Downloaded from hlayiso.com
GRAAD 12
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
NOVEMBA 2012
AMANQAKU: 70
IXESHA: 2 iiyure
Olu viwo lunamaphepha angama-25.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2012 papers 





View all





isiXhosa FAL Grade 12 NSC November Exams 2012 Question Paper
Grade 12 isiXhosa FAL question paper from the NSC November Exams 2012, 25 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exams · 2012 · isixhosa. Question paper, 25 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2012
- Exam period
- NSC November Exams
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 25
- File size
- 355.6 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 25
This exam
NSC November Exams 2012
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 2 DBE/Novemba 2012
NSC
IMIYALELO NENGCACISO
1. Nceda ufunde eli phepha ngenyameko phambi kokuba uphendule imibuzo.
2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha. Yiya kwisiqulatho kwiphepha
elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi ozifundileyo
kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo uze ukhethe ofuna ukuyiphendula.
3. Eli phepha linamaCANDELO amaNE:
ICANDELO A: Inoveli (35)
ICANDELO B: Idrama (35)
ICANDELO C: Amabali amafutshane (35)
ICANDELO D: Isihobe (35)
4. Landela imiyalelo ngononophelo ekuqaleni kwecandelo ngalinye.
5. Phendula IMIBUZO EMIBINI iyonke: umbuzo omNYE okhethwe nakwawaphi
amacandelo amaBINI. Sebenzisa uluhlu lokukhangela ukukunceda.
6. Bhala iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.
7. Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
8. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
9. Ingcebiso yokulawula ixesha: Sebenzisa imizuzu engama-60 kwicandelo
ngalinye.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 3 DBE/Novemba 2012
NSC
IPHEPHA LESIQULATHO
Eli phepha liza kunceda abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo abafuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.
ICANDELO A: INOVELI
Phendula umbuzo ube mNYE kweli Candelo.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
1. Kusa kusihlwa Umbuzo omde 35 5
OKANYE
2. Kusa kusihlwa Umbuzo omfutshane 35 5
OKANYE
3. Umqol'uphandle Umbuzo omde 35 8
OKANYE
4. Umqol'uphandle Umbuzo omfutshane 35 8
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula umbuzo ube mNYE kweli Candelo.
5. Ndiyekeni Umbuzo omde 35 12
OKANYE
6. Ndiyekeni Umbuzo omfutshane 35 12
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula umbuzo ube mNYE kweli Candelo.
7. Ndakuyicel'ivuthiwe Umbuzo omde 35 16
OKANYE
8. Ndakuyicel'ivuthiwe Umbuzo omfutshane 35 16
ICANDELO D: ISIHOBE
Phendula nayiphi imibuzo emiBINI kweli Candelo.
9. Intyatyambo Umbuzo omfutshane 17½ 19
OKANYE
10. Intaba kaNdoda Umbuzo omfutshane 17½ 21
OKANYE
11. Ibhabhathane Umbuzo omfutshane 17½ 22
OKANYE
12. Funzela enzulwini Umbuzo omfutshane 17½ 23
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 4 DBE/Novemba 2012
NSC
ULUHLU LOKUKHANGELA
ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO PHAWULA
EMIBUZO EPHENDULWAYO
A: INoveli
(Umbuzo omde OKANYE umbuzo 1–4 1
omfutshane)
B: Idrama
(Umbuzo omde OKANYE umbuzo 5–6 1
omfutshane)
C: Amabali amafutshane
(Umbuzo omde OKANYE umbuzo 7–8 1
omfutshane)
D: Isihobe 9–12 2
QAPHELA: Phendula umbuzo ube mNYE nakweliphi iCandelo kula, A, B noC.
Phendula imibuzo ibe miBINI kwiCandelo D.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 5 DBE/Novemba 2012
NSC
ICANDELO A: INOVELI
UMBUZO 1 (UMBUZO OMDE)
KUSA KUSIHLWA – KS Bongela
'UNtsibande, mzi wasemaZizini nasemaJwarheni akafanga. Mna ndithi esi
sisikhumbuzo sokuba le ntlantsi ishiyekileyo iqhuqhumbayo isahlalelwe kukuba ibe
sisibane kwixa elizayo'. Ngqina ubunyani bala mazwi. (190–240 amagama) [35]
OKANYE
UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)
KUSA KUSIHLWA – KS Bongela
2.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
'Azi ukuba laa mntwana unguMpumelelo uza kuba yintoni na xa
kunamhlanje,' wabuya waphinda uMamTolo.
'Hayi wethu uza kubuya aqhele afane nabanye abantwana. … Akuphela
kwento esinokulala sitye yona yobunkedama bakhe' ...
'Bethuna masingene emxholweni siyeke ukuchitha ixesha ngeento esezadlula
esingenakuzinceda. Nokuba singakhala imini nobusuku bayo sililela uLungile
noNomakhwezi soze ezo nyembezi zibavuse,' utshilo uNozililo.
'Enyanisweni mhlawumbi eli lithamsanqa ngakuwe Nozi mayela nale venkile
yakho,' kwatsho uMamTolo.
'Tyhini akuboni ukuba uMdali ukuphendulele? Lo mqobo ubusoloko ukuthe
nkxi emagxeni usukile. Nevenkile iyabuya ngoku kuba ayinamntu.'
'Esekho nje uThamsanqa nalaa jingxa wentombi enamajingxeba ithengisela
phaya akukabikho nto iza kulunga.'
'Hi wethu Nozililo le venkile yayibhaliswe ngoThamsanqa kakade? Loo
Thamsanqa undixelela ngaye wayethathwe ukuba aze kuyijonga, ingathethi
ukuthi yeyakhe,' wangenelela uMaMiya.
'Kanti ingathi uyaqhula nje unyanisile. Njengokuba uLungile efile nje
kunyanzelekile ukuba izinto zibuyiselwe kokwazo. Kakade naye wayengene
ngondlelamnyama.
... 'Ndanditshilo nangoku. Kaloku thina asilalanga njengokuba nina nithurha
ubuthongo nje. ... Iza kuvuthuluka iphele nya le venkile…'
2.1.1 Ngubani igama lalo mntwana uMamTolo athetha ngaye apha? (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 6 DBE/Novemba 2012
NSC
2.1.2 UMamTolo uthetha noobani apha kwesi sicatshulwa? Xela
amagama abo. (2)
2.1.3 Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo.
A UMamTolo akanalo uvelwano.
B UMamTolo ungumntu onovelwano.
C UMamTolo unomona. (1)
2.1.4 Caphula isivakalisi esithetha ukuba ukungabi nabazali kwalo
mntwana asikuphela kwento ekwakusoloko kuthethwa yona. (1)
2.1.5 Chaza indlela abasweleka ngayo uLungile noNomakhwezi. (1)
2.1.6 Xela iyelenqe libe linye elenziwe nguNozililo ngevenkile
yakwaNtsibande. (1)
2.1.7 UMaMiya wayengumhlobo kaNozililo ongalunganga. Ngqina oku. (2)
2.1.8 Ukuba laliphumelele iyelenqe likaNozililo lokubulala uMpumelelo
ucinga ukuba bekuza kwenzeka ntoni? (1)
2.1.9 Kwakutheni ukuze uNozililo atshiselwe endlwini? (2)
2.1.10 Bonisa ubunyani bamazwi kaMamTolo wokuba uLungile
ebengumqobo obusenza uNozililo angayifumani ivenkile. (2)
2.1.11 UNozililo ubusebenzise njani ubukhwele bukaNomakhwezi
ukuphumeza iinjongo zakhe? (2)
2.1.12 Ucinga ukuba uMpumelelo wayeziva njani xa ebona abazali bakhe
besilwa? (1)
2.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
Ekupheleni konyaka wesibini zaphuma zintle kakhulu iziphumo zebanga
leMatriki apha kwaBhlayi. UMpumelelo waphuma emagqabini wabalasela
kanye kwiMathematika nezoBugqi. Waba uyayishiya iBlythswood emva
kokuba efumene amazwi amkhaphayo adibene namabhaso eencwadi.
Ukuphuma kwakhe eBlythswood waya eFort Hare akuba efumene
isikolashiphu seminyaka emithathu. Ufike wathabatha isebe loBugqi
kwabalungiselela ukuya kufunda ubuGqirha (preliminary course in Medicine).
Nalapha ubonakalise umdla kwizinto ezininzi athe wazibona apha, izinto
ezinjengeengxoxo, imidlalo yaseqongeni, amaqumrhu abafundi, imidlalo
yebhola ekhatywayo neyamanqindi. Nalapha ubalasele umfo kaNtsibande,
amadoda ewageqa ewageqile.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 7 DBE/Novemba 2012
NSC
Ukufika kwakhe uye wothuswa kukubona umhlobo wakhe uThembisa lowa
wayexushana naye eBlythswood. Naye wayesenza eli sebe belisenziwa
nguMpumelelo. Oku kwazana kwenze ukuba bahlobane bade babe ngumtya
nethunga. Baqala ngokubizana 'Mkhaya', bada bangabahlobo benene.
Wayesithi akuba sengxakini uMpumelelo ancedwe nguThembisa ukanti
noMpumelelo wayesoloko emalusile uThembisa ekubeni angahambi nzima
kwizinto ezininzi.
Bobabini baba nomdla emculweni, bakwikwayala yalapha. Kuqala uThembisa
wayenomnyewu esoyika ukungenela izinto ezininzi kodwa ukuqhelana
kwakhe noMpumelelo kwenza ukuba aziwe njengomququzeleli wemicimbi
emininzi yabafundi.
2.2.1 Chonga isivakalisi esibonakalisa ukuba uMpumelelo wafumana
izipho eBlythswood? (1)
2.2.2 Akuba ephumelele eBlythswood waya kufunda phi? (1)
2.2.3 Xela umdlalo ube mnye awathi wazibandakanya kuwo akufika
eFort Hare uMpumelelo. (1)
2.2.4 Kwakutheni ukuze uMpumelelo noThembisa babizane 'Mkhaya'? (1)
2.2.5 UThembisa noMpumelelo babefana ngantoni? Xela ibe nye. (1)
2.2.6 Matanisa amazwi akuKHOLAM A nesithethi esikuKHOLAM B.
Bhala inombolo yombuzo nonobumba wempendulo kuphela.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) Owu, umntwana kaLungile madoda A ULungile
nithi nguye lo uthi ugqibile, uyabuya?
B UThamsanqa
(b) Uze ungayiyeki imfundo naphantsi
kwayiphi na imeko de ufikelele kweli C UNomakhwezi
nqanaba bendihlala ndisithi
ndingaxola ukuba ungafikelela kulo. (2)
2.2.7 Yintoni eyalibazisa uMpumelelo ngeli xesha aseBlythswood? (1)
2.2.8 Kuthethwa ukuthini xa kusithiwa, 'Bangumtya nethunga?' (2)
2.2.9 Eli gama likrwelelwe umgca ngaphantsi libonisa ukuba uThembisa
ungumntu onjani? (1)
2.2.10 Obu buhlobo bukaThembisa noMpumelelo bube neziphi iziphumo? (1)
2.2.11 Bonisa ukuba lo mlinganiswa unguMpumelelo igama alinikwe
ngumbhali limfanele. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 8 DBE/Novemba 2012
NSC
2.2.12 UMpumelelo ubalasele kuyo yonke into ayenzayo. Ingaba
uyavumelana noku? Xhasa impendulo yakho. (2)
2.2.13 '… noMpumelelo wayesoloko emalusile uThembisa ...' Eli binzana
libonisa ukuba uMpumelelo ungumntu onjani? (2)
[35]
OKANYE
UMBUZO 3 (UMBUZO OMDE)
UMQOL'UPHANDLE – PM Ngani
Ubungqina bukaJoe Bumba bube nefuthe elikhulu kwityala likaLinda Monti. Ngqina oku
ngokuthi wayame ebalini. (190–240 amagama) [35]
OKANYE
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UMQOL'UPHANDLE – PM Ngani
4.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
'Endiqiniseke ngayo yeyokuba akasoze angayi ebhayaskophu namhlanje –
ngakumbi kowangokuhlwa nje umboniso. Ukungaphili kwam akusoze
kumthintele. Wandixelela kwakudala ukuba akasoze aphoswe
ngowanamhlanje umboniso, ngakumbi kuba uboniswa okokugqibela apha
eMonti.
'Angade abe uyandithanda uEddie kodwa sendisazi ukuba ibhayaskophu
uyibhedesha ngaphezulu kunam. Mhlawumbi angafane agqithe ngam
ekuphumeni kwakhe eholweni. Endingabe ndizixolisa ngayo okwangoku
kukubuka imifanekiso yethu sisobabini.'
Wayezicinga ezi zinto ephuma engena emagumbini endlu yakhe. Ukuba
wayenyanisile ngokungaphili kwakhe makube wayengacacanga. Inkangeleko
yobuso yayingabiki hlaba. Indlela awayegqadaza ngayo yayingaphezulu
nakweyehashe lesitali.
Kambe ayekho amayezana engqele abekwe ecaleni komandlalo wakhe
wokulala. Phofu noLinda wayenokufana namanye amabhinqa ngobuqhokolo.
Ngubani owayesazi ukuba wayewaqokelele nje, elungiselela ukuba athi
ongenayo azibonele engabuzwanga ukuba akaphilanga.
ULinda yena ucinge akayeka ngalo Eddie wakhe. Uphinde
wazimbombozelela yedwa: 'Ungafika uEddie selecinga ukuba ndimbaleka
ngabom. Mhlawumbi uthi andifuni kuya naye ebhayaskophu. Kwezakhe
iingcinga, andifuni kubonwa ngabantu ndihamba naye. Yeyona nto kanye leyo
iya kumenza acinge ukuba ukho lo Dyaloyi ndithe swii nguye. Kanti ukuba
ebesazi ...'
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 9 DBE/Novemba 2012
NSC
4.1.1 Xela le ndawo uLinda athi uEddie akasoze angayi kuyo. (1)
4.1.2 UEddie wahamba nabani ukuya kule ndawo uyixele kum-
buzo 4.1.1? (1)
4.1.3 Chonga isivakalisi esibonisa ukuba uLinda uyagula. (1)
4.1.4 Gqibezela esi sivakalisi ngokufakela igama elishiyiweyo.
Lo mboniso wawuza kuboniswa okokugqibela kwidolophu yase … (1)
4.1.5 ULinda wagqiba ukuba makabe ezixolisa ngokwenza ntoni? (1)
4.1.6 ULinda wayedume ngantoni eMonti? (1)
4.1.7 ULinda wamazisa njani uEddie ukuba akaphumeleli ukuhamba
naye? (1)
4.1.8 Ingaba uEddie wagqitha ngaye uLinda ukubuya kwakhe kule
ndawo wayeye kuyo? Xhasa impendulo yakho. (2)
4.1.9 Lithetha ukuthini igama elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwesi
sivakalisi silandelayo?
'... ibhayaskophu uyibhedesha ngaphezu kunam.' (2)
4.1.10 Usixelela ntoni umbhali ngoLinda ngale nkcazelo ikwesi sivakalisi
silandelayo.
'Ukuba wayenyanisile ngokungaphili kwakhe makube
wayengacacanga.' (2)
4.1.11 Ngokuzigulisa kwakhe uLinda wayejonge ntoni? (1)
4.1.12 Uyangqinelana noluvo lombhali oluthi, '… noLinda wayenokufana
namanye amabhinqa ngobuqhokolo?' (2)
4.1.13 Ukushiya kukaEddie itape recorder equlethe ulwazi oluyimfihlo athi
maze inikwe uLinda, ibonisa ntoni ngobuhlobo babo? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 10 DBE/Novemba 2012
NSC
4.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
'Entla, uthe tshe ingxowa yesikhumba – esi samanenekazi. Ungcotshe
ngeenzwane, yeka ke ukuchwechwa, enyukela ngakuyo, ehamba ethumela
iliso elitshawuzayo ngapha nangapha kwingxingwana nganye ayibonayo,
efuna ukuqinisekisa ukuba akukho mntu umbukeleyo.
Ufike wayithi hlasi loo ngxowa, wahlala phantsi, ezimisele ukuyonwabela.
Uphawule ukuba inolwinyana - lwesikhumba - elibhalwe ngomsizi ocacileyo la
magama: L.M.
Yakhawuleza ingqondo yaqikelela ukuba amele uLinda Monti. Uyivule
kancinci, umzimba ududuzela wonke lidumbe lokungxama. Waqala ke
ukudimbaza. Thaphu ilaphu lokusula elimgqubagquba yimigubo yokuqhola
umzimba; kwalandela amacici nezacholo, nobunye ubunewunewu
bokuhombisa imizimba yamanenekazi; yangamaqhagana aneendidi
ngeendidi zamafutha okugcobha ubuso nokugcokotsha umlomo, amashiyi
neenzipho; kulandele ke nezinye iimvilikitshane angazikhathalelanga yena
nangona zilixabiso elikhulu kwabasetyhini. Kambe udimbaze akayeka.
Ngelinini, ugagene nento emtsho wazilibala ukuba ulundwendwe
olungaziwayo ekhay' apha kuba uvakale esithi qhuzu intsinana esezantsi. Le
nto yaqala ngokumphandla ngokumenyezela kwayo. Yayingumsesane
wengeji - owexabiso wona.
Uthe ekuwubhenca-bhenceni, waphawula ukuba umphezulu wawo
wawuqoqwe kwalapho wawenziwe khona ngamagama athi E.M., ngezantsi
kwakho athi L.M.
4.2.1 Yenziwe ngantoni le ngxowa kaLinda? (1)
4.2.2 Yintoni eyayibangela ukuba atshawuzise amehlo ngapha
nangapha uHlobo? (1)
4.2.3 Kukuthini ukuchwechwa? (1)
4.2.4 Xela izinto zibe mbini ezithe zafumaneka kule ngxowa kaLinda. (2)
4.2.5 Wayezokwenza ntoni kule ndlu kaLinda uHlobo? (1)
4.2.6 Wenza ntoni uHlobo akugqiba ukugqogqa ingxowa kaLinda? (2)
4.2.7 Kwakutheni ukuze uDuma Hlelo alwe noHlobo? (2)
4.2.8 Ingaba ileta eyabhalwa nguLinda eyafunyanwa endlwini kaEddie
inento yokwenza nokufa kukaEddie noLulama. Ewe okanye hayi,
uxhase impendulo yakho. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 11 DBE/Novemba 2012
NSC
4.2.9 Linika mfanekiso onjani eli binzana lisetyenziswe ngumbhali?
'… wayithi hlasi loo ngxowa, wahlala phantsi, ezimisele
ukuyonwabela.' (1)
4.2.10 Usivelisela ntoni umbhali xa esithi, 'Wazilibala ukuba ulundwendwe
olungaziwayo ekhay' apha kuba uvakale esithi qhuzu intsinana
esezantsi'? (2)
4.2.11 Ingaba ilungile into yokuba uHlobo agqogqe ingxowa kaLinda
ngaphandle kwemvume kaLinda? Ewe okanye hayi. Xhasa
impendulo yakho. (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO A: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 12 DBE/Novemba 2012
NSC
ICANDELO B: IDRAMA
UMBUZO 5 (UMBUZO OMDE)
NDIYEKENI – DM Jongilanga
'Ndiyabona ndiqonda kakuhle ukuba iinyosi azinabudlelwane neempukane'. Ngqina
ubunyani bala mazwi ngokwalapha encwadini. (190–240 amagama) [35]
OKANYE
UMBUZO 6 (UMBUZO OMFUTSHANE)
NDIYEKENI – DM Jongilanga
6.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
Funeka: Huntshu! Mntanasekhaya! Izele thole lini Zan?
Zanele: Wethu! Kufuneka ndihlabe ndikhangele hleze kuthi kanti ndizibindisa
ngenyok'ephunga umhluzi.
Funeka: Zifake iinzipho zitshone nophoyiyana uyaqhuqhwa abe
nguchwenene.
Zanele: Funeka, my sister, ndalamile, ndixakwe nje yinto yokuba lo mfo
ngunomgcana, ndingathandi ukuba makaqhelane nokunxanwa.
Funeka: Kulunge kanye oonomgcana abo kanye. Akuqondi?
Zanele: Njani?
Funeka: Bona sebeqhele ukubotshelelwa esisingeni. Kulula ke ukungena
kwabo edyokhweni kunokuleqana nabangaphenjelwayo. Qond'apha
dade, ukuba lo mfo akanxanwa ligqolo elo. Oonxanwayo ngootiki-
ziyavuza, iindlezana sana. Buza kum.
Zanele: Andithandi ukujongana nesikhuni bendisifaka phantsi kwembiza.
Funeka: Ilula leyo sana. Ukuphenduka kwesikhuni sisesandleni kulula
ukusiguqula kunesikhuni esibhabha emoyeni.
Zanele: Ndobuya ndibanjelwe ngubani ngoku?
Funeka: Sele ubambise kade, sondeza intambo ibe mfutshane. Kuqhuba
iindibano ngeempelaveki ukususela ngoku. Ungaxakeki sana lwam.
Zanele: Uthetha kamnandi sisi wam, kodwa iindidi zeentlanzi azibanjiswa
ngomnatha omnye.
Funeka: Iinkobe zivuthiswa kukukhwezela ukuze zinganyeli.
Zanele: Hayi wethu undoyisile. Kambe ukuthetha kucutha amanqatha.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 13 DBE/Novemba 2012
NSC
6.1.1 Igama elithi, 'Huntshu' libonisa ukuba uFuneka ukwimeko enjani? (1)
6.1.2 Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo:
Ukuzibindisa ngenyok'ephunga umhluzi kuthetha:
A Ukuzilumisa ngenyoka.
B Ukuziqalela inkathazo.
C Ukusela umhluzi. (1)
6.1.3 Ngubani lo mntu uZanele noFuneka bathetha ngaye? (1)
6.1.4 Uthi uFuneka yintoni elungileyo ngoonomgcana? (1)
6.1.5 Xela indawo abathetha kuyo uFuneka noZanele. (1)
6.1.6 Lo mntu bathetha ngaye uFuneka noZanele uyintoni umsebenzi
wakhe? (1)
6.1.7 Chonga ibinzana elithetha ukuba umntu ongento uyakwazi
ukumphucula abe linene. (1)
6.1.8 Intetho kaZanele ethi kufuneka ahlabe ekhangele ibonisa ukuba
uyacinga phambi kokwenza into. Ingaba kunjalo? Nika isizathu
sempendulo yakho. (2)
6.1.9 Ngqina ubunyani bala mazwi kaFuneka ngokubhekiselele kwimeko
yakhe xa esithi:
'Oonxanwayo ngootiki-ziyavuza, iindlezana sana. Buza kum'. (2)
6.1.10 Ibonisa ntoni ngoFuneka into yokuba xa efuna ukubambisa uLoni
asebenzise umhlobo wakhe uZanele. (2)
6.1.11 Uveza ntoni umbhali ngobudlelwane bukaFuneka noZanele xa
uFuneka esithi, 'sana lwam', uZanele athi, 'sisi wam' xa bebizana? (2)
6.1.12 Ungathi ungumntu onjani uZanele ngokwale ntetho yakhe,
'… ndixakwe nje yinto yokuba lo mfo ngunomgcana, ndingathandi
ukuba makaqhelane nokunxanwa?' (2)
6.1.13 Yintoni injongo kaFuneka yokuthetha la mazwi kuZanele?
'Iinkobe zivuthiswa kukukhwezelwa ukuze zinganyeli.' (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 14 DBE/Novemba 2012
NSC
6.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
Ndila: Kanene ufane uthethe wena. Uyandihleka kuba ndiphelelwe
emsebenzini? Ngenye imini uya kuze uqonde ukuba ubomi
ngumxube wezothuso namayeyeye.
Funeka: Hayi wethu, musa ukulixhoma epalini iswili lakho. Asinto esiya
kulala sitye yona leyo. Into elungileyo kukufuna umqolomba
ungene kuwo ngexesha lezothuso uphume ngethuba leziqabu.
Ndila: Kungenzeka ukuba ndize kungena komnye.
Funeka: Ulumke hlez'uthi kanti lo sowubhudl'umoya.
Ndila: Noko andicingi ukuba ndingashiywa nanguwe enyanyeni. Uncedo
lufumaneka kwabasemzini kunabasekhaya.
Funeka: Ukuba ufuna imali utsho ebhatyini mtshana.
Ndila: Kuwe imali yinto yonke and like all gold diggers …
Funeka: Hayi wethu, ndiyaqhula.
Ndila: Uyaqal'ukuthetha. Uyayazi into yokuba ndiphelelwe emsebenzini
kwaye ndicinga ukuba uyazazi nezizathu.
Funeka: Lilonke?
Ndila: Uthando malube nemisebenzi, le mpahla ikule ndlu iyathetha.
Ubumnandi balo mcimbi yinto yokuba into yokuthandana kwethu
lihlebo lethu (watsho emwola) Look, Funie girl, umdlalo uwuqhelile
sondeza uMawonga, izabatha zaziwa nguwe.
Funeka: Ndakuyibambisa intaka leyo, ndiyithini?
Ndila: Yixhwithe iintsiba, kuba buyaphela ubuntaka bayo zakuvuthuluka
iintsiba.
Funeka: Ndiyakukhe ndizame mtshana, kodwa makhe lulale uthuli.
Ndila: Mtshana wam! (Bawolane kwakhona).
6.2.1 Yintoni eyabangela ukuba uNdila agxothwe emsebenzini? (1)
6.2.2 Yayingubani usihlalo wekomiti yesikolo ngeli xesha agxothwayo
uNdila? (1)
6.2.3 Kutheni uNdila eze kuxelela uFuneka ukuba akasasebenzi? (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 15 DBE/Novemba 2012
NSC
6.2.4 Kwakutheni ukuze uthando lukaFuneka noNdila lube lihlebo? (1)
6.2.5 Matanisa intetho ekuKHOLAM A nesithethi esikuKHOLAM B
KHOLAM A KHOLAM B
(a) Yintak'obusi yodwa ethanda A Maziko
ubusi ingakwazi ukuphakula.
B Zanele
(b) Sukuzikhathaza bhuti wam,
unikwa iAppetizer nje. C Thandiwe
D Madala (2)
6.2.6 Inika ntsingiselo ni intetho kaFuneka xa esithi, 'Musa ukulixhoma
epalini iswili lakho'? (2)
6.2.7 Yinyani okanye bubuxoki? UFuneka ucinga ukuba uNdila ufuna
imali. Xhasa impendulo yakho. (2)
6.2.8 Cacisa okuthethwa ngamazwi athi: 'Le mpahla ikule ndlu iyathetha'
ngokubhekiselele ebalini. (2)
6.2.9 Ibonisa ntoni into yokuwolana kwesi sibini? (1)
6.2.10 Kwaba luncedo njani ukuba uNdila ingxaki yakhe yokuphelelwa
ngumsebenzi aye kuyixela kuFuneka? (2)
6.2.11 UFuneka ulahlekise uZanele ngeenjongo zokuba afane naye
ngokwesimo. Ngqina oku. (1)
[35]
AMANQAKU ECANDELO B: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 16 DBE/Novemba 2012
NSC
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
UMBUZO 7 (UMBUZO OMDE)
NDAKUYICEL'IVUTHIWE – LL Ngewu & EZ Guqa
Kanti andizenzanga
Ngqiyama ngeziganeko zebali ubonise indlela abantu baseSikhobeni
nabaseMnyameni abawanyhasha (abawacinezela) ngayo amalungelo kaMntuyedwa.
(190–240 amagama) [35]
OKANYE
UMBUZO 8 (UMBUZO OMFUTSHANE)
NDAKUYICEL'IVUTHIWE – LL Ngewu & EZ Guqa
8.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
Ikhikhizela laseDangwana
Umkile uMaKheswa nonyana wakhe ukusinga eMthatha. Bekungekho kwanto
ibinokwenza ukuba ubani arhane ukuba ngumfazi ohamba nonyana wakhe lo.
Umntu ubenokuziqhatha ngelithi ngumama nje ohamba nembathangubo
elolusa iinkomo zakwakhe. Phofu umntu onobuntu ubenokunikina intloko
yinkohlakalo yalo mama yokuhlala nomntu engamhlawuli kakuhle.
Bakufika eMthatha bangqale ngqo kwindawo ekuthiwa kukwaDanti apho
bafumene khona abachebi abavunyiweyo nabaneziqinisekiso zokucheba,
kanti abangenazo beqinisekile ngento abayenzayo sebeqamele nje ngamava
ngenxa yokunqaba kweziqinisekiso eziqwetyiweyo. UMaMpafane ucebise
ukuba lidilizwe lonke elo hlathi kuba kaloku unkabi walahleka engekachetywa
ukutshona kukayise. Nakuba uFanabekho ubeyimpula kalujaca nje belisekho
lona ikratshi lokuba ungunyana wetitshala. Uyikhabe kwaya ngaye into
yokoguywa iinwele zakhe. Uzicelele ukuba achetywe ngohlobo oluthile.
Umchebi unikine intloko eqonda ukuba okoko waba ngumchebi uyaqala
ebomini bakhe ukudibana nomntu ongenantloko. Umchebi wonde ngentloko
ezama ukuzalisekisa iminqweno yomchetywa. UNkamalanga ubonile xa
ediliza eso sihlwitha ukuba umniniso ubefanelekile ukuxhathisa kwisicelo
sikaMaKheswa kuba besifihle imfihlelo eninzi yaMabongo.
Bangena bephuma kwiivenkile zempahla umfazi emthengela kwanto unyana
wakhe.
8.1.1 Ngubani igama lalo nyana kaMaKheswa ahamba naye? (1)
8.1.2 Yintoni ebangela ukuba kungacaci ukuba uMaKheswa ngumama
ohamba nonyana wakhe? (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 17 DBE/Novemba 2012
NSC
8.1.3 Babesiya phi, besiya kwenza ntoni? (2)
8.1.4 Chonga ibinzana elithetha ukuba uFanabekho wayengenanto
anayo. (1)
8.1.5 Uyibonakalise njani uFanabekho into yokuba akafuni kuva
ngamntu? (2)
8.1.6 Wayeza kuchetyelwa ntoni uFanabekho phambi kokuba alahleke? (1)
8.1.7 Intetho ethi, '… makudilizwe lonke elo hlathi …' ithetha ukuthini? (2)
8.1.8 Ingaba uMaKheswa ungumzekelo omhle womama onengqeqesho
eyiyo? Ngqina okanye uchase oku. (2)
8.1.9 Ukuba ubunguFanabekho ubuya kwenza njani xa ufika ekhaya
emva kokuhamba ixesha elide ungaziwa? (2)
8.1.10 Ingaba uFanabekho wamncedisa unina kwizinto zekhaya
njengendoda waphumla uMaKheswa? Nika isizathu sempendulo
yakho. (2)
8.1.11 Ithini imfundiso yeli balana? (1)
8.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
Ikhikhizela laseDangwana
Kube buhlungu umhlolokazi ethetha nonyana wakhe ezama ukumfaka
kwintlalo yobuntu. UFanabekho akaphulaphulanga nanye kwizinto azixelelwe
ngunina. Ubevuka qho njengesiqhelo aqhawule ukutshon'edolophini, abuye
eqhuba amatakane. Ubukho bakhe uFanabekho bebufana nokungabikho
kwakhe. Le meko uMaKheswa uyijonge wayijonga wabon'ukuba zange azale
tu kule nkewu. Akukho nto ubeluncedo ngayo ekhayeni lakhe, elalini yakhe,
edolophini yakhe, nakwisiqu sakhe.
Into ebebaluleke ngayo umfo kaFikizolo kukufaneleka kwakhe. Ebenxiba
kakuhle athi chu ukuya edolophini, ethethela phantsi okwenene lamanene.
Umntu odibene naye ebengalibali edibene nomntu kwaba bantu
banqongophele kangaka. Enye yezinto ebengahlukani nazo liphephandaba
apha i-'Daily Dispatch'. Umntu omphandayo ukuba wenzani kanye
ebengalibazisi athi uyi-'pharmacist' evunyiweyo.
Unina uMaKheswa uhambe wahamba wadinwa kukondla ahlambele umququ
nje olindele ukuphetshethwa ngumoya. Bezikhe ziqengqeleke iintsuku
uFanabekho engabonakali ekhaya, abuye xa eze kutshintsha impahla.
Ngenye imini ubuyile wacela into etyiwayo kunina koko umhlolokazi
akazihluphanga uphendule ngelipholileyo wathi, 'Ukuba ubuyinja yalapha
ekhaya bendiza kuqukeza ndikwenzele ukudla kuba bendiza kuqiniseka
ukuba ubuyile nje uza kukha ukhonkothe ...'
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 18 DBE/Novemba 2012
NSC
8.2.1 Chonga igama elinye elithetha ukuba umama kaFanabekho
ngumfazi obhujelwe ngumyeni. (1)
8.2.2 Gqibezela esi sivakalisi ngokufakela ibinzana elishiyiweyo:
UFanabekho akaphulaphulanga nanye kwizinto ... (1)
8.2.3 Matanisa intetho ekuKHOLAM A nengcaciso ekuKHOLAM B
KHOLAM A KHOLAM B
Ubukho bakhe A UFanabekho ebengumntwana
uFanabekho bebufana okuphela kwakhe kubazali bakhe.
nokungabikho kwakhe.
B Akukho nto ebeluncedo ngayo
ekhayeni lakhe, elalini yakhe,
edolophini yakhe, nakwisiqu sakhe. (1)
8.2.4 Yintoni eyabangela ukuba abuye eTinarha uFanabekho? (1)
8.2.5 Sizathu sini sokubuya kwakhe awasixelela unina? (1)
8.2.6 Liphi ikhaya likaFanabekho? Xela igama lendawo. (1)
8.2.7 Walahleka kokwabo wabuya emva kweminyaka emingaphi
uFanabekho? (1)
8.2.8 Xa athi umbhali uMaKheswa wazibona ukuba akazalanga
ngokuzala uFanabekho uthetha ukuthini? (2)
8.2.9 Yintoni eyayibangela uFanabekho aquqe edolophini enxibe
kakuhle ephethe iphephandaba? (1)
8.2.10 UFanabekho wayekunqwenela ukuba ngumntu ofundileyo
nophucukileyo. Ngqina oku. (2)
8.2.11 Uluvo lukanina lokuba uFanabekho mdala akanakuze afunde,
uyangqinelana nalo? Xhasa impendulo yakho. (2)
8.2.12 Amazwi kaMaKheswa athi, 'Ukuba ubuyinja yalapha ekhaya
bendiza kuqukeza ndikwenzele ukudla kuba bendiza kuqiniseka
ukuba ubuyile nje uza kukha ukhonkothe ...' abonisa ntoni
ngobudlelwane bakhe nonyana? (2)
8.2.13 UFanabekho akafani nomama wakhe ngokwesimo. Bonisa oku
ngokwasebalini. (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO C: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 19 DBE/Novemba 2012
NSC
ICANDELO D: ISIHOBE – VUKANI MADODA KUSILE
Phendula nayiphi imibuzo emiBINI.
UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
Intyatyambo – M Mbutuma
1 Ewe, ntyatyambo, kha usibonise,
2 Ewe kaloku, kha usixelele:
3 Elona xesha lokuba ume,
4 Ililiphi n'elona ziko lakho,
5 Aph'umnt'u angakha khona,
6 Uphi n'owona mthombo wakho
7 Aph'umnt'angazikholisa khona,
8 Aph'angahla'azikhelele,
9 Aph'angazidid'akruquke.
10 Baxolil'abahamb'emimangweni,
11 Kub'ubaph'ukuyol'emathafeni.
12 Babukel'ubuhle nehombo yakho.
13 Ubaxolisil'abazingeli bakho,
14 Balibala bebuk'ubuhle bakho,
15 Uzidlamkisil'iinyamakazi,
16 Ziphaphile zinokuqavakazi,
17 Zidl'obakh'ubuncuthu,
18 Zikunye neentaka zezulu,
19 Zidl'incid'emyoli kakhulu.
20 Ziindid'ezininz'iintyatyambo.
21 Ulinganiswa nomXesibe nabaMbo.
22 Kant'umthinjana ukwenz'ihombo,
23 Ukwenz'uvunywe lilizwe
24 Ngomsebenzi wakho wobuzwe.
25 Waa, ntyatyambo, uvunyiwe,
26 Ngenene ngevumb'uthandiwe
27 Kanti ngobuhl'uvunyiwe.
28 Ngomfaneleko wasamele.
29 Ndikubona futh'emifuleni
30 Aph'uhlal'emafuku-fukwini.
31 Ngokungath'usekuwahombiseni
32 Loo manz'anzongo-nzongo ezizibeni.
33 Phezu kwamachib'uyakhonya
34 Ujikwa-jikwa kuhle ngumoya,
35 Ningqungqe kuhle nivum'ingoma,
36 Adungek'amanzi sel'eman'encoma,
37 Induluk'imisinga al'amanxwema
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 20 DBE/Novemba 2012
NSC
38 Zon'izitiya sel'izezakho
39 Kub'uman'ufunyanw'apho.
40 Zon'iibhekile namagogogo
41 Neembodlelana zikubeka kuzo,
42 Zide zikufak'ezindlwini.
43 Ubune kukuhlal'endlwini
44 Buphel'ubuhle kuni
45 Kuwe imvuthuluka kwakuni
46 Nilahlwe ubuhle bungasekho kuni.
9.1 Imvano-siqalo kunye nemvano-siphelo kumqolo woku-1 ukuya kowesi-3
kwisitanza soku-1 ibonisa ntoni? (1)
9.2 Chonga isimntwiso kulo mqolo: 'Ewe kaloku, kha usixelele'. (1)
9.3 Khetha impendulo echanekileyo kwezi zibiyelweyo:
Ufinyezo lwemiqolo olukumgca wesi-4 ukuya kumgca we-9 lunika
(isandi/isingqi) esidala isingqisho. (1)
9.4 Chaza ukuba ibinzana elikumqolo we-17 elikrwelelwe umgca ngaphantsi kulo
mbongo lithetha ukuthini. Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo:
A Iintyatyambo zenziwa ziinyamakazi.
B Izilwanyana zonwabela ubuhle beentyatyambo obudlamkisayo.
C Iintyatyambo ziyazigxotha izilwanyana. (1)
9.5 Kwisitanza sesi-2: Imbongi ithi zibaxolisa njani abazingeli iintyatyambo? (1)
9.6 Kwisitanza sesi-3: Khetha umgca onebinzana elibonisa ukuba ulutsha
luyazithanda iintyatyambo. (1)
9.7 Yintoni umthinjana? (1)
9.8 Xa imbongi ithetha ngomXesibe nabaMbo ithetha ngantoni? (2)
9.9 Nika umongo wesitanza sesi-3. (2)
9.10 Xela isafobe esisetyenziswe kumqolo wama-35 nowama-36. (1)
9.11 Ucinga ukuba ubomi bunganjani xa zinokungabikho iintyatyambo? (2)
9.12 Nika intsingiselo ephuhliswa ngumqolo wama-38 nowama-39 ngamazwi
akho. (2)
9.13 Myalezo mni odluliswa yimbongi kulo mbongo? (1½ )
[17½]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 21 DBE/Novemba 2012
NSC
UMBUZO 10 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
Intaba kaNdoda – LS Ngcangata
1 Ngxatsho-o-o-o ke, mzi wasemaXhoseni!
2 Ngxatsho-o-o-o ke, hlanga lakwaluhlanga!
3 Ndithetha nani, zidwesha namagqiyakazi.
4 Ndibhekisa nakuni, mlisela nomthinjana.
5 YiNtaba kaNdoda intaba yeentaba.
6 Yintab'encoph'isondel'ezulwini.
7 Yintab'ezinyaswe ngamahlath'akwaHoho,
8 Inge ithozamel'ukuthandazel'imvula.
9 Kulapho kutsholoz'iintaka neenyamakazi,
10 Ngokungathi zidumis'uQamata ngesihomo;
11 Zimzukisa ngokudala le Ntaba kaNdoda;
12 Zibamba ngazibini ngobukho nobunjani bayo.
13 Sinelunda isizwe sikaXhosa ngale ntaba.
14 Yintab'esiya kuqhayisa ngayo ezizweni.
15 Asinakuba manyonywana zisakuyikhankany'iintlanga,
16 Kuba yintab'engundoqo weembali zakwaRharhabe.
17 Ntabandini ukuba ubukhula ngendithetha ndophele.
18 Ndithi ngendityibela, ndityondyotha, ndityatyadula.
19 Ngendisithi khul'ud'ukhuluphale kodwa ungakhokhobi
20 Ngendisithi khul'ud'ufike ezulwini.
21 Uthume izijoli zize kusidlel'amathol'eendaba;
22 Zisibalisele ngezinto zalapho kwikhaya lolangazelelo;
23 Zisichazele ngezinto ezenzek'ezulwini;
24 Zisixelele ngamaXhos'ababalwe ngobomi baphakade.
25 Ngemihla yantlandlolo, nditsho mandulo,
26 Kwez'uRharhabe nehlokondiba labalandeli.
27 Bafika babek'ubilo kuyo le ntaba,
28 Bevela kwaPhalo, phesheya komlambo.
10.1 Kumgca woku-1 nowesi-2 kwisitanza soku-1 imbongi isebenzise
uphindaphindo olubizwa ngokuba ... (1)
10.2 Chonga igama elinye kwisitanza soku-1 elibonisa ukuba imbongi ibhekisa
kubantu abaninzi. (1)
10.3 Xela igama lale ntaba ibongwa yimbongi. (1)
10.4 Ngawaphi la mahlathi azimase le ntaba? (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 22 DBE/Novemba 2012
NSC
10.5 Caphula isifaniso esisetyenziswe yimbongi kwisitanza sesi-2. (1)
10.6 Ithi imbongi iintaka nezilwanyana zimzukisela ntoni uQamata? (1)
10.7 Xela isafobe esisetyenziswe kumqolo we-12. (1)
10.8 Chaza okuthethwa ngulo mqolo, 'Zibamba ngazibini ngobukho nobunjani
bayo.' (2)
10.9 Imfanozandi u-ty osetyenziswe yimbongi kumqolo we-18 utyhila uvakalelo
olunjani? (1)
10.10 Chaza intsingiselo equlethwe ngumqolo wama-27 nowama-28. (2)
10.11 Ungathi imbongi ingumntu onjani xa ufunda lo mbongo? (2)
10.12 Ngokokwazi kwakho lo mbongo, uyangqinelana nembongi xa isithi le ntaba
yintaba engundoqo weembali zakwaRharhabe? Xhasa impendulo yakho. (2)
10.13 Ibaluleke ngantoni into yokuba abantu abangamaXhosa bazi ngale ntaba? (1½ )
[17½]
OKANYE
UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
Ibhabhathane – LS Ngcangata
1 Nal'ibhabhathane libhabha-bhabha.
2 Sisinambuzan'esithand'ukudl'amacwaka.
3 Iintaka ziyatsholoza, iinyenzane zenz'inzwinini,
4 Kodwa lona lithe cwaka, alivakalelwa.
5 Phofu loo nto ayalathi kudakumba;
6 Nditsho kuba naku lindanda ngodlamko.
7 Phakathi kwezityalo liman'ukuhlola-hlola.
8 Amathafa namagcume ziindawo zalo.
9 Obu buhle busisigubungelo somphefumlo wam.
10 Ngumahlal'ehleli ombejezelayo owanez'umxhelo.
11 Abukhathalele busika neqabak'incamile.
12 Iintyatyambo zoyisiwe wen'uzigqwesile.
13 Nekhiwane lisadalele, alinakucel'umngeni,
14 Kuba obalo bon'ubuhle bunempethu.
11.1 Loluphi uhlobo lombongo olu? (1)
11.2 Ngeli xesha iintaka zitsholoza neenyenzane zisenz'inzwinini, lenza ntoni lona
ibhabhathane? (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 23 DBE/Novemba 2012
NSC
11.3 Khetha impendulo ibenye echanekileyo kwezi zibiyelweyo.
Ibinzana elibhalwe ngqindilili kumgca wesibini lithetha ukuba:
Ibhabhathane (litya ukutya kwalo/lihamba ngeenzwane/ alenzi ngxolo). (1)
11.4 Gqibezela esi sivakalisi. Sisinambuzan' … (1)
11.5 Lithetha ntoni igama elikrwelelwe umgca ngaphantsi kumqolo wesi-4
ngebhabhathane? (2)
11.6 Chonga umqolo obonisa ukuba ibhabhathane alibhabhi ngokutyhafileyo. (1)
11.7 Igama, 'ukuhlola-hlola' lithetha ukuthini? (2)
11.8 Xela isizathu sokuba oku kuhlola-hlola likwenze phakathi kwezityalo. (1)
11.9 Ithetha ukuthini imbongi xa isithi, 'Obu buhle busisigubungelo somphefumlo
wam'. (2)
11.10 Nika igama elisetyenziswayo xa kubhekiswa kwimigca yokuqala esibhozo
nemithandathu elandela leyo kulo mbongo? (2)
11.11 Bonisa ubuchule bembongi ekusebenziseni umfanekiso-ntelekelelo kulo
mbongo. (2)
11.12 Ibinzana elithi, 'ngumahlal'ehleli ombejezelayo…' livuselela owuphi umzwa? (1½)
[17½]
OKANYE
UMBUZO 12 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
Funzela enzulwini – SSM Mema
1 Lishushu idabi kumathaf'obu bomi;
2 Kuqhum'amaqulo kuchachamb'umchiza;
3 Uxhob'ufohlel'umlisela nomthinjana,
4 Usilwa noSathana, usilwa nobumnyama.
5 Ayaxhaxh'amagwala, kuband'umchachazo.
6 Ubomi ngumzamo kosind'amakroti;
7 Ubomi ngumthwalo bufuna umqolo;
8 Umgomo um'umi ulind'umzingisi.
9 Ubomi lidabi lokulwa nomna;
10 Iyathimbis'inyama ayifuni kuthotyozwa,
11 Aying'ingaba lidini lokuzis'impumelelo,
12 Ayingi ingalinda ijonge inzaliseko.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 24 DBE/Novemba 2012
NSC
13 Qina isibindi ukuze uphumelele.
14 Qul'uphethel'imini nobusuku bayo.
15 Qhekeza imichankcatho owele ngayo,
16 Ufunzel'enzulwini ungabuyi ngamva.
17 Mawuqaqambe umgomo phambi kwakho,
18 Uziqhiz'iimbophelelo ezikuqamangeleyo,
19 Uyibeke nxamny'imithwalo ekudobelelayo;
20 Ulubaleke ngomonde ugqats'olukumeleyo.
21 Wofuman'abaninzi bengqengq'elungqamekweni,
22 Wofuman'iqela ligxampuz'emgxobhozweni.
23 Onke loo maqela akukhwebela kuwo;
24 Maz'ungawahoyi ufunzele enzulwini.
25 Ofun'igolide akaqhwayi emgqubeni,
26 Akaxel'isikhukukazi sifun'imibungu.
27 Ozingela izilo uthabatha izagweba,
28 Avuke kwangonyezi abuye nofele.
29 Oswele umgomo ufana nemfama,
30 Uyaphumputheka akhubeke awe;
31 Abe ngumqobo kwabahamba ngendlela,
32 Kulahleke naye inkitha yezimathi.
33 Qubul'isikrweqe ulw'ubemagezana,
34 Ubomi ngumgudu, wovuzwa wakubila;
35 Umhlab'uyahlaba awufuni nkenenkene.
36 Amandl'oba ngawakho wakufunz'elenzulwini.
37 Indlela ilucinya yaye ingumnqantsa;
38 Ifunyanwa ngamachule iint'eziwa ngamadolo,
39 Zicele amandla kuMenzi wento zonke.
40 Ongecala lakhe wofikelela enzulwini.
12.1 Khetha impendulo echanekileyo kwezi zibiyelweyo kwesi sivakalisi
silandelayo.
Imbongi kwisitanza soku-1 kumqolo woku-1 isixelela ukuba (ubomi bumnandi/
ubomi lidabi elinzima/ubomi kukusoloko ubetha abanye abantu). (1)
12.2 Imfanozandi, kumgca wesi-2, 'Kuqhum'amaqulo kuchachamb'umchiza',
ivuselela owuphi umzwa? (1)
12.3 Xela izinto zibe mbini ethi imbongi mazenziwe ukuze umntu aphumelele. (2)
12.4 Imbongi ithi benza ntoni abantu abangazamiyo ebomini? Xela ibenye. (1)
12.5 Cacisa okuthethwa ngumqolo wama-27 nowama-28. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 25 DBE/Novemba 2012
NSC
12.6 Nika intsingiselo yalo mqolo, 'Abe ngumqobo kwabahamba ngendlela'. (2)
12.7 Ngowuphi umfanekiso-ntelekelelo onawo xa ufunda lo mqolo wama-29?
'Oswele umgomo ufana nemfama' (1)
12.8 Ithetha ukuthini imbongi xa isithi, 'Funzela enzulwini'? (2)
12.9 Bonisa ubuchule bembongi ekusebenziseni lo mqolo ulandelayo kulo
mbongo, 'Umhlab'uyahlaba awufuni nkenenkene? (2)
12.10 Nika umongo wesitanza sokugqibela kulo mbongo. (2)
12.11 Loluphi uhlobo lombongo olu. Xhasa impendulo yakho? (1½ )
[17½]
AMANQAKU ECANDELO D: 35
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 NSC November Exams 2012 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 NSC November Exams 2012 Memo

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC November Exams 2021 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC November Exams 2021 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC November Exams 2019 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC November Exams 2018 QP
More from Grade 12 isiXhosa FAL

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Memorandum