NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)
IPHEPHA LESITHATHU (P3)
NOVEMBA 2024
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 100
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-17.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2024 papers 





View all





isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo
Grade 12 isiXhosa FAL Paper 3 memorandum from the November 2024 NSC, 17 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Isixhosa Fal · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · isixhosa. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2024
- Exam period
- November 2024 NSC
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 17
- File size
- 318.6 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 17
This exam
November NSC 2024
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.2Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.3Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.4Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.5Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.6Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
Show all 15 questions
- Question 1.7Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.8Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 2.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting30 marks
- Question 2.2Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting30 marks
- Question 2.3Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting30 marks
- Question 2.4Ukuphulaphula nokuthetha / Listening and Speaking30 marks
- Question 3.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting20 marks
- Question 3.2Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting20 marks
- Question 3.3Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting20 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 2 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO A: ISINCOKO
UMBUZO 1
Imiyalelo yokumakisha
• Kweli Candelo umviwa ukhetha isincoko sibe sinye. Xa ekhethe zazibini, makisha
esokuqala.
• QAPHELA: Umviwa angabhala naluphi udidi lwesincoko ngesihloko asikhethileyo.
• Ubude besincoko bumele ukuba kwisithuba samagama ali-190 ukuya kuma-240.
• Sebenzisa irubriki esisihlomelo A ukumakisha esi sincoko.
1.1 Isihloko: Loo nyaka awusoze ulibaleke kum!
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi: Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
kileyo.
Umxholo: Umviwa angabalisa/chaza/camngca ngomnye kule mixholo
ilandelayo:
• Makakhankanye iinkcukacha malunga nalo nyaka athetha
ngawo.
• Angabalisa ngesiganeko esinye okanye eziliqela ezathi zehla
ngaloo nyaka.
• Angabalula okuhle okanye okubi okwenzekayo ngaloo nyaka
athetha ngawo.
• Makaxele isizathu sokuba loo nyaka athetha ngawo ungabi
nakulibaleka kuye.
• Anganika amava akhe nawakufundayo malunga naloo nyaka
athetha ngawo.
• Anganika isilumkiso malunga neziganeko okanye isiganeko
saloo nyaka.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 3 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.2 Isihloko: Ukubaluleka kokufunda ezinye iilwimi
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi: Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
kileyo.
Umxholo: Umviwa angabalisa/chaza/camngca ngomnye kule mixholo
ilandelayo:
• Inkcaza ngeelwimi gabalala.
• Ukubaluleka kolwimi njengesixhobo sonxibelelwano phakathi
kwabantu.
• Angakhankanya iilwimi ezisetyenziswa eMzantsi Afrika.
• Angacacisa ngeendlela iintlanga ezahlukileyo eMzantsi Afrika
ezincedakala ngayo ngenxa yeelwimi ezahlukileyo.
• Makaveze uvakalelo lwakhe malunga nokwaziwa kweelwimi
zaseMzantsi nefuthe elidalwa kukwazi ezinye iilwimi kwimpilo
yabantu boMzansi Afrika.
• Angavelela amaziko athatha inxaxheba kuphuhliso okanye
ekufundeni ezinye iilwimi neenjongo zawo kwiphulo labo lolu
phuhliso.
• Angachaphazela iingxaki ezidalwa kukungazazi iilwimi
zabanye abantu.
• Makathethe ngezinto eziyinzuzo kulowo ufunde wazi nezinye
iilwimi.
• Anganika imizekelo yeelwimi azaziyo neendlela okuthe
kwamnceda ngazo oko.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 4 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.3 Isihloko: Ndandisithi ndiyamazi kanti ...
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi: Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
kileyo.
Umxholo: Umviwa angabalisa/angachaza/camngca/angavelela
amacala amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo:
• Anganika inkcaza ngalo mntu awayesoloko esithi uyamazi.
• Angakhankanya izizathu zokuba acinge ukuba uyamazi lo
mntu athetha ngaye.
• Makabalule okwathi kwenzeka ukuze akuthandabuze
ukumazi kwakhe.
• Angaxela indlela obachaphazeleka ngayo ubudlelwane
bakhe naye.
• Anganika isilumkiso esisukela kwimeko emalunga nokucinga
ukuba uyamazi umntu.
• Anganika amava neemvakalelo zakhe ngobudlelwane
nabanye abantu.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 5 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.4 Isihloko: Isekho imfuneko yokunxitywa kweyunifom ezikolweni!
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi: Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
kileyo.
Umxholo: Umviwa angabalisa/chaza/camngca/angavelela amacala
amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo:
• Anganika inkcaza ngeyunifom.
• Angakhankanya imvelaphi yokunxitywa kweyunifom
ezikolweni.
• Angakhankanya okukumaxwebhu karhulumente woMzantsi
Afrika malunga nokunxitywa kweyunifom ezikolweni.
• Kwimbono exhasayo: Angabalula ukubaluleka kokunxitywa
kweyunifom ezikolweni azathuze.
• Angakhankanya indlela iyunifom ephucula ngayo isidima
sesikolo kunye nembonakalo yabantwana besikolo.
• Angachaza ukuba iyunifom ingaluncedo njani ukunqanda
ukuhleleka kwabafundi abathile esikolweni.
• Angakhankanya ukuba idala ubunye phakathi kwabafundi
besikolo.
• Anganika imizekelo kulwazi olukhoyo nakumava akhe.
• Kwimbono echasayo: Angakhankanya iingxaki ezithi zibekho
xa kunyanzeliswa ukunxitywa kweyunifom ezikolweni.
• Angaveza ukuthathwa kwelungelo lobuyena nokunxiba
ngendlela ayithandayo.
• Angabalula ukuba iyacalula kwaye ikhuthaza ukubukula
ilungelo leqela elithile labantu malunga nesini.
• Angakhankanya ukuchithwa kwemali kwiyunifom
njengendleko engeyomfuneko endaweni kokusebenzisa
iimpahla ezikhoyo.
• Anganika imizekelo kulwazi olukhoyo nakumava akhe.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 6 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.5 Isihloko: Indalo iluncedo ebantwini kanti ikwayingozi
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi: Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
kileyo.
Umxholo: Umviwa angabalisa/chaza/camngca/angavelela amacala
amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo:
• Makanike iinkcaza ngendalo.
• Angakhankanya indima edlalwa yindalo ebomini jikelele.
• Kwicala loncedo: Makakhankanye izinto ezenza ukuba indalo
ibe luncedo.
• Anganika imizekelo yezinto eziyindalo nendlela eziluncedo
ngayo kuluntu.
• Angaveza indima uluntu jikelele oluyenzayo kuphuhliso
lwendalo ukuze ihlale iluncedo.
• Kwicala lobungozi: Makakhankanye izinto ezenza ukuba
indalo ibe nobungozi.
• Angaveza iindlela uluntu olunokuzikhusela ngayo kubungozi
bendalo.
• Angaveza indima yoluntu ekwenzeni ukuba iindalo iphele
inobungozi.
• Makaqukumbele ngokushwankathela izimvo azibekileyo
macala ze aveze olwakhe uluvo.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 7 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.6 Isihloko: Umviwa makanike isihloko sesincoko sakhe.
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi: Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
kileyo.
Umxholo: Umviwa angabalisa/chaza/camngca/angavelela amacala
amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.
• Inkcaza ngezixhobo zokuzimamelela isandi ezindlebeni.
• Uncedo lwazo xa sifuna ukumamela okuthile sisodwa.
• Uncedo lokusebenzisa izixhobo zokuzimamelela isandi
kwimisebenzi ethile.
• Ubungozi kumntu osebenzisa izixhobo zokuzimamelela
isandi esiphezulu kakhulu ezindlebeni.
• Iingozi ezizezinye ezibangelwa zizixhobo zokuzimamelela
isandi ezindlebeni, umzekelo, kungakwenza ungeva nto.
• Iingcebiso onokuzinika uluntu jikelele ngokusebenzisa ezi
zixhobo zokuzimamelela isandi ezindlebeni ngendlela
ekhuselekileyo.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
1.7 Isihloko: Umviwa makanike isihloko sesincoko sakhe.
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi: Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
kileyo.
Umxholo: Umviwa angabalisa/chaza/camngca/angavelela amacala
amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo:
• Iinkcukacha ngongcoliseko lwendalo gabalala.
• Iinkcukacha ezibhekiselele kulwandle.
• Inkunkuma nongcoliseko lwendalo/ungcoliseko lwamanzi.
• Angakhankanya ukubaluleka kokugcina ulwandle lucocekile.
• Ubungozi bongcoliseko lweelwandle kwindalo ephila kulo.
• Igalelo labantu elibangela/ elithintela ungcoliseko lwamanzi.
• Iingxaki zezoqoqosho ngenxa yongcoliseko lweelwandle.
• Ifuthe longcoliseko kwiintsapho nakubakhenkethi.
(Umviwa angasitolika ngokwentsingiselo yentsusa/ efihlakeleyo
isihloko.)
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 8 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.8 Isihloko: Umviwa makanike isihloko sesincoko sakhe.
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi: Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
kileyo.
Umxholo: Umviwa angabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala
amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo:
• Anganika inkcaza ngonxibelelwano lwetekhnoloji.
• Angathetha ngeselfowuni njengesinye sezixhobo
zonxibelelwano.
• Angakhankanya iindidi zeeselfowuni nendlela ezisebenza
ngayo.
• Makanike ingcaciso ngendima edlalwa ziiselfowuni kwimpilo
yabantu kule mihla.
• Angakhankanya uncedo lwazo ekufikeleleni kwiindawo ezithile
nasekufuneni imisebenzi.
• Angakhankanya ukuba zingasebenza njengezixhobo
zokhuseleko.
• Angabalula okuhle nokubi malunga neeselfowuni.
• Angakhankanya ukuphela konxibelelwano
olukukuthetha/incoko/ubudlelwane phakathi kwabantu
abahleli kunye ngenxa yeselfowuni.
• Anganika amava akhe malunga noncedo okanye ingxaki
ayifumana ngenxa yeselfowuni.
• Anganika iingcebiso malunga nendlela yokusebenzisa
iiselfowuni kwiindibano zolutsha.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 9 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
IIMPAWU ZESINCOKO
Isincoko esibalisayo sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.
• Masisebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
• Masibonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
• Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo,
mazibonakale.
• Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana nophuphelo
okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
• Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
• Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda isincoko,
lungekrwada phofu.
Isincoko esichazayo sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.
• Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo.
• Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
• Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, izihlomelo, neziphuhlisayo
ezifana nezifanekisozwi.
• Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho.
Sivakalisa iimvakalelo zombhali.
Isincoko esicamngcayo:
• Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
• Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
• Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
• Ubukhulu becala esi sincoko siyacamngca. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza
nokuzoba imeko ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo,
neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho).
Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.
Isincoko esixoxela icala elinye:
• Umviwa uthatha icala ngomba othile.
• Uthotho lweengxoxo-oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma ezithile.
• Ukubethelela-isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
lokuvula.
• Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani okanye
ukucaphula kumava anawo ayinyani.
• Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 10 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
Kwisincoko esivelela amacala omabini
• Inkcazelo inokuba ngengxoxo ephambili.
• Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
• Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
• Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
makalunike olwakhe uluvo xa evala.
• Unokuxoxela okuthile echasa/evuma enika ubungqina obuyinyani obuxhasayo.
• Isiphelo – ingasisishwankathelo neengcebiso.
Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.
AMANQAKU ECANDELO A: 50
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 11 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO B: UMHLATHI OMDE
Imiyalelo yokumakisha
• Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ube mnye. Ukuba ukhethe yamibini,
makisha owokuqala.
• Ubude bomhlathi omde mabube ngamagama angama-80 ukuya kwi-100 umxholo
kuphela.
• Sebenzisa irubriki esisihlomelo B ukumakisha lo mhlathi.
UMBUZO 2
2.1 ILETA YOBUHLOBO
• Idilesi inye yeyomntu obhala ileta.
• Isibuliso – sesifanelekileyo, ileta iya kumhlobo wakhe, ambize ngegama.
• Intshayelelo, isiqu nesiphelo mazahluke zicace.
• Ithoni nerejista mazibonakalise ukuba ubhalela umhlobo wakhe.
• Umxholo mawube malunga nokukhalazela ukungaphumeleli komhlobo
wakhe kwitheko lomhla wokuzalwa kwakhe.
• Kwisiphelo kubhalwa igama kuphela.
• Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo. [30]
2.2 ILETA ESESIKWENI
• Iidilesi zimbini eyomntu obhalayo nalowo ubhalelwayo.
• Isibuliso – sesisesikweni- umzekelo: Mhlekazi obekekileyo.
• Umcimbi/umba – xa ubhalwe ngoonobumba abancinci ukrwelelwa umgca.
• Ithoni nerejista mazibonakalise ukuba ubhala ileta esesikweni.
• Umxholo ngowokuncoma impatho entle ayifumene kubasebenzi
bemanejala yerestyu ebeyokutya kuyo.
• Isiphelo seseleta esesikweni – igama nefani zibhalwe ngokupheleleyo.
• Ulwimi malube lolusesikweni. [30]
2.3 INQAKU LEMAGAZINI
• Isihloko masibe nomtsalane sidlwengule umxhelo.
• Igama lomntu obhala inqaku malivele.
• Makuqalwe ngesizathu sokubhalwa kweli nqaku; Umxholo mawube
malunga ngokulahleka kwabantwana kwiindawo zikawonke-wonke
ngexesha leeholide zikaDisemba.
• Isimbo sokubhala singaba sesichazayo nesikhatshwa zizafobe ukutsala
umdla.
• Amagama, iindawo, amaxesha obume bendawo kunye nezinye
iinkcukacha ezifunekayo mazifakwe kwinqaku elo.
• Malibhalwe ngokweekholam.
• Makusetyenziswe ulwimi olufanelekileyo. [30]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 12 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
2.4 INTETHO ENGEKHO SESIKWENI
• Mabakhankanywe abantu abaza kuba bekho.
• Mayivele imo yesithethi novakalelo lwaso.
• Usuku, umhla nendawo ekwenziwa ngayo intetho maluxelwe.
• Iinjongo zentetho mazicace.
• Umxholo mawube ngamazwi enkuthazo avela kumphathi kwayala
njengoko ilungiselela ukhuphiswano oluzayo.
• Ulwimi malube lolungekho sesikweni. [30]
AMANQAKU ECANDELO B: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 13 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO C: UMHLATHI OMFUTSHANE
Imiyalelo yokumakisha
• Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ube mnye, aze athi ukuba ukhethe
yamibini, umakishe owokuqala.
• Ubude bomhlathi omfutshane ngama-60 ukuya kuma-80 amagama umxholo
kuphela.
• Sebenzisa irubriki esisihlomelo C ukumakisha lo mhlathi.
UMBUZO 3
3.1
IPOWUSTA
• Makulandelwe ifomathi efanelekileyo.
• Okubhaliweyo kwipowusta makucace, kunike umdla.
• Mayicace ukuba ipowusta ijolise koobani.
• Makuvele umhla nexesha oza kuqala ngalo umcimbi.
• Makuvele iinkcukacha zalo mdlali-macwecwe kuxelwe nezinto ezitsala
umdla ngaye.
• Iinkcukacha malunga nohlobo lomculo awudlalayo, mazivele zonke. [20]
3.2 UNGENISO KWIDAYARI
• Ibhalwa kumntu wokuqala, kusetyenzizwa izakhi oo- 'ndi'.
• Mayibe lolweentsuku ezintlanu.
• Umhla nexesha lokubhala libalulekile.
• Umxholo mawube ngowokulungiselela umdaniso webanga leMatriki.
• Akunyanzelekanga ukuba imihla ibe yelandelelanayo.
• Imizwa neemvakalelo zinokuvakaliswa.
• Umviwa uvumelekile ukuba asebenzise nolwimi olungekho sesikweni. [20]
3.3 IMIYALELO
• Mayibe malunga namalungiselelo okhenketho.
• Makuvele izinto ekunyanzeleke ukuba abe nazo phambi kohambo,
ezihambelana nenjongo yokhenketho.
• Imiyalelo mayicace gca, kusetyenziswe isiyaleli ubukhulu becala.
• Makusetyenziswe imo evumayo ubukhulu becala. [20]
AMANQAKU ECANDELO C: 20
AMANQAKU EWONKE: 100
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 14 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
QAPHELA:
• Sebenzisa le rubriki rhoqo xa umakisha izincoko zephepha lesi-3, ICANDELO A.
• Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu aphambili.
• Kwiikhrayitheriya yoMxholo, uLwimi neSimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe lanomgangatho ongentla nongezantsi yanemimandla yamanqaku
ahambelana nomgangatho ngamnye.
• Ikhrayitheriya yeSakhiwo yona ayichaphazeleki ngumgangatho ongentla nongezantsi.
ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU]
Ikhrayitheriya Balaseleyo Enobuchule Phakathi Buthathaka Bubhetyebhetye
UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
NOCWANGCISO -Impendulo ebalaseleyo -Impendulo ixonxwe -Impendulo iyanelisa -Impendulo ingena -Impendulo ayikho
enomtsalane, ngaphaya ngobugcisa obukhulu ngokupheleleyo iphuma emxholweni mxholweni konke konke
Umgangatho ongentla
(Impendulo kobekulindelekile -Izimvo zinxulumene -Izimvo ziyanamathelana akukho -Izimvo zibondene
nezimvo) -Izimvo zihlakaniphile, nomxholo kwaye noko kwaye zingakuguqula lunamathelwano azingqalanga ntweni
Ukubekelela izimvo zixhokonxa iingcinga kwaye zinika umdla, bukho ukucinga kofundayo kwizimvo -Azivakali izimvo kwaye
ngenjongo zinemfezeko ubungqina bemfezeko -Iingcamango zibekelelwe -Izimvo azicacanga ziyaphindaphindwa/
yokucwangcisa -Isincoko sibekelelwe kwizimvo ngokunamatheleneyo kwaye ezinye zazo uthetha into enye
Ukubonakalisa ngobuchule -Iingcamango kuquka intshayelelo, isiqu zezemboleko -Iingcamango zibekwe
ukuyazi injongo, obungaqhelekanga kwaye zibekelelwe nesiphelo -Buncinci kakhulu xazalala
abantu ekujoliswe intshayelelo, isiqu ngokwakhelanayo ubungqina bobekelelo azinalunxibelelwano
kubo kunye kwakunye nesiphelo kuquka intshayelelo, nonamathelwano
nemeko zibonakalisa isiqu nesiphelo lweengcamango
unamathelwano
30 AMANQAKU olunemfezeko
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Impendulo encamisileyo -Impendulo ixonxwe -Impendulo iyanelisa -Impendulo iphumile -Impendulo itenxile
Umgangatho ongezantsi
kodwa akukho zimpawu ngobugcisa nangona kumana kubakho emxholweni ubukhulu malunga nomxholo
zakubalasela kubhekele phi -Izimvo zisemxholweni ukungacaci kwiindawo becala -Izimvo zitenxile
kwisincoko kwaye zinika umdla ezithile -Izimvo ziyaqhawu- zingcwecwela kude
-Izimvo zivuthiwe -Sibekelelwe -Kukho ukunamathelana qhawuka ziyabhidisa nomxholo
zixhokonxa iingcinga ngobuchule, kukho okubonakalayo kwizimvo -Buyanqaphazeka -Iingcamango
-Iingcamango zibekelelwe ukunamathelana kwaye kuyanelisa ubungqina ziyingxubevange
zandindaniswa ngobugcisa kweengcamango -Kukho ukubekelelwa bokubekeleleka engenamgqalisela
kuquka intshayelelo, isiqu okuquka intshayelelo, kweengcamango kweengcamango
kunye nesiphelo isiqu nesiphelo nonamathelwano nonamathelwano
kwintshayelelo, isiqu
nesiphelo
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha NPJ ZFH
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 15 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU] (isaqhubeka)
Ikhrayitheriya Balaseleyo Enobuchule Phakathi Buthathaka Bubhetyebhetye
ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
& NOKUHLELA -Ithoni, irejista, isimbo, isigama -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ulwimi aluvakali
zifanelene ngokugqwesileyo isigama zifanelene kakhulu isimbo, isigama isigama -Ithoni, irejista,
Umgangatho ongentla
Ukuhambelana nenjongo, abantu ekujoliswe nenjongo, abantu ekujoliswe sifanelene nenjongo, azifanelananga ncam isimbo, isigama
kwethoni, irejista, kubo kunye nemeko kubo kunye nemeko abantu ekujoliswe nenjongo, abantu asifanelananga
isimbo, isigama -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi luchaneke ngakumbi kubo kunye nemeko ekujoliswe kubo kunye kwaphela nenjongo,
kunye nemeko ngokuzithemba, kwaye ithoni isetyenziswe -Ulwimi nemeko abantu ekujoliswe
Ukhetho-magama luyathabathekisa ngokuchaneka kwisincoko olufanelekileyo -Ulwimi lusetyenziswa kubo kunye nemeko
Ukusetyenziswa -Ithoni enomtsalane nezafobe siphela ludlulisa umyalezo ngendlela ebuthathaka -Ukunqongophala
kolwimi nesigama zentetho eziphumeza injongo -Iziphene zokusetyenziswa -Ithoni ifanelekile -Ithoni nochongo kwesigama
Iimpawu zobhalo, -Phantse kube akukho nasinye kolwimi nopelo -Izafobe zentetho magama kubaxekile
izakhi isiphene solwakhiwo zivakalisi, zinqongophele zinonga umxholo azifanelekanga kangangokuba
zezivakalisi, upelo nokusetyenziswa kolwimi -Sixonxwe ngobugcisa -Isigama ayinasihlahla into
nopelo -Sixonxwe ngobugcisa obukhulu obukhulu sinqongophele ebhaliweyo
13 10 7 4
Umgangatho ongezantsi
15 AMANQAKU -Ulwimi luchanekile kanye -Ulwimi lunomtsalane kwaye -Kuyanelisa -Ukusetyenziswa
nezafobe zisetyenziswe luyaziphumeza iinjongo ukusetyenziswa kolwimi kubonisa
ngethoni ephumeza ukudlulisa zokubhala kolwimi kodwa ububhetyebhetye
umyalezo -Ithoni ifanelekile kwaye asekho amakhwiniba -Izivakalisi
-Phantse kube akukho nasinye iyaziphumeza iinjongo -Ithoni ifanelekile zinobuthathaka-
isiphene solwakhiwo zivakalisi, zokubhala kodwa izafobe azitshintsha-
upelo, nokusetyenziswa kolwimi -Zimbalwa iziphene zezakhi zentetho tshintshwa
-Sixonxwe ngobugcisa obukhulu zezivakalisi kunye nopelo ezisetyenzisiweyo -Isigama
-Sixonxwe ngobugcisa zinqongophele sinqongophele
ngokubalaseleyo
ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1
Isihloko sikhuliswe -Iinkcukacha ezinengqiqo -Iinkcukacha -Zikho iingcamango -Iingcamango
Iimpawu zetekisi ngokuncamisayo zikhuliswe ngokwakhelanayo ezisemxholweni ezamkelekileyo ezifunekayo
Ukukhula -Iinkcukacha zibalasele -Izimvo zinamathelene zikhulisiwe -Isakhiwo sezivakalisi zinqongophele
kwemihlathi ngokungaqhelekanga -Izivakalisi, imihlathi -Izivakalisi, imihlathi nesemihlathi -Isakhiwo
nokwakhiwa -Izivakalisi, imihlathi zakhiwe zitshintshatshintshwa zakhiwe kuhle sinamakhwiniba sezivakalisi
kwezivakalisi zaqiqisiswa ngokugqwesileyo ngobuchule obuqiqisisiweyo -Isincoko sibunjwe -Isincoko sisenayo nesemihlathi
ngengqiqo ingqiqo sigxoko-gxoko
5 AMANQAKU -Isincoko
asinangqiqo
UMMANDLA
WAMANQAKU 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 16 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ISIHLOMELO B: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIDE– ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [30 AMANQAKU]
Ikhrayitheriya Balaseleyo Enobuchule Phakathi Buthathaka Bubhetyebhetye
UMXHOLO, 15–18 11–14 8–10 5–7 0–4
UCWANGCISO -Impendulo igqwesile -Impendulo ibonakalisa -Impendulo iyanelisa -Impendulo ibonakalisa -Impendulo ibonakalisa
NEFOMATHI idlule okuqhelekileyo ukuchaneka kanobom ibonakalisa ulwazi ulwazi olungephi ukunqongophala kolwazi
-Izimvo ziqiqisisiwe ulwazi olunzulu lweempawu zolu didi lweempawu zolu didi lweempawu zolu didi
Ukungqala kwaye zivuthiwe lweempawu zolu didi lwetekisi lwetekisi lwetekisi
kwempendulo nezimvo -Luphangalele ulwazi lwetekisi -Izimvo ziyaphuma -Zimbalwa izimvo -Intsingiselo ilahleka
Ukuqoqwa kwezimvo lweempawu zolu didi -Ingqalile ayiphumi emxholweni kwaye kukho ezisemxholweni kodwa rhoqo ide iphume
ngenjongo lwetekisi nasemxholweni nokugqwidiza kuninzi ukuphuma ecaleni emxholweni
yokucwangcisa -Umsebenzi ungqalile -Izimvo zixonxwe -Ukunamathelana -Kunqabile -Akukho
Injongo yokubhala, abo uhleli emxholweni zadakancwa kumxholo nezimvo ukunamathelana ukunamathelana
kujoliswe kubo, -Kukho ukunamathelana ngokunamatheleneyo kufanelekile komxholo nezimvo kumxholo nezimvo
iimpawu/imigaqo kwizimvo nomxholo kumxholo nezimvo -Ezinye iinkcukacha -Zimbalwa iinkcukacha -Zimbalwa kakhulu
yetekisi, kunye nemeko -Iingcamango -Iinkcukacha zixhasa zixhasa isihloko ezixhasa isihloko iinkcukacha ezixhasa
zidakancwe ngobunono isihloko -Ifomathi ifanelekile -Imigaqo yefomathi isihloko
18 AMANQAKU zonke iinkcukacha -Ifomathi ifanelekile kodwa kusekho ephambili isetyenziswe -Imigaqo eyimfuneko
zixhasa isihloko ineendawana ukungachaneki ngokungaqondi yobhalo lwale tekisi
-Ifomathi ifanelekile ezingachanekanga -Kutyeshelwe izinto ityeshelwe
kwaye ichanekile ezingephi ezininzi
ULWIMI ISIMBO 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3
SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo,
NOKUHLELA isigama zihambelana isigama sichaneke isigama sihambelana nesigama azingqamani nesigama azingqamani
kakhulu nenjongo nabo kakhulu malunga nenjongo, abantu ncam nenjongo kwakunye kwaphela nenjongo,
Ithoni, irejista, isimbo, kujoliswe kubo kunye nenjongo, abantu ekujoliswe kubo nabantu ekujoliswe kubo imeko kwakunye
injongo/ifuthe, abo nemeko ekujoliswe kubo kunye kwakunye nemeko kunye nemeko nabantu ekujoliswe kubo
kujoliswe kubo kunye -Izakhi zezivakalisi nemeko -Izakhi zezivakalisi -Izakhi zezivakalisi -Izele ziimpazamo
nemeko zisetyenziswe -Izakhi zezivakalisi zibonakalisa iimposiso zineemposiso ezininzi ixazalala
Ukusetyenziswa kolwimi ngokuchanekileyo zichanekile kwaye -Isigama siyanelisa eziphazamisa umyalezo -Isigama asifanelananga
nemigaqo -Phantse kube akukho umyalezo wakheke -Iimpazamo zobhalo -Sinqongophele isigama nenjongo
Uchongo magama nasinye isiphene kakuhle ezikhoyo aziyiphazamisi -Kukho amagingxi-gingxi -Intsingiselo ilahleke
Iimpawu zokubhala -Isigama sichanekile intsingiselo nomyalezo kwintsingiselo kakhulu
kunye nopelo -Ubukhulu becala akukho
zimpazamo
12 AMANQAKU
UMMANDLA 25–30 19–23 14–17 9–12 0–7
WAMANQAKU
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 17 DBE/Novemba 2024
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ISIHLOMELO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIFUTSHANE – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [20 AMANQAKU]
Ikhrayitheriya Balaseleyo Enobuchule Phakathi Buthathaka Bubhetyebhetye
UMXHOLO 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3
UKUCWANGCISA -Impendulo igqwesile ibonisa -Impendulo ibonakalisa -Impendulo iyanelisa -Kubonakala ubunzima -Impendulo ibonakalisa
NEFOMATHI ukuqiqisiswa kwezimvo ukuchaneka kanobom ibonakalisa ulwazi malunga nolwazi ukunqongophala
-Izimvo zihlakaniphile kwaye ulwazi olunzulu lweempawu lweempawu zolu didi lweempawu zolu didi kolwazi lweempawu
Impendulo nezimvo zivuthiwe zolu didi lwetekisi lwetekisi lwetekisi zolu didi lwetekisi
Ukubekelelwa kwezimvo -Luphangalele ulwazi -Ingqalile ayiphumi -Izimvo azisoloko -Zimbalwa izimvo -Intsingiselo ilahleka
Iimpawu zetekisi/ lweempawu zolu didi nasemxholweni zisemxholweni kwaye ezisemxholweni kodwa rhoqo.
umgaqo kunye nemeko lwetekisi -Izimvo zixonxwe kukho nokugqwidiza kuninzi ukuphuma -Intsingiselo iduka
-Umsebenzi ungqalile akukho zadakancwa -Ukunamathelana ecaleni kwisakhiwo esixazalala
12 AMANQAKU kugqwidiza ngokunamatheleneyo kumxholo nezimvo -Kunqabile -Akukho
-Kubonakala kumxholo nezimvo kwenzeka ukunamathelana ukunamathelana
ukunamathelana kwizimvo -Iinkcukacha zixhasa ngokufanelekileyo komxholo nezimvo kumxholo nezimvo
nomxholo isihloko -Ezinye iinkcukacha -Zimbalwa iinkcukacha -Zimbalwa kakhulu
-Iingcamango zidakancwe -Ifomathi ingqalile zixhasa isihloko ezixhasa isihloko iinkcukacha ezixhasa
ngobunono kwaye zonke iindawana ezikhoyo -Ifomathi ingqalile -Imigaqo yefomathi isihloko
iinkcukacha zixhasa isihloko ezingachanekanga kodwa zikho ephambili ityeshelwe -Imigaqo eyimfuneko
-Ifomathi ifanelekile kwaye aziyiphazamisi injongo iindawana okanye isetyenziswe yobhalo lwale tekisi
ichanekile yokubhala ezingachanekanga ngokungaqondi ityeshelwe
ULWIMI, ISIMBO 7–8 5–6 4 3 0–2
NOKUHLELA -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo,
isigama zifanelene kakhulu nesigama sifanelene isigama sifanelene nesigama nesigama
Ithoni, irejista, isimbo, nenjongo, abo kujoliswe kubo kakhulu nenjongo, abantu nenjongo, abantu azifanelananga ncam azifanelananga
nesigama singqamene kunye nemeko ekujoliswe kubo kunye ekujoliswe kubo nenjongo, abantu kwaphela nenjongo,
nenjongo kunye nemeko -Izakhi zezivakalisi nemeko kwakunye nemeko ekujoliswe kubo kunye imeko kwakunye
Ukusetyenziswa kolwimi zisetyenziswe -Izakhi zezivakalisi -Izakhi zezivakalisi nemeko nabantu ekujoliswe
nemigaqo ngokuchanekileyo zichanekile kwaye zibonakalisa iimposiso -Izakhi zezivakalisi kubo
Ukhetho- magama -Phantse kube akukho umyalezo wakheke kakuhle -Isigama siyanelisa zineemposiso ezininzi -Izele ziimpazamo
Iimpawu zokubhala nasinye isiphene -Isigama sichanekile -Iimpazamo zobhalo eziphazamisa ixazalala iyadida
kunye nopelo -Ubukhulu becala azikho ezikhoyo umyalezo -Isigama asihambelani
iimpazamo aziyiphazamisi -Sinqongophele nenjongo
8 AMANQAKU intsingiselo isigama -Intsingiselo ilahlekile
-Kukho amagingxi- kakhulu
gingxi kwintsingiselo
UMMANDLA 17–20 13–15 10–11 7–8 0–5
WAMANQAKU
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P3 Eastern Cape Mock 2024 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Question Paper
More from Grade 12 isiXhosa FAL

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2024 QP

Question paper