mo lebokosong. Morago mo lenathwaneng la pampiri le le kwa thoko, thala setshwantsho o dirisa mebala e e phatsimang go bontsha ka mooo wena le tsala ya gago le tshamekang mmogo ka teng. thala foreimi go dikologa setshwantsho. r: Teache Sign: Date: bana mophepafatsi morutabana mogokgo 13
7 Mafelo a a farologaneng A re direng Bontsha ditsala tsa gago gore o kgona go: tiro Ke iphitlhile ka Iphitlha ka fa tlase fa tlase ga tafole. l a na ga sengwe. t – Pa p e B e ke 4 ditha ro 1 – Ema fa thoko ga sengwe. Ema mo godimo ga sengwe. Ema fa thoko ga sengwe. Kg we Dirisa bolo kgotsa kgetsana ya dinawa. E latlhele kwa godimo mme o e kape. Tshegetsa kgetsana ya dinawa mo tlhogong ya gago mme o A re ikatiseng tsamayetsamaye ka iketlo. Jaanong tshegetsa kgetsana ya dinawa mo tlhogong o ntse o tsamaya mo godimo ga thobane ya go tshegetsa kgotsa mo godimo ga mola fa fatshe. Ke kgona go latlhela. Ke kgona go kapa. Ke kgona go tshegetsa kgetsana ya dinawa mo tlhogong ya me. 14 Letlha:
ng A re ikatiseng Tiba maoto a gago ka mekgwa e. Mm = Molema Mj = Moja Mj Mj Mm Mm Mm Mj Mj Mj Mj Mj ya Mm Mm Mm Mm Mm Mj Mm Mm Mj Mm Mj Teache Sign: r: Date: 15
8 Phaposiborutelo ya me A re bueng Lebelela setshwantsho se ka kelotlhoko. O bona eng? tiro Mo phaposiborutelong e, go diragala dilo tse di siameng le tse di sa siamang. O kgona go bona maitsholo afe a a siameng? O kgona go bona t lana maitsholo afe a a sa siamang? p e Pa e ke 5 – Kg we d i t h a r o 1 – B 16 Letlha:
Thala letshwao fa thoko ga maitsholo otlhe a a siameng mme A re bueng o thale sefapano fa thoko ga maitsholo a a sa siamang a a ka diragalang kwa sekolong. r: Teache Sign: Date: 17
9 Ka moo re yang sekolong ka teng O ya kwa sekolong letsatsi lengwe le lengwe jang? A o babalesegile? A o A re bueng itse mekgwa e e sa babalesegang? Bua le tsala ya gago ka ga ka moo bana tiro ba ba yang kwa sekolong ka teng. Tshwaya mekgwa e e babalesegileng ya go ya kwa sekolong. Thala sekere mo go e e sa babalesegang. t lana p e Pa e ke 5 – Kg we d i t h a r o 1 – B O ya kwa sekolong jang mo mosong? ____________________________ A re direng Jaanong botsa ditsala di le 5 ka moo ba yang Maina a ditsala kwa sekolong ka teng letsatsi le letsatsi. Tshwaya dintlha tsa bona mo tšhateng e. 1 2 3 4 5 ka maoto ka bese ka koloi/vene A re ikatiseng Ke kgona go taboga ke nyokanyokela. Ee Nnyaya Fa ke taboga, ke kgona go fetola dikaelo fa morutabana a bua jalo. 18 Letlha:
A re direng Thala setshwantsho go bontsha gore o ya jang kwa sekolong. A re ikatiseng Reetsa mmino o morutabana a tlaa go tshamekelang ona. Bina go tsamaelana le morethetho wa mmino. Koba mangole a gago mme o phutholole maoto a gago. Kuka o bo o dige magetla a gago. Dikolosa matsogo a gago go ya kwa molemeng le go ya kwa mojeng. Wena le tsala ya gago le tshwanetse go kolopa le bo le kape bolo. A re ikatiseng Dirisa letsogo la gago le le bokoa go latlhela bolo. A ke ne ka kgona go latlhela bolo ka letsogo la me la moja? A re ikatiseng Tsamayang jaaka keriibaa, wena Teache r: aya le tsala ya gago. Sign: Date: 19
10 Ke itshola ke le phepa Go botlhokwa go ithuta mekgwa e e siameng go tloga bonnyaneng jwa a natiro A re bueng gago. Dilo dingwe tse o tshwanetseng go di dira go itshola o le phepa e bile o itekanetse, ke tse. Bua ka ga setshwantsho sengwe le sengwe. a p et l P – B e ke 6 – Ke n e t s e Tlhapa diatla tsa me morago ga go ro 1 Tlhapa meno a me. t shw a dirisa ntlwanaboithusetso. go Kg we d i t h a Tshola dinala tsa me di le phepa. Tlhapa kgabetsakgabetsa. Tlhatswa maungo pele ke a a ja. Dirisa tišu fa ke ethimola kgotsa Dirisa ntlwanaboithusetso. ke mina. 20 Letlha:
Ke dife tsa dilo tse, tse o di tlhokang go itshola o le phepa? A re thaleng Tshasa mmala mo dinaleding go bontsha gore ke dilwana dife tse o di dirisang go itshola o le phepa. Gape bua ka moo o dirisang selo sengwe le sengwe go itshola o le phepa. Tshwaya go bontsha gore o kgona go dira dilo tse di ee nnyaya latelang: Ke ka palama mo llereng mo boikatisetsong jwa dikgwa. r: Teache Ke kgona go dirisa diatlana go tsamaela kwa pele. Sign: Date: Ke kgona go gagaba mo gare ga boikatiso jwa mo sekgweng. 21
11 Mekgwa mengwe e e siameng a natiro Mekgwa e mengwe e A re buiseng mentle ya go dirisa ntlwanaboithusetso sentle. tl o 1 – B e e 6 – Pa p e g e lwa G akolo k Ka dinako tsotlhe o tswale lebati la ntlwanaboithusetso fa o dirisa Kg we d i t h a r ntlwanaboithusetso. Fa o ka kgamathetsa ntlwanaboithusetso, o gakologelwe go e phepafatsa. O se ka wa dirisa pampiri e ntsi ya ntlwanaboithusetso. Gakologelwa go bulela metsi a ntlwanaboithusetso. Gakologelwa go tlhapa diatla morago ga go dirisa ntlwanaboithusetso ka dinako tsotlhe. 22 Letlha:
Sekeletsa mafoko a a nepagetseng a a re bolelelang gore re A re thaleng tshwanetse go dirisa dilo tse di latelang gakae. Go tlhapa moriri wa gago. letsatsi lengwe le mo mosong le bosigo lengwe gabedi ka beke gangwe ka beke Go tlhapa meno a gago. a letsatsi lengwe le mo mosong le bosigo lengwe gabedi ka beke gangwe ka beke Go tlhapa mmele wa gago. letsatsi lengwe le mo mosong le bosigo lengwe gabedi ka beke gangwe ka beke Go tlhapa sefatlhego sa gago. letsatsi lengwe le mo mosong le bosigo lengwe gabedi ka beke gangwe ka beke r: Teache Sign: o Date: . 23
12 Ke phepa Tshameka “Phaladi a re” le morutabana wa gago. la natiro A re ikatiseng Batla phatlha ya gago mme le tsamaye ntle le go thulana. Phaladi a re, “tshwara tlhogo ya gago”. p et A re bontsheng Bontsha tsala ya gago ka moo o... Pa e ke 6 – a tsa gago. lhapa diatl T o1–B Kg we d i t h a r Phimolang diatla tsa gago ka te ng. Tlhapang moriri wa gago ka teng. Tlhapang meno a gago ka teng. g sefat lhego Tlhapan eng. ag o ka t sa g 24 Letlha:
A re ikatiseng Diragatsang leboko le. Ke kgona go opa diatla le go tiba ka maoto Ke kgona go tshikinya tlhogo le go dikolosa matsogo Ke kgona go ama menwana ya maoto le go tshwara nko ya me. r: Teache Sign: Date: 25
13 Mekgwa e e itekanetseng la natiro A re buiseng Re tlhoka eng go nna re itekanetse! e d i ijo ts g p et D e t s e n n a k a P it e e ke 7 – o1–B Ikatis lekano e e en g Kg we d i t h a r shol a o i t G ph e p a r e le Go nna mweng mo oo ph e p a jo b o o r o ko e e B g m m a n e n g e l a lek go bo ata! seng išene th e l ev th 26 Letlha:
Tshwaya mekgwa e e itekanetseng mme o thale sekere mekgwa e A re thaleng e sa itekanelang. r: Teache Sign: Date: 27
14 Bophepa A re direng natiro Bontsha ka moo o dirisang A SA MENO dilwana tse. S ESEP tla Pa p e sesepa sa m eno meno 1 – B e ke 7 – e jwa borat�h sesepa Kg we d i t h a r o �ampu SETLOLO setlolo �ampu kamo borat�he borat�he jwa dinala tlelipara ya dinala 28 Letlha:
A re ikatiseng Tshwaraganya diatla go bopa tshekeletsa e kgolo. Jaanong fetisetsang bolo go mongwe le mongwe mo tshekeletseng. Morago tsenyang bolo e nngwe mme le e fetise. Morago tsenyang bolo e nngwe mme le leke go fetisa dibolo di le 3. A re bueng Ke eng se seng phepa mo phaposing e? O tshwanetse go dira eng go phepafatsa phaposi? Bana ba dira eng? Ba tshwanetse go dira eng? r: Teache Sign: Date: 29
15 Maemo a bosa a ke a ratang la natiro Lebelela mefuta e e farologaneng ya maemo a bosa mme o bolelele tsala A re bueng ya gago gore o rata maemo a a ntseng jang a bosa. fa go le phefo a p et P e ke 8 – fa go le letsatsi o1–B fa go le maru e bile go le tsididi Kg we d i t h a r fa go le maru e bile go le tsididi Mo dikarolong tse dingwe tsa lefatshe la rona, go nna tsididi thata gore segagane se bo se we. Nako nngwe maemo a bosa a tlala diphefo. Diphefo tse di maatla, di bidiwa matlakadibe. A re direng Thala setshwantsho sa gago o le mo puleng kgotsa mo monyong. thala setshwantsho sa gago o le mo pampiring e kgolo, o dirisa kheraeyone ya mafura. Tswakanya mmala o o botala jwa legodimo le metsi le pente mo tsebeng yotlhe. gasaganya pente e tshweu o setshwantshong. 30 Letlha:
A re buiseng Re dirisa tšhate ya bosa go bontsha gore bosa bo eme jang. Re dirisa disimbolo go bontsha mefuta e e farologaneng ya bosa. Disimbolo tse dingwe ke tse. pula e a na fa go le letsatsi go maru go maru fale le fale go wa segagane fa go le phefo A re bueng Bolelela tsala ya gago gore o apara mefuta efe ya diaparo mo mofuteng mongwe le mongwe wa maemo a bosa. Thala disimbolo tsa bosa go feleletsa tšhate ya A A re re direng direng gago ya bosa ya beke. Mosupologo Labobedi Laboraro Labone Labotlhano Maemo a bosa a ne a eme jang mo bekeng e? A re thaleng Tlatsa ka mafoko a a tlogetsweng. Gompieno go ______________________________________________. Teache r: Sign: Maabane go ne go le _______________________________________ . Date: Ke solofela gore ka moso go tlaa nna _________________________ . 31
16 Maemo a bosa la natiro A re ikatiseng Mumuretsang maemo a a farologaneng a bosa. a p et P e ke 8 – o1–B Phuthololelang matsogo a lona mo godimo O na le mokgele go itshireletsa kgatlhanong le Kg we d i t h a r ga ditlhogo tsa lona mme le dire jaaka e letsatsi. kete ke maru a magolo. Tshikinyega jaaka setlhare se tshikinngwa Tshwara mokgele wa gago ka maatla gore o se ke phefo. ka wa phepheulwa ke phefo e e maatla. Rotharotha jaaka marothodi a pula fa a wela mo marulelong. 32 Letlha:
A re ikatiseng Tshwaranang ka matsogo go bopa tshekeletsa e kgolo. Latlhelelanang dibolo le bo le di kape. Akanya ka ga mekgwa e e farologaneng ya go tsamaya mo godimo ga kota e e tshegeditsweng kgotsa mo godimo ga mogala. Bona gore a o ka akanya ka mokgwa o o ka tsamayang go farologana le barutwana ba bangwe. Boithabiso Tshamekang sekotšhe sa go tlolatlola. Thala diboloko le ditshekeletsa mo motlhabeng. A re ikatiseng • Bontsha tsala ya gago ka moo o tlolatlolang fa o Teache r: dirisa mogala wa go tlola ka teng. Sign: Date: • Morutabana wa gago o tlaa go bontsha ka moo o ka tshamekang metshameko ya setso ka teng. 33
17 Lelapa la gaetsho A re bueng A o ne o itse gore malapa otlhe ga a tshwane? la natiro Malapa mangwe a magolo mme a mangwe a mannye. Mangwe a na le bomme le borre mme a mangwe ga a na. Malapa mangwe a na le bonkoko p et le bontatemogolo, bomalome, bommangwane, borakgadi le bontsala. Pa – B e ke 1 – Lebelela ditshwantsho tse mme o tlotlele tsala ya gago ka moo malapa a a farologanang ka teng. Dirisa mafoko go tswa mo lebokosong le la mafoko. o2 mme rre ausi Kg we d i t h a r ntatemogolo abuti lesea nkoko lelapa 34 Letlha:
A re kwaleng Ke mang yo le nnang le ena mo gae? Ke mang yo le nnang le ena mo gae? _____________________________________________________________ . Mo gae go na le batho ba le ____________________________________. Ke mang yo monnye mo legaeng la lona?__________________________. Ke mang yo mogolo thata mo legaeng la lona? _____________________. Rotlhe re na le ditiro tse re di dirang mo magaeng a rona. Lebelela A re bueng ditshwantsho tse, mme fa thoko ga sengwe le sengwe kwala leina la motho yo o dirang tiro e kwa ga lona. r: Teache Ka moo ke thusang ka teng mo gae. Sign: Date: _____________________________________________________________ . 35
18 Lelapa la gaetsho Thala setshwantsho sa selo se wena le balelapa la gaeno le se dirang mmogo. la natiro Boithabiso Bua gore motho yoo ke mang. Dirisa mafoko a go go thusa. mme rre ausi a p et P ntatemogolo abuti lesea – B e ke 1 – nkoko lelapa o2 Kg we d i t h a r Lelapa la gaetsho 36 Letlha:
Re a tlhokomelana 19 Balelapa ba tshwanetse go ratana le go tlhokomelana. Re bontsha go ratana A re buiseng ka go tlamparelana le ka go thusana le go tlotlana. Re tshwanetse go. tla n atiro • thusana. • dira ditiro tsa • ikokobeletsana (bogolosegolo rona ka nako. B e ke 2 – Pa – mo bagolong). • re nne maikarabelo. 2 pe Lebelela ditshwantsho tse mme o bue gore ke bana bafe ba ba bontshang A re bueng malapa gore ba a kgathalela. Morago o dire tiragatso ya go bontsha gore go diragala eng mo setshwantshong sengwe le sengwe. Kg we d i t h a r o A re direng Thala setshwantsho sa gore o dira eng go bontsha lelapa la gaeno gore o a le kgathalela. Tlotlela r: Teache tsala ya gago gore o Sign: thadile eng. Date: 37
20 Go bontsha gore o a kgathala a natiro A re bueng Bua ka moo batho ba malapa a ba thusanang ka teng. Nomora ditshwantsho go tloga ka 1 go fitlha 4 go bontsha tatelano e e siameng. p et l a P – B e ke 2 – o2 Kg we d i t h a r A re buiseng Ditiro tsa rona tsa maitseboa Mme o apaya dijo. Rre o tlhatswa dipitsa. Nna le abuti re thusa Mme le Rre. Re thusa thata. Re baya mašwi le senkgwe. Mme morago re ipaakanyetsa go ya go robala. Re tlotlele dinaane tsa kwa leisong tsweetswee! 38 Letlha:
Direla mongwe yo o go kgathalelang karata. Thala setshwantsho mme o A re direng kwale leina la motho yoo. A re direng A o kgona go dira tse di latelang? kgona go fetisetsa bolo kwa molekaneng wa gago ka go e ee nnyaya tampisa. kgona go fetisetsa bolo kwa molekaneng wa gago ka go e ee nnyaya latlhela mo godimo ga letsogo. kgona go tampisa bolo go tswa mo mangoleng a gago. ee nnyaya kgona go otlela bolo kwa khounung. ee nnyaya kgona go teribola bolo fa gare ga batshameki ba bangwe. ee nnyaya r: Teache kgona go ragela bolo kwa go sengwe mme o se otle. ee nnyaya Sign: Date: 39
21 Pabalesego ka mo gare le ka kwa ntle ga legae (1) la natiro Re tshwanetse go aga re ikutlwa re babalesegile fa re le kwa gae. Mme go A re bueng na le dikotsi tse dintsi mo magaeng le go dikologa magae a rona. Lebelela setshwantsho, mme o bue ka ga dikotsi dingwe le tsala ya gago. 2 – B e ke 3 – Pa p et Mo phaposi boapeelong • Retololela matshwaro a dipitsa le dipane kwa morago ga setofo. • O se ka wa tlogela dithipa tse di bogale gongwe le gongwe. Kg we d i t h a r o • Lotlelela parafene le melemo mo lefelong le le babalesegileng. • O se ka wa tlogela ditshamekisi gongwe le gongwe. Mo phaposibotlhapelong • O se ka wa dirisa dilo tsa motlakase gaufi le metsi. • O se ka wa di tlogela gaufi le metsi. • Baya dikere le dilo tse di bogale mo rakeng. • O se ka wa amogana boratshe jwa meno le motho yo mongwe. 40 Letlha:
Dipula tsa matlakadibe, magadima le motlakase • O se ka wa ema ka fa tlase ga setlhare fa go na pula ya matlakadibe. • O se ka wa baya sepe mo phatlhaneng ya motlakase e e mo leboteng. Kopa mongwe yo mogolo go go thusa. Kwa ntle ga legae • Sela dilo tse di ka go gobatsang, jaaka digalase tse di thubegileng, mme o di tsenye mo kgamelong ya matlakala. • O se ka wa tshamekela gaufi le phulu fa go se na motho yo mogolo gaufi. Ka mo gare ga legae • O se ka wa tlogela ditshamekisi le dilo tse dingwe di gasagane. • O se ka wa tshameka ka parafene kgotsa diphepafatsi tse di botlhole. • Fa o bona gore mogala o o yang kwa r: Teache aeneng kgotsa ketleleng o senyegile Sign: kopa Mmaago kana Rraago go o Date: baakanya. 41
22 Pabalesego ka mo gare le ka kwa ntle ga legae (2) la natiro A re bueng Go nna o babalesegile Lebelela ditshwantsho mme o bue gore ke ditshwantsho dife tse di bontshang maemo a a babalesegileng le tse di sa bontsheng maemo a a babalesegileng. Tshwaya t 2 – B e ke 3 – Pa p e tse di bontshang maemo a a babalesegileng mme o thale sekere mo go tse di bontshang maemo a a sa babalesegang. Bua gore ke eng o akanya gore di babalesegile kgotsa ga di a babalesega. Kg we d i t h a r o 42 Letlha:
A go na le dilo tse di sa babalesegang kwa gaeno? o ka dira eng ka seno? Botlhole (tshefu), melemo le diedi A re bueng dingwe di phepafatsang di kotsi thata. Ga o a tshwanela go nwa sepe se o sa netefatseng gore ke eng. Letshwao le le bontsha gore go na le sengwe se se botlhole mo lebotlolong, lebokosong kgotsa thining. A o setse o kile wa bona letshwao le? Morutabana wa gago o tlaa A re ikatiseng go bontsha ka moo le ka tshamekang • Tsamaya go ya ka morethetho wa mmino. • Tlhophang moeteledipele. Moeteledipele o tshwanetse go tsamaelana le morethetho wa mmino. Ema ka leoto le le lengwe. • Jaanong ema ka leoto le lengwe. • Ke leoto lefe le le maatla go gaisa? • Baya mogala o moleele fa fatshe kgotsa o thale mola. • Tsamaya go bapa le mogala kgotsa mola, mme o ema o tshegeditse mmele. • Jaanong fetola sebopego sa mogala kgotsa mola mme o tsamaye go bapa le ona o ntse o itshegeditse. r: Teache Sign: Date: 43
23 Pabalesego fa ke le esi kwa gae la natiro A re bueng O ithutile ka ga dilo tse di 2 – B e ke 4 – Pa p et kgonang go go gobatsa kwa gae le go dikologa legae la gaeno. O ka itshola o babalesegile jang fa o le kwa gae o le esi? Fa o le kwa gae o le esi, o ka dira dilo tse di latelang Kg we d i t h a r o go nna o babalesegile. o ba o b ath wa b ulela ti. se ka le b a O b a itseng sa t i ot lhe a ela m aba le. Lotl w a nt s we la ng k at 44 Letlha:
• Netefatsa gore o itse dinomore tsa mogala tsa batsadi ba gago le tsa baagisani ba lona. • Dira lenaneo la dinomore tsa botlhokwa, fa sengwe se ka senyega kana sa nna phoso. A re kwaleng Itirele lenaneo la dinomore tsa botlhokwa. Koloi ya balwetse: Sepodisi: ______________________ ______________________ Mogala wa letheka wa ga Mme _______________________ Setimamolelo: ______________________ Mogala wa letheka wa ga Mme ________________________ r: Teache Ke mang gape yo o ka mo leletsang fa o tlhoka thuso? Sign: _______________________________________________ Date: 45
24 Se sengwe se o ka se gakologelwang la natiro Mokgwa o o bonolo wa go gakologelwa dinomore tsa mogala tsa sepodisi ke o. A re bueng Lebelela setshwantsho mme o bolelele tsala ya gago ka moo ditshwantsho di go thusang go gakologelwa dinomore ka teng. 10111 ke nomore ya sepodisi. t E bue makgetlo a le mmalwa go fitlha e nna mo tlhogong ya gago. 2 – B e ke 4 – Pa p e Kg we d i t h a r o 1 0 111 A re ikatiseng Bontsha ka moo o ne o ka tsamaya ka teng fa o ne o le ngwana yo o mo go sengwe le sengwe sa ditshwantsho tse. O ne o ka tsamaya jang fa o O ne o ka tsamaya jang fa o O ne o ka tsamaya jang fa ne o tebisitswe ke motho yo ne o thusa mmaago go o ne o eme mo godimo ga o sa mo itseng? duba kuku? galase e e thubegileng? 46 Letlha:
A re direng Bona gore a o ka se ka wa aga ntlo ya gago. • Batla dikhateboto tsa bogologolo mme o age mabota le marulelo. • O ka nna wa kgomaretsa mabokoso mmogo. fa ntlo e fedile, o ka nna wa e penta. • Fa o sa kgona go bona khateboto, dirisa sengwe fela, mme o se ka wa dirisa galase kgotsa thini kgotsa sengwe fela se se ka go gobatsang. Latlhela kgetsana ya dinawa kgotsa bolo A re ikatiseng mo moweng mme o e tshware ka letsogo la go gago la molema. Thusa morutabana wa gago go ntshetsa ditilo, ditafole le dibokoso kwa ntle ga phaposi. Palama mo godimo ga ditulo, ditafole le mabokoso, gogoba ka fa tlase ga tsona morago o tlolele fa fatshe r: Teache go tswa mo go tsona. Sign: Leka go itshegetsa ka leoto Date: le le lengwe mo setulong. 47
25 Mmele wa me la natiro A re kwaleng Kwala mafoko mo diphatlheng tse di nepagetseng. leoto seatla tlhogo 2 – B e ke 5 – Pa p et dimpa leoto letsogo Kg we d i t h a r o 48 Letlha:
A re kwaleng Feleletsa setshwantsho se sa sefatlhogo. Thala moriri. Leka go kopisa sefatlhogo sa gago. Fa o na le matlho a a mahunou, thala matlho a mahunou. Fa o na le moriri o montsho, thala moriri o montsho. Thala dintshi tsa gago, nko ya gago le molomo wa gago. Sefatlhego sa gago ke karolo ya botlhokwa ya mmele wa gago. Mongwe le mongwe Mongwe le mongwe o na le matlho a 2. o na le ditsebe tse 2. Mongwe le mongwe Mongwe le mongwe o na le nko e le 1. o na le molomo. A re bueng Opela pina e. Tshwara karolo ya mmele fa o ntse o opela leina la yona. Tlhogo, magetla Tlhogo, magetla, mangole le menwana, mangole le menwana Tlhogo, magetla, mangole le menwana Tlhogo, magetla, mangole le menwana, mangole r: Teache le menwana, mangole le menwana Sign: Date: A re ikatiseng Tshameka 'Simone a re ...' 49
26 Dirwe tsa me A re bueng Lebelela dirwekutlo tse di farologaneng mme o bue gore re di dirisetsa eng. natiro pono tla Pa p e – B e ke 6 – kutlo tatso Kg we d i t h a r o 2 kamo monkgo/ tupelelo A re buiseng Re dirisa dirwekutlo tsa rona letsatsi le letsatsi. Re nkgelela le go latswa dijo tsa rona. Re kgona go utlwa ka moo lefofa le leng boleta ka teng. Re bona kamoo legodimo le leng botala jwa legodimo ka teng ka selemo. Re reetsa mmino. Dirwekutlo tsa rona gape di a re sireletsa. Re kgona go nkgelela gore a go na le molelo. Re kgona go utlwa fa letsatsi le le mogote thata. Re kgona go bona fa go sa babalesega go kgabaganya tsela. Re kgona go utlwa modumo wa alamo. 50 Letlha:
A re direng Go tlhokomela matlho le ditsebe tsa rona. g. Re tshwanetse go tlhokomela dirwekutlo tsa rona. Mekgwa e mebedi ya go tlhokomela matlho le ditsebe ke e. Tlhokomela ditsebe tsa gago ka go se reetse mmino o o kwa godimo thata. Tlhokomela matlho a gago ka go rwala hutshe kgotsa diporele tsa letsatsi. O se ka wa lebelela letsatsi. Lebelela theibole e e fa tlase, mme mo moleng mongwe le mongwe o tshwaye A re kwaleng serwekutlo kana dirwekutlo tse o ka di dirisang O ka nna wa tshwaya go feta bongwe. monkgo tatso pono kutlo kamo r: Teache Sign: Date: 51
27 Go tsamaisa mmele wa me Lebelela ditshwantsho. Mo go sengwe le sengwe, bua dikarolo natiro A re bueng tsa mmele mme o bue gore di go thusa go dira eng. Re dirisa mebele ya rona go tsamaya. p e tla Pa – B e ke 6 – Kg we d i t h a r o 2 A re kwaleng Araba dipotso tse le tsala ya gago. Morago o kwale dikarabo mo bukeng ya gago, ka fa tlase ga dipotso. Ke dikarolo dife tsa mmele tse o di dirisang go tsamaya? ______________________ Ke dikarolo dife tsa mmele wa gago tse o di dirisang go sela sengwe? _________________________________________________________ A re ikatiseng Morutabana wa gago o tlaa go bontsha ka moo le ka tshamekag 'katse le peba' ka teng. 52 Letlha:
Gape go na le dikarolo tsa mmele wa gago tse o sa kgoneng go A re buiseng di bona. Tsotlhe di dira mmogo go go tshola o tshela. Marapo a gago logata lerapo la kholoro kgopo lerapo la letsogo mokwatla lerapo la noka lerapo la leoto theledi lerapo la leoto Dikarolo tsa mmele wa gago tse di go thusang go hema nko molomo kgokgotso r: Teache Sign: makgwafo Date: 53
28 Go akanya ka ga pabalesego la natiro Lebelela ditshwantsho tse di fa tlase, mme o bue le tsala ya gago ka A re bueng ga se o se boneng. Mo setshwantshong sengwe le sengwe, bua gore o ka nna o babalesegile jang. 2 – B e ke 6 – Pa p et Kg we d i t h a r o O bona tsala ya gago ka kwa ga mmila. O eme o le esi kwa boemelabeseng. Motho yo o sa mo itseng o go kopa go tsamaya O timetse o le kwa tikwatikweng ya mabenkele. le ena felo gongwe. 54 Letlha:
Re na le maikutlo a “Ee" fa mongwe a re tlamparela ka mokgwa o o re o itumelelang. go monate go tlamparelwa ka mokgwa o o botsalano le ka mokgwa o o tlhokomelwang ka ona ke motho yo o mo ratang. Re na le maikutlo a “Nnyaya” fa mongwe a re tlamparela ka mokgwa o o re tshosang kgotsa o o tenang. Fa o ikutlwa o tenegile kgotsa o Tlaya kwano mosetsanyana. Ke tlaa go naya dimonamone sa babalesega o nna le maikutlo a mme o se ka wa bolelela ope. “Nnyaya”. Mmele wa gago o kgethegile thata mme ke wa gago. O ka kgona go re “Ee” fa go siame gore motho a go ame kana a go tshware, gape o ka kgona go re “Nnyaya” fa go sa siama. r: Teache Sign: Date: 55
29 Go nna o babalesegile la natiro Lebelela ditshwantsho tse di fa tlase mme o kwale “Ee" mabapi le maikutlo a A re kwaleng “Ee” le “Nnyaya" mabapi le maikutlo a “Nnyaya” mo dibolokong. Tlogela go goa! 2 – B e ke 7 – Pa p et Ke a go rata. O mogolo. Kg we d i t h a r o O montle. O se ka wa tshwenyega, ke mpa ke go tsikinyetsa fela. 56 Letlha:
A re direng Ikatise go re “Nnyaya”. Diragatsang motshameko o mo go ona motho yo o sa mo itseng a tsenyang ngwana mo koloing ya gagwe kgotsa a batlang go ama ngwana. Ngwana o araba ka go re, "Nnyaya". Bana bangwe ba tshela mo magaeng a ba sa tlhokomelweng mo go ona. A re bueng Lebelela ditshwantsho. Bua gore o ka ikutlwa jang fa o ne o le ngwana yo o mo ditshwantshong. Bua gore o ne o ka dira eng. O mosetsana yo o bosula e Ga o ka ke wa ya kwa bile ga ke go rate. sekolong. O tshwanetse go thota ditena go aga lebota. A re ikatiseng Tshameka motshameko wa “go tsigama”. Tsamaela gongwe le gongwe kwa o go batlang, mme fa morutabana wa gago a letsa phala, o “tsigame” teng fa o leng teng. Ga o a tshwanela go tsamaya go fitlha morutabana a re o ka nna wa tsamaya. r: Teache A o kgona go itshegetsa sentle? Sign: Tsamaya mo koteng ya go itshegetsa kgotsa mo Date: mogaleng o moleele o o beilweng fa fatshe. 57
30 Go tshola mmele wa me o itekanetse la natiro A re buiseng Go na le mekgwa e mentsi e re ka lwalang ka yona. Bontsi jwa nako, 2 – B e ke 7 – Pa p et re lwala ka ntlha ya megare le dibaketeria. Di dinnye thata mo re sa kgoneng go di bona. Di tsena mo mebeleng ya rona mme di re lwatse. Bana ba ba mo ditshwantshong ba dira eng go itshola ba itekanetse? A re bueng Go ne go ka diragala eng fa ba ne ba ka se ka ba dira dilo tse? Kg we d i t h a r o 58 Letlha:
Jaanong bua ka ga ditshwantsho tse. Dira go bontsha ka moo o ka nnang o A re bueng itekanetse ka teng. Tsenya mo ditshwantshong tse di ka dirang gore o lwale. r: Teache Sign: Date: 59
31 Go tshola mmele wa me o itekanetse la natiro A re bueng Mokgwa wa go itshola o itekanetse. Go ne go ka diragala eng fa ba ne ba ka se ka ba dira dilo tse? t 2 – B e ke 8 – Pa p e A o ne o itse gore metsi a mangwe a phepa fa a mangwe a le maswe? O ka netefatsa jang gore metsi a phepa e bile a siametse go nowa? O kgona go bedisa metsi a a maswe mo ketlelng go bolaya megare. Kg we d i t h a r o O kgona go sefa metsi a maswe. Morutabana wa gago o tlaa go bontsha. Dirisa leswana la tee le le lengwe la bolitshi mo kgamelong ya metsi a noka a dilitara di le 20. Tswala kgamelo gore dintsi di se ka tsa wela mo metsing. Tlogela metsi sebaka sa diura di le 28 pele o a nwa. 60 Letlha:
Latlhela ditišu tse di dirisitsweng A re bueng mo ntlwanaboithusetsong kgotsa Lebelela ditshwantsho tse mme mo serotong sa matlakala. o bue ka ga se bana ba ba se dirang go nna ba itekanetse. Tlhapa diatla tsa gago pele o ja. Tlhapa diatla tsa gago morago ga go dirisa ntlwanaboithusetso. Fa o kgamathetsa ntlwanaboithusetso, phimola maswe a gago mme o tlhape diatla tsa gago. Teache r: Sign: Thiba molomo wa gago fa o Date: gotlhola kana o ethimola. 61
32 Ke mpa ke tlhola fela A re bueng natiro Tlotla ka ga se o se ithutileng mo dikgweditharong tse pedi tse di fetileng. tla Ke kgona go bua ka ga lelapa la gaetsho. Pa p e Ke kgona go tsamaya mo moleng o mosesane. ke 8 – Ke itse nomore ya mogala ya sepodisi. 2 – Be Ke itse ka ga maikutlo a “Ee” le a “Nnyaya”. Kg we d i t h a r o Ke kgona go tshwara bolo. Ke kgona go nna ke babalesegile kwa gae. Ke kgona go itlhokomela fa ke le esi kwa gae. Ke thusa lelapa la gaetsho. Ke itse tsela ya me ya kwa sekolong. Ke itse go itshola ke itekanetse. Ke itse gore ke tshwanetse go dira eng ka dilo tsotlhe tse di mo kgetsaneng ya me ya sekolo. Ke itse ka ga mefuta e e farologaneng ya malapa. Ke ithutile go le gontsi ka ga Bokgoni jwa Botshelo. 62 Letlha:
Thanodi ya me A G a g B H b h C I c i D J j d E K e k F L f l 63
Thanodi ya me M S m s N T n t O U o u P V p v Q W q w R X-Z r x-z 64
LS G1 Cutouts.indd 1 2012/05/26 11:18 AM
LS G1 Cutouts.indd 2 2012/05/26 11:18 AM
LS G1 Cutouts.indd 3 2012/05/26 11:18 AM
LS G1 Cutouts.indd 4 2012/05/26 11:18 AM

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 1 Life Skills

Explore more published documents in this catalogue.

View all