Confidential
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
NOVEMBA 2024
AMANQAKU: 70
IXESHA: 2½ Iiyure
Olu viwo lunamaphepha angama-30.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
You're offline
Skip to contentQuestion paper 








View all



IsiXhosa FAL P2 Nov 2024.pdf
Isixhosa Fal · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · isixhosa. Question paper, 30 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isixhosa Fal
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2024
- Exam period
- November 2024 NSC
- Paper
- 2
- Pages
- 30
- File size
- 588.8 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 30
Document textSearch extracted text and jump to a page.
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 2 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
IMIYALELO NENGCACISO
Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uqalise ukuphendula imibuzo.
1. MUSA ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwiphepha lesiqulatho
elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi ozifundileyo
kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo uze ukhethe leyo ufuna
ukuyiphendula.
2. Eli phepha linamaCANDELO amaNE:
ICANDELO A: Inoveli (35)
ICANDELO B: Idrama (35)
ICANDELO C: Amabali amafutshane (35)
ICANDELO D: Isihobe (35)
3. Phendula imibuzo emiBINI kumacandelo amaBINI, ngolu hlobo:
ICANDELO A: INOVELI
Phendula umbuzo kwinoveli oyifundileyo.
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula umbuzo kwidrama oyifundileyo.
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane omaBINI.
ICANDELO D: ISIHOBE
Phendula imibuzo esetwe kwimibongo yomiBINI.
Sebenzisa itshekhlisti ukuzincedisa.
4. Landela imiyalelo esekuqaleni KWECANDELO NGALINYE ngononophelo.
5. Nombola iimpendulo zakho kanye ngokwendlela ekunonjolwe ngayo
kwiphepha lemibuzo.
6. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
7. Sebenzisa imizuzu engama-75 KWICANDELO NGALINYE.
8. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 3 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
IPHEPHA LESIQULATHO
Eli phepha liza kukunceda ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula ngaphandle
kokufunda lonke iphepha. Nov
ICANDELO A: INOVELI
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwinoveli oyifundileyo.
INANI LOMBUZO AMANQAKU IPHEPHA
1. Kusa Kusihlwa 35 5
2. Umqol' uphandle 35 9
3. UMonwabisi 35 12
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo.
4. Ndiyekeni 35 15
5. Inzala YamaRhamba 35 19
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kumabali amafutshane.
6.1 'Itutu laseTikitiki' 18 23
6.2 'Umntu akalahlwa' 17 25
ICANDELO D: ISIHOBE
Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kwimibongo.
7.1 'Nyakandini we-1994' 18 27
7.2 'USEK Mqhayi' 17 29
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 4 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
ITSHEKHLISTI
Qaphela: Phendula imibuzo emibini kumacandelo amaBINI.
Phawula (√) amacandelo owakhethileyo.
ICANDELO IINOMBOLO INANI PHAWULA
ZEMIBUZO LEMIBUZO (√)
EPHENDU-
LWAYO
A: Inoveli
1–3 1
(Kusa Kusihlwa)
(Umqol' uphandle)
(UMonwabisi)
B: Idrama
4–5 1
(Ndiyekeni)
(Inzala YamaRhamba)
C: Amabali amafutshane
6.1 + 6.2 1
('Itutu laseTikitikiꞌ)
('Umntu akalahlwa')
D: Isihobe
7.1 + 7.2 1
('Nyakandini we-1994')
('USEK Mqhayi')
QAPHELA: Qinisekisa ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 5 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
ICANDELO A: INOVELI
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi noveli zilandelayo:
Kusa Kusihlwa nguKS Bongela
Umqol' uphandle nguMAP Ngani
UMonwabisi nguZA Japhta
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwinoveli oyifundileyo.
UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 1.1 noMBUZO 1.2.
1.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA A
Njengoko bekukho ishishini kuloMpumelelo, kodwa uyise uthe makazifunele
owakhe umsebenzi ngeholide ukwenzela ukuba aqhele ukuzisebenzela.
Eyokusebenza kwakhe kokwabo wayeyenza ngekhefu lakhe.
Ngazo zonke iiholide wayesebenza eClairwood kumzi wokwenza iswekile,
iHuletts. Ebephangela kusasa abuye ngorhatya. Imali ayifumeneyo wayecinga 5
ngokuyivalela nanjengokuba wayeqeqeshwe njalo nguyise. Kaloku
wayengayifuni into yokuba umntwana ahlafaze nje ngemali athenge
imvuthuluka. Nokumyeka asebenze kude neshishini eli lakhe uyise
wayemqhelisa kwinto yokuba angazicingeli ukuba le venkile yakokwabo
seyiyeyakhe. 10
Ukuza kuthi xhaxhe kwesi sithuba besekuqengqeleke iinyanga ezininzi
kakhulu ukususela oko uyise kaMpumelelo wangena kulo msebenzi mtsha
wokujikeleza ukufuna amalungu okuqinisekisa ngobomi bawo.
Wakumkhangela ngeliso lo mfo ubunokuphawula ukuba ngathi noko ezi
ngcinga anazo ngalo mzi wakhe azimenzi nto ncam kuba usuke 15
wayimbishimbishi ngenxa yesisu esikhulu nesiqu, into ekufaneleka ngathi
yayidalelwe kwimpahla yasemlungwini.
Yinto elihomba le ethi ukunyathela oku ibe ngathi umhlaba iyawucenga ukuba
ungadiliki phantsi kwesi siqu sayo sihle. Kubonakala ukuba ngumfo
owunonophelayo umsebenzi wakhe kuba nalapha sesimbona ekumaqhuzu 20
aphezulu ngenxa yokunyuselwa. Eli nqanaba afikelele kulo lenze ukuba ifem
le imnike imoto, ne-ofisi yakhe.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 6 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
1.1.1 Xela ukuba wayesenza ntoni uMpumelelo eClairwood Corporation. (1)
1.1.2 (a) Lisixelela ntoni ngoLungile igama elikrwelelwe umgca
ngaphantsi? (2)
(b) Xela ukuba lizisa owuphi umfanekiso-ngqondweni. (1)
1.1.3 Ngqina ngolwazi olusencwadini ukuba uNomakhwezi
wayengakuthandi ukuncedisa kukaThamsanqa evenkileni. (2)
1.1.4 Xela izinto zibe MBINI ezazithethwa nguNozililo ezazibonakalisa
ukuba wayeyilwela into yokuba ivenkile ibe yeyakwaNtsibande. (2)
1.1.5 Xela isiganeko esabangela ukubhubha kwabazali bakaMpumelelo
nesiphumo sokubhubha kwabo kuMpumelelo.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Isiganeko (1)
(b) Isiphumo saso kuMpumelelo (2)
1.1.6 Cacisa indima kaMpumelelo ekuphuhliseni uluntu lwaseLusikisiki. (2)
1.1.7 Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli uze uyixhase.
UNozililo ungumlinganiswa (osicaba/ongqukuva) kule noveli. Xhasa
impendulo yakho. (3)
1.1.8 Nika umxholwana ovelayo kwesi sicatshulwa. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 7 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
1.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA B
ꞌInto engcono, guys, kukuthumela uLizzie abe kule way yokumbungezelela
neh. Wena ke bra Zet njengechkk yakho uLizzie, wovakalelwa, uyangizwa?ꞌ
ꞌJa, o.k. sweet. And i-ou ngowam uLizzie mayiqiniseke ukuba akaphathwa
lelinye ivukuvuku ngaphandle kwam neh.ꞌ Iye loo mbizwana yachithakala
kwangenwa endlwini. 5
Umdaniso ube shushu emva kweentetho ezenziweyo. Kwalile ethubeni
kwesuka enye inzwakazi eyayinxibe kakuhle gqitha yaya kuGqirha Ntsibande
izele luncumo yafika yamcela ukuba badanise. Omnye uthe akulijonga eli
nenekazi wabona ukuba akanakwala. Kuthathenwe kwangushixishixi shim jike
kudaniswa. UMpumelelo uye wancokola elijonge ntsho eli nenekazi. Nalo 10
lutsho ngolugoso uncumo selimane litshawuza loo mehlo akhophozayo
lakujongwa nguMpumelelo. Kuye kwavakala ukungongoza kovalo lubetha
esifubeni sikaMpumelelo luvela kweli nenekazi.
Ingqondo yalo ibiphala, ithi ingapha ibe ingapha.
ꞌNoko ingasisono ukuba ndingabulalisa onje yena umfana. Kungokuba mna 15
ndingaba ndisisidenge bethu xa ndinokuzizamela ukuba ndimfumane, ndiyeke
eli xwakuxwaku linguZet. Khawucinge nawe, ugqirha nomahlalela wotsotsi,ꞌ
zihambe zanjalo iingcinga zeli nenekazi intliziyo ibetha, nomzimba ubaleka
igazi. Kuthe xa kujikelwa okwesihlanu kwakho umntu onxibe ikepusi
nongaqhinanga nonganxibanga kakuhle osuke weza ngqo kooMpumelelo, 20
wafika wamthi mpa mpa emagxeni ethetha ...
1.2.1 Ngubani othenge ooZet ukuba beze kubulala uMpumelelo? (1)
1.2.2 Xela injongo yeli theko liqhubeka apha. (2)
1.2.3 Ewe okanye Hayi. Yaphumelela injongo yokuza kooZet kweli theko?
Xhasa impendulo yakho ngolwazi olusencwadini. (2)
1.2.4 Ingaba uLizzy ukwenzile oku kuthethwa kule nkcaza ikrwelelwe
umgca ngaphantsi? Xhasa impendulo yakho ngolwazi lwebali. (2)
1.2.5 Xela izenzo zikaThamsanqa zibe MBINI ezibonisa ukuba
wayeyigadile impilo kaMpumelelo. (2)
1.2.6 Ngqina ngolwazi lwebali ukuba impixano ephakathi komzi
wakwaMakhwetshu nowakwaNtsibande yimpixano yangaphandle. (2)
1.2.7 Siyakholeleka okanye asikholeleki isimo somlinganiswa
onguNozililo kule noveli? Xhasa impendulo yakho. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 8 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
1.2.8 Xela impazamo ayenzileyo uNomakhwezi kweli bali, uze ucacise
indlela eye yabuchaphazela ngayo kakubi ubomi bakhe.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Impazamo eyenziwe nguNomakhwezi. (1)
(b) Indlela eye yabuchaphazela ngayo kakubi ubomi bakhe. (2)
1.2.9 Nika uphawu lube luNYE olubonisa ukuba le ncwadi yinoveli. (1)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 9 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
UMBUZO 2: UMQOL' UPHANDLE – MAP Ngani
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 2.1 noMBUZO 2.2.
2.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA C
Kwakusekuyiveki yonke sidlule isihelegu sokufa kukaEddie noLulama. Iintsimbi
zaloo mhla zazisukela eyesibhozo, ngokuhlwa. Kuloo ntsunguzi yobusuku
inqwelo yomfo kaHlobo yabetha kuhle, ivunguza kwimihlaba engazanga
iyihambe ngaphambili. Yayihamba kwimpengempenge yendawo engenazo
nezikhanyiso zombane. Yafika yee xhungu ndaweni ithile, zacinywa izibane. 5
Phambili phaya, yayiligongqongqokazi elikhulu lendlu endala, enesithinzi,
yakhiwe ngamatye, ngezinwe zamaxesha oobawꞌ omkhulu.
Igorha elivunyiweyo lomcuphi likhe labuthingaza, lingaqondi nokuba koba
bubulumko na ukungena ngaphakathi. Uthe makakhe avule ucango,
aphulaphule. Ingxolo eyayilapho! Yayiyingxokolo nje - ingamazwi adokodoko 10
nenzwinini yamazwi atswinayo; iyintsini engathi iphuma kubantu
abaphungulekileyo; ingumdudo wamasele ngokwenene kuculwa iingoma
ezingadibaniyo. Yavuka yema ngeenyawo intaka kumfo kaHlobo.
Ngelinini uzinikele umfꞌ omkhulu. Uthe ukungena, wanga uyadutyulwa,
ngelakhe esithi uqweba isibindi. Ugangwe esangena lifuqasi elibi levumba 15
lotywala elimtsarhe kwanzima ukuhambela phambili. Kwakucacile ukuba
ungene endlwini ehlanganise iingedle zodwa. Isisi seenqawa nemidiza
sasisesidale iingqimba zamafu azulazula ngokungathi aswele indawo
angazinza kuyo kuloo ndlu imoya ufume wada wanomnyama ngenxa
yokukhanya okuluzizi kwesibane esasilwilwizela esazulwini, entungo. Uthe 20
esajongene naleyo, kwangenelela isiyezi esatsho zacim' izibane kuye, kwee
lwili, akabona. Yazula intloko sisizunguzane.
2.1.1 Xela ukuba wayezokwenza ntoni uHlobo kule ndawo akuyo. (1)
2.1.2 (a) Lisixelela ntoni ngokwakusenzeka eholweni igama
elikrwelelwe umgca ngaphantsi? (2)
(b) Xela ukuba lizisa owuphi umfanekiso-ngqondweni. (1)
2.1.3 Ngqina ngolwazi olusencwadini ukuba kukho abantu
ababeququzelela ukuba uLinda asinde kwisigwebo sentambo
awayejongene naso. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 10 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
2.1.4 Xela zibe ZIBINI izenzo ezenziwa nguJoe Bumba ezazibonakalisa
ukuba wayengumhlobo uEddie. (2)
2.1.5 Xela isiganeko esabangela ukumiswa kwetyala lokubulawa
kukaEddie elaliza kuchotshelwa yijaji eMonti nesiphumo sokumiswa
kwalo kuLinda.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Isiganeko (1)
(b) Isiphumo saso kuLinda (2)
2.1.6 Cacisa indima yamalungu aseMoonglow Night Club ekwenzeni
ukuba uLinda abe ngumrhanelwa kwityala lokubulawa kukaEddie
noLulama. (2)
2.1.7 Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli uze uyixhase.
UThembisa Ntlokonkulu ungumlinganiswa (osicaba/ongqukuva)
kule noveli. Xhasa impendulo yakho. (3)
2.1.8 Nika umxholwana ovelayo kwesi sicatshulwa. (2)
KUNYE
2.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA D
Ukuba ngujobela oyedwa phakathi kwenyakanyaka yabafazi kwivenkile
ethengisa impahla yabafazi kuphela, yimeko eyamtsho okaHlobo ngenye
intsasa wagubungeleka. Ezi mazi zolusu wayegilana nazo zazikwaFemina
House, eMonti. Waqonda loo mini ukuba abafazi aba zizithandakwazi, abantu
abangakwazi mpela ukuzigcinela iintakumba zabo, bayeke ezabanye. Bonke 5
babemthe ntshoo ngamehlo athethayo, amehlo angathi anombuzo - ꞌUfuna
ntoni apha uyindoda nje?ꞌ
Wabangatshonela ngapha, ejonga nayiphi na into ngomdla, balinde nje adlule
kuyo, bayokungungelana bonke kuyo, akudlulela kwenye itafile, bamlandele.
Abanye babede bazixhome, bazigqatse ngelithi bangamnceda ukuba unento 10
emxakileyo afuna ukuncedwa ngayo. Waphawula ukuba ubesithi akululandula
olo ncedo, izale indlu ngamahumhum, kuthethwa ngaye, kusalathiswana
ngaye. Wona umzimba wawumxelela ukuba uyahletywa. Eyayicacile yeyokuba
babemangaliswe kukubona indoda engangaye iyiphengulula ngobunono
ivenkile yamabhinqa (wayekumashumi amane ubudala, usokadala 15
wokwenene.
Omnye wada wazibuzela: ꞌUfuna ntoni kanye?ꞌ
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 11 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
Waphendula urheme: ꞌNdifuna into eyoba sisipho kumfazi wam kumgidi endiza
kuwenza wokukhumbula umhla wokuzalwa kwakhe, ukwangumhla esatshata
ngawo.ꞌ 20
Ezo ndaba zathatyathwa ngesikhawu ukuya kugalelwa kwabanye abafazi.
Yeka ke iintetho emva koko! Wamana eqhawulisa kwababethethela phezulu,
phofu bengabhekisi kuye – Omnye, ꞌInethamsanqa loo nkazana, mfazindini ...ꞌ
2.2.1 Ngubani elakhunjulwayo igama lakhe ngabasebenzi baseFemina
House kubantu ababini ababethenge ibhatyi eluhlobo lwemink coat? (1)
2.2.2 Xela injongo kaHlobo yokuza kule venkile. (2)
2.2.3 Ewe okanye Hayi. UHlobo ukwazile ukulufumana ulwazi awayeze
kulufuna kule venkile. Xhasa impendulo yakho ngolwazi
olusencwadini. (2)
2.2.4 Ingaba iyinyani ngokubhekiselele kuHlobo le nkcaza ikrwelelwe
umgca ngaphantsi? Xhasa impendulo yakho ngolwazi lwebali. (2)
2.2.5 Xela izenzo zamalungu aseMoonglow zibe ZIBINI ezibonisa ukuba
ayenyolukele imali. (2)
2.2.6 Ngqina ngolwazi lwebali ukuba wabanempixano yangaphakathi
uHlobo emva kokundwendwelwa nguDuma Hlelo e-ofisini yakhe. (2)
2.2.7 Siyakholeleka okanye asikholeleki isimo somlinganiswa onguDuma
kule noveli? Xhasa impendulo yakho. (2)
2.2.8 Xela impazamo ayenzileyo uLinda Monti kweli bali, uze ucacise
indlela eye yabuchaphazela ngayo kakubi ubomi bakhe.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Impazamo eyenziwe nguLinda Monti. (1)
(b) Indlela eye yabuchaphazela ngayo kakubi ubomi bakhe. (2)
2.2.9 Nika uphawu lube luNYE olubonisa ukuba le ncwadi yinoveli. (1)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 12 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 3.1 noMBUZO 3.2
3.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA E
Ekubuyeni kwakhe eKapa waya kwiqumrhu le ꞌXhosa Development
Corporationꞌ elalisekelwe ukuncedana nabaNtsundu abafuna ukungenela
ezoshishino kwelo phandle lalisaziwa njengeTranskei. Ngemalana
awayeyiqokelele kwamlungu waqesha loo venkile yakhe, ekwathi emva
kwethuba emana ukuyihlawula wayinikezelwa yaba yeyakhe. Ebuya nje 5
eKapa wayesele enayo inkosikazi, eyayiyintombi yakwaLumbe eTsomo. Yona
yayiye apho eKapa ngokuya kuqeqeshelwa ubongikazi kwezo zibhedlele
zalapho. Bebuya nje eKapa bebesele belizwe ngomntwana oyintombazana,
uHlubikazi …
Kuthe kuba uThandabantu lo wayebathanda ngenene abantu engazenzisi, 10
kwaye eyimvuzemvuze engakhethiyo, kwazala kwakhe. Yayingulowo nalowo
eze kunxusa apho kwakhe. Kwathi ke kuba ebenguvulꞌ indlela ngelo xesha,
beza kuye bonke abantu bejonge ukuvuna kuthile kuye kuba
ibingaqhelekanga ingaziwa into yoNtsundu owongamele elakhe ishishini.
Naye ke akazange abe nasingqukru ngaloo mbizelane wakhe, wayefakꞌ 15
intꞌwetyiwayo akugqiba akhombe endimeni. Kungoko ke engazange adinge
bantu bokumncedisa kwelo shishini lakhe, kuba ingulowo wayesithi akuhlutha
afune ukubonakalisa umbulelo. Kambe babeqala njalo suka aphele umntu
sele engowalapho, engothembekileyo. Kwaye ke nomsebenzi wawunqabile
kwaMlungu, abamhlophe bengahleki ngepasi labo, benyanzelisa abaNtsundu 20
kuloo maphandle babewachongele bona. UMamTolo, inkosikazi yakhe,
ngethamsanqa nayo ayizange ibone siphene kolu sapho lunwenwayo …
3.1.1 Xela ukuba lalisekelwe ntoni iqumrhu le ꞌXhosa Development (1)
Corporationꞌ.
3.1.2 (a) Lisixelela ntoni ngoThandabantu igama likrwelelwe umgca
ngaphantsi? (2)
b) Xela ukuba lizisa owuphi umfanekiso-ngqondweni. (1)
3.1.3 Ngqina ngolwazi olusencwadini ukuba kukho abantu
ababengayithandi into yabantu ababehlala bekwasebenza
kwaThandabantu. (2)
3.1.4 Xela izinto zibe MBINI ezazibonakalisa ukuba uMamTolo umphethe
kakubi uMonwabisi. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 13 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
3.1.5 Xela isiganeko esabangela ukubhubha kukaGcinumzi nesiphumo
sokubhubha kwakhe kuThandabantu.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Isiganeko (1)
(b) Isiphumo saso kuThandabantu (2)
3.1.6 Cacisa indima kaThandabantu ekuphuhliseni ulutsha lwaseNtshiqo. (2)
3.1.7 Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli uze uyixhase.
UMamTolo ungumlinganiswa (osicaba/ongqukuva) kule noveli.
Xhasa impendulo yakho. (3)
3.1.8 Nika umxholwana ovelayo kwesi sicatshulwa. (2)
KUNYE
3.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA F
Ngoku kufikelele ixesha lokuba uphumze utata wakho uthabathele kuwe
ulawulo Iwala mashishini akhe. Ukuthathela ulawulo lwawo akuthethi ukuba
ngoku ungenza nantoni ova uyifuna ngawo. Ukuba ubundimamele, imibuzo
yam sisaqala ukuthetha bendifuna ukubona ukuba unako na ukuluthwala olu
xanduva luza kuwe. 5
Ngoku nguwe oza kungalali ngenxa yomsebenzi, nguwe oza kugxekwa xa
kukho okungahambi kakuhle. Ngoku kumhla wohlukeneyo nabahlobo
nolonwabo neziyolo. Ngoku ungusomashishini, ungumzali, uyinkokeli,
ungumhluzi wokulungele nokungalungele la mashishini kayihlo. Ngoku nguwe
thina esakuthi udlalise wachitha intsebenzo yeminyaka kaThandabantu. 10
Andikuyali, ndingayoleli Monwabisi, nto nje ndifuna ukukubonisa ubungakanani
bomsebenzi osemagxeni akho xa sukuba uthabathela kuwe ulawulo
lwezakhiwo zikaSihlunu. Ngokokubhala phantsi yena uzinikezela kuwe ukuba
uzilawule, kodwa ngokwesiNtu wona ase ngawakhe, akukho nto iguqukileyo,
oku sikwenzayo kukulungiselela nje iimfuno zomthetho. 15
Nasiphi na isigqibo othi usithathe kusafuneka uze naso apha kuye kuqala.
Kwaye nam mfo ndikhona ndikujongile nokuba ndakube ndikwakhele
umkhanya na. Nawe ke yihlo ungonqeni ukuza kum nanini na apho ufumana
ubunzima. Besisaya kuqhuba njalo noyihlo lo, ngumnqweno wam ke
Monwabisi ukuba nathi singaqhuba njalo. 20
3.2.1 Ngubani igama lomlinganiswa othetha noMonwabisi? (1)
3.2.2 Xela injongo yale ndibano iqhubeka kwisicatshulwa. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 14 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
3.2.3 Ewe okanye Hayi. UMonwabisi ukwazile ukuluthwala olu xanduva
anikwalona. Xhasa impendulo yakho ngolwazi olusencwadini. (2)
3.2.4 Ingaba uMonwabisi ebehleli ekwenza oku kuthethwa kule nkcaza
ikrwelelwe umgca ngaphantsi? Xhasa impendulo yakho ngolwazi
lwebali. (2)
3.2.5 Xela izenzo zikaThandabantu zibe ZIBINI ezibonisa ukuba
umkhulise njengomntwana wakhe uMonwabisi. (2)
3.2.6 Ngqina ngolwazi lwebali ukuba wayenempixano yangaphakathi
uThandabantu ngexesha asesibhedlele. (2)
3.2.7 Siyakholeleka okanye asikholeleki isimo somlinganiswa
onguMonwabisi kule noveli? Xhasa impendulo yakho. (2)
3.2.8 Xela impazamo ayenzileyo uThandabantu kweli bali, uze ucacise
indlela eye yabuchaphazela ngayo kakubi ubomi bakhe.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Impazamo eyenziwe nguThandabantu. (1)
(b) Indlela eye yabuchaphazela ngayo kakubi ubomi bakhe. (2)
3.2.9 Nika uphawu lube luNYE olubonisa ukuba le ncwadi yinoveli. (1)
[35]
AMANQAKU ECANDELO A: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 15 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
ICANDELO B: IDRAMA
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi drama zilandelayo:
Ndiyekeni nguDM Jongilanga
Inzala YamaRhamba nguM Mlokoti
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo.
UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 4.1 noMBUZO 4.2
4.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA G
(Zaqhuba iindibano zempelaveki kwaFuneka. UMawonga akasanunuswa
ngotywala ngoku, ububiza ngokwakhe. Akasathengelwa ngoku, ubetha kuye
esipajini. Ngale mini simbona encokola noZanele kwaFuneka.)
ZANELE: Kunjani ngeti papa? O! Ngendikwenzela ubonanje, siyawa
asinaswekile apha. Inyanga xa ithambekile ngolu hlobo sima 5
kakubi.
MAWONGA: Kutheni sweetie akunawo nomncono lo?
ZANELE: Kaloku papa imali kuthi ayivumani nesipaji. (Atsho emnyusa
isilevu amange.)
MAWONGA: Ina sweetie, thuma umntwana (Amnike imali.) 10
ZANELE: Tshotshꞌ ubekho papa, (Amange okwesibini, aphakame esiya
kuthuma umntwana, abuye angene.)
Bekunjani ngoMgqibelo papa?
MAWONGA: Arha, sana, ndive into embi wakungabikho. Bendililolo nje.
ZANELE: Ungazidubi wena, kule veki ndiza kubakho ndahlukene 15
nokuphangela ebusuku.
MAWONGA: Besendingxamele ukubhekabheka.
ZANELE: Tyhini ntombi! Kodwa akubuyanga walama?
MAWONGA: Andikahlangani nesikhukula okwesibini.
ZANELE: Ndazi phi na wethu njengokuba nje kwezi pati ninyiba izinto 20
zabantu?
MAWONGA: Kutheni na namhlanje akuzithembanga?
ZANELE: Ukungazithembi yenye into ookhetshe noontloyiya bazungulana
neenkedama zamantshontsho.
MAWONGA: Amehlo am akagqobhozi kuwe Zan. Kuya kubanjalo de kufiwe. 25
ZANELE: Ligwiba lawo onke amadoda elo. Makhe ndiye kwenza iti.
(Emva kweti kulandele angatshiyo atshisa umntu kuphela. Uthe
umfo akuthi mmfo kamnandi uZanele wamfundela enye
incwadi.)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 16 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
4.1.1 Khetha impendulo ibe NYE kwezi zingezantsi. Kwidrama intetho
yoyedwa (isolilokhwi) kuxa ...
A umlinganiswa ethetha bucala bengamva abakhoyo.
B umlinganiswa ethetha yedwa emaphupheni elele.
C iyintetho ende yomlinganiswa bekho abanye.
D umlinganiswa ezithethela eyedwa bengekho abanye. (1)
4.1.2 (a) Lisixelela ntoni ngoMawonga noZanele igama elikrwelelwe
umgca ngaphantsi? (2)
(b) Xela ukuba lizisa owuphi umfanekiso-ngqondweni. (1)
4.1.3 Ngqina ngolwazi olusencwadini ukuba uZanele wayehleli
ekunqwenela ukuthandana noMawonga. (2)
4.1.4 Xela izizathu eziBINI awathi uFuneka zenza ukuba uMawonga abe
yeyona ndoda afanele ukuthandana nayo uZanele. (2)
4.1.5 Xela isiganeko esabangela ukuba uNdila agxothwe esikolweni
nesiphumo saso kubudlelwane bakhe noMawonga
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Isiganeko (1)
(b) Isiphumo saso kubudlelwane bukaNdila noMawonga. (2)
4.1.6 Cacisa indima kaMadala ekungeneni kukaMaziko kwisikhundla
sokuba yinqununu. (2)
4.1.7 Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli uze uyixhase.
UMaziko ungumlinganiswa (osicaba/ongqukuva) kule drama. Xhasa
impendulo yakho. (3)
4.1.8 Nika umxholwana ovelayo kwesi sicatshulwa. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 17 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
4.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA H
(Sibona uFuneka noZanele bencokola endlwini yabo akuba uMawonga
ephelelwa ngumsebenzi.)
FUNEKA: Mfo kabawo ezilumkileyo zitya zibeka ukuze zithi akwaphusa
uxam, zitshone emngxunyeni, zixelꞌ imbovane.
ZANELE: Hayi mntakabawo iliwa libhekꞌ umoya. 5
FUNEKA: Ngubani othathe indawo kaMawonga?
ZANELE: Lichelezi apha uMaziko.
FUNEKA: Yeka umntwana womntu wethu. Kukhꞌ ukuthini wethu?
Kubethwꞌ iintonga kulo mhlaba asazi phesheya kwengcwaba.
ZANELE: Umgibe obambisa ngawo unqakulwa kwanguwo uthiywe bantu 10
bambi. Makalumke noMaziko.
FUNEKA: Umthiyi usoloko elibaze kanobom iliso lakhe ekuphambeni
imigibe. Ezidluleyo zidlule, zishiywa apho kubethelwe mgama.
ZANELE: Lilonke uthi efileyo ayanyiwa mathole yebhonxileyo ephilisayo.
FUNEKA: Uliva kakuhle. 15
ZANELE: Kodwa ndingathini ukumenza loo nto uMawonga?
FUNEKA: Akuyazi into owawuzokuyenza apha eMonti?
ZANELE: Ndiyazi nqo mtshanꞌ am.
FUNEKA: Ukuba uyiloo mbo yondla amadoda akuzi kulunga. Amadoda
adalelwa ukondla. 20
ZANELE: Hayi ntombi musa ukude wolule, ndinqena nje ukulahla imbo
yam ngophiyana.
FUNEKA: Kulunge kanye uphoyiyana xa imbo inyanyeka; ngaphezulu
ndikholwa apha kule ndlu ziintaka ezibekayo.
(Nkqo! Nkqonkqo!) 25
FUNEKA: Nguye lowo, kokwesihlanu kule veki simondla engatsitsinto.
Zimela phaya ewodrophini umyekele kum. (Azimele angene
uMawonga) Ngena.
MAWONGA: Hallow mtshana.
FUNEKA: Mh! 30
MAWONGA: Kutheni na namhlanje? Waphusile uxam?
FUNEKA: Kaloku kuhlwa kusisa iyileyo imini inezayo. Ndingakwenzela
ntoni?
MAWONGA: Uphi uZan?
FUNEKA: Oko ebeye edolophini akakabuyi. 35
MAWONGA: Awu! Ziziphi ezi venkile zivula de kubethe intsimbi yesine
ngoMgqibelo?
4.2.1 Ngubani lo xam waphusileyo uFuneka athetha ngaye? (1)
4.2.2 Yayiyintoni injongo kaMaziko yokundwendwela kwaNdila emva
kokuba uNdila egxothiwe emsebenzini? (2)
4.2.3 Ewe okanye Hayi. UFuneka uphumelele ukwahlukanisa uZanele
noMawonga. Xhasa impendulo yakho ngolwazi olusencwadini. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 18 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
4.2.4 Nika iimpawu zibe MBINI zencwadi eyidrama. (2)
4.2.5 Xela izizathu eziBINI ezazibekwa nguMaziko zokuba uMawonga
ufanele ukukhutshwa kwisikhundla sobunqununu. (2)
4.2.6 Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli.
Umsebenzi (weendima/wezalathisi zaseqongeni) kwincwadi
eyidrama kukwahlula amanqanaba esakhiwo sebali. (1)
4.2.7 Siyakholeleka okanye asikholeleki isimo somlinganiswa ongu-
Thandiwe kule drama? Xhasa impendulo yakho. (2)
4.2.8 Xela impazamo ayenzileyo uMawonga kulo mdlalo, uze ucacise
indlela eye yabuchaphazela kakubi ngayo ubomi bakhe.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Impazamo eyenziwe nguMawonga. (1)
(b) Indlela eye yabuchaphazela ngayo kakubi ubomi bakhe. (2)
4.2.9 Ngqina ukuba umlinganiswa onguMadala kulo mdlalo umele iqela
labantu abathengisa ngenyaniso ngenxa yokuthanda imali. (2)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 19 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – M Mlokoti
QAPHELA:
Phendula imibuzo esekwe kwiDrama/kwiNoveli oyifundisiweyo kuphela.
Kwincwadi oyifundisiweyo phendula yoMIBINI imibuzo esekwe kuyo.
5.1 Funda esi sicatshulwa soncwadi singezantsi uze uphendule imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA I
Kusezinzulwini zobusuku. KwaThambolenyoka uDina ulele eRoom 8. Kungena
uThambolenyoka.
NYOKA: Nkqonkqo! Nkqonkqo! (Ebusebeza.)
DINA: Ngubani lowo! (Esothuka ebuthongweni.)
NYOKA: Ndim nguMlungu. Vula sisi ndim (Esasebeza.) 5
DINA: Ngubhutiza? (Ethe tywa emandlalweni, ecubhuke onke amalungu
omzimba.)
NYOKA: Ewe sisi ndim.
DINA: Akutshixwanga ngena bhutiza.
NYOKA: (Engena) Hayi bo, sowulele na ntombi? 10
DINA: (Ezamla) Ndisangqengqile bhutiza.
NYOKA: Sana lwam. (Emwola, emphuza, engqengqa ecaleni kwakhe.)
DINA: Ewe Bhutiza! Hehehe! ...
NYOKA: Unjani kodwa sana lwam-akhonto?
DINA: Ndiphilile bhutiza akhonto. 15
NYOKA: Yintoni na wena sana lwam wozela kangaka?
DINA: Kukudinwa bhutiza besonwabile wethu nooSis Yongs.
NYOKA: Kulungile sana lwam-makulalwe ngoku, yimpangelo kusasa. Ibe
mna kufuneka ndivuke ndihambe kwangentsimbi yesithathu kusasa
apha ngomso. 20
DINA: (Ecubhuke umzimba, kunzima nokuphakamisa ingalo) Hayi bo
bhutiza, yintoni ukuvuka kangaka.
NYOKA: Hehehe! Hayi kaloku mna, njengosomashishini wale ndawo,
akufuneki ndaziwe apho ndivuka khona. Kungenjalo kungalula
ukuba ndigetyengwe. 25
DINA: Hehehe! Hahaha! – kowu! Andayihleka.
NYOKA: Yintoni, uhleka ntoni?
DINA: Hayi akukhonto bhutiza, ndihlekiswa yile nto uyithethayo. Ndihleka
nangokuya ubujayiva phaya, hehehe! Isisu sakho,
singasangcangcazeli. 30
NYOKA: (Emnyumbaza.) Ke, yintoni ehlekisayo kuloo nto?
DINA: Hayi wethu bhutiza yiyeke. Ndicela undombathise apha emagxeni
wethu tu, ingalo yam iwile.
NYOKA: Akunakulala phezu kwengubo kaloku, khulula ungene ezingubeni.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 20 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
5.1.1 Khetha impendulo ibe NYE kwezi zingezantsi. Kwidrama intetho
yoyedwa (isolilokhwi) kuxa …
A umlinganiswa ethetha bucala bengamva abakhoyo.
B umlinganiswa ethetha yedwa emaphupheni elele.
C iyintetho ende yomlinganiswa bekho abanye.
D umlinganiswa ezithethela eyedwa bengekho abanye. (1)
5.1.2 (a) Lisixelela ntoni ngendlela awayelele ngayo uDina igama
elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa? (2)
(b) Xela ukuba lizisa wuphi umfanekiso-ngqondweni. (1)
5.1.3 Ngqina ngolwazi olusencwadini ukuba uThambolenyoka
wayelitshabalalisa ikamva labantwana abangamantombazana. (2)
5.1.4 Xela izinto eziMBINI ezintle ezenzeka kuDina ngethuba eseKapa. (2)
5.1.5 Xela isiganeko esabangela ukuba uDina agxothwe
kwaThambolenyoka nesiphumo sokugxothwa kwakhe
kuThambolenyoka.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Isiganeko (1)
(b) Isiphumo saso kuThambolenyoka (2)
5.1.6 Cacisa indima kaGxalaba kwicebo likaDina lokutshabalalisa
ubukumkani bukaThambolenyoka. (2)
5.1.7 Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli uze uyixhase.
UNoyongo ungumlinganiswa (osicaba/ongqukuva) kule noveli.
Xhasa impendulo yakho. (3)
5.1.8 Nika umxholwana ovelayo kwesi sicatshulwa. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 21 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
5.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA J
(KungoLwesihlanu weveki elandelayo. Kungorhatya kwaThambolenyoka
kwigumbi lokuselela amanenekazi, uDina uchophe kwindawo yakhe yesiqhelo
kwesinye sezitulo ezisecaleni kwekhawuntala. Kwigumbi elingasemva
nguNyoka, Noyongo noNomhase.)
NYOKA: Khangelani ke manenekazi, yonke into iza kulunga namhlanje, 5
uMkhefa noSdokhwe basendleleni evela eMthatha. Bayeza.
Ndigqiba ukuthetha nabo ngoku emnxebeni.
NOYONGO: Hayi kuhle Mlungu.
NOMHASE: Kuhle Mlungu.
NYOKA: Ndifuna ningalibali ke nina nobabini, andifuni ukuba nenze 10
kwanto namhlanje. Ndifuna nigoduke kwangoko niyekuphumla.
Ukufika nje kukaMkhefa noSdokhwe, ningakhululeka.
NOYONGO: Kulungile Mlungu.
NYOKA: Sefikile phofu yena laa sathanakazi womntwana?
NOYONGO: Ewe sele ekhona Mlungu. Usandula ukungena khona ngoku. 15
Futhi ufike wenza isimanga angaqhelanga kusenza ke
namhlanje.
NYOKA: (Endweba ephakamisa amashiya) Wenze ntoni?
NOYONGO: Ufike waya ngqo ekhawuntaleni, wakhomba ibhotile yegrangqa
ebhalwe KWV 10 YEAR OLD, wathi makagalelelwe kuyo, 20
wayibetha entloko, kade kakabini.
NYOKA: (Esothuka) Hhe!
NOYONGO: Kunjalo Mlungu. Wandula ke wabiza inkonkxa yeCoca Cola,
wahlawula wayakuhlala phantsi.
NYOKA: (Esaxhome amehlo) Wenze lo nto? 25
NOYONGO: Kunjalo Mlungu.
NYOKA: (Ewarhole entloko amehlo ephunguza, engazinzanga konke
konke) Kulungile. Noba ithetha ntoni na lo nto ayinamsebenzi,
bayeza ooMkhefa nooSdokhwe basendleleni. Ugqibelisile
ukungena kule hotele laa sathanakazi womntwana. Kulungile, 30
ningakhululeka.
5.2.1 Ngubani igama lomlinganiswa ekuxoxwa ngaye kwesi sicatshulwa? (1)
5.2.2 Xela ukuba ingantoni le ngxoxo iqhubeka apha kwesi sicatshulwa. (2)
5.2.3 Ewe okanye Hayi. USdokhwe noMkhefa bakwazile ukuwenza
umsebenzi ebebewuthunywe nguThambolenyoka? Xhasa
impendulo yakho ngolwazi olusencwadini. (2)
5.2.4 Nika iimpawu zibe MBINI zencwadi eyidrama. (2)
5.2.5 Xela izenzo zikaZanoxolo zibe ZIBINI ezibonisa ukuba umkhathalele
uDina. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 22 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
5.2.6 Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli.
Umsebenzi (weendima/wezalathisi zaseqongeni) kwincwadi
eyidrama kukwahlula amanqanaba esakhiwo sebali. (1)
5.2.7 Siyakholeleka okanye asikholeleki isimo somlinganiswa
onguThambolenyoka kule noveli? Xhasa impendulo yakho. (2)
5.2.8 Xela impazamo ayenzileyo uDina kulo mdlalo, uze ucacise indlela
eye yabuchaphazela kakubi ngayo ubomi bakhe.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Impazamo eyenziwe nguDina. (1)
(b) Indlela eye yabuchaphazela ngayo kakubi ubomi bakhe. (2)
5.2.9 Ngqina ukuba umlinganiswa onguThambolenyoka umele udidi
lwabantu abangabaxabisanga abantu ababhinqileyo. (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO B: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 23 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kula mabali mafutshane alandelayo:
'Itutu laseTikitiki' nguLL Ngewu
'Umntu akalahlwa' nguLL Ngewu
Phendula YONKE imibuzo esetwe kumabali amafutshane owafundileyo.
UMBUZO 6
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kumabali amaBINI uze uphendule
imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo
sobude obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 6.1 noMBUZO 6.2.
6.1 'ITUTU LASETIKITIKIꞌ – LL NGEWU
Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA K
UMdesalini uye kwinqununu yesikolo ukuya kukhalazela esi senzo sityhulu
kangaka. Inqununu yothukile ukuva ukuba umntwana welungu lekomiti,
nalungu usihlalo wekomiti, uhlala phandle ngexesha lokufunda. Ibizelwe
e-ofisini le titshalakazi yebanga lesithathu yabuzwa ngesi senzo:
ꞌHayi, mhlekazi, uyageza umntwanꞌ omntu. Ndithi ndifundisa nje abe 5
egigitheka yena yintsini. Ndabona ke, mhlekazi ukuba endaweni yokuba
ndingabi nathuba laneleyo lokufundisa abantwana abangamashumi
amathandathu ngenxa yomntwana nje omnye ogezayo kungcono
ndimkhulule lo ugezayo ndishiyeke naba bazimisele ukufunda.ꞌ
ꞌKutheni ke, MaNgwanya, ungandixelelanga nje ukuba unengxaki enje 10
kwigumbi lakho lokufundisela? Uyayazi phofu ukuba uyise walo
mntwana uhlala phaya phandle ngusihlalo wekomiti yesi sikolo?ꞌ
ꞌLo mntwana egeza nje kanti ugeziswa kuba uyise engusihlalo
wekomiti? Koku kugeza kwakhe ngaba uthunywa nguyise lo?
Nakuba ndingenathuba lide nje kwinkonzo yobutitshala, ndiyaqala 15
ukudibana nomntwana ondenza qho ndicinga ukuza esikolweni ndizive
ndimadolꞌ anzima, ndingaqinisekanga ukuba le njubaqa iza kuphuma
phi na.ꞌ
Kwesi sithuba kungenelele uMdesalini edubulekile ngelithi, ꞌJola, sendivile
ukuba unguJola. UThobile umka ekhaya yonke imihla esiza esikolweni. 20
Njengonozala bendicinga ukuba xa ngaba umntwana wam akayenzi into
ekufuneka eyenzile, neyenziwa ngabanye abantwana, mna njengomzali
ndifanelꞌ ukuxelelwa.ꞌ
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 24 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
6.1.1 Xela ukuba wayeyokwenza ntoni uMdesalini e-ofisini yenqununu. (1)
6.1.2 (a) Lisixelela ntoni ngoThobile igama elikrwelelwe umgca
ngaphantsi kwisicatshulwa? (2)
(b) Xela ukuba liqulethe owuphi umfanekiso-ngqondweni. (1)
6.1.3 Ngqina ngolwazi olusencwadini ukuba bakho abantu ababekhe
bachaphazeleka bubusela bukaThobile. (2)
6.1.4 Xela izinto eziMBINI ezenziwa ngamapolisa aseNgqeleni malunga
namasela ayeziswe ngusibonda. (2)
6.1.5 Xela isiganeko esabangela ukuba uThobile athunyelwe
kwisibhedlele sabantu abagula ngengqondo nesiphumo
sokuthunyelwa kwakhe esibhedlele kubomi bakhe.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Isiganeko (1)
(b) Isiphumo saso kubomi bukaThobile (2)
6.1.6 Cacisa indima kaMdesalini kwimfundo kaThobile. (2)
6.1.7 Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli uze uyixhase.
UThobile ungumlinganiswa (osicaba/ongqukuva) kweli bali. Xhasa
impendulo yakho. (3)
6.1.8 Nika umxholwana ovelayo kwesi sicatshulwa. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 25 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
6.2 'UMNTU AKALAHLWA' – LL Ngewu
Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA L
Umke uTyhobeka nolo sapho engacelanga nendlela imcacele into yokuba le
iza kuba yimhemhe yakhe. Ezi ntombi zihleli iiveki zantathu eTsilithwa
kwabonakala ukuba uTyhobeka nosapho lwakhe bayasindwa nabo lolu sapho.
Ezi ntombi zithe zakubona ubunzima beli khaya zagqiba kwelokuba ziye
kudade kuThandile eMpheko zinzima zinjalo. Apho eMpheko zifike 5
zingalindelwanga. Unge angasothula isikhalo uThandile exakiwe ukuba uza
kuluthini usapho olungaka.
Zinwenwe ilali yonke iindaba zetitshalakazi ebekucaca ukuba igumbi
eqashiselwe lona eMpheko liyindawo yokubelekela abakhulelweyo. Abantu
abafundileyo bakhawuleza bampha igama lokuba ngu-Midwife. Ezinye 10
iititshalakazi bezimenza isigculelo zisithi wayefanele ukuba ufundele
ubongikazi angabunkatsheli. UThandile ebengonwabanga esikolweni, kanti
naxa ebuyile esikolweni ebengonwabi kuba ubesoloko engumntu onexhala
lokuba kwinto etyiwayo uza kuthatyathwa ntoni idityaniswe nantoni. Elona
xhala ibikukuba ukuvela kwazo ezo ntsana zimbini ziza kuxhomekeka kuye 15
kanti noonina bazo ngokunjalo.
Intombi kaMathidala itsale nzima kakhulu kangangokuba nakuba ibiphangela
nje, akukho nto ibidiza ukuba ngumntu owamkelayo. Eyakhe imali
ebeyicukuceza ayicukuceze kude kungasali kwanto. Inyanga ibiphela
kungekho nesepha le yokuhlamba ubuso. Mhla babeleka oodade wabo kwaba 20
nzima kakhulu kuThandile.
6.2.1 Ngubani igama lenye yeentombi zikaMathidala ezaziyokucelelwa
eyakhulelwa emva kokuba uThandile ekhulelwe? (1)
6.2.2 Xela injongo yokuba uTyhobeka aye kudibana noMathidala. (2)
6.2.3 Ewe okanye Hayi. UMathidala waye wazixolela iintombi zakhe xa
zaziye kucelelwa uxolo nguTyhobeka. (2)
6.2.4 Ingaba kwenzekile oku kuthethwa kule nkcaza ikrwelelwe umgca
ngaphantsi? Xhasa impendulo yakho ngolwazi lwebali. (2)
6.2.5 Xela izenzo zikaThandile zibe MBINI ezibonisa ukuba
wayebakhathalele oodadewabo. (2)
6.2.6 Ngqina ngolwazi lwebali ukuba kukho impixano yangaphandle
ephakathi kukaMathidala neentombi zakhe. (2)
6.2.7 Siyakholeleka okanye asikholeleki isimo somlinganiswa
onguMathidala kweli bali? Xhasa impendulo yakho. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 26 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
6.2.8 Xela impazamo ayenzileyo uMaMthi kweli bali, uze ucacise indlela
eye yabuchaphazela kakubi ngayo ubomi bakhe.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Impazamo eyenziwe nguMaMthi. (1)
(b) Indlela eye yabuchaphazela ngayo kakubi ubomi bakhe. (2)
6.2.9 Nika uphawu lube luNYE olubonisa ukuba eli libali elifutshane. (1)
AMANQAKU ECANDELO C: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 27 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
ICANDELO D: ISIHOBE
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kule mihobe ilandelayo:
'Nyakandini we-1994' nguLE Menze
'USEK Mqhayi' nguS Maputi
Phendula YONKE imibuzo ekwimibongo oyifundileyo.
UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – S Maputi nabanye
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule mihobe uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuyo yomiBINi imibongo oyifundileyo, oko kukuthi
UMBUZO 7.1 noMBUZO 7.2.
7.1 Funda lo mbongo ulandelayo uze uphendule imibuzo.
NYAKANDINI WE-1994 – LE Menze
1 Nyakandini unezimanga!
2 Nyakandini owahluba ingubo kumadlagusha!
3 Nyakandini unezothe nomdintsi kumadlagusha!
4 Nyakandini wenkululeko kumzi oNtsundu!
5 Lo nyaka wasizela nenkululeko,
6 Viva Mzantsi Afrika, Viva!
7 Wasizela nomongameli omnyama.
8 Viva Rholihlahla Mandela, Viva!
9 Le nto iyipolitiki madoda inzima,
10 Ayinzimanga nje imdaka.
11 Le nto iyipolitiki madoda ngumdlalo,
12 Asimdlalo nje imdaka.
13 Ndithi beka indlebe ndikutyele,
14 Ndikutyele ukutya kweendlebe.
15 Hayi! Umhla wama-27 kuApreli 1994.
16 Bathi xa beyibiza le nyanga nguTshazimpuzi.
17 Yiva! Mamela, umamelisise,
18 Xa uza kuphakelwa ngale nyanga,
19 Xa uza kuchutyelwa ngale mini,
20 Imini eyeza nochulumanco komdaka.
21 Abanye ngale mini baqumba bazizifu,
22 Abanye ngale mini balila iinyembezi zegazi.
23 Madoda! Akumnandi ukuhlutywa ingubo uyiqhelile!
24 Akumnandi ukuhluthwa inqatha emlonyeni!
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 28 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
7.1.1 Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli.
Igama ꞌnyakandiniꞌ elikumqolo woku-1 lisetyenziselwe
(ukuncoma/indelelo/ukugxeka). (1)
7.1.2 Nika into ibe NYE ekuthiwa unazo unyaka we-1994 kumadlagusha
kwistanza soku-1. (1)
7.1.3 Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo. Igama, ꞌinguboꞌ
elikumqolo wesi-2 lisetyenziswe ...
A njengesifaniso.
B njengesihlonipho.
C njengesimntwiso.
D njengomelo. (1)
7.1.4 Khankanya izinto eziMBINI ezize nonyaka we-1994 ngokwestanza
sesi-2. (2)
7.1.5 Nika ithoni edalwa sisikhahlelo, ꞌvivaꞌ kwistanza sesi-2. (1)
7.1.6 Cacisa okuthethwa yimbongi ngepolitiki kumhlathi wesi-3. (2)
7.1.7 Nika isithethantonye segama elibhalwe ngqindilili kulo mqolo
ulandelayo.
Ndithi beka indlebe ndikutyele. (1)
7.1.8 Xela isixhobo sesandi esikrwelelwe umgca ngaphantsi kulo mqolo
ungezantsi, uze uxele nomsebenzi waso.
Ndikutyele ukutya kweendlebe. (2)
7.1.9 Nika injongo yokusetyenziswa kwezithethantonye kulo mqolo
ulandelayo.
Yiva! mamela umamelisise. (2)
7.1.10 Ngcinga ni ebethelelwa luphindaphindo olukule miqolo ingezantsi.
Abanye ngale mini baqumba bazizifu
Abanye ngale mini balila iinyembezi zegazi. (2)
7.1.11 Lulophi udidi lo mbongo olu? Xhasa impendulo yakho. (3)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 29 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
7.2 Funda lo mbongo ulandelayo uze uphendule imibuzo.
USEK MQHAYI – S Maputi
1 Ewe! Mfo waseNtabozuko!
2 Kwabingwa ngawe usesesizalweni,
3 Waphawulwa njengenkonyana yohlanga,
4 Ebucaka bukukuphipha isizwe,
5 Isihloniphe ngosiba nentetho.
6 Okunene akuphoxisanga;
7 Usesebeleni kunyoko,
8 Wabonakalisa ubunkokeli.
9 Watyekeza amagama,
10 Uphothulelwa isigama.
11 Imigudu yakho yolwimi siyiqondile,
12 Mfo waseNtabozuko isiXhosa usikhonzile,
13 Ngemfundiso yakho esizweni sivile,
14 Esikolweni nasenkonzweni sifundile,
15 Enkosi ngokushicilela iintetho zamaciko,
16 Awexesha lakho nawamhla-mnene,
17 Ungakhethe bani uqalela komkhulu.
18 Akusibandezelanga ngokuphiwa kwakho,
19 Watyibela wabonga wabhala ngako,
20 Ngeziqebheyi zesizwe noluntu lwakho,
21 Mna ndithetha nangetyala lamawele,
22 Ngemikhosi yemidaka neemfazwe,
23 Kolo gqodozo ndiqukanisa nebhayibhile,
24 Kunamhlanje nje noMhobe weSizwe.
25 UMqhayi waseNtabozuko washoba,
26 Ngokuphela kwehlabathi nobuntu ebantwini,
27 Wasilumkisa ngentshabalalo namagwangqa,
28 Watsho nokuthi inkolo iza kubudleza ubukhosi,
29 Phofu iphutha ikukuswela ukwazi esizweni,
30 Nomthetho nenkcubeko yaseNtshonalanga.
7.2.1 Xela ulwazi esiluxelelwa ngoMqhayi kumqolo woku-1. (1)
7.2.2 Cacisa okuthethwa ngulo mqolo ungezantsi ngokubhekiselele
kuMqhayi
Isihloniphe ngosiba nentetho. (2)
7.2.3 (a) Nika isafobe esifumaneka kwistanza sesi-2 sisonke. (1)
(b) Xela ukuba siveza ntoni ngoMqhayi. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 30 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
7.2.4 Xela isixhobo sesandi esikrwelelwe umgca kwistanza sesi-3 unike
nomsebenzi waso. (2)
7.2.5 Ngeengongoma eziMBINI, nika umongo wesitanza sesi-3. (2)
7.2.6 Xela iincwadi eziMBINI ezibhalwe ngulo kaMqhayi ezikhankanywe
kwistanza sesi-4. (2)
7.2.7 Xela injongo yokuba imbongi isebenzise isilanduli
ꞌakusibandezangaꞌ kulo mqolo ulandelayo.
Akusibandezanga ngokuphiwa kwakho. (2)
7.2.8 Ngqina ngolwazi olukwistanza sesi-5 ukuba uMqhayi
ebekwayimbongi yomthonyama. (1)
7.2.9 Xela ukuba unjani umoya otyalwa yimbongi kulo mbongi. Xhasa
impendulo yakho. (2)
AMANQAKU ECANDELO D: 35
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.

Question paper
XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025_watermark.pdf

Question paper
XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025_watermark.pdf
Question paper
IsiXhosa FAL P1 May-June 2025.pdf

Question paper
IsiXhosa FAL P3 May-June 2025.pdf

Question paper
XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2024_watermark.pdf
Question paper
ISIXHOSA FAL P3 GR12 QP SEPT2024_watermark.pdf
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

Question paper
IsiXhosa FAL P1 Nov 2024.pdf

Question paper
IsiXhosa FAL P2 Nov 2024 MG.doc.pdf
Question paper
IsiXhosa FAL P2 May-June 2023_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiXhosa FAL P2 Nov 2023 MG_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiXhosa FAL P2 May-June 2022_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiXhosa FAL P2 Nov 2021_hlayiso.com_.pdf
More from Grade 12 Isixhosa Fal
Explore more published documents in this catalogue.

Memorandum
ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025_watermark.pdf

Memorandum
ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025_watermark.pdf

Memorandum
IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG.pdf
Memorandum
IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG.pdf

Memorandum
XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024.pdf
Memorandum