You're offline
Skip to content
Question paper

IsiXhosa FAL P2 May-June 2023_hlayiso.com_.pdf

Subject: Isixhosa FalGrade 12202328 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL) IPHEPHA LESIBINI (P2) 2023 AMANQAKU: 70 IXESHA: 2½ Iiyure Olu viwo lunamaphepha angama-28. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 2 DBE/2023 SC/NSC IMIYALELO NENGCACISO Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uqalise ukuphendula imibuzo. 1. MUSA ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwiphepha lesiqulatho elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi ozifundileyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo uze ukhethe leyo ufuna ukuyiphendula. 2. Eli phepha linamaCANDELO amaNE: ICANDELO A: Inoveli (35) ICANDELO B: Idrama (35) ICANDELO C: Amabali amafutshane (35) ICANDELO D: Isihobe (35) 3. Phendula imibuzo emiBINI kumacandelo amaBINI, ngolu hlobo: ICANDELO A: INOVELI Phendula umbuzo kwinoveli oyifundileyo. ICANDELO B: IDRAMA Phendula umbuzo kwidrama oyifundileyo. ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane omaBINI. ICANDELO D: IMIBONGO Phendula imibuzo esetwe kwimibongo yomiBINI. Sebenzisa itshekhlisti ukuzincedisa. 4. Landela imiyalelo esekuqaleni KWECANDELO NGALINYE ngononophelo. 5. Nombola iimpendulo zakho kanye ngokwendlela ekunonjolwe ngayo kwiphepha lemibuzo. 6. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA. 7. Sebenzisa imizuzu engama-75 KWICANDELO NGALINYE. 8. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 3 DBE/2023 SC/NSC IPHEPHA LESIQULATHO Eli phepha liza kukunceda ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula ngaphandle kokufunda lonke iphepha. ICANDELO A: INOVELI Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwinoveli oyifundileyo. INANI LOMBUZO AMANQAKU IPHEPHA 1. Kusa Kusihlwa 35 5 2. Umqol' uphandle 35 8 3. UMonwabisi 35 11 ICANDELO B: IDRAMA Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo. 4. Ndiyekeni 35 14 5. Inzala YamaRhamba 35 18 ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kumabali amafutshane. 6.1 'Ndakuyicela ivuthiwe' 18 21 6.2 'Izibhovubhovu zaseBhayi' 17 22 ICANDELO D: ISIHOBE Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kwimibongo. 7.1 'IDyunivesithi iFort Hare' 18 24 7.2 'UNjingalwazi PT Mtuze' 17 26 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 4 DBE/2023 SC/NSC ITSHEKHLISTI QAPHELA: Phendula imibuzo emibini kumacandelo amaBINI. Phawula (√) amacandelo owakhethileyo. ICANDELO IINOMBOLO INANI PHAWULA ZEMIBUZO LEMIBUZO (√) EPHENDU- LWAYO A: Inoveli (Kusa Kusihlwa) 1–3 1 (Umqol' uphandle) (UMonwabisi) B: Idrama (Ndiyekeni) 4-5 1 (Inzala YamaRhamba) C: Amabali amafutshane ('Ndakuyicela ivuthiwe') 6.1 + 6.2 1 ('Izibhovubhovu zaseBhayi') D: Isihobe ('IDyunivesithi iFort Hare') 7.1 + 7.2 1 ('UNjingalwazi PT Mtuze') QAPHELA: Qinisekisa ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 5 DBE/2023 SC/NSC ICANDELO A: INOVELI Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi noveli zilandelayo:  Kusa Kusihlwa nguKS Bongela  Umqol' uphandle nguMAP Ngani  UMonwabisi nguZA Japhta Phendula YONKE imibuzo ekwinoveli oyifundileyo. UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude obulindelekileyo bempendulo. QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi UMBUZO 1.1 noMBUZO 1.2. 1.1 ISICATSHULWA A '... Njengokuba uLungile efile nje kunyanzelekile ukuba izinto zibuyiselwe kokwazo. Kakade naye wayengene ngondlelamnyama. Ndanditshilo ndathi imini iya kuze ibe nye,' waqokela uNozililo. 'Hayi kanti wawutshilo Nozi, wangathi uyavumisa,' wasekela uMamtolo. 'Ndanditshilo nangoku. Kaloku thina asilalanga njengokuba nina nithurha ubuthongo nje. KuseThekwini 5 apha. Iza kuvuthuluka iphele nya le venkile, singayifumani sobabini ukuba kuphelele kule nto.' 'Kodwa ke ndingakuqhawuli Nozi, nicinga ukuba izinto ziza kuhamba lula usekho nje umlibo kaLungile?' wabuza uMamiya. 'Kaloku ndisithi kuni masihlabele mgama nje yiloo nto kanye. Ndinibizele ukuba size kubonela icebo laa mgqutsubana womntwana kuthiwa 10 nguMpumelelo. Selevakele amarhe okuba eliya lifa liza kushiywa kuye. Ukuba kwelo lifa bamthembise ngalo badibanisa nalaa venkile ngathi naye usaza kulandela abazali bakhe,' waqokela uNozililo. 'Ke, Nozi, uthi makuthiweni?' wabuza uMamiya. 'Kaloku thina mfazi singuwe, silapho ukhoyo. Nokuba uthi makuse engekho sinawo amacebo.' 15 'Inene asinto ithandatyuzwayo leyo Gcwanini,' wangqina uMamtolo. 'Noko ndithi ngesi sizathu nje sokuba kusandul' ukufa abazali bakhe, masingakhawulezi simbonele amacebo okumdlulisa ngaphaya kwamafu kwangoku. Mna bendinengcamango yokuba aphambane, abe yinto nje efana nesithunzela, athi kuloo mpambano yakhe abhangazeke angazi 20 nalapho aya kufela khona,' watsho uNozililo. 1.1.1 Xela elinye igama awayebizwa ngalo uNozililo zizihlobo zakhe. (1) 1.1.2 Cacisa indlela awasweleka ngayo uLungile. (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 6 DBE/2023 SC/NSC 1.1.3 Ngqina ngokwesicatshulwa ukuba uNozililo wayemjongele phantsi uMpumelelo. (2) 1.1.4 Iveza ntoni ngoMamiya noMamtolo inkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa? (2) 1.1.5 Nika intsingiselo yebinzana elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwinkcaza engezantsi ngokubhekiselele koku kuthethwa ngoMpumelelo. 'Nokuba uthi makuse engekho sinawo amacebo.' (2) 1.1.6 Xela izifundo zibe ziBINI awayebalasele kuzo uMpumelelo esinaleni. (2) 1.1.7 Bonisa ngeengongoma eziNTATHU iinzame zikaNozililo zokutshabalalisa umzi wakwaNtsibande. (3) 1.1.8 Nika isizathu esenza ukuba uNomakhwezi akroboze ngamatye iifestile zemoto eyayihamba uLungile. (2) 1.1.9 Sesiphi isifundo esinokufundwa kwindlela abazali bakaMpumelelo abamkhulise ngayo kwezoshishino? (2) KUNYE 1.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo. ISICATSHULWA B Emva kokuba kwenziwe amatheko kaMpumelelo ndawo-nye nokunikwa intsikelelo kwivenkile yakhe, izinto zibonise inguqulelo. Ivenkile yathanda ukuba nabantu abaninzi ngokumangalisayo, izale lide litshone ilanga. Le nto yenza ukuba uThamsanqa aqeshe abanye abantu bokuncedisa. Yayiqwela ukuzala ngempela-veki nangeeKrisimesi. Nalaa nto kwakuxanjuliswana ngayo 5 yaduka esithubeni kuba amagqwetha kaNozililo aminxwa kukulahleka kobungqina neencwadi zemvumelwano phakathi kukaSondlo noMosia. Kwaba nzima ngakumbi akungafumaneki uMosia. Zaba ezo mali zikaNozililo nomyeni wakhe ziyatshona. Sigqibelene nabo bevalelwe ngesityholo sokuncedisa nokuyila iyelenqe 10 lokutshisa ivenkile kaMpumelelo. Athi akuba elugqibile amapolisa uphando, alifaka ityala. UNozililo wafuna igqwetha lokuba libathethelele. Ngenxa yokufa komntu owabulawa ngamapolisa, ityala lanyanzeleka ukuba liye ejajini. Bakhanyela mpela ukuba babenento yokwenza nokuqulunqwa kweyelenqe lokutshisa. Ngenxa yokuba aba tsotsi babeqeshwe nguNozililo 15 babeyimigulukudu eyaziwayo, kwaba nzima ukuba ingakholeleka inkcazo yabo. Negqwetha likaNozililo lavuthuza libonisa ukuba abantu abanesidima nabahlonelekileyo abanjengaba abanakuze bayenze into ephantsi olo hlobo Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 7 DBE/2023 SC/NSC nabantu abaziwa ngobugulukudu. OoNozililo bayikhanyela into yokuba abevani nabantu bakwaNtsibande. Beza namangqina okubonisa ukuba 20 babezitshomi noNomakhwezi esaphila. Baba ngalo ndlela bayaliphumelela ityala. Imigulukudu yashiyeka entolongweni idontsa iminyaka. Nakwesiya siganeko sokuhlatywa komntu emdanisweni kaMpumelelo, lakhe lafuna ukumeyama ityala kodwa nalapho walibhebhetha. 1.2.1 Xela igama lomntu owayesenza amalungiselelo amatheko kaMpumelelo. (1) 1.2.2 Sizathu sini esenza ukuba uMosia angabi nakufumaneka efunwa ngamagqwetha? (2) 1.2.3 Kwezi ziganeko zilandelayo chonga ezibini ezikwinqanaba lokuyondelelana/lokujiya kwebali: A OoNtongana baya kwizibonda zaseMlazi beyokuthi uLungile akafanelanga kuyithengiselwa ivenkile. B UNtongana uya kufuna iincwadi zevenkile kuThamsanqa. C UNozililo noNtongana batshela endlwini yabo babhubha. D UMpumelelo wenzelwa itheko lokumamkela eLusikisiki. (2) 1.2.4 Nika isizathu sokuba uMpumelelo aye kufunda kwiyunivesithi yaseEdinburgh. (1) 1.2.5 Nika igama lenkosikazi kaMpumelelo. (1) 1.2.6 Xela izinto zibe MBINI ngokwasencwadini ezathethwa nguLungile mhla wayeyala uMpumelelo. (2) 1.2.7 Ngqina ngokwasebalini ezi mpawu zilandelayo zikaMpumelelo. (a) Uthobekile (1) (b) Akalogwala (1) 1.2.8 Xela izinto zibe MBINI ezayalelwa uThamsanqa ngamagqwetha kaLungile emva komngcwabo. (2) 1.2.9 Bubenagalelo lini ubukho bomlinganiswa onguYolisa kule noveli? (2) 1.2.10 Cacisa indlela oveliswe ngayo kule noveli umxholwana ongokubaluleka kokutshintsha iimpilo zabanye abantu. Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo: (a) Imisebenzi kaMpumelelo eLusikisiki. (1) (b) Indlela imisebenzi yakhe eyitshintshe ngayo impilo yabantu bakhona. (1) [35] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 8 DBE/2023 SC/NSC UMBUZO 2: UMQOL' UPHANDLE – MAP Ngani Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude obulindelekileyo bempendulo. QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi UMBUZO 2.1 noMBUZO 2.2. 2.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo. ISICATSHULWA C 'Bendingavuyayo Sajini ukuba ndinganakho ukumbona kwangoku,' utsho ngelicengayo okaHlobo, ebona ukuhamba kwexesha. 'Kusekuthandeni kwakho,' uphendule etyhilekile uSajini selekhokela ukusinga kumnyango we-ofisi yakhe. 'Kodwa ke ukub'ufuna ukuvuna into kuye, uzumvele ngobuchule. Ephakuphaku nje, ukwayimpempe ethetha ingayeki. Ndiyabona 5 wena, ubuphunguleka. Ungamelana nento enjalo?' 'Usazi nje nawe ndiqhele ukumelana nabantu abazimo zingaphezulu koko. Andoyiki ngokoyikiswa, Sajini.' Ithe yakuziswa loo ntokazi, wayibona naye okaHlobo ukuba ingqathuva ngenkangeleko - mhlawumbi ikwisithuba samashumi amane ubudala. 10 Wayijonga nje okaHlobo waqonda ukuba ngu'Nongqwaza' wokwenene, into engathi yakuphathwa ivele nakweyiphi na inkalo - leyo ifike kuqala engqondweni. Ubuso bayo babumpatshampatsha oku komntu oxhwalekileyo amehlo ebomvu. Ityali egqolileyo eyayiyithe wambu emagxeni yayikhangeleka inzima, imfutha nokumfutha. Ngokuphandle yayimxakile. 15 Yayinxibe umrhulukutyu welokhwe ehle amacala, ingqobo yento egqolileyo bubudala. Izandla zayo zazirhabaxa, zimxakile umninizo. Yayinento yokudlalisa ngeenzipho oku komntu odlala ikatala - umkhwa ekucaca ukuba yaziqhelisa wona okanye yakhula nawo. Uphakamile okaHlobo yakungena, wayikhawulela ukuya kuyibamba 20 ngesandla. Imbambe ngezandla zozibini, yavova amadolo ukumnika imbeko, amehlo wona ethe ntaa ngathi iza kutsiba. Ithe yakwaziswa kuHlobo, yasuka yanofefe, yathi ngelizwi elinesingqala: 'Ndiyavuya ukukwazi, mnumzana … Owu, ndibhuda ndithini? Uxolo torho … Uxolo ngokuthi, mnumzana kuwe ...' 2.1.1 Xela elinye igama awayebizwa ngalo uHlobo. (1) 2.1.2 Chaza indlela uNkoskz. Hobe awayesithi uhlobene ngayo noEddie. (2) 2.1.3 Ngqina ngokwesicatshulwa ukuba uNkoskz. Hobe ukhangeleka engumntu ohluphekileyo. (2) 2.1.4 Iveza ntoni ngoHlobo inkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa? (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 9 DBE/2023 SC/NSC 2.1.5 Nika intsingiselo yegama elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwinkcaza engezantsi ngokubhekiselele kuNkosikazi Hobe. ... ukuba ingqathuva ngenkangeleko ... (2) 2.1.6 Xela izinto zibe MBINI awazifumana e-All Safe Bank uHlobo. (2) 2.1.7 Bonisa ngeengongoma eziNTATHU izinto uKhulile Dungana awayemncoma ngazo uEddie Maga. (3) 2.1.8 Nika isizathu esenza ukuba uHlobo abuthandabuze ubungqina asele enabo ngoLinda. (2) 2.1.9 Sesiphi isifundo esinokufundwa kwisenzo sikaEddie sokushicilela ingxabano yakhe namalungu aseMoonglow? (2) KUNYE 2.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo. ISICATSHULWA D Amagunya okuwuqhuba Io mbutho sawanikwa ngokwaziwa ukuba singaba nezo njongo ziphile kangako. Mna ke andikaguquki kwezo njongo. 'Mbungu mni na wona lo wentsangu sifuna ukuwufaka ebantwini? Indawo yolonwabo nempilo singathini ukuyijika siyenze umsitho wakwaLambathayo? Intsangu inemali, nam ndiyavuma, kodwa ke ziyintoni iziphumo zayo kothe 5 wayitshaya?' 'Thina bantu baNtsundu silinikiwe namhlanje ilungelo lokufumana nokuthenga utywala njengezinye iintlanga emva kweminyaka sisikelwe imida. Eli lungelo esalinikwa kuba seyiluluvo olubanzi ukuba ukuvalelwa kwabantu kwesi siselo nangamaxesha abo okuphumla, kubenza basifune ngamandla nangondlela- 10 mnyama, basisele nangayiphi na indlela, sibe nobungozi obugqithileyo njalo. Ngoku nina nifuna kuphunze iinjongo ezintle zokuvulelwa kotywala. Nakuba nilifumene ilungelo lokubuthengisa ngoku nihamba ninunusa ngabo kubantu bentsangu. Ngeli lungelo lotywala nizuze indlela elula yokufumana umbulali oyintsangu. 15 Yintoni yona intsangu - umhluthi wengqondo nomonakalisi wempilo? Nifuna kwande ubugewu ngoku kanye bekupheliswa ubugewu ngokuvulelwa kotywala? Niyolelwe yintoni ekuboneni abantu bakuni bezalise ezintolongweni? Andinigwebi, ndiyanicela ukuba nizijike iingqondo zenu, nicinge ngekamva labantwana benu.' 20 'Besifuna u-ewe no-hayi qha kuwe, Eddie. Le ntshumayelo ubuyenza ayingeni ndawo emcimbini. Sithetha sisedwa ngoku apha - inguwe wedwa ocinga ngale ndlela yakho. Incoko yethu yanamhlanje mayiphelele apha.' 2.2.1 Xela ukuba ngubani lo wanika amalungu eseMoonglow amagunya okuthengisa utywala. (1) 2.2.2 Sizathu sini esenza ukuba kusekwe umbutho iMoonglow Night Club? (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 10 DBE/2023 SC/NSC 2.2.3 Kwezi ziganeko zilandelayo chonga ezibini ezikwinqanaba lokuyondelelana/lokujiya kwebali: A UHlobo utyelele kwaEddie eyokuphanda. B UHlobo undwendwele kwaLinda Monti eyokuphanda ngokufa kukaEddie noLulama. C Amalungu aseMoonglow Night Club abanjelwa ukubulala uEddie noLulama. D UThembisa Ntlokonkulu uya emapoliseni ezenza umakazi kaEddie. (2) 2.2.4 Nika isizathu sokuba abantu abaNtsundu bagcwale ezintolongweni ngokutsho kukaEddie. (1) 2.2.5 Nika igama lenenekazi awayesithi uHlobo yikumkanikazi yaseMonti. (1) 2.2.6 Xela izinto zibe MBINI ngokwasencwadini, ezazibangela ukuba abantu bakholelwe ukuba uEddie ngudlalani. (2) 2.2.7 Ngqina ngokwasebalini ezi mpawu zilandelayo zikaDuma Hlelo. (a) Uthembekile (1) (b) Unomqolo (1) 2.2.8 Xela izinto zibe MBINI ezimalunga noEddie awathi ngenxa yazo uLinda wazibona ubuyatha. (2) 2.2.9 Bubenagalelo lini ubukho bomlinganiswa onguHlobo ebalini? (2) 2.2.10 Cacisa indlela oveliswe ngayo kule noveli umxholwana wokuba akukho nto ifihlakala kuphele. Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo: (a) Isenzo samalungu aseMoonglow sokulahla umkhondo kwityala lokufa kukaEddie noLulama. (1) (b) Indlela avele ngayo ukuba ngawo ababulali. (1) [35] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 11 DBE/2023 SC/NSC UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude obulindelekileyo bempendulo. QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi UMBUZO 3.1 noMBUZO 3.2. 3.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo. ISICATSHULWA E Kungoko ke wathi noxa aphatheke kakubana uMonwabisi angaziva ehleli kabuhlungu apho, kuba wayeye aziphindezele ngokumhleba ngaloo magama abizwa ngawo apho uMfingokazi lo. Kwaye nendlela ababevana ngayo noRhadebe lo yayimenza akhawuleze akhohlwe ngeenkcuku zikaMamTolo. Wayeyiqononondisa uTolokazi lo into yokuba uMonwabisi abahloniphe abo 5 bakhe abantwana xa ebabiza, kodwa babe benkqangazana bona xa bebizana. Athi ke xa ezithethelela ayibhadlanga into yokude bahloniphane abantwana xa bezalwa kunye kwaye besizana. Enye yezinto ezazimhlupha umphefumlo uMamTolo kukusuka abaquke bonke uRhadebe xa sukuba ebenzela into abantwana abo. Kuye loo nto yayibenza abantwana abo 10 bangazazi nokuba bangoobani na, esitsho ke egudle uMonwabisi kuba esithi akazazi nokuba uze njani apho. Yena wayebathatha aye nabo abakhe edolophini xa eya kubafunela into ukuze ahambe yedwa abuye emphathele loo nto asukube eyidinga uMonwabisi. Le ndima yokukhulisa abantwana yayiyeyona bahlukana futhi kakhulu nomyeni wakhe uMamTolo, kwaye 15 kucaca ukuba loo mahluko awuyi kuba lula ukuba uphele. Inkosikazi yakhe yayibathanda ingazenzisi abayo abantwana, ngendlela apha kwakude kube nzima kuyo ukubohlwaya sele bonile. Loo mahluko phofu awuzange udale msantsa kubo kuba kwezinye izinto, ingakumbi kushishino, babengumtya nethunga. 20 3.1.1 Xela elinye igama ababembiza ngalo abasebenzi uMamTolo. (1) 3.1.2 Cacisa ukuba kwathini ukuze uMonwabisi akhuliswe nguThandabantu noMamTolo. (2) 3.1.3 Ngqina ngokwesicatshulwa ukuba uMamTolo wayefuna kucace ukuba uMonwabisi akakho kwizinga elinye nabantwana bakhe. (2) 3.1.4 Iveza ntoni ngoRhadebe inkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa? (2) 3.1.5 Nika intsingiselo yegama elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwinkcaza engezantsi ngokubhekiselele koku kuthethwa kwisicatshulwa ngoMamTolo. ... esitsho ke egudle uMonwabisi ... (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 12 DBE/2023 SC/NSC 3.1.6 Xela iikholeji zibe MBINI ezazifunda kuzo iintombi zikaMamTolo. (2) 3.1.7 Bonisa ngeengongoma eziNTATHU ukuba uMamTolo wayesoyiswa kukubaqeqesha abantwana bakhe. (3) 3.1.8 Nika isiganeko ekuthe ngenxa yaso satshintsha isimo sikaThandabantu sokuthanda abantu. (2) 3.1.9 Sesiphi isifundo esinokufundwa kwindlela awawaqala ngayo amashishini akhe uThandabantu? (2) KUNYE 3.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo. ISICATSHULWA F 'Hayi tata konele noko ke ngoku musa ukuzixhela umphefumlo.' 'Nakanye nkosikazi, andizixheli, koko luvuyo lokuba kanti ndingomlahlileyo njalo mna, Yena usandikhathalele esazihlupha ngam. Kuthe kanti kulo mntwana mna ndandimgcina nje ndingajonge nto kuye, nguye lo amsebenzisayo ukundibonisa ukuba usandithanda. Nceda ke nkosikazi undibizele umfundisi 5 ndiphinde ndizinikele kuYe ndisenalo ithuba.' Waguquka waphinda wajonga ngaseludongeni uRhadebe akaphinde abe nalizwi, kwavakala nje isingqala ukuba indoda iyalila. Wema nematha uMamTolo athi sele esemnyango aphinde abuye eze kuma ngakumandlalo lowo. UThandabantu wamhesha nje ngengalo engamjonganga, wade ke naye waphuma ingqondo isadidekile. 10 Wayeza kuthini kaloku ukungadideki? Kwakunini bagqibelayo ukuya ecaweni? Wayeza kufika athini kuloo mfundisi njengokuba babengamazi negama nje? Yena umfundisi lowo wayengazi kusuka amwe ngempoxo kuba engazange ababone nangemini enye ecaweni? Wafane wanoloyiko nje uMamTolo, kuba wamkelwa ngobona bubele 15 nguMthanjiswa lowo. Akazange amlinde ukuba agqibe ibali aze ngalo uMamTolo, wathi thwasu wathatha iincwadi zakhe uMfundisi wacela indlela kusapho esitsho ukuba uya kuligqibezela endleleni ibali elo uMamTolo. Lo Mfundisi yayilitshantliziyo elishiya ubufana kodwa engekaqini, inguye owongamele loo nkonzo yalapho eMthatha. Iindaba ngabakwaSihlunu apho 20 ecaweni kwakukudala waziva noxa yena wafika sele bengasayihambi icawe leyo, … 3.2.1 Xela ukuba ngubani lo athi uThandabantu kwisicatshulwa usakhathalelwe nguye. (1) 3.2.2 Sizathu sini esenza ukuba uThandabantu ahlaselwe sisifo sentliziyo? (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 13 DBE/2023 SC/NSC 3.2.3 Kwezi ziganeko zilandelayo chonga ezibini ezikwinqanaba lokuyondelelana/lokujiya kwebali: A Kufika inkosikazi engakwazi kuthetha kwaThandabantu. B UGcinumzi ubhubha kwingozi yebhasi. C UThandabantu wenzelwa itheko lokumamkela. D UMonwabisi ushiywa yedwa eNtshiqo. (2) 3.2.4 Nika isizathu sokuba uThandabantu ayeke ukuya ecaweni. (1) 3.2.5 Nika isiduko sikamama kaMonwabisi. (1) 3.2.6 Xela izinto zibe MBINI ngokwasencwadini, ezazibangela ukuba abantu bakholelwe ukuba uthwele uThandabantu. (2) 3.2.7 Ngqina ngokwasebalini ezi mpawu zilandelayo zikaMonwabisi. (a) Ukrelekrele (1) (b) Unyanisekile (1) 3.2.8 Xela izinto zibe MBINI awathi uThandabantu wazibulela akufika emzini wakhe evela esibhedlele. (2) 3.2.9 Bubenagalelo lini ubukho bomlinganiswa onguMaRhadebe ebalini? (2) 3.2.10 Cacisa indlela oveliswe ngayo kule noveli umxholwana wokuba ubuntu buzala obunye. Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo: (a) Isenzo sikaThandabantu sobuntu kuMonwabisi. (1) (b) Isenzo sikaMonwabisi sobuntu kuThandabantu. (1) [35] AMANQAKU ECANDELO A: 35 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 14 DBE/2023 SC/NSC ICANDELO B: IDRAMA Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi drama zilandelayo:  Ndiyekeni nguDM Jongilanga  Inzala YamaRhamba nguM Mlokoti Phendula YONKE imibuzo ekwidrama oyifundileyo. UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude obulindelekileyo bempendulo. QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi UMBUZO 4.1 noMBUZO 4.2. 4.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo. ISICATSHULWA G NDILA: Funie girl! (ebulisa) FUNEKA: Hallow Diksie. Uyazi ukuba kule mihla usuke wanqaba wachasela okwethamsanqa. Inene ndibe uphindele esuthwini. NDILA: Kanene ufane uthethe wena. Uyandihleka kuba ndiphelelwe emsebenzini? Ngenye imini uya kuze uqonde ukuba ubomi 5 ngumxube wezothuso namayeyeye. FUNEKA: Hayi wethu, musa ukulixhoma epalini iswili lakho. Asinto esiya kulala sitye yona leyo. Into elungileyo kukufuna umqolomba ungene kuwo ngexesha lezothuso uphume ngethuba leziqabu. NDILA: Kungenzeka ukuba ndize kungena komnye. 10 FUNEKA: Ulumke hlez' uthi kanti lo sowubhudl' umoya. NDILA: Noko andicingi ukuba ndingashiywa nanguwe enyanyeni. Uncedo lufumaneka kwabasemzini kunabasekhaya. FUNEKA: Ukuba ufuna imali utsho ebhatyini mtshana. NDILA: Kuwe imali yinto yonke and like all gold diggers, you will fold up 15 your tent and desert a gold mine that has given you comfort … FUNEKA: Hayi wethu ndiyaqhula. NDILA: Uyaqal' ukuthetha. Uyayazi into yokuba ndiphelelwe emsebenzini kwaye ndicinga ukuba uyazazi nezizathu. FUNEKA: Lilonke? 20 NDILA: Uthando malube nemisebenzi, le mpahla ikule ndlu iyathetha. Ubumnandi balo mcimbi yinto yokuba into yokuthandana kwethu lihlebo lethu (watsho emwola) Look, Funie girl, umdlalo uwuqhelile sondeza uMawonga, izabatha zaziwa nguwe. FUNEKA: Ndakuyibambisa intaka leyo, ndiyithini? 25 NDILA: Yixhwithe iintsiba, kuba buyaphela ubuntaka bayo zakuvuthuluka iintsiba. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 15 DBE/2023 SC/NSC 4.1.1 Xela elinye igama awayebizwa ngalo uNdila. (1) 4.1.2 Chaza unxulumano phakathi kukaNdila noFuneka. (2) 4.1.3 Ngqina ngokwesicatshulwa ukuba uFuneka wayengazi kumnceda uNdila ukuba wayefuna imali. (2) 4.1.4 Iveza ntoni ngoFuneka intetho ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa? (2) 4.1.5 Nika intsingiselo yebinzana, 'uyaqal'ukuthetha' elisetyenziswe nguNdila. (2) 4.1.6 Xela abe maBINI amalungu ekomiti ayehlalele ityala likaNdila. (2) 4.1.7 Bonisa ngeengongoma eziNTATHU iinzame zikaNdila zokuzisindisa ekugxothweni yikomiti yesikolo. (3) 4.1.8 Nika isizathu sokuba amalungu ekomiti ambizele intlanganiso uMawonga. (2) 4.1.9 Sesiphi isifundo esinokufundwa kwisenzo sikaNdila sokusela esikolweni de aphelelwe ngumsebenzi? (2) KUNYE 4.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo. ISICATSHULWA H LONI: Bendingazi ukuba uthando kanti sihleli nje lukhokho lobutshijolo notshaba. FUNEKA: Ubuncwane bobomi zizothuso eziza nantyilelo zimbi. LONI: Ndiyabona ndiqonda kakuhle ukuba iinyosi azinabudlelwane neempukane. (Atsho ephakama.) 5 NDILA: Hayi mfo kaLoni sukugqiba ukuthetha unge uyayolela, makhe sihlinze le nkabi. (Atsho ebeka umngxu phezu kwetafile.) FUNEKA: Zanele, yiza nezitya sana ubeke phambi koDicksie. NDILA: Hambisa mtshana. (Athabathe, uZanele ahambise kuselwe.) NDILA: Ndicinga ukuba ngoku imizimba iswabulukile, kuba siphethe 10 ezesibini iibhekile. LONI: Hayi mfo kaNdila uyibethe yee shwaka nengcalangcala. NDILA: Ndiyavuya ukuba elo lizwi liphume kuwe mfo kaLoni. Wakha wathi mhlamnene utywala ziingcambu zomthombe. LONI: (Ebothuka) Ihasa alichukunyiswa, hleze ivumba lalo lonakalise 15 umbuso. FUNEKA: Awuzi konakala, wonakalayo, ibe andazi nanto osafuna yona apha kudala sisithi canda umoya uxele utolo lwabaThwa. NDILA: Bunjani utywala mfowethu? LONI: Bunjani kuba bekutheni phi? 20 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 16 DBE/2023 SC/NSC NDILA: Mandinibulele maqobokazana ngokundibambela le ntakazana ibindishiya. LONI: O! FUNEKA: E! NDILA: Funeka, sukuwona umhlola. 25 FUNEKA: Akukho nto ibitheni wethu, lide eli thuba kwaye akukho phela lingazinyula emasini. LONI: Yi madoda! Kusile. (Watsho emi ngeenyawo.) NDILA: Waxokozela umzi wabuya wee cwaka ukuwa komthi omkhulu. Ezimiyo azikhonkothwa zinja iimoto. Wawungabazi abantu. 30 Uyabazi ngoku. LONI: Indoda ayikhwazi ingekaphumi ehlathini mfo kaNdila. NDILA: Andisekho nasenyeleni, sendithe ngcu emantla alo. 4.2.1 Xela ukuba ngoobani aba athi uLoni ziinyosi kwesi sicatshulwa. (1) 4.2.2 Sizathu sini esenza ukuba uLoni afune ukuhamba kwakufika uNdila? (2) 4.2.3 Kwezi ziganeko zilandelayo chonga ezibini ezikwinqanaba lokuyondelelana/lokujiya kwebali: A Kubhaqwa amakhoba otywala ekhabhathini kaNdila esikolweni. B UMawonga uqala ukuthandana noZanele ethekweni likaFuneka. C UNdila ugwetywa intambo. D UMawonga ubizelwa intlanganiso nguRay noNomasoka bemthethisa ngokuphatha kakubi usapho lwakhe. (2) 4.2.4 Nika isizathu sokuba uZinzo abuze ukuba kukangaphi bexovula umcimbi kaNdila beyikomiti. (1) 4.2.5 Nika igama lenkosikazi kaMawonga. (1) 4.2.6 Xela izinto zibe MBINI ngokwasencwadini ezibonisa ukuba uLoni wayesele esithathile isigqibo sokuyeka umsebenzi njengenqununu yaseNobutho. (2) 4.2.7 Ngqina ngokwasebalini ezi mpawu zilandelayo zikaZanele. (a) Unovelwano (1) (b) Akanamqolo (1) 4.2.8 Xela izinto zibe MBINI ezenziwe nguLoni ezibangele ukuba uThandiwe angonwabi emzini wakhe. (2) 4.2.9 Bubenagalelo lini ubukho bomlinganiswa onguMadala ebalini? (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 17 DBE/2023 SC/NSC 4.2.10 Cacisa indlela oveliswe ngayo kule drama umxholwana wokuba umntu uthiyiselwa ngento abuthathaka kuyo. Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo: (a) Into abuthathaka kuyo uMawonga. (1) (b) Indlela obusetyenziswe ngayo ubuthathaka bakhe ukumthiyisela. (1) [35] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 18 DBE/2023 SC/NSC UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA– M Mlokoti Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude obulindelekileyo bempendulo. QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi UMBUZO 5.1 noMBUZO 5.2. 5.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo. ISICATSHULWA I NOYONGO: Hehehe! kaloku besenditshilo sana lwam ndathi kufuneka uzive usekhaya xa ulapha, ukuze nomsebenzi wakho uwuthande. Abatyeleli bethu kule hotele bakholiswa kukuncedwa ngabasebenzi abonwabileyo, nabawuthandayo umsebenzi wabo. 5 DINA: OK, ndiyakuva Sis' Yongs- (elondla-londla ehlola ebukele ubuhle begumbi). Bendisabuza sisi, ngumsebenzi mni lo ndiza kuwenza? NOYONGO: Hayi ungaxhalabi wena sisi, sihlala njengentsapho apha, senza yonke nje into ekholisa abatyeleli bethu kule hotele. 10 DINA: Oh! Njenga ntoni sisi? NOYONGO: Kaloku sana lwam kukho namanye amantombazana amahlanu asebenza apha. Anamagumbi awo nawo, alala kwalapha. Nincedisa apha ehotele kuyo yonke into, nihoye nabatyeleli, nibagcine bonwabile. Ewe sisi, umsebenzi wenu kukuweyitala 15 nokuncedisa nakwezinye izinto, hehehe! ... DINA: Owu, ndiyakuva sisi. NOYONGO: Ewe sana lwam. Uza konwaba apha. Akuthengi kwanto ngeyakho imali. Yonke nje into oyifunayo, iziselo nokutya, uza kuba nesabelo sakho apha kweli gumbi lakho. 20 DINA: (Encumile, exhome amehlo) Kowu! Enkosi Sis' Yongs. NOYONGO: Jonga sana lwam, thatha nazi izitshixo zakho. (Evula iingalo esondela kuye emwola emanga) Wamkelekile kweli khaya, njengomnye wamalungu entsapho yethu. DINA: (Emanga naye) Ndiyabulela Sis' Yongs. 25 NOYONGO: (Amphuze esidleleni.) Ndiyabulela nam sana lwam. Masahlukane sana lwam nhe. Mandikukhaphe, madikuhambise, sakubonana ngoLwesihlanu ke ngoku. 5.1.1 Xela elinye igama awayebizwa ngalo uThambolenyoka. (1) 5.1.2 Cacisa indlela uDina aweza ngayo kwaThambolenyoka. (2) 5.1.3 Ngqina ngokwesicatshulwa ukuba uDina uze apha engawazi lo msebenzi aze kuwenza. (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 19 DBE/2023 SC/NSC 5.1.4 Iveza ntoni ngoNoyongo inkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa? (2) 5.1.5 Nika intsingiselo yenkcaza engoDina ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwezi zalathisi zaseqongeni zingezantsi. (encumile, exhome amehlo) (2) 5.1.6 Xela izinto zibe MBINI ezazixhalabisa abazali bakaDina ngesimilo sakhe. (2) 5.1.7 Bonisa ngeengongoma eziNTATHU ukuba uNoyongo uncedisile ekuxhatshazweni kukaDina nguThambolenyoka. (3) 5.1.8 Nika isizathu sokuba uThambolenyoka abizele ooSdokhwe kwihotele yakhe. (2) 5.1.9 Sesiphi isifundo esinokufundwa kwindlela abazali bakaDina abamamkela ngayo akubuya kwaThambolenyoka? (2) KUNYE 5.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo. ISICATSHULWA J NOZIGOCI: Nam aye andigoca-goca ngemibuzo, kodwa ndancedwa yinto yokuba uNozici bendimshiye ehleli esela nabahlobokazi bakhe ababini uSofi noFransisi ukuphuma kwam noMhlatyana. Nabo bathi khange bahlale thuba lide emva koko, bamshiya. 5 NYOKA: Nihambe xesha liphi kanti nina apha izolo? NOZIGOCI: Ngentsimbi yesibhozo Mlungu. Bonke ooLwezihlanu mna noNozici siye siphume sigoduke ngentsimbi yesibhozo. NYOKA: Nina Noyongo nawe Nomhase nihambe nini? NOYONGO: Hayi thina Mlungu, kuba sinento yokuhamba noko sikhe 10 sihlale emva kwabo. Nayizolo senze loo nto, saza sahamba kunye noNomhase phaya malunga nentsimbi yeshumi. NYOKA: (Ejika ejonga kuNozigoci) – Ukuphuma kwenu ebesele ehambile laa mfazi bendithe zenimjonge izolo, okanye ebengekahambi? 15 NOZIGOCI: Asazi Mlungu nokuba ebesele ehambile na okanye ebengekahambi. Kodwa simbonile yena, unjengoko kanye ubumchaza. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 20 DBE/2023 SC/NSC NYOKA: (Ejika ejonga kuNoyongo noNomhase) Nina? NOYONGO: Hayi nam andikhumbuli Mlungu. (Ejika ejonga kuNomhase.) 20 NOMHASE: Hayi nam Mlungu ndimgqibele ngokuya ubumchaza, ndambona ke. Kodwa emva koko andikhumbuli ndimbona ukuphuma kwethu. NYOKA: Nantso ke into yenu! Noyiswa yeyona nto yakhe yalula ukuyenza. Ndithe kuni yalusani laa mfazi, ngoku nonke nithi 25 animazi nokuba nimshiye apha na. Naku ngoku uNozici ufile, uhlatywe yinto engaziwayo. Ndanditheni kuni? 5.2.1 Xela igama lomqeshi kaNozigoci. (1) 5.2.2 Sizathu sini esenza ukuba uNozigoci abuzwe imibuzo ngamapolisa? (2) 5.2.3 Kwezi ziganeko zilandelayo chonga ezibini ezikwinqanaba lokuyondelelana/lokujiya kwebali: A UDina ufumana iselula kuNoyongo. B UDina uyokumangalela uThambolenyoka emapoliseni. C UThambolenyoka uyagwetywa. D UGxalaba uya kuNoyongo ngelithi makabe lingqina lenkundla. (2) 5.2.4 Nika isizathu sokuba uKuku ayeke ukusebenza kwihotele kaThambolenyoka. (1) 5.2.5 Yayingubani umama kaDina? (1) 5.2.6 Xela izinto zibe MBINI ngokwasencwadini, ezazibangela ukuba uThambolenyoka athi selebanjiwe kube nzima ukuba agwetywe. (2) 5.2.7 Ngqina ngokwasebalini ezi mpawu zilandelayo zikaDina. (a) Ukrelekrele (1) (b) Unomqolo (1) 5.2.8 Xela izinto zibe MBINI awathi uDina wazicelela uxolo akufika kokwabo egxothwe kwaThambolenyoka. (2) 5.2.9 Bubenagalelo lini ubukho bomlinganiswa onguNoyongo ebalini? (2) 5.2.10 Cacisa indlela oveliswe ngayo kule drama umxholwana wokuba umntu ozenzo zibi akasoloko esinda. Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo: (a) Izenzo zikaThambolenyoka ezibi. (1) (b) Indlela aye wabambeka ngayo akasinda. (1) [35] AMANQAKU ECANDELO B: 35 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 21 DBE/2023 SC/NSC ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kula mabali mafutshane alandelayo:  'Ndakuyicela ivuthiwe' nguEZ Guqa  'Izibhovubhovu zaseBhayi' nguLL Ngewu Phendula YONKE imibuzo ekwibali elifutshane olifundileyo. UMBUZO 6 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kumabali amaBINI uze uphendule imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude obulindelekileyo bempendulo. QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi UMBUZO 6.1 noMBUZO 6.2. 'NDAKUYICELA IVUTHIWE' – EZ GUQA 6.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo. ISICATSHULWA K Umfazazana wenzelwe utsiki, abizwa namadoda akwaNdlambe ukuba aze kuzimasa itheko. Angxolile la madoda ukuba abanjiswe into esinqeni engayazi nokuba ibiqale kanjani na. Ukuba ibingekho inyama ingxolo ngeyithande ukuba qatha, koko amaqatha enyama enza ukuba amadoda akhe aqwalasele phambi kwayo asele umhluzi, axole. Into ekhe 5 yawaphazamisa kukufumanisa ukuba ezinye iinkomo zekhazi likaNokwanda zathengiswa ngeenjongo zokulobola umntwana waseThekwini. Enye indoda ikhe yabuza ukuba ikhazi elo lalichotshelwe ngubani, koko uQolwana waxela ukuba yonke loo nto wayenza nonina womfazi. Ahlafunile amadoda kubonakala ukuba akahlafuni nje inyama kuphela, koko ahlafunisisa nale nto 10 ayixelelwa ngunyana wamaNdlambe. Emva kwexesha, sekufuna ukulibaleka uMluleki, isankonde sakwaNdlambe, senjenje ukuthetha, 'Qolwana, mntwana wam, ndimdala ndingaka nje. Into enje ngale uyenzileyo asilosiko lalapha. Kumcimbi wekhazi akakho umntu osina ezombelela. Umtshato asiyo nto yakho nomfazi wakho. Kuyafuneka ukuba nabanye abantu babe nenxaxheba 15 abayidlalayo, kuba le nto yenu iya kuhamba ihambe ifune nabany' abantu. Ukuba ubulumkile mntwana wam ngowungahambanga ngale ndlela, kodwa ke umntu akabuboni ubudenge bakhe. Ndiyathemba ke ukuba akuyi kusifuna xa umqa sowomele ephinini. Kodwa le yakho into, ndakuyicela ivuthiwe.' 6.1.1 Xela ukuba ngawaphi la madoda azokuzimasa itheko. (1) 6.1.2 Cacisa ukuba kwakutheni ukuze kubekho umbuzo wokuba ikhazi likaQolwana lalichotshelwe ngubani. (2) 6.1.3 Ngqina ngokwesicatshulwa ukuba uQolwana zange azisebenzele zonke iinkomo awalobola ngazo. (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 22 DBE/2023 SC/NSC 6.1.4 Iveza ntoni ngoQolwana inkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi? … uQolwana waxela ukuba yonke loo nto wayenza nonina womfazi. (2) 6.1.5 Nika intsingiselo yegama elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwintetho engezantsi ngokubhekiselele koku kuthethwa kwisicatshulwa. Enye indoda ikhe yabuza ukuba 'ikhazi' elo lalichotshelwe ngubani. (2) 6.1.6 Xela izinto zibe MBINI ezazixhalabisa uMaVumisa ngoNozukile. (2) 6.1.7 Bonisa ngeengongoma eziNTATHU ukuba uQolwana wayengawahloniphanga amadoda akwaNdlambe. (3) 6.1.8 Nika isizathu sokuba uMaVumisa ambizele intlanganiso yamaNdlambe uNozukile. (2) 6.1.9 Sesiphi isifundo esinokufundwa kwisenzo sikaQolwana sokuzithathela umfazi? (2) KUNYE 'IZIBHOVUBHOVU ZASEBHAYI' – LL Ngewu 6.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo. ISICATSHULWA L Unina wesi sihelegu ubefika qho kweli gumbi lokulindela ukufa alile, phofu engaliliswa yinimba, koko elila ngenxa yobuninzi beenyembezi obubangwa kukunqaba kwabantu bokulilelwa, nakukumangaliseka kokuba kwakutheni abahlaseli bonyana wakhe bangambulali nje kuze kuthi qabu ebantwini unoQolomba efile nje. Unina ebengayithandabuzi nakancinane into yokuba 5 unyana lo wakhe uzidlise ngobakhe. Kwaye wayezame kwakudala ukuyikhwebula le nkewu kunyawo lwayo lwemfene, koko ingafuni nokuva naxa ayicebisayo ukuba ingcibi yamanzi ifa ngamanzi, eyezikhali zizikhali. Kwathi sekuncamekile, seziphelile iinyanga ezintlanu ingqondo ingabuyi, kwakha kwathi qwenge kulo mfo. Apho ingqondo ibuye khona into yokuqala 10 awayithethayo kukukhwaza athi, 'Yehova wemikhosi!' Uthe ngokubona abongikazi abamjikelezileyo bevathe ezimhlophe wacinga ukuba usezulwini. Emva kokubuyelwa yingqondo ugcinwe esibhedlele inyanga yanye, waza wakhululwa apho efe wonke umzimba wakhe, kushiyeke nje intloko. Kunamhla akukho nto akwaziyo ukuzenzela yona, yaye umnqweno wakhe 15 kukudibana nezinye izikrelemnqa ezisekwikhondo awayekulo, azilumkise ukuba ulunya lubiz' olunye. Isimanga sesokuba Iowo wayesakuyalela abanye ukuba bangashukumisi nolunye uzwane, ezakhe iinzwane ngamaqothololo angasokuze ashukunyiswe nto. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 23 DBE/2023 SC/NSC 6.2.1 Xela ukuba ngubani lo wenzakalisa esi sikrelemnqa kuthethwa ngaso kwesi sicatshulwa. (1) 6.2.2 Sizathu sini esenze ukuba esi sikrelemnqa sisiwe esibhedlele? (2) 6.2.3 Kwezi ziganeko zilandelayo chonga ezibini ezikwinqanaba lokuyondelelana/lokujiya kwebali: A Amadoda aseDikeni ashiya imizi yawo ebaleka izikrelenqa. B Isikrelemnqa sibethwa ngamadoda aseDikeni. C Isikrelemnqa sibuyelwa ziingqondo. D Isikrelemnqa sidluliselwa kwisibhedlele saseBhayi. (2) 6.2.4 Nika isizathu sokuba amadoda aseDikeni angazilweli xa engenelwa zizibhovubhovu. (1) 6.2.5 Nika igama elathiywa ezi zikrelemnqa. (1) 6.2.6 Xela izinto zibe MBINI ngokwasebalini, ezazibangela ukuba amadoda aseDikeni adume ngobugwala. (2) 6.2.7 Ngqina ngokwasebalini ezi mpawu zilandelayo zikaMaqhazolo. (a) Uligorha (1) (b) Unomqolo (1) 6.2.8 Xela izinto zibe MBINI ezazithathwa zizikrelemnqa xa zifika emizini. (2) 6.2.9 Bubenagalelo lini ubukho bomlinganiswa onguMaqhazolo ebalini? (2) 6.2.10 Cacisa indlela oveliswe ngayo kweli bali umxholwana wokuba umntu ozenzo zibi akasoloko esinda. Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo: (a) Izenzo zesikrelemnqa ezibi. (1) (b) Indlela esiye sabambeka ngayo asasinda. (1) AMANQAKU ECANDELO C: 35 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 24 DBE/2023 SC/NSC ICANDELO D: ISIHOBE Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kule mihobe ilandelayo:  'IDyunivesithi iFort Hare' nguS Maputi  'UNjingalwazi PT Mtuze' nguZ Mtumane Phendula YONKE imibuzo ekwimibongo oyifundileyo. UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – S Maputi nabanye Funda lo mhobe kunye nesicatshulwa sombongo esilandelayo esithatyathwe kulo mhobe uthi 'Mfazindini wase-Afrika' ze uphendule imibuzo. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude obulindelekileyo bempendulo. QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuyo yomiBINi imibongo oyifundileyo, oko kukuthi UMBUZO 7.1 noMBUZO 7.2. 7.1 Funda lo mbongo ulandelayo uze uphendule imibuzo. IDYUNIVESITHI IFORT HARE – S Maputi 1 Ntsika yeDike, mvaba yolwazi, 2 Ubombo lujong' ezantsi. 3 Awugungqiswa qhwithelo, njengesikhondo. 4 Kuloo mathafa uvelele iXesi, 5 Kuwe baty' udaka, baphefumla isiNgesi. 6 Ntsikandini yeDike. 7 Maxa onke ubhonxile; 8 Ulibo luyamfimfithekisa, luyafunxa; 9 Luphambukela kuwe lukhwaza 10 Umsindo ozayo nentsokolo. 11 Ntsikandini yeDike. 12 Imibele yakho iyahluhluza; 13 Umgqeku uyancela, uyalenca. 14 Isimbonono sesendlala nokungazi, 15 Umi, uyafundisa uthibaza impalalo. 16 Zidle ngobunkokeli kwimfundo; 17 Khalima impambano, ubhanxo nembudo; 18 Nwenwisa uluchwe lwakho ekhaya; 19 Uze uphe iintsatshana ukukhanya. 20 Wena uyintsika yeDike. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 25 DBE/2023 SC/NSC 21 Iinkokeli zeAfrika zirhabule kuwe; 22 Nabaphambuki imbala bafunda lutho; 23 Injongo ikukufohlela nokuzixhobisa; 24 Eneneni awaphoxisa wafundisa. 25 Ntsikandini yeDike. -------------------- 26 Wena akunantanga; 27 Amagwangqa ayangcangcazela wakukhankanywa; 28 Ayakwazi, ngokuzibalula, hayi ngakumenywa; 29 Akh' azama ukunyemba, akha phantsi. 30 Abahlonitshwa baphuma apho kaloku, 31 Oomakhwekhwetha nooNantsi, 32 Nditsho noDalibhunga igaqa. 33 Izititsi uyatyhila, ususa nomdintsi. 34 Fort Hare, kuthethiwe kugqityiwe, 35 Nemisebenzi yakho ingqiniwe. 36 Indima yakho iyabonakala, 37 Exesheni likaqulukubhode. 7.1.1 Kuthethwa ukuthini xa kusithiwa iFort Hare yintsika yeDike? (1) 7.1.2 Xela udidi lwesafobe esikumqolo wesi-3. (1) 7.1.3 Nika umfanekiso-ntelekelelo oziswa ngumqolo wesi-7 obhalwe ngqindilili uze uxele ukuba uphuhlisa ntoni ngale dyunivesithi. (2) 7.1.4 Nika intsingiselo yegama elibhalwe ngqindilili kumqolo ongezantsi ngokomxholo wombongo. Umgqeku uyancela, uyalenca. (2) 7.1.5 Kuqaqambisa ntoni ngale dyunivesithi ukusetyenziswa kwempinda kwimiqolo ekrwelelwe umgca ngaphantsi? (2) 7.1.6 Xela izizathu eziBINI ezibangela ukuba abantu baye kule dyunivesithi ngokwalo mbongo. (2) 7.1.7 Tolika okuthethwa kumqolo ongezantsi ngokomxholo walo mbongo. Nwenwisa uluchwe lwakho ekhaya. (2) 7.1.8 Chaza okuqulathwe sisitanza sesi-4 ngeDyunivesithi iFort Hare. (2) 7.1.9 Khankanya zibe MBINI iindidi zabantu abafunde kule dyunivesithi ngokwakwisitanza sesi-5. (2) 7.1.10 Nika umyalezo odluliswa yimbongi kulo mbongo. (2) KUNYE Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 26 DBE/2023 SC/NSC 7.2 Funda lo mbongo ulandelayo uze uphendule imibuzo. UNJINGALWAZI PT MTUZE – Z Mtumane 1 Aa! Njinga yolwazi! 2 Aa! Mathwal' izidanga ngentloko! 3 Wena Mabelek' izidang' emqolo! 4 Kuzo zonke utshila ngesiXhosa; 5 Ukuze bungaphel' ubuXhosa. 6 Kumaziko emfundo uyaziwa, 7 Waziwa ngokufunda nokuxelenga. 8 KwaSesile ukhe wabonwa; 9 Uphethe isidanga sokuqala, 10 Uhlanganise noguqulo-ntetho. 11 E-UNISA bayakwazi. 12 Apho ubufunda ngekhandlela, 13 Ukuze nje ube neHonours neMasters. 14 NaseKapa ukhe wavela, 15 Ukuze nje bakubize ngobuGqirhalwazi. 16 Siyakukhahlela ke Gqirha wolwazi, 17 Ubazi bonke ubugocigoci besiXhosa. 18 Bayavuy' abazal' abakwaz' ukuzala, 19 Abazinqe zihle ziphum' iintw' ezintle, 20 Ubuhle bazo obuvela kwimisebenzi 21 Yenzala yabo ncakasana. 22 Xa nditshoyo ke ndigxeleshe uKusi noNosajini; 23 Ekwathi kanti bakhulis' iPolofesa bengazi. 24 UMadib' omde wamathaf' aseMetele, 25 Apho imfesane yakho wayishiya khona. 26 Umagxanya nganyawo zombini, 27 Owagxany' esuk' eMetele, 28 Waza kunyathel' eQonce, 29 KwiBhisho lamaTshatshu kaNtind' akuloMfetsho, 30 Ebalek' umsindo wamaGxagxa, 31 Awayebang' umhlab' esithi ngowawo, 32 Singazanga sibone nagada alilayisha kwiDromedaris, 33 Afika lo mhlaba ukho. 34 Uhleli abanikazi bawo, 35 Ama-Afrika oqobo. 36 Satsho sabhaqa ke thina bakwaRharhabe, 37 Ukuze nj' iQonce libe namadoda. 38 Anditsh' ukuba belingenaw' amanye, 39 Kodwa belingenaw' afana nawe, 40 Akwaz' ukusebenzis' ingcinezelo 41 Njengamanqwanqw' okuy' enkcochoyini,` 42 Aph' ifumaneka khon' impumelelo. 43 Ubuya kub' ufuze kulonyoko kakade, Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 27 DBE/2023 SC/NSC 44 Kuthi maXhos' akulung' indod' isakufuza kulonina. 45 Kalok' akukho sifede kowenu, 46 Uzalwa ngamadod' afukuzayo, 47 Akwaz' ukujik' ilishwa libe lithamsanqa, 48 Ndithetha ngooDlomo ke xa nditshoyo. 49 Uzibethil' iintonga kwedini kaNcube. 50 Xa ndisithi kwedin' andenziwa kukudelela, 51 Xa ndingenjenjalo ndingadliwa, 52 Ndiyikhuph' inkabi yegush' emazinyw' asibhozo. 53 Ndenziwa kukuncoma kwamaXhosa, 54 Oz' abe ngath' ayadelela kant' ayancoma 7.2.1 Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli. Kumqolo woku-1 nowesi-2 imbongi ivula (ngesibuliso/ngesikhahlelo). (1) 7.2.2 Chonga umqolo kwisitanza sesi-2 othetha ukuba uNjingalwazi PT Mtuze ebengumphangeli kwezinye zeedyunivesithi afumene kuzo imfundo. (1) 7.2.3 Khankanya iDyunivesithi athweswe kuyo isidanga sokuba nguGqirhalwazi uNjingalwazi PT Mtuze. (1) 7.2.4 Nika uhlobo lophinda-phindo olukwimiqolo engezantsi uze uxele ukuba luphuhlisa ntoni ngoNjingalwazi PT Mtuze. Kumaziko emfundo uyaziwa, Waziwa ngokufunda nokuxelenga. (2) 7.2.5 Xela isixhobo sesandi esikumqolo ongezantsi ngokwasembongweni. Abazinqe ziphum' iintw' ezintle. (1) 7.2.6 Nika injongo yokusetyenziswa kophawu loshiyelelo (') olufumaneka kumqolo ongezantsi walo mbongo. UMadib' omde wamathaf' aseMetele. (2) 7.2.7 Lityhila ntoni ngoNjingalwazi PT Mtuze igama elibhalwe ngqindilili kule miqolo ilandelayo? Umagxanya nganyawo zombini, Owagxany' esuk' eMetele (2) 7.2.8 Lizisa ntsingiselo ni igama 'sabhaqa' elikumqolo ongezantsi? Satsho sabhaqa ke thina bakwaRharhabe. (2) 7.2.9 Chonga amagama amabini achaseneyo kumqolo wama-47. (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 28 DBE/2023 SC/NSC 7.2.10 Wahluke njani umqolo wama-49 kowama-50 ngesakhiwo sangaphandle? (2) 7.2.11 Sizathu sini esinokubangela ukuba imbongi idliwe ngokomqolo wama-50? (1) AMANQAKU ECANDELO D: 35 AMANQAKU EWONKE 70 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 12 Isixhosa Fal

Explore more published documents in this catalogue.

View all
Grade 12 · Isixhosa Fal · 2023 · NSC June Exam · Question paper · Paper 2 · isixhosa | Hlayiso | Hlayiso