Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
NOVEMBA 2021
AMANQAKU: 70
IXESHA: 2½ Iiyure
Olu viwo lunamaphepha angama-32.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2021 papers 





View all





isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC November Exams 2021 QP
Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the NSC November Exams 2021, 32 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exams · 2021 · isixhosa. Question paper, 32 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2021
- Exam period
- NSC November Exams
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 32
- File size
- 594.0 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 32
This exam
NSC November Exams 2021
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)18 marks
- Question 1.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)17 marks
- Question 2.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)17 marks
- Question 2.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)17 marks
- Question 3.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)16 marks
- Question 3.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)69 marks
Show all 14 questions
- Question 4.1Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 4.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 5.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 5.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)17 marks
- Question 6.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)18 marks
- Question 6.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)17 marks
- Question 7.1Izakhiwo nemigaqo yolwimi / Language Structures and Conventions22 marks
- Question 7.2Izakhiwo nemigaqo yolwimi / Language Structures and Conventions17 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 2 DBE/Novemba 2021
NSC
IMIYALELO NENGCACISO
1. Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uqalise ukuphendula imibuzo.
2. MUSA ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwiphepha
lesiqulatho elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi
ozifundileyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo uze ukhethe leyo ufuna
ukuyiphendula.
3. Eli phepha linamaCANDELO amaNE:
ICANDELO A: Inoveli (35)
ICANDELO B: Idrama (35)
ICANDELO C: Amabali amafutshane (35)
ICANDELO D: Isihobe (35)
4. Phendula imibuzo emiBINI kumacandelo amaBINI, ngolu hlobo:
ICANDELO A: INOVELI
Phendula umbuzo kwinoveli oyifundileyo.
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula umbuzo kwidrama oyifundileyo.
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane omaBINI.
ICANDELO D: IMIBONGO
Phendula imibuzo esetwe kwimibongo yomiBINI.
5. Sebenzisa itshekhlisti ukuzincedisa.
6. Landela imiyalelo esekuqaleni KWECANDELO NGALINYE ngononophelo.
7. Nombola iimpendulo zakho kanye ngokwendlela ekunonjolwe ngayo
kwiphepha lemibuzo.
8. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
9. Sebenzisa imizuzu engama-75 KWICANDELO NGALINYE.
10. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 3 DBE/Novemba 2021
NSC
IPHEPHA LESIQULATHO
Eli phepha liza kukunceda ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.
ICANDELO A: INOVELI
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwinoveli oyifundileyo.
INANI LOMBUZO AMANQAKU IPHEPHA
1. Kusa Kusihlwa 35 5
2. Umqol' uphandle 35 9
3. UMonwabisi 35 13
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo.
4. Ndiyekeni 35 17
5. Inzala YamaRhamba 35 21
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kumabali amafutshane.
6.1 'Izibhovubhovu zaseBhayi' 18 25
6.2 'Kanti andizenzanga' 17 27
ICANDELO D: ISIHOBE
Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kwimibongo.
7.1 'Intambanane' 18 29
7.2 'Ingcwaba' 17 32
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 4 DBE/Novemba 2021
NSC
ITSHEKHLISTI
QAPHELA: Phendula imibuzo emibini kumacandelo amaBINI.
Phawula (√) amacandelo owakhethileyo.
ICANDELO IINOMBOLO INANI PHAWULA
ZEMIBUZO LEMIBUZO (√)
EPHENDU-
LWAYO
A: Inoveli
(Kusa Kusihlwa) 1–3 1
(Umqol' uphandle)
(UMonwabisi)
B: Idrama
4–5 1
(Ndiyekeni)
(Inzala YamaRhamba)
C: Amabali amafutshane
6.1 + 6.2 1
('Izibhovubhovu zaseBhayi')
('Kanti andizenzanga')
D: Isihobe
7.1 + 7.2 1
('Intambanane')
('Ingcwaba')
QAPHELA: Qinisekisa ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 5 DBE/Novemba 2021
NSC
ICANDELO A: INOVELI
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi noveli zilandelayo:
Kusa Kusihlwa nguKS Bongela
Umqol' uphandle nguMAP Ngani
UMonwabisi nguZA Japhta
Phendula YONKE imibuzo ekwinoveli oyifundileyo.
UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 1.1 noMBUZO 1.2.
1.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA A
Kukhe kwabhidwana ngale nto indoda ikhala ngento yokuba noko le nto
yinkcitho kuba ivenkile ibingekafiki kumgangatho wokuba kungaqeshwa
abantu ababini abenza umsebenzi omnye phezu kwaba sebekho. Umfazi
uphendule ngelithi ivenkile ibimoyisile uLungile yamgulisa ngenxa yokuba
kusithiwa umsebenzi abe ewenza ubumninzi xa eyedwa. Ke ingaba isikhalo 5
sesani xa ephunyuzwa? 'Yiyekele kuthi indaba yevenkile, wena uye
kusebenza le inshorensi yakho ikuhambisa ngamarhatya ikulalise apho
uthanda khona. Ngapha koko ukuba ukhathazwa bubukho bukadadobawo,
musa ukuzixhalisa kuba ndiza kumbhatala kweyam imali. Andilohlwempu olo
hlobo noko,' iquphe yatsho le mazi. 10
Imxhelile le mpendulo uLungile kodwa wazimisela ukuthula. Ukuba ivenkile le
ibiza kunikelwa kuYolisa noThamsanqa kuphela, eneneni izinto mhlawumbi
beziya kuba ngcono, ngakumbi ukuba iZizikazi eli beliza kuphuma mpela
apho kuyo lifike ngokuqwalasela le nale, licebise apha naphaya.
Bathi bakungena aba babini, kwatsho kwavakala ukuba kukho abanye abantu 15
ngoku kuba latsho iqela labathengi lenyuka. Kaloku abantu babetsalwa
yimbeko kaThamsanqa noYolisa. Nabo ngeba babevana xa bekunye kuba
babehloniphene benomdla ofanayo wokuba ivenkile kaLungile inyuke.
1.1.1 Xela le nto bakhe babhidana ngayo uLungile noNomakhwezi
ngokwakwesi sicatshulwa. (1)
1.1.2 Kutheni esithi uNomakhwezi uLungile ulala apho athanda khona? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 6 DBE/Novemba 2021
NSC
1.1.3 Chaza indlela awabuphelisa ngayo uNozililo ubudlelwane
bukaNomakhwezi nabaxhasi bevenkile yakwaNtsibande. (2)
1.1.4 Xela umfanekiso-ngqondweni oziswa ligama elibhalwe ngqindilili
kule nkcaza ingezantsi.
'Imxhelile le mpendulo uLungile ...' (1)
1.1.5 Ikwenza uzive njani ngoLungile intetho kaNomakhwezi ebhalwe
ngqindilili kwisicatshulwa? Xhasa impendulo yakho. (2)
1.1.6 (a) Ngqina ukuba umxholwana ovelayo kwesi sicatshulwa
ngowokungavisisani kwabantu abatshatileyo. (2)
(b) Kubenasiphumo sini ukungavisisani kukaLungile
noNomakhwezi kweli bali? (1)
1.1.7 (a) Xela eyona nto ayifuna ngamandla umlinganiswa
onguMpumelelo kweli bali. (1)
(b) Wenze ntoni uNozililo ukuzama ukuba uMpumelelo
angayifumani lula le nto uyixele ku-(a)? (2)
1.1.8 Gqibezela esi sivakalisi silandelayo ngokukhetha impendulo
echanekileyo kwizibiyeli.
Kwinkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa isimo
sikaThamsanqa noYolisa sichazwa ngendlela ...
(a) (efihlakeleyo/engafihlakalanga). (1)
(b) Xela olu didi lozobo lusetyenzisiweyo ukubachaza. (1)
1.1.9 Thelekisa izinga lempumelelo yevenkile yakwaNtsibande
ngokwakwisicatshulwa nezinga lempumelelo yayo ekupheleni
kwebali. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 7 DBE/Novemba 2021
NSC
1.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA B
Ngesi senzo, uMpumelelo namhlanje ube ngugqirha wodumo kuba ilizwe
liphela lilazile ilinge lakhe athe walenza kwezonyango. Abachola-choli
bamaphepha-ndaba naboomabona-kude abasuka kwezinye iindawo baye
bacinga ngokuya eLusikisiki. Banika ingxelo etsho lonke ilizwe lalazi ilinge lalo
mfana. Abangamaziyo batsho bamhlonipha. Naxa olu dumo lumzisele 5
ukwaziwa nokuthenjwa, kube kwanjalo nasemsebenzini. Babebaninzi kakhulu
abantu abasuka kwezinye iindawo nakwamanye amazwe anjengomaLusuthu,
Botswana, Swazini njalo njalo beze kufuna unyango kwezi zifo zinxulumene
nengqondo.
URhulumente waseTranskei encediswa ngowoMzantsi Afrika wenze igalelo 10
elikhulu ukwandisa amasebe esi sibhedlele ngokwesicelo sikaMpumelelo
oyena gqirha wayebekwe ukuba abe ngumongameli wesibhedlele. Yena
uMpumelelo umenywe kwiindawo ngeendawo ukuba aze kunceda abanye
oogqirha kwezinye iindawo mayela nonyango lwengqondo. Kuthe emva
kweminyaka emibini sakhiwe esi sibhedlele, kwenziwa umvulo waso. 15
Iinginginya zabantu ezazilapho zazingabaleki. Zazikho izinxiba-mxhaka
zelizwe lemidaka; oogqirha, amagqwetha, iititshala, abefundisi, abaphathiswa,
izifundiswa, nomgwenye obomvu ndawo-nye nabantwana. Izithethi
ngezithethi zathetha akwamila ngca. INkulumbuso yaseTranskei yalebela
kumazwi ayo ngokuthi: 'Mfo kaNtsibande, eli linge uthe walenza kude kuze 20
kuma kweli nqanaba kukulo, lelincomekayo neliya kuhlala lihleli ezimbalini
zabantu baseTranskei bedibene noRhulumente wabo.
1.2.1 Xela esi senzo asenzileyo uMpumelelo simenze wafumana udumo
ngokwakwisicatshulwa. (2)
1.2.2 Kwakutheni ukuze uMpumelelo akhethe ukuya kusebenza eLusikisiki? (2)
1.2.3 Isixelela ntoni ngoMpumelelo inkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi
kwisicatshulwa? (2)
1.2.4 Ngqina ukuba uLungile ungunobangela wokuphumelela
kukaMpumelelo kwezemfundo. (2)
1.2.5 Kwezi ziganeko zilandelayo chonga zibeZIBINI eziqhubeka
kwinqanaba lokuyondelana/lokujiya kwebali.
A UNomakhwezi utyoboza imoto yomsebenzi kaLungile.
B ULungile uthenga ivenkile kuMosia.
C Kwenziwa umvulo wesibhedlele esandiswe ngoncedo
lukaMpumelelo.
D UNtongana uya kufuna iincwadi zevenkile kuThamsanqa. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 8 DBE/Novemba 2021
NSC
1.2.6 (a) Xela indawo eliqhubeka kuyo ibali ngokwakwesi sicatshulwa. (1)
(b) Le ndawo ibeluncedo njani ekuphumeleleni kweminqweno
kaMpumelelo kwezonyango? (2)
1.2.7 Ngubani umlinganiswa esingqamene naye isihloko sale noveli? (1)
1.2.8 Kudluliswa myalezo mni ngoku kuqhubeka kwisicatshulwa? Xhasa
impendulo yakho.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Umyalezo odluliswa kwisicatshulwa. (1)
(b) Xhasa mpendulo oyinike ku-(a). (2)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 9 DBE/Novemba 2021
NSC
UMBUZO 2: UMQOL'UPHANDLE – MAP Ngani
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 2.1 noMBUZO 2.2.
2.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA C
'Ndiyakuva mna,' uvakale esitsho ngelinyanisileyo uHlobo, emangalisiwe
ukuphawula ukuba umntu abecinga ukuba uphungulekile kanti uvuthelwe
ngaphakathi. 'Uyandiva?' Ingqinisisile le ntokazi seyitsho ngoncumo, iqala
njalo ukubonakalisa ubuso obuhle okoko ifikile. 'Ndiyakuva mna, ndingelolitye
nje.' 'Uzuqalele apho ke ukusebenza ukuba undiva ngokwenene.' 5
'Ndithi ndiyakuva mna,' yaphinda yatsho le nto yakwaHlobo. 'Ndingavuya
undiva kakuhle,' yenze eso sithukuthezi le ntokazi. Ukhe wee nqumama
uHlobo, wandula wabeka lo mbuzo: 'Khawume kodwa ke ... Ucinga ukuba
wayejonge phi ke lo Linda ngokwenza ayenzileyo-mandithi ukuba nguye ke?'
'Kaloku sesenza nje ngoku eqhutywa ngumona ozalwa kukuqonda ukuba 10
izinto zikaEddie awayecinga ukuba zoba zezabo bodwa, sezinomngeneleli
abengamazi. Akubazi na wena abafazi?'
'Ndiyakuva mna,' utsho ngeliphantsi okaHlobo. 'Ndingavuya undiva kakuhle.'
'Akukho iyenye ke ovuka nayo, sis' omkhulu?' Uphinde wancela uHlobo kulo
mbele. 'Ngathi ndisaphelele apho. Ezintsha ndomana ukuza kukuvisa ngazo.' 15
'Nangamso ke qobokazana ...' Utsho ndahlutha. 'Endingakuthembisa ngayo
yeyokuba yonke into othe wandixhobisa ngayo iya kundinceda kakhulu
ekulandeni lowo ungumenzi wobubi – ukuba ukho ke.'
Uthe ebuyela eofisini yakhe okaHlobo, wafika unobhala wakhe
selelangazelela ukuva ezintsha. 20
'Akukabikho ntw' ibitheni, Lizzie,' uphosise watsho omaqhinga akubuzwa
ngendima aseyenzile kuphando lwakhe.
2.1.1 Xela le nto uHlobo abuza ukuba uLinda wayejonge phi ngokuyenza
ngokwakwesi sicatshulwa. (1)
2.1.2 Kutheni uHlobo emangalisiwe kukuthi kanti le ntokazi athetha nayo
ivuthelwe ngaphakathi? (2)
2.1.3 Chaza indlela abadibene ngayo kwesi sikhululo samapolisa
uHlobo nale ntokazi athetha nayo. (2)
2.1.4 Xela umfanekiso-ngqondweni oziswa ligama elibhalwe ngqindilili
kwinkcaza engezantsi.
'Ndiyakuva mna,' utsho ngeliphantsi okaHlobo. (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 10 DBE/Novemba 2021
NSC
2.1.5 Kukwenza uzive njani ngoHlobo ukumamela kwakhe ngomonde lo
Nkskz. Hobe athetha naye kwisicatshulwa? Xhasa impendulo
yakho. (2)
2.1.6 (a) Ngqina ukuba umxholwana ovelayo kwesi sicatshulwa
ngowenkohliso. (2)
(b) Ibenasiphumo sini le nkohliso kweli bali? (1)
2.1.7 (a) Xela eyona nto ayifuna ngamandla umlinganiswa onguHlobo
kweli bali. (1)
(b) Enze ntoni amalungu aseMoonglow ukuzama ukuba uHlobo
angayifumani le nto uyixele ku-(a)? (2)
2.1.8 Gqibezela esi sivakalisi silandelayo ngokukhetha impendulo
echanekileyo kwizibiyeli.
Kwinkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa isimo
sikaHlobo sichazwa ngendlela ...
(a) (efihlakeleyo/engafihlakelanga). (1)
(b) Xela olu didi lozobo lusetyenzisiweyo ukumchaza. (1)
2.1.9 Thelekisa isizathu sokuza kwale ntokazi kwesi sikhululo
samapolisa ngokwakwisicatshulwa nesokuza kwayo ekupheleni
kwebali. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 11 DBE/Novemba 2021
NSC
2.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA D
'Dick,' utshilo uMhle emva kokuphendlaphendla naye: 'Ndisabhalele
kuKomani, ndibiza lo nkosk. Hobe uxelelwe ngaye ngunolali koko
andikafumani mpendulo. Kunjalo nje kufuneka ndithumele enye incwadi
ebakhumbuza ngalo mcimbi. 'Mhlekazi, uyazi nawe ukuba ndigunyaziswe
ukuba ndiphande ngokufa kukaEddie; akukutsho ngoko ukuba ndingena 5
emicimbini ekude nam.'
'Nakancinci, Dick; ndiqonda kakuhle.'
'Nantsi into endinga ndingayiqonda: Akungebi unalo uluhlu lwempahla
elilungelo likamfi?'
'Kaloku into yokuqala esiyenzayo xa sisonga ilifa lomntu oswelekileyo 10
kukucwangcisa izinto ezililungelo lakhe. Enye yezinto esimfunela zona
uNorah Hobe kukuba asixelele ngezinye izinto angaba uyazazi engaba thina
mhlawumbi siziphosile. Sesiyifumene inkcukacha efumanekayo, enjengeemali
ezisezi bhankini nakweminye imizi yogcino lwemali.'
'Awungendibonisi?' 15
'Ukuba uyifunela uphando lwakho; ungayifumana.'
'Andinazimbi iinjongo mhlekazi.'
'Ndiza kukunika incwadi le uzibonele ngokwakho kuba zininzi, mfondini, zaye
zivela kwiindawo ngeendawo,' watsho emnika umqulu lowo weencwadi ukuba
azifundele. UHlobo ubethe nje phezulu kwinkcukacha yemali; 20
wayengayinanze nganto kakade. Eyona wayefuna ukuyiqonda yimpahla
eyiyenye kamfi. Ufikelele kwindawo echaza izinto eziselugcinweni lweAll-Safe
Bank kwisebe layo elilapho eMonti.
2.2.1 Xela lo mcimbi kuthethwa ngawo kwesi sicatshulwa. (2)
2.2.2 Kwakutheni ukuze uHlobo athunyelwe kule ofisi kaMhlekazi? (2)
2.2.3 Lisixelela ntoni ngoHlobo igama elikrwelelwe umgca ngaphantsi
kwisicatshulwa? (2)
2.2.4 Ngqina ukuba uEddie ungunobangela wokuphumelela kukaHlobo
ekubambeni abenzi bobubi. (2)
2.2.5 Kwezi ziganeko zilandelayo chonga zibeZIBINI eziqhubeka
kwinqanaba lokuyondelana/lokujiya kwebali.
A UHlobo ukhubeka awe eMoonglow avele ukuba ungumcuphi.
B ULinda utsalela uEddie umnxeba esithi akaphumeleli ukuya
ebhayaskophu.
C Amalungu eMoonglow abanjelwa ukubulala uEddie noLulama.
D ULinda uvalelwa esiseleni ngesityholo sokubulala uEddie
noLulama. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 12 DBE/Novemba 2021
NSC
2.2.6 (a) Xela indawo eliqhubeka kuyo ibali ngokwakwesi sicatshulwa. (1)
(b) Le ndawo ibeluncedo njani ekuphumeleleni komnqweno
kaHlobo wokufumana ababulali bakaEddie noLulama? (2)
2.2.7 Ngoobani abalinganiswa esingqamene nabo isihloko sale noveli? (1)
2.2.8 Kudluliswa myalezo mni ngoku kuqhubeka kwisicatshulwa? Xhasa
impendulo yakho.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Umyalezo odluliswa sisicatshulwa. (1)
(b) Xhasa mpendulo oyinike ku-(a). (2)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 13 DBE/Novemba 2021
NSC
UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 3.1 noMBUZO 3.2.
3.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA E
Wawungababona abasebenzi bakhe beququzela phakathi kwezo zihlwele
behambisa iziphungo kuloo maxhego namaxhegokazi atsha lilanga elinde
ukufika kwemoto kaRhulumente. Maxa wambi uThandabantu wayebakhela
intente ukuze ibakhusele elangeni, emvuleni okanye engqeleni.
Abantu abaninzi ingakumbi abanye oosomashishini babemangaliswa 5
yimpumelelo yakhe kwezoshishino, bambi bade bamtyhole ngokuthwala.
Babephikisana ngendlela awaqala ngayo, kunye nendlela awayesenza ngayo
ukuze loo venkile yakhe itsale nabakude lee kuyo. Babemangaliswa nayile
nkcitho yakhe ingaka esenzela ububele ezo zihlwele zazize kuthenga
kwakhe. Yiyo loo nto babemtyhola ngokuluthwalela ushishino. Le nto 10
yokuthwala kwakhe uThandabantu yomelezwa yinkqayi awayesoloko enayo,
kwaye evunywe nakukulima kuloo masimi makhulu ayehamba nezo venkile
zazishiywe ngabamhlophe. Kuloo venkile yakhe kwakuthengiswa iitapile,
iimbotyi kunye nezinye iintlobo zemifuno zonke zivunwe apho kwakhe.
Into yokusoloko echebe inkqayi yakhe yafuna ukumbalekisela ngabathengi, 15
iintshaba zakhe ziyenza into enkulu loo nto. Babemtyhola ngokutsiba, besithi
ukhe abonwe ebusuku ehamba phakathi kwaloo masimi akhe ayechume
kunene, eze. Bafuna ukuqiniseka, babone nokuxhela kwakhe qho
ngeempela-veki exhelela abo basebenzi kunye nabathengi kwakhe, besithi
yinyoka yakhe leyo ifuna elo gazi lezo zilwanyana ... Kanti babemsukela nje, 20
kuba elona chiza lakhe yayikukuthanda exabise abo bantu babethenga apho
kwakhe.
3.1.1 Xela ezi zihlwele kuthethwa ngazo kwesi sicatshulwa. (1)
3.1.2 Kwakutheni ukuze abanye oosomashishini ibamangalise
impumelelo kaThandabantu? (2)
3.1.3 Chaza indlela awayifumana ngayo uThandabantu ivenkile yakhe. (2)
3.1.4 Xela umfanekiso-ngqondweni oziswa libinzana elibhalwe ngqindilili
kwinkcaza engezantsi.
'... evunywe nakukulima kuloo masimi makhulu ayehamba nezo
venkile ...' (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 14 DBE/Novemba 2021
NSC
3.1.5 Kukwenza uzive njani ngoThandabantu oku kutyholwa kwakhe
ngokuthwala kuthethwa ngako kwisicatshulwa? Xhasa impendulo
yakho. (2)
3.1.6 (a) Ngqina ukuba umxholwana ovelayo kwesi sicatshulwa
ngowobuntu. (2)
(b) Bubenasiphumo sini ubuntu bukaThandabantu kweli bali? (1)
3.1.7 (a) Xela eyona nto ayifuna ngamandla umlinganiswa
onguThandabantu kweli bali. (1)
(b) Zimthintele njani izityholo uThandabantu ukuba ayifumane le
nto uyixele ku(a)? (2)
3.1.8 Gqibezela esi sivakalisi silandelayo ngokukhetha impendulo
echanekileyo kwizibiyeli.
Kwinkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa isimo
sikaThandabantu sichazwa ngendlela ...
(a) (efihlakeleyo/engafihlakalanga). (1)
(b) Xela olu didi lozobo lusetyenzisiweyo ukumchaza. (1)
3.1.9 Thelekisa impumelelo yamashishini kaThandabantu
ngokwakwisicatshulwa nempumelelo yawo ekupheleni kwebali. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 15 DBE/Novemba 2021
NSC
3.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA F
Yonke le mibuzo nothotho lweminye yazalisa loo ngqondo yakhe sele emana
ukuziva ethetha yedwa. Wazinqanda sele emana ehamba-hamba apho
endlwini. Wazixolisa ngokuthi yonke loo nto yehlileyo ibidalwe isekwe
Ngophezulu, kuba uthe xa acinga indlela awayezama ngayo ukuba abo
bantwana bakhe bazilumkele izinto ezinjalo, ebanika ukuzingca nokuzixabisa 5
ukuze bakwazi ukuziphepha izihendo ezinjalo, waqonda ukuba noko ityala
alinako ukubekwa kuye ngokupheleleyo. Kodwa wathi akuzama ukukhumbula
nokuba kukanye apho wakha wahlala phantsi namantombazana la awacebise
ewaxelela ngokukhula kwawo nangobudlelwane bawo nabantu
abangamadoda ukuze bazokungena kwizinto ezinjalo sele belunyukisiwe, 10
waxhitshulwa sisazela kuba akakhumbulanga nolu lunye usuku ekwenza oko.
Koko yena wayegxininise kwimbonakalo yabo apho phakathi kwabo bantu
bahleli nabo. Into yokuba loo mantombazana akhe ayekhula ngoko ke ayeza
kudibana nezinto zokuthandana yamsithela yena nje esababona
njengabantwana. Wakhumbula into yokuba kanene nokuba bayasela 15
wayiqaphela emva kwethuba elide kakhulu, kwaye akenzanga nto ukuzama
ukuba bohlukane nalo mkhwa koko uzame ukuba ufihlwe nakumyeni wakhe
lowo. Intliziyo yakhe yopha ngakumbi xa ezo ngcinga zivela kuye.
3.2.1 Xela isenzo esenziwe nguHlubikazi esibangela ukuba uMamTolo
afikelwe luthotho lwemibuzo ezalise ingqondo yakhe. (2)
3.2.2 Kwakutheni ukuze iintombi zikaMamTolo zingaqhelani nezizalwana
zazo eNtshiqo? (2)
3.2.3 Isixelela ntoni ngoMamTolo inkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi
kwisicatshulwa? (2)
3.2.4 Ngqina ukuba ukungabikho kukaThandabantu phakathi kwekhaya
nako kubengunobangela wokunxila kweentombi zakhe. (2)
3.2.5 Kwezi ziganeko zilandelayo chonga zibeziBINI eziqhubeka
kwinqanaba lokuyondelelana/lokujiya kwebali.
A UGcinumzi ubhubha kwingozi yebhasi.
B Kufika isimumu esinguMaRhadebe kwaThandabantu.
C UThandabantu wenzelwa itheko lokumamkela.
D UMonwabisi unikwa isikhundla sokulawula amashishini
kaThandabantu. (2)
3.2.6 (a) Xela indawo eliqhubeka kuyo ibali ngokwakwesi sicatshulwa. (1)
(b) Le ndawo ibeluncedo njani kwimpumelelo kaMonwabisi
kwezoshishino? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 16 DBE/Novemba 2021
NSC
3.2.7 Ngubani umlinganiswa esingqamene naye isihloko sale noveli? (1)
3.2.8 Kudluliswa myalezo mni ngoku kuqhubeka kwesi sicatshulwa?
Xhasa impendulo yakho.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Umyalezo odluliswa sisicatshulwa. (1)
(b) Xhasa mpendulo oyinike ku(a). (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO A: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 17 DBE/Novemba 2021
NSC
ICANDELO B: IDRAMA
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi drama zilandelayo:
Ndiyekeni nguDM Jongilanga
Inzala YamaRhamba nguM Mlokoti
Phendula YONKE imibuzo ekwidrama oyifundileyo.
UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 4.1 noMBUZO 4.2
4.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA G
MADALA: Akusekho mntwana ufundiswa tywala kule mihla koko bazifundela
kula maxethuka, befundiswa zezasemisingizaneni iititshala. Le
ngxaki ayisayi kuze iphele ngaphandle kokuba sibe nazo zonke
iindidi zezikolo kwiindawo esihlala kuzo, bayeke abantwana bethu
ukushiya amakhaya bebancinane; babuye besiphathele 5
umbayiyana wembabazana. Nangoko ayisayi kuphela kuthi cwaka
kodwa iya kuthotha kunoku.
JEKWA: Ingena phi yonke le ntshwaqane? Sihlalo, bamb' iintambo.
Masigqibe ngale titshala. Makuvotwe ngoku.
NTABA: Mhlalingaphambili, kudala ndiphulaphule nibeth' iintonga. Kucacile 10
kum ukuba isininzi senu asibuboni ubungozi balo mkhwa kwikamva
labantwana bethu ngenxa yokuyokozela kwemisebe yabo
bubuthongo. Ninga ningasindisa umphefumlo omnye
oselukiyakiyeka, kufe amawaka? Nithi masibukele ukudodiswa
kwabantwana lihlabe umhlaba? Ndiyayibuka indoda enamandla 15
emsebenzini wayo njengekhwezi lomso; itshabhe kum
yakungakwazi ukuzoyisa ebomini apha. Linye ke sihlalo nali –
utitshala lo makacelwe arhoxe emsebenzini, singaxhaphisi izandla
zethu ngegazi lakhe eliphuma kumanxeba abangwe kukuzikhanda
kwakhe ngelitye elibona. 20
MADALA: Ithini indlu kule ndawo? Ndiphawula ukuba niwa ngokuwa nixel'
iinkonjane namahlabankomo kwimbutho yeembuzane nezintlwa.
'MAKARHOXE NGOKU' atsho amalungu ngaphandle koMavuso.
MADALA: Uyeva ke mfo kaNdila ...
NDILA: Ndiyabulela nkos'am andinawo amazwi omele emqaleni. Ndiza 25
kuhlangabezana nomnqweno wenu lingatshonanga eli. Enkosi.
MADALA: Masivale. (kuvalwe kugodukwe.)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 18 DBE/Novemba 2021
NSC
4.1.1 Xela ukuba bayintoni eNobutho aba bantu baxoxa kule ntlanganiso
iqhubeke kwesi sicatshulwa. (1)
4.1.2 Kutheni uJekwa esithi intetho kaMadala yintshwaqane? (2)
4.1.3 Chaza indlela owafikelela ngayo kuMawonga lo mcimbi kuxoxwa
ngawo kule ntlanganiso. (2)
4.1.4 Xela umfanekiso-ngqondweni oziswa ligama elibhalwe ngqindilili
kwinkcaza engezantsi.
'... umphefumlo omnye oselukiyakiyeka, kufe amawaka?' (1)
4.1.5 Ikwenza uzive njani ngoNdila le ngxoxo iqhubeka kwesi
sicatshulwa? Xhasa impendulo yakho. (2)
4.1.6 (a) Ngqina ukuba umxholwana ovelayo kwesi sicatshulwa
ngowokuba ukoyiswa kukuziphatha kukhokelela kwisiwo. (2)
(b) Kubenasiphumo sini ukoyiswa kukuziphatha kukaNdila kweli
bali? (1)
4.1.7 (a) Xela eyona nto ayifuna ngamandla umlinganiswa
onguMawonga kweli bali. (1)
(b) Wenze ntoni uNdila ebangele ukuba uMawonga
angayifumani le nto uyixele ku-(a)? (2)
4.1.8 Gqibezela esi sivakalisi silandelayo ngokukhetha impendulo
echanekileyo kwizibiyeli.
Kwinkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa isimo
sikaNdila sichazwa ngendlela ...
(a) (efihlakeleyo/engafihlakelanga). (1)
(b) Xela olu didi lozobo lusetyenzisiweyo ukumchaza. (1)
4.1.9 Thelekisa izimvo zikaMadala kule ntlanganiso iqhubeka kwesi
sicatshulwa kunye nezimvo zakhe kwintlanganiso engokunxila
kukaMawonga. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 19 DBE/Novemba 2021
NSC
4.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA H
MAZIKO: Lo mcimbi awufuni zingcali namachelezi, uphandle nje. Yiyani nje
phaya esikolweni ngomso lo, niya kufika eludaka. Ukuba niya
ngoMvulo, olona suku lwakhe, nibize abahloli kwangoMvulo lowo
zinganqakra.
MADALA: Ingathi lililo elo lakho kunjalo nje alingezi nakuthetha kwathini na. 5
MAZIKO: Kuyo yonke ke le nto unga akungelibali ukuba indawo le
ndiyincwase mpela, ndaye ndizimisele.
MADALA: Xa kunjalo ke mfowam yazi ukuba amatwina ayahlutshezwa
ukuze abambe.
MAZIKO: Cacisa bawo. 10
MADALA: Kanti andithethi siLungu. Ukuba uyindoda, nandoda indoda
yomXhosa umelwe kukundiva. Yintakobusi yodwa ethanda ubusi
ingakwazi ukuphakula.
MAZIKO: O! Hayi ke ndiyaqal' ukukuva ke ngoku. Ndikuloo nto ukuyo nawe.
Ndazi mhlophe ukuba intakobusi ishiyelwa elenkosi inqatha. 15
MADALA: Uthe kanti uyindoda titshala. Into enje ke mfo wam, ngakumbi
eyamadoda ivalelwa macal' onke ibolele ngaphakathi.
MAZIKO: Hayi ungafane uxhale. Kaloku ndakha ndalusa andiLawu lantaba.
Ubuchule kukubasa isiduli xa usoja ebiweyo.
MADALA: Kulungile titshala, ingathi umqa awunakomela luphinini luphethwe 20
ngabazamisi.
MAZIKO: Isichotho sizibika ngemibane kanti ithole likanogumbe alithwalisi
mehlo kuba lindululwa ngumrhubhe wenkungu. Unga lo mcimbi
unganjalo
4.2.1 Xela lo mcimbi athi uMaziko awufuni zingcali kwesi sicatshulwa. (2)
4.2.2 Kutheni uMaziko eze kwaMadala? (2)
4.2.3 Isixelela ntoni ngoMaziko inkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi
kwisicatshulwa? (2)
4.2.4 Ngqina ukuba uMaziko ungunobangela wokungavani kukaNdila
noMawonga. (2)
4.2.5 Kwezi ziganeko zilandelayo chonga zibeZIBINI eziqhubeka
kwinqanaba lokuyondelana/lokujiya kwebali:
A UFuneka ugxotha uMawonga endlwini yakhe.
B UMawonga uxoxisa uNdila ngokuthuma abantwana utywala
ngexesha lesikolo.
C UNdila ugwetywelwa ukuxhonywa.
D UMawonga ucela uthando kuZanele ethekweni likaFuneka. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 20 DBE/Novemba 2021
NSC
4.2.6 (a) Xela indawo eliqhubeka kuyo ibali ngokwakwesi sicatshulwa. (1)
(b) Le ndawo ibeluncedo njani ekuphumeleleni komnqweno
kaMaziko wokuba yinqununu? (2)
4.2.7 Ngubani umlinganiswa esingqamene naye isihloko sale drama? (1)
4.2.8 Kudluliswa myalezo mni ngoku kuqhubeka kwesi sicatshulwa?
Xhasa impendulo yakho.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Umyalezo odluliswa sisicatshulwa. (1)
(b) Xhasa mpendulo oyinike ku-(a). (2)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 21 DBE/Novemba 2021
NSC
UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – M Mlokoti
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 5.1 noMBUZO 5.2.
5.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA I
NOYONGO: Oh! Sana lwam sowuvukile?
DINA: Ewe Sis' Yongs.
NOYONGO: Kulungile sisi, ndiyavuya ukukubona usemandleni.
Bekunzima mpela phezolo, ndikubonile ntombi.
DINA: Ewe bekunzima nyhani sisi, loo nto ndisenentloko nangoku. 5
NOYONGO: Ifanele kaloku sisi, yho! Ngokwala meko ubukuyo izolo.
Kunjalo ndikuqondile nje ukuba uza kuvuka uneyakhe yambi
yona ibhabhalaza inkunzi yayo.
DINA: Yho sisi! Uphi ubhutiza?
NOYONGO: Ngubani ubhutiza? 10
DINA: Lo wale ndawo. (Ehleka eyokozelisa imisebe).
NOYONGO: Hhe hhe bantu! Ayingobhutiza lowa nguMlungu.
DINA: Hehehehe! (Eyoko yoko). Hayi wethu Sis' Yongs, yintoni
umahluko?
NOYONGO: Tyhini! Hhe wethu ntombi kusemsebenzini apha. Sonke 15
sisebenzisa indlela enye yokuthetha, sithi Mlungu.
DINA: Hehehe! Sis' Yongs, ndiyakuva.
NOYONGO: Jonga sana lwam, unethamsanqa wena ngoba uza kwamkela
nje ungasebenzanga kule iveki. Uthe uMlungu
awuzokusebenza kule iveki kuba uqala. Kodwa ufuna 20
uziqhelanise nje nomsebenzi.
DINA: (Encumile) - Kulungile Sis' Yongs.
NOYONGO: Uza kuqala wena kule veki izayo. UMlungu uthe masikuphe
nje le yona iveki, uziqhelanise nomsebenzi.
DINA: Kowu! Unobuntu ke khona. Ndiyabulela Sis' Yongs. 25
NOYONGO: Kulungile sana lwam. Kodwa kufuneka uvuke ngoku sisi
uhlambe ukuze siye ngaphambili kwabanye, ukuze ubone...
.............................................................................
DINA: Andazi kaloku mna Sis' Yongs, andazi kwanto apha, ndifike
kunje.
NOYONGO: Yho! Hayi kaloku sana, ndingayintoni nguMlungu. Akufuneki 30
iMini-Bar ibethe umoya ...
5.1.1 Xela obu bunzima kuthethwa ngabo kwesi sicatshulwa. (1)
5.1.2 Kutheni uDina eyibona iyinto engeyongxaki eyokuthi bhutiza
kuThambolenyoka? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 22 DBE/Novemba 2021
NSC
5.1.3 Chaza ukuba wangena njani uDina kulo msebenzi
wakwaThambolenyoka: (2)
5.1.4 Xela umfanekiso-ngqondweni oziswa ligama elikwizibiyeli kule
ntetho ingezantsi.
'... (Encumile) - Kulungile Sis' Yongs.' (1)
5.1.5 Ikwenza uzive njani ngoNoyongo le ngxoxo iqhubeka kwesi
sicatshulwa? Xhasa impendulo yakho. (2)
5.1.6 (a) Ngqina ukuba umxholwana ovelayo kwesi sicatshulwa
ngowokufakwa kwabantwana kwiziyobisi ngabantu abadala. (2)
(b) Kubenasiphumo sini ebalini ukungena kukaDina kumgibe
weziyobisi? (1)
5.1.7 (a) Xela eyona nto ayifuna ngamandla umlinganiswa
onguThambolenyoka kweli bali. (1)
(b) Wenze ntoni uDina ebangele ukuba angayifumani
uThambolenyoka le nto uyixele ku-(a)? (2)
5.1.8 Gqibezela esi sivakalisi silandelayo ngokukhetha impendulo
echanekileyo kwizibiyeli.
Kwinkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa isimo
sikaThambolenyoka sichazwa ngendlela ...
(a) (efihlakeleyo/engafihlakelanga). (1)
(b) Xela olu didi lozobo lusetyenzisiweyo ukumchaza. (1)
5.1.9 Thelekisa isimo sikaDina ngokwakwisicatshulwa nesimo sakhe
ekupheleni kwebali. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 23 DBE/Novemba 2021
NSC
5.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA J
MBHOTOLOSHI: Hayi uyinkunkqela kamakhwekhwetha womcuphi Sajini
Gxalaba. Ndikothulela umnqwazi.
GXALABA: Hahaha. Hayi ungancomi mna Sajini. Oyena
makhwekhwetha nguye lo uchophe ecaleni kwakho.
MBHOTOLOSHI: Uthetha ukuthini? 5
GXALABA: (Ekhomba ngentloko kuDina) –Yitsho akubalisele.
MBHOTOLOSHI: Kunjalo Sajini?
DINA: Nam ndingaba ndiyazigwagwisa ukuba ndingathi licebo
lam Sajini. Asilocebo lam licebo likaThixo. Ngoba ukuba
bendilandele elam icebo, ngeba mhlawumbi ndim ngoku 10
okule ndawo kaThambolenyoka, ndinkolo-nkoloza
kwesimnyama isisele.
MBHOTOLOSHI: Cacisa Sajini. Ndiyaphela kukungxama.
DINA: Kaloku bendisele ndithenge nesixhobo mna Sajini. Ndiza
kumbulala nje nya uThambolenyoka. Kwathi kanti uThixo 15
uyabona, waliphanzisa elo cebo lam, ngokuthi eso
sixhobo sam sisuke sibhaqwe ngumkhuluwa wam xa
kanye ndiza kusisebenzisa. Wandikhalimela kabukhali
ngelithi mandingathatheli umthetho ezandleni zam.
Kwathi kanti ngolo hlobo kuza kuvela eli icebo likaThixo. 20
MBHOTOLOSHI: Khawude uvele Sajini. Wenza njani?
DINA: Kaloku Sajini emva koko ndeza apha kuSajini Gxalaba
kwangaloo mini. Sawuxubusha lo mbandela kangangoko,
saphantse sachitha iiyure ezintandathu zonke
siwuphethe. 25
MBHOTOLOSHI: Ndiphulaphule Sajini.
DINA: Sagqiba kwelokuba masibabambe sibavalele eziseleni
ngabanye-ngabanye, uNozici, Nozigoci noNomhase
ngokulandelelana kwabo. Athi ngamnye esimbambileyo
samvalela, simchaze eluntwini ngokungathi ugetyengiwe 30
wabulawa.
5.2.1 Xela esi senzo asenzileyo uSajini Gxalaba ukuze anconywe
ngokwakwisicatshulwa. (2)
5.2.2 Kutheni uMbhotoloshi engayazi ukuba kwenziwe njani ukuze ade
abanjwe uThambolenyoka? (2)
5.2.3 Isixelela ntoni ngoSajini Gxalaba inkcaza ekrwelelwe umgca
ngaphantsi kwisicatshulwa? (2)
5.2.4 Ngqina ukuba ooNoyongo bangunobangela wokuphumelela
kukaNyoka ekuxhaphazeni abantwana. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 24 DBE/Novemba 2021
NSC
5.2.5 Kwezi ziganeko zingezantsi chonga zibeziBINI eziqhubeka
kwinqanaba lokuyondelelana/lokujiya kwebali:
A OoSdokhwe baleqa uDina ngenjongo yokumbulala.
B UDina ufumana iselula kuNoyongo.
C UThambolenyoka uyagwetywa.
D UDina ugxothwa nguThambolenyoka kuba ekhulelwe. (2)
5.2.6 (a) Xela indawo eliqhubeka kuyo ibali ngokwakwesi sicatshulwa. (1)
(b) Le ndawo ibeluncedo njani ekuphumeleleni komnqweno
kaDina wokubambisa uThambolenyoka? (2)
5.2.7 Ngubani umlinganiswa esingqamene naye isihloko sale drama? (1)
5.2.8 Kudluliswa myalezo mni ngoku kuqhubeka kwesi sicatshulwa?
Xhasa impendulo yakho.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Umyalezo odluliswa sisicatshulwa. (1)
(b) Xhasa mpendulo oyinike ku-(a). (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO B: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 25 DBE/Novemba 2021
NSC
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kula mabali mafutshane alandelayo:
'Izibhovubhovu Zasebhayi' – LL Ngewu
'Kanti Andizenzanga' – EZ Guqa
Phendula YONKE imibuzo ekwibali elifutshane olifundileyo.
UMBUZO 6
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kumabali amaBINI uze uphendule
imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo
sobude obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 6.1 noMBUZO 6.2
'IZIBHOVUBHOVU ZASEBHAYI' – LL Ngewu
6.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA K
Kwalile ngeny'imini ezi zikrelemnqa zigqiba kuqhuba njengesiqhelo emzini
wesiqhuza somfo wakwaMaqhazolo, kanti azivumisanga ukuba umninimzi
ubesel'ezincamile ethe maxhalanga ndidleni kuba amade ngawetyala.
Ziwushiyile umnyango ebezingene ngawo zihamba ngokukhululekileyo
ukuya ngasesangweni, zixhakazela zizinto zeli khaya. Zanele nje 5
ukusondela kwelo sango beziza kuphuma kulo, umfo kaMaqhazolo
wakhulula irhuluwa kwahlokoma iDike yonke. Ulibethe lavuthuluka iqatha
lesikrelemnqa langathi ngamagqabi omthi ubethwe ngamatye esichotho.
Ezinye izikrelemnqa zithe zakuqonda ukuba izinto zonakele
zaphel'emehlweni zingacelanga nendlela njengesiqhelo. Zilahle kwanto 10
zisindisa nje ubom bazo. Zisishiye esinye isikrelemnqa sixabe endleleni
sidliwa ziintlungu zembumbulu eshiye nje ulwamvila yagqitha.
Amadoda angabamelwana athi akuva liduduma izulu lezandla, nakuba
lizolile nje, azula ezindlwini exakwe ukuba aza kuzifihla phi na. Wambi
azincama, akroba kancinci ngezikroba zezitshixo zeengcango zemizi yazo 15
izibilini ziphezulu. Umfazi uqhube indoda yakhe esithi, 'Yini yise kaNobani
uyindoda yokwenzani xa siza kufel' endlwini ukho', iphendule indoda
ngelithi, 'Ngubani lo owakuxokisayo wathi ndiyindoda yezibham? Mna
ndifundile nje andisosidenge, ngoko ke andinakuya ekufeni ndikubona,
kuba abukho obusetyesini mfazi'. 20
6.1.1 Xela esi siqhelo kuthethwa ngaso kwisicatshulwa. (1)
6.1.2 Kwakutheni ukuze izikrelemnqa ziphume ngokukhululekileyo ukuya
ngasesangweni? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 26 DBE/Novemba 2021
NSC
6.1.3 Chaza indlela amadoda aseDikeni ayekubonakalisa ngayo
ukuzoyika izibhovubhovu. (2)
6.1.4 Xela umfanekiso-ngqondweni oziswa ligama elibhalwe ngqindilili
kwinkcaza engezantsi.
'Ulibethe lavuthuluka iqatha ...' (1)
6.1.5 Sikwenza uzive njani ngesikrelemnqa isenzo sokudutyulwa kwaso?
Xhasa impendulo yakho. (2)
6.1.6 (a) Ngqina ukuba umxholwana ovelayo kwesi sicatshulwa
ngowokuba umntu omnye ozinikeleyo unakho ukuludala
utshintsho. (2)
(b) Kubenasiphumo sini ebalini oku kuzincama kukaMaqhazolo? (1)
6.1.7 (a) Xela eyona nto ifunwa ngamandla zizibhovubhovu zaseBhayi
kweli bali. (1)
(b) Wenze ntoni uMaqhazolo okubangele ukuba izibhovubhovu
zingayifumani le nto uyixele ku-(a)? (2)
6.1.8 Kwinkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa isimo
samadoda aseDikeni sichazwe ngendlela:
(a) (efihlakeleyo/engafihlakelanga). (1)
(b) Xela olu didi lozobo lusetyenzisiweyo ukuwachaza. (1)
6.1.9 Thelekisa isimo sesikrelemnqa esidutyulweyo
ngokwakwisicatshulwa nesimo saso ekupheleni kwebali. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 27 DBE/Novemba 2021
NSC
'KANTI ANDIZENZANGA' – EZ GUQA
6.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA L
UMaDosini ke ubesoloko elungele ukusombulula nasiphina isishiqi unyana
wakhe asibona njengento engxamel'ukuxaka intendele. Xa kutshawuza
imibane, uMntuyedwa ubenethemba lekhusi elingunina. Xa kusiwa
amachaphaza andulela isichotho, unkabi ubengaziva evikivekile kuba
ubesazi ukuba akanakuba licham kuba unina eyintonga yokumvikela. 5
Ukhule njalo ke lo mfo ekhulela ekhusini elingunina.
Kwalile xa ineminyaka elishumi elinesithathu le nkewu, kwacaca ukuba kuyo
kukho ukunqongophala kwezinto ezintama ubukhwenkwe enkwenkweni.
Inkwenkwe xa ifikele kweli nqanaba iyaqala ukumana ingqokolisa ilizwi
ngokubonakalayo ukuba imi embindini owahlula ubukhwenkwe kubudoda. 10
Elikarheme ilizwi alaphukanga koko lishiyeke ingathi lilizwi lentombazanana
efikisayo. UMaDosini ayimhluphanga nganto imeko yokuqhwalela
kobukhwenkwe kulo nyana wakhe. Into ayivuyeleyo yena kukukhuthalela
konyana wakhe umsebenzi wendlu. Ubepheka unkabi abashiye abantu
bemunc'iintupha benethemba lokuphinda baphakelwe kuba besazi ukuba 15
lopha ngokuphindwa. Unkab'amalanga ebezityabeka iindonga zezindlu
zakowabo atyabuke izandla, anikine intloko obukeleyo esithi, 'utyaphile
umfo kaXhalabile abekho!'
Ifuthe likanina limenze uMntuyedwa wabaqhela kakhulu abantu basetyhini
kangangokuba neendaba zakhe beziyondelelana nezabo. Ubungafika 20
enabe zwii elwalweni ecaleni komlambo esidl'imbadu neentombi zelali,
unge ungamrhiwula, umthwebule engathandanga, uye kumlahla ecaleni
kothango.
6.2.1 Xela esi senzo ebesoloko elungele ukusenza uMaDosini
ngokwakwesi sicatshulwa. (2)
6.2.2 Kwakutheni ukuze uMntuyedwa akhulele ekhusini elingunina? (2)
6.2.3 Isixelela ntoni ngoMntuyedwa inkcaza ekrwelelwe umgca
ngaphantsi kwisicatshulwa? (2)
6.2.4(i) Ngqina ukuba uMadosini akamkhuthazanga uMntuyedwa ukuba
aqhelane nemisebenzi eyaziwa njengeyamakhwenkwe. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 28 DBE/Novemba 2021
NSC
6.2.5 Kwezi ziganeko zilandelayo chonga zibeZIBINI eziqhubeka
kwinqanaba lokuyondela/lokujiya kwebali:
A UMntuyedwa ubizelwa imbizo ngamakhwenkwe elali
yaseSikhobeni.
B UMadosini uyalela uMntuyedwa ukuba emke eSikhobeni.
C UMntuyedwa ufika kwilali yaseMyameni.
D UNtandoyakhe uxelela uMaDosini isigqibo sembizo
yakomkhulu. (2)
6.2.6 (a) Xela indawo eliqhubeka kuyo ibali ngokwakwesi sicatshulwa. (1)
(b) Le ndawo incedise njani ekutshabalaliseni umnqweno
kaMaDosini wokuba unyana wakhe amkeleke eluntwini? (2)
6.2.7 Ngubani umlinganiswa esingqamene naye isihloko seli bali? (1)
6.2.8 Kudluliswa myalezo mni kweli bali? Xhasa impendulo yakho.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Umyalezo odluliswa libali. (1)
(b) Xhasa mpendulo oyinike ku-(a). (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO C: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 29 DBE/Novemba 2021
NSC
ICANDELO D: ISIHOBE
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kule mihobe ilandelayo:
'Intambanane' nguZ Mtumane
'Ingcwaba' nguS Maputi
Phendula YONKE imibuzo ekwimibongo oyifundileyo.
UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – S Maputi nabanye
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule mihobe uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuyo yomiBINi imibongo oyifundileyo, oko
kukuthi UMBUZO 7.1 noMBUZO 7.2
7.1 Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo uze uphendule imibuzo.
INTAMBANANE – Z Mtumane
1 Ntinga ntakandini!
2 Nditsho kuwe ke ntambanane,
3 Intak'entingel'esibhakabhakeni,
4 Iwujongel'ezantsi won' umhlaba,
5 Inge ngathi iyawuhlola.
6 Ndikhe ndikubon'undanda,
7 Maxa wamb'ud'utyityimbe,
8 Ube ngath'uyadlisela,
9 Kwabo bakubukeleyo.
10 Zange ndayibon'intak'ekwaz'ukum'emoyeni,
11 Ime ndawonye yenz'amadliselo,
12 Kodwa mhla ndabona wena ntambanane,
13 Ndabona umhlola wemihlola,
14 Umi ndawonye esibhakabhakeni,
15 Uxhents'utyityimba phezulu phaya.
16 Wena wenz'imihlali kwabany'abantu,
17 Bathi besakukubon'usenza le mihlola,
18 Bangabi nakho ukuzibamba,
19 Baqhwabe izandla besombelela wena,
20 Bade bakulinganise xa utyityimbayo,
21 Baxhentse kube buhlung'amaqatha,
22 Zingashiyeki nazo izithende,
23 Ngenxa yakho ntambananendini.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 30 DBE/Novemba 2021
NSC
24 Kodwa uyafana nothekwane,
25 Nangon'umhle nje ukwambi,
26 Azonwabi iinkukhu nguwe,
27 Zisakukubona ziyadandatheka,
28 Ngenxa yobo bubi bakho.
29 Uyawagqib'amantshontsho azo,
30 Ungafika ebaleka,
31 De atyhobeke nasematyholweni,
32 Kuba ebone wena ntambanane.
33 Kaloku awunalusini kuwo,
34 Uzifaka zeyele iinzipho,
35 Nakwiyukwana lentshontshwana eli,
36 Uhambe umke nalo,
37 Ukuya lee ezintabeni,
38 Ulenze isidlo sakho.
39 Yiyo le nto ungemhle kakhulu,
40 Kubantu abafuye iinkukhu,
41 Kub'uyabaphazamisa wena
42 Kwimizamo yabo yokuvelisa,
43 Batsho bahlwempuzeke ke bona
44 Ngenxa yakho ntambananendini.
45 Sala kakuhle ntambanane.
7.1.1 Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli.
Isixhobo sesandi esibhalwe ngqindilili kwisitanza soku-1 sibizwa
ngokuba (lundindwano/yimfanozandi). (1)
7.1.2 Tolika igama elikrwelelwe umgca ngaphantsi kulo mqolo
ungezantsi.
'Inge ngathi iyawuhlola.' (2)
7.1.3 Khetha impendulo ibeNYE echanekileyo kwezi zingezantsi.
Isafobe esikulo mqolo; 'Nangon' umhle nje ukwambi,' ...
A lufaniso.
B lubaxo.
C luchasaniso.
D lugxininiso. (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 31 DBE/Novemba 2021
NSC
7.1.4 Xela lo mhlola wemihlola ithetha ngawo imbongi kulo mqolo
ungezantsi wesitanza sesi-3 salo mbongo.
'Ndabona umhlola wemihlola' (2)
7.1.5 Chonga igama kwisitanza sesi-5 elithetha ukukhathazeka kakhulu. (1)
7.1.6 Xela umfanekiso-ngqondweni oziswa ngumqolo okrwelelwe umgca
ngaphantsi kulo mbongo. (1)
7.1.7 Kukwenza uzive njani ngeli ntshontsho kubhekiswa kulo kwisitanza
sesi-6 ukubanjwa kwalo ngeenzipho yintambanane? Xhasa
impendulo yakho (2)
7.1.8 Uqaqambisa ntoni ngentambanane lo mqolo ungezantsi wesitanza
sesi-6 salo mbongo?
'Ulenze isidlo sakho.' (2)
7.1.9 Xela ukuba intambanane ikudala njani ukuhlwempuzeka kwabantu
abafuye iinkuku ngokomhlathi wesi-7. (2)
7.1.10 Sahluka njani isitanza sesi-4 kwesesi-7 ngokomongo? (2)
7.1.11 Ingaba imbongi ngokwalo mbongo iyayithanda intambanane?
Xhasa impendulo yakho. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 32 DBE/Novemba 2021
NSC
7.2 Funda lo mbongo ulandelayo uze uphendule imibuzo.
INGCWABA – S Maputi
1 Simanga somngxuma, awuhluthi,
2 Umntu simgqibela ekhaba;
3 Emva kwethuba umhluthe;
4 Umphathele imbengwana ephanda;
5 Uncume, kaloku uhlobene nokufa;
6 Sele bemi ngemihlakulo besomba;
7 Ukhintsele usala nokuthufa.
8 Umhla, iveki, ngabanye behamba;
9 Ukhamisela emoneni, umumatha;
10 Puqa! Loo mkhaba unge ugcwele ufuthe.
11 Ezibhedlele, nasezindleleni uthungatha;
12 Kungantsuku zatywala uwuthe;
13 Akabethelwa nangu 'doh' umnini,
14 Emathunjini omhlaba kwesakhe isilili.
7.2.1 Xela ukuba kutheni imbongi isithi 'simanga somgxuma' ingcwaba
kulo mbongo? (1)
7.2.2 Nika isithethantonye segama, 'ingcwaba'. (1)
7.2.3 Ngcingani eziswa yile miqolo mibini ilandelayo yalo mbongo?
'Umntu simgqibela ekhaba'
'Emva kwethuba umhluthe' (2)
7.2.4 Qwalasela lo mqolo ungezantsi walo mbongo.
'Uncume, kaloku uhlobene nokufa'
(a) Nika intsingiselo yegama, 'ukuhlobana.' (1)
(b) Cacisa ukuba lihlobana njani ingcwaba nokufa. (2)
7.2.5 Caphula umqolo othetha ukuba abantu bafa mihla yonke. (2)
7.2.6 Liwakhangela phi amaxhoba ingcwaba ngokwalo mbongo? Xela
iindawo zibeMBINI. (2)
7.2.7 Nika umfanekiso-ntelekelelo oziswa ligama elikrwelelwe umgca
ngaphantsi kulo mbongo. (2)
7.2.8 Libhekisa kubani igama, 'kwesakhe', elibhalwe ngqindilili kulo
mbongo? (1)
7.2.9 Ngqina ukuba imiqolo emi-2 yokugqibela yalo mbongo
yikhaphulethi. (2)
7.2.10 Nika umxholo walo mbongo. (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO D: 35
AMANQAKU EWONKE 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC November Exams 2021 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC November Exams 2016 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC November Exams 2015 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC November Exams 2014 QP

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2019 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2018 Memo
More from Grade 12 isiXhosa FAL

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Memorandum