Social Sciences Grade 9 June Common 2010 Memo (Afrikaans)

Province of the EASTERN CAPE EDUCATION SENIOR FASE GRAAD 9 JUNIE 2010 SOSIALE STUDIES NASIENRIGLYN PUNTE: 100 TYD: 2 uur Hierdie nasienriglyn bestaan uit 6 bladsye.

2 SOSIALE STUDIES (JUNIE 2010) VRAAG 1 1.1 25° S 2°E 25° S 28° E (4) 1.2 L x B 2 2 19 x 11= 205 km2 228 km2 (2) 1.3 1.3.1 Een cm op die kaart verteenwoordig vyftig duisend cm op die grond (4) 0 1 2 3 4 1.3.2 1 000 Meters Kilometers (2) 1.4 Seevlak (1) 1.5 Punthoogte en kontoerlyne (2) 1.6 1.6.1 Pad (1) 1.6.2 Punthoogte (1) [15] VRAAG 2 2.1 215° (2) 2.2 1,55 km →1,66 km (3) 2.3 Tyd = Afstand/spoed Afstand 80/spoed 100 km x 60 min → 48 mins (3) 2.4 25° 56’ (9” − 12”) S 27° 58’ (12” − 15’’) OE (2) 2.5 A – ʼn Nedersetting genoem Stokkiesdraai. (1) B − ʼn Plaasopstal/’n plaashuis of ʼn gebou in die middel van die plaas. (1) C − ʼn Dam (1) 2.6 Oop myn/delwerye (1) 2.7 ʼn Vallei (1) [15]

(JUNIE 2010) SOSIALE STUDIES 3 VRAAG 3 3.1 BRON B: WET OP APARTE GERIEWE  Verteenwoordig aparte geriewe vir verskillende rasse groepe gedurende apartheid.  Verskillende rasse moes aparte geriewe bv. treine, busse, swembaddens, ens. gebruik.  Swartes het swak en min fasiliteite gekry, alhoewel hulle in die meerderheid was.  Swartes moes swak en min fasiliteite deel.  Die gevolg hiervan was dat diens swak en stadig was by die geriewe / en mense gefrustreer het. (5) BRON C: WET OP VERBOD VAN GEMENGDE HUWELIKE  Niemand kon ʼn verhouding hê of liefde oor kleurgrense nie;  Of trou oor kleurgrense nie.  Uit frustrasie het sommige die land verlaat.  Sommige het hul geliefdes gelos;  Ander het hul nasionaliteit verander het. (5) BRON D: INSTROMINGSBEHEER  Swartes was nie toegelaat in wit areas nie, tensy hulle ʼn permit by hulle was.  Sonder ʼn permit kon jy tronk toe gaan of beboet word vir jou oortreding.  Dit het gelei tot die verdeling van gesinne. In hierdie situasie was swartes die meeste geraak. Sommige gesinne het opgebreek as gevolg hiervan. Kinders het groot geword onder moeilike sosiale omstandighede. As gevolg hiervan sal hulle skool verlaat. ʼn Wrede sirkel van armoede was dan die uiteinde.  Vrouens kon hulle mans net ʼn spesifieke tyd gaan besoek om gou goed te doen, anders is dit as ʼn oortreding beskou wat strafbaar is.  Normaalweg het swartes slegs na stede gekom om goedkoop arbeid te verskaf en het weer terug huis toe gegaan as sy kontrak verstryk het. (5) 3.2 DIE INSTEL VAN DIE BURGELIKE ONGEHOORSAAMHEIDSVELDTOG (DEFIANCE CAMPAIGN) 3.2.1  In 1952 het mense in groepe doelbewus die segregasie wette verbreek sodat hulle gearresteer kon word.  Hulle het gaan sit op banke wat gereserveer was vir wittes, geklim op verkeerde treine, het fasiliteite wat vir wittes alleen was, gebruik. ens.  Hierdie proteste was vreedsaam.  Sommige het hulle pasboeke by polisiestasies gaan neergooi. (4)

4 SOSIALE STUDIES (JUNIE 2010) (Enige 4) 3.2.2 DIE STIGTING VAN UMKHONTO WESIZWE  Dit was die militêre vleuel van die ANC. Was gestig in 1961.  Breek weg van vreedsame protes van die verlede en begin ʼn fase van gewapende geweld en sabotasie op materiële teikens.  Rig aanvalle op brûe, spoorlyne, elektriese kragstasies, ens.  Die regering het die vreedsaamheid as swakheid gesien.  Hulle brei optrede uit tot stedelike guerrilla oorlogvoering.  Later is MK verban deur die SA en VSA regerings as ʼn terroriste organisasie.  Hulle was aktief tot in 1940 en was uiteindelik opgeneem in die S.A. weermag in 1994. (Enige 4 punte) (4) 3.3 KOLOM A KOLOM B TERM STELLING i. Apartheid c) Wet wat Suid-Afrikaners verdeel volgens kleur, godsdiens en geslag. ii. Bantoe Onderwys a) Dit verfyn die onderwys beleid wat ontwerp is vir swart kinders alleenlik. iii. Vryheidsmanifes e) Dokument met alle griewe en eise van die onderdruktes. iv. Tuislandstelsel d) Beleid om swart gemeenskappe te verdeel en te beheer. v. Burgerlike d) Nasionale optrede deur Ongehoorsaamheids bevrydingsorganisasies om - veldtog apartheidswette te laat afskaf. (5 x 1) (5) [28]

(JUNIE 2010) SOSIALE STUDIES 5 VRAAG 4 4.1 BRON BYPRODUK HERNIEUBAAR/NIE- HERNIEUBAAR 1. Hout Meubels Hernieubaar 2. Steenkool Olie en petrol Nie-hernieubaar 3. Water Hidro elektriese krag Hernieubaar 4. Goud Goud produkte Nie-hernieubaar (2 x 4) (8) 4.2 4.2.1 WATERBESOEDELING  Reën neem vullis en slik saam met die water.  Waterbesoedeling verhoed dat sonlig waterplante bereik.  Neerslae verstop vis kieue en vernietig organismes wat op die water bodem leef. Uitwerking van olie:  Olie lek van verskillende bronne in die water.  Waterdiere kan probleme hê met asemhaling.  Besoedelde grondwater  Mense kan siek word en daar is ʼn moontlikheid om lewer- en niersiektes te ontwikkel. Uitwerking van bemestingstowwe en chemikalieë:  Probleme veroorsaak deur pesbestryders.  Uitwerking op warm water bronne.  Riviere, oseane en seë affekteer die fauna en flora, bloedsiektes, senuweestelsel afwykings – is sommige effekte van waterbesoedeling. (Enige 2 x 2) (4) 4.2.2 AARDVERWARMING  Verhoogde seevlakke oorstroom kusgebiede en veroorsaak mense- en eiendomsverliese.  Voorkoms van uitermatige weerverskynsels soos vloede, siklone, ens.  Vernietiging van natuurlike plantegroei en menslike- en diere lewe as gevolg van uitermatige temperature.  Ysgletsers trek terug en verdwyn.  Vermindering in oes opbrengste.  Afname in gesondheidstoestand van mense a.g.v. veranderings in die kwaliteit van kos, water, en toename in kardiorespiratoriese siektes. (4)

6 SOSIALE STUDIES (JUNIE 2010)  Migrasie en konflik as gevolg van kompetisie oor natuurlike hulpbronne. (Enige 2 x 2) 4.2.3 ONTBOSSING  Lei tot gronderosie − verlies van voedingstowwe.  Vernietiging van natuurlike medisyne.  Uitputting van jagvelde wat ʼn bron is van kos is vir sommige gemeenskappe.  Vermindering van grondvrugbaarheid. (Enige 2 x 2) (4) [20] VRAAG 5 5.1 BRON A  Hulle is doelbewus afgesonder van die buitewêreld – sodat hulle mishandeling ongesiens kon wees.  Ingedruk in klein kamers – met geen privaatheid.  Ongesonde leeftoestande lei tot maklike verspreiding van siektes.  Swak en ongesonde werktoestande.  Behandel as minderwaardige mense.  Enige VYF redes wat die swak toestande waaraan Jode onderwerp is. (5 x 2) (10) 5.2 BRON B ʼn Joodse besigheidsman (1) 5.3  Is min kos gegee.  Is nie toegelaat om te drink tydens werksure nie.  Kry pak in die openbaar vir oortredings.  Word gelos om te sterf op onwaardige wyse. (Enige 2 x 1) (2) 5.4  Hulle is beskuldig van die vernietiging van die Duitse ekonomie.  Hulle is gesien as verraaiers.  Is gesien as ʼn bedreiging vir die egte Duitse ras(sal die Duitse bloed vermeng) (Enige 1 x 1) (1) 5.5 A. Vrou is van agter af geskiet − 1942. B. ʼn Slagoffer wat geskiet word voor ander soldate in 1942. C. Sowjet/Russiese Jode word in die openbaar tereggestel 1941. D. Vrouens is verplig om te ontklee voordat hulle tereggestel is – Latvia in (8)

(JUNIE 2010) SOSIALE STUDIES 7 1941. (4 x 2) [22] TOTAAL 100