You're offline
Skip to content
Question paper

IsiXhosa FAL P2 Nov 2023 MG_hlayiso.com_.pdf

Subject: Isixhosa FalGrade 12202321 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE SENIOR CERTIFICATE IBANGA 12 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL) IPHEPHA LESIBINI (P2) NOVEMBA 2023 ISIKHOKELO SOKUMAKISHA AMANQAKU: 70 Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha angama-21. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 2 DBE/Novemba 2023 NSC – Isikhokelo Sokumakisha ISIKHOKELO SOKUMAKISHA 1. Umfundi akavumelekanga ukuphendula ngaphezu kombuzo omnye kwijenra enye. 2. Ukuba umfundi unike iimpendulo ezimbini apho le yokuqala ingamkelekanga, ize le yesibini ibe yeyamkelekileyo, makisha le yokuqala ungayihoyi le yesibini nokuba yiyo ayiphendule kakuhle. 3. Ukuba imibuzo inonjolwe ngendlela engeyiyo, makisha ngokwendlela ekunonjolwe ngayo kwimemo. 4. Ukuba impazamo yopelo inika ntsingiselo yimbi kule ibilindelwe, musa ukunika inqaku kuloo mpendulo. Ukuba ayiyichaphazeli intsingiselo, nika inqaku ngokufanelekileyo. 5. Ukuba umfundi akazisebenzisanga iimpawu zocaphulo apho ayalelwe ukuba acaphule, makangohlwaywa. 6. Kwimibuzo evulelekileyo, akukho manqaku anikwa uEWE/HAYI okanye u-NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina yeyona nto mayinikwe ingqalelo. 7. Akukho manqaku aya kwabelwa uYINYANI/ASIYONYANI okanye LULUVO/YINYANI. Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina yeyona nto mayinikwe ingqalelo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 3 DBE/Novemba 2023 NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO A: INOVELI UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela ISICATSHULWA A 1.1 1.1.1 Kukuthetha kukaNomakhwezi oku komntu ongqondo ithiwe lwale lilifu lobudenge.√ Kukudibanisa kukaNomakhwezi izinto ezingadibaniyo.√ (2) 1.1.2 ULungile ngumyeni kaNomakhwezi√/ uLungile yindoda kaNomakhwezi√/ uNomakhwezi yinkosikazi kaLungile√/ batshatile.√ (1) 1.1.3 Kukuba uNomakhwezi akabhadlanga kwaye akayazi into ayithethayo.√√ (2) 1.1.4 Uyacaphuka√/unomsindo√/udikiwe√ kuba uthi umenza isidenge kwaye umamela iingcebiso kooNonkazimlo abathi makangamfuni yena kunye nabantu bakokwabo√/kuba uthi sekucacile ukuba akasengomfazi phaya kwela khaya√/kuba uthi sebekho abo uLungile sebathembise ngokuba yena akaseyonto kulaa mzi√/ kuba uthi uLungile into makayixoxe naye kuqala ayeke ukufika semnika imiyalelo ngathi uyintombi yakhe.√ (2) 1.1.5 ...uzobo ngqo.√ (1) 1.1.6 Ithetha ukuthi uLungile uva ngabanye abantu√√/uxelelwa ngabanye abantu into amakayenze√√/uxhotyiswa ngabanye abantu.√√ (2) 1.1.7 Kube nesiphumo sokuba uMpumelelo abe liphakuphaku elingade lizinze engqondweni√√/sokuba asoloko esenza isimbonono sesikhalo ngakumbi ebusuku xa elele√√/sokuba angamelani nengxolo, athi ukuba uthe wakhwazwa oyike aduduzele√√ aphaphazele angabikho zingqondweni xa ebona umlilo de akhale akhwaze umama notata wakhe.√√ (2) 1.1.8 Kukuxabanisa uLungile noNomakhwezi ngokuthuthela uNomakhwezi iindaba zobuxoki ngoLungile.√ Kukuzama ukutshisa ivenkile yakwaNtsibande.√ Kukuzama ukubulala uMpumelelo ngokumthengela ootsotsi.√ Kukuxokisa uNomakhwezi ngelithi abahlali bathi ivenkile yakwaNtsibande idulu kakhulu.√ Ngokuthi athi kubahlali ooNomakhwezi bathengisa iimpahla zomgunyathi.√ [Nasiphi isibini kwezi.] (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 4 DBE/Novemba 2023 NSC – Isikhokelo Sokumakisha 1.1.9 NguMpumelelo√/nguNozililo√/nguLungile√/nguNomakhwezi.√ [Nasiphi isibini kwezi.] (2) 1.1.10 Ngowokuba abantu mabangenzi okubi kwabanye abantu kuba oko kuya kubuya kubajikele√√/bazi ukuba iziphumo zezenzo ezibi umntu azenza kwabanye abantu zingakukufa kuye√√/umntu makangayinyolukeli into engeyoyakhe kuba oko kungamfaka engozini.√√ [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2) KUNYE ISICATSHULWA B 1.2 1.2.1 Liqhubeka emzini kaLungile√/kwaLungile noNomakhwezi√/ kwaNtsibande√/kwikhaya likaMpumelelo.√ (1) 1.2.2 Kukutyoboza imoto yomsebenzi kaLungile√√/kukubetha imoto yomsebenzi kaLungile ngamatye.√√ (2) 1.2.3 UYolisa wayemthethisile uNomakhwezi mhla uNomakhwezi wayebonakalise ubukrwada kuba wayeve ukuba uLungile uhlala ezihotele noMebhelina.√ Wamnqanda uNomakhwezi xa wayefuna ukuthatha imoto aye e- ofisini kaLungile ayokumxoxisa ngeendaba azive ngoNozililo.√ Wamxelela ukuba indlela athetha ngayo noLungile iza kumphelelisa ngomendo.√ Wamxelela ukuba akangomntu wokuqala ukwenda nofumana iinzima.√ [Nasiphi isibini kwezi.] (2) 1.2.4 Yinyani, kuba ngethuba edibana noLungile wayengumongikazi eKing Edward.√√ (2) 1.2.5 Yeyokuba uZet ongumfana othandana noLizzie axabane noMpumelelo ezenza okhweletayo ukuze abulale uMpumelelo√√/ yeyokuncedisa uZet othengwe nguNozililo kwiyelenqe lokubulala uMpumelelo√√/yeyokuba uZet ahluthe uLizzie kuMpumelelo ze baxabane uZet ahlabe uMpumelelo.√√ (2) 1.2.6 Ngokuthi uYolisa ongudadobawo kaNomakhwezi akhalimele uNomakhwezi ngokuphatha kwakhe kakubi uLungile angathathi cala likaNomakhwezi kuba ezalana naye.√√ (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 5 DBE/Novemba 2023 NSC – Isikhokelo Sokumakisha 1.2.7 UYolisa ibe nguye ohla enyuka ethathe indawo yobuzali enceda uMpumelelo kwiingxaki ezimalunga nemfundo yakhe.√ UYolisa uthathe uxanduva lokubhalela intsumpa yesikolo sikaMpumelelo eyinika ingxelo ngobomi bukaMpumelelo ukuze iyithumele esibhedlele eGcuwa njengoko yayifunwa khona ukuze kuqondwe ingxaki yesigulo sikaMpumelelo.√ NguYolisa owakhawuleza wagqugula namaJwarha ecela ukuba uMpumelelo aqale aye ekhaya akuphuma esibhedlele ukwenzela ukuba axhelelwe.√ [Nasiphi isibini kwezi.] (2) 1.2.8 UMpumelelo uthe akuphumelela izifundo zakhe zobugqirha wakhetha ukuya kusebenza eLusikisiki apho afike wandisa isibhedlele, wakha nekliniki batsho abantu bakufutshane namaziko empilo√√/ngexesha asebenza eLusikisiki ukhuthaze ukuvulwa kwekwayala yabantu abadala wemisa neekwayala zecawa√√/uyile umbutho womdlalo wamanqindi, owejudo nowekarati.√√ (2) 1.2.9 Ndiyasincoma isiphelo sale noveli√, kuba sibonisa ukuphumelela kukaMpumelelo emva kwamahlandinyuka agqithe kuwo ebomini.√ Okanye Ndiyasigxeka isiphelo sale noveli√, kuba iphela uNozililo ebhubhile, engayibonanga yonke impumelelo nemisebenzi emihle kaMpumelelo neyomzi wakwaNtsibande awayefuna ukuwutshabalalisa.√ [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2) [35] UMBUZO 2: UMQOL'UPHANDLE – MAP Ngani ISICATSHULWA C 2.1 2.1.1 NguLinda Monti√ noHlobo.√ (2) 2.1.2 Lo mfana uqeshwe nguLinda√/usebenza emzini kaLinda.√ (1) 2.1.3 Kukufumanisa ukuba qho ehamba kule ndlu kaLinda, umfana uyamlandela, akuma nomfana eme√√/kukufumanisa ukuba lo mfana ulandelana naye.√√ (2) 2.1.4 Udikiwe√/uyacaphuka√/unomsindo√ kuba ude asebenzisa amazwi athi; 'Nango umnxeba phambi kwakho kudala undifundekela ngawo.'√/usebenzisa amazwi athi 'Uzuthiy' inja yakho, bawo.' √/ kuba ujonge uHlobo ngamehlo amabi√/ubetha uHlobo ngentsimbi.√ (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 6 DBE/Novemba 2023 NSC – Isikhokelo Sokumakisha 2.1.5 …uzobo ngqo.√ (1) 2.1.6 Ukuba akazuphinda athethe nalo mfana emva koku√√/ukuba akazuyiphinda le nto ayithethayo kulo mfana.√√ (2) 2.1.7 Kube nesiphumo sokuba uHlobo amrhanele ngakumbi uLinda njengombulali kaEddie noLulama√√/ sokuba uHlobo aqiniseke ukuba nguLinda obulele uEddie noLulama.√√ (2) 2.1.8 Yileta uLinda awayibhalela uEddie phambi kokufa kukaEddie noLulama.√ Yivolovolo kaLinda eyi.38 automatic efana naleyo kwafunyanwa imbumbulu yayo kukakayi lukaEddie.√ Ngamavili azi-Roadmasters awasebenzisayo uLinda emizila yawo yabonwa kwindawo ekwafunyanwa kuyo uEddie noLulama beswelekile.√ Yidyasi efana nekaLinda eyayinxitywe linenekazi elabonwa ecinema ngomhla wokubulawa kuka Eddie noLulama.√ [Nasiphi isibini kwezi.] (2) 2.1.9 NguLinda Monti√/ nguHlobo√/ngamalungu aseMoonglow Night Club.√ [Nasiphi isibini kwezi.] (2) 2.1.10 Ngowokuba abantu mabalumkele ukwenza izenzo zobubi ngethemba lokuzifihla kuba akukho nto ifihlakala kuphele√√/ ngowokulumkela ukuzibandakanya kwizenzo zolwaphulo-mthetho kuba usenokuphela ubanjwa, ugwetywe ngumthetho.√√ [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2) KUNYE ISICATSHULWA D 2.2 2.2.1 Liqhubeka enkundleni yamatyala eMonti.√ (1) 2.2.2 Kungokuba yayingesosiqhelo ukuba amatyala aqale ngentsimbi yethoba isekhona eyeshumi√√/ ityala liqale phambi kwexesha nto leyo yayingaqhelekanga.√√ (2) 2.2.3 Wayengazi ukuba loo bhatyi imenza abe ngumrhanelwa kuphando lukaHlobo lokufa kukaEddie noLulama.√ ULinda wayengazi ukuba ayinguye yedwa onala bhatyi, likho nelinye inenekazi lesibini elayithengayo eFemina House.√ (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 7 DBE/Novemba 2023 NSC – Isikhokelo Sokumakisha 2.2.4 Asiyonyani kuba uEddie ude wasweleka esamngejile uLinda√√/ kuba uEddie usweleke esamthembise ngomtshato uLinda.√√ (2) 2.2.5 Yeyokuba kuphinde kucweywe obunye ubungqina kumangqina.√√ (2) 2.2.6 Ngokuthi amalungu aseMoonglow Night Club angabahlobo bakaEddie ibe ngawo abulala uEddie.√√ (2) 2.2.7 UHlobo wafumana kuwo ulwazi lokuba uEddie unomatshini oyiTape Recorder eselugcinweni ekuthe kanti uEddie washicilela kuyo ingxoxo yakhe namalungu aseMoonglow Night Club eyaphela emsongela kuba esala ukuba kuthengiswe intsangu.√ Weva kuloo myolelo kaEddie ukuba nguLinda onolwazi lwendawo ekuyo loo Tape Recorder.√ (2) 2.2.8 Amalungu aseMoonglow athe kuba enikwe ilungelo lokuthengisa utywala kulo mbutho asebenzisa elo thuba ukwaphula umthetho ngokuthengisa intsangu ngendlela efihlakeleyo.√√ (2) 2.2.9 Ndiyasincoma isiphelo sale noveli√, kuba iphela sikubonile ukuphumelela komthetho kuba abenzi bobubi babanjiwe bagwetywa√/kuba abona babulali bakaEddie noLulama baye bavela, bagwetywa wakhululeka uLinda kwisityholo ebebekwa sona.√ Okanye Ndiyasigxeka isiphelo sale noveli√ kuba iphela ingavezanga ukuba kwenzeke ntoni kuLinda Monti akuba efunyaniswe engenalo ityala√/ kuba akuvezwanga ukuba kuye kwenzeka ntoni ngombutho iMoonglow Night Club.√ [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2) [35] UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta ISICATSHULWA E 3.1 3.1.1 Kukuya kucelelwa uxolo esikolweni.√ Kukuya kucelelwa indawo eNgcolosi ukuze ikwazi ukubhala iimviwo loo nyaka ungahambi nje.√ (2) 3.1.2 UMamTolo ngumama kaNobuntu√/uNobuntu ngumntwana kaMamTolo√/uNobuntu uyintombi kaMamTolo.√ (1) 3.1.3 Kukuba uMamTolo wayengawahoyanga amashishini, ewayekele kubasebenzi√√/kukuba abasebenzi bafumana ikroba lokuba imali yawo√√/ uThandabantu ebekhe akabikho ngokwekhaya ithuba elininzi kusele uMamTolo.√√ (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 8 DBE/Novemba 2023 NSC – Isikhokelo Sokumakisha 3.1.4 Wayekhathazekile√/ wayebuhlungu√ kuba amantombazana akhe amphoxile ngendlela embi athe aziphatha ngayo eMthatha.√ (2) 3.1.5 Uzobo ngqo.√ (1) 3.1.6 Ukuba ingqeqesho yabazali ebantwaneni ayifani√√/ukuba abazali bayahluka ngendlela yokuqeqesha abantwana.√√ (2) 3.1.7 Kube nesiphumo sokuba naye aphele esela utywala.√√ (2) 3.1.8 Kukwakha isakhiwo sokukhonzela.√ Kukuthengela abantwana belali impahla yokudlala ibhola.√ Kukuthenga amabhaso okuxhasa amaqela ebhola xa enokhuphiswano.√ Kukuxhobisa ooSomashishini ngolwazi Kukufumanela ooSomashishini inkxaso-mali.√ Kukufumanela ulutsha inkxaso-mali yokufunda.√ [Nasiphi isibini kwezi.] (2) 3.1.9 NguThandabantu√/nguMonwabisi√/ nguMamTolo.√ [Nasiphi isibini kwezi.] (2) 3.1.10 Ngowokuba abazali mababaxhobise abantwana ngolwazi oluza kubenza bamelane neemeko ezahlukileyo ebomini kwaye bangalukuhleki balinganise abahlobo√√/ngowokuba abazali bangabafekethisi abantwana koko babathande ngendlela ebakhayo nebalungiselela ingomso√√/ngowokuba ingqeqesho ebantwaneni ayikokubalungisa ngokwenkangeleko yangaphandle koko kukulungisa izimilo zabo√√/ abazali bafundise abantwana ukuba isenzo ngasinye ebomini sineziphumo ngoko ke kufuneka bathathe izigqibo ezifanelekileyo√√/ ngowokuba abazali mabangabajongeli phantsi abantwana babanye abantu kuba abasazi isiphelo sababo abantwana.√√ [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2) KUNYE ISICATSHULWA F 3.2 3.2.1 Liqhubeka esibhedlele.√ (1) 3.2.2 Lelokuba izakhiwo zikaThandabantu mazidilizwe ukuze zakhiwe ngokutsha ze kuqeshiswe ngazo koosomashishini bakuTsolo.√√ (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 9 DBE/Novemba 2023 NSC – Isikhokelo Sokumakisha 3.2.3 UMonwabisi uluthathele kuye uxanduva lokushiyeka nevenkile yaseNtshiqo ngethuba uThandabantu nosapho lwakhe befudukele edolophini kuTsolo.√ Uvuse itrektara kaThandabantu eyayisele imoshakele waza walimela abantu ngayo esenza indlela yokuziphilisa.√ NguMonwabisi obenoxanduva lokujonga iqaqobana labasebenzi ababeshiyekile ngethuba ooThandabantu babefudukele edolophini kuTsolo.√ UMonwabisi unikwe uxanduva lokuhoya amashishini kaThandabantu ngenxa yokuba uThandabantu ebesele emdala, cebo elo lize noMamTolo.√ [Nasiphi isibini kwezi.] (2) 3.2.4 Asiyonyani, kuba uMonwabisi ngumntwana kaMaRhadebe owayefike kwaMamTolo ngokuphambukela waza wasweleka, washiyeka uMonwabisi ekhuliswa nguMamTolo noThandabantu.√√ (2) 3.2.5 Yeyokuba uMonwabisi aqonde ubungakanani bomsebenzi oza kuba semagxeni akhe xa enikwe ulawulo lwamashishini kaThandabantu√√/ yeyokuba aqinisekise ukuba uMonwabisi ayimngeni entloko kakubi into yokunikwa ilungelo elingako lokulawula amashishini kaThandabantu√√/ yeyokuba aqiniseke ukuba uMonwabisi entliziyweni yakhe akacingi ngakufuna ikhaya lakhe abashiye abakwaSihlunu esimka nelifa labo.√√ (2) 3.2.6 Ngokuthi uMonwabisi ongenguye umntwana wesizalo sikaThandabantu alungiselelwe ukunikwa igunya lokulawula amashishini kaThandabantu ngenxa yokuzibonakalisa kwakhe ukuba ungumntu okwaziyo ukuthatha uxanduva kwimiba ejongene nosapho lwakwaThandabantu.√√ (2) 3.2.7 UThandabantu nguye obeqinisekisa ukuba abantwana besikolo saseNtshiqo banxiba impahla yesikolo eyiyo, bafika ngexesha esikolweni, bayawenza umsebenzi wesikolo, bathabatha inxaxheba ngokuzimisela kwizinto zonke zesikolo.√ Nguye owayeqinisekisa ukuba amatshivela akafumani ndawo yakugoxa kuba wayewavumbulula ankcunkce ukuya esikolweni.√ Ngeemini zemidlalo wayebakhaphela ngezipho zomphako abantwana besikolo.√ Wayezixhasa iititshala engajonganga mvelaphi yazo njengabanye abazali.√ [Nasiphi isibini kwezi] (2) 3.2.8 Ngokuthi asebenzise isikhundla sakhe sokuba nguSihlalo wombutho woosomashishini ehambela iindawo ngeendawo ezuza amava aza kuba luncedo kwabo somashishini basakhulayo.√√/ ngenxa yakhe imibutho yezizwe yatsho yagalela kanobom imali kumbutho wabo owawusekwizinga lamashishini asakhulayo.√√ (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 10 DBE/Novemba 2023 NSC – Isikhokelo Sokumakisha 3.2.9 Ndiyasincoma isiphelo sale noveli√, kuba iphela sibonile ukuba ubuntu bukaThandabantu bokukhulisa ngothando umntwana ongengowakhe kube lithamsanqa kwakuye√/kuba uMonwabisi uphele elilungu lolu sapho kwaye wamanya nosapho lwakwaSihlunu√/kuba uMamTolo uphele eguquka kwisimo sakhe emthatha uMonwabisi njengomntwana wakhe, ngoko ke efunde isifundo sokungabacaluli abantwana.√ Okanye Ndiyasigxeka isiphelo sale noveli kuba iphela singambonanga uMonwabisi ezimele umzi wakhe, efundisa abantwana bakhe ngemvelaphi yakhe√√/kuba iphela engavezwanga uMonwabisi ezimele, ephumelele, phakathi kwabantu baseNtshiqo abalaziyo ibali lobomi bakhe.√√ [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2) [35] AMANQAKU ECANDELO A: 35 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 11 DBE/Novemba 2023 NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO B: IDRAMA UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga ISICATSHULWA G 4.1 4.1.1 Yintshukumo yabalinganiswa.√ Ngabalinganiswa abaza kuthatha inxaxheba kulo mboniso.√ (2) 4.1.2 Kukuba uMadala ungusihlalo wekomiti abakuyo yesikolo iNobutho√/bangamalungu ekomiti yesikolo saseNobutho angusihlalo wayo.√ (1) 4.1.3 Ngowokufika kwabahloli uMawonga enxilile esikolweni ngoMvulo odlulileyo.√√ (2) 4.1.4 Udikiwe√ kuba uthi akayazi into abayibizelweyo xa umcimbi ungasengowabo ungokarhulumente.√ (2) 4.1.5 Uzobo ngqo.√ (1) 4.1.6 Ithetha ukuba amalungu entlanganiso angxame kakhulu akakwazi ukuzibamba.√√ (2) 4.1.7 Kube nesiphumo sokuba batyholwe ngokubulala uMawonga abangambulalanga de bagwetywe ishumi leminyaka.√√ (2) 4.1.8 Kukuthuma abantwana besikolo utywala esirhoxweni ngexesha lokufunda.√ Kukusela utywala anxile emsebenzini.√ (2) 4.1.9 NguMawonga Loni√/ nguDickson Ndila√/nguSammy Maziko.√ [Nasiphi isibini kwezi.] (2) 4.1.10 Ngowokuba abantu mabakulumkele ukungakwazi ukuzeyisa nokungeva kunqandwa kuba oko kungabakhokelela ekufeni√√/ ngowokuba bazi abantu ukuba isiwo nokufa komntu kungeza ngento ayithandayo.√√ [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2) KUNYE Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 12 DBE/Novemba 2023 NSC – Isikhokelo Sokumakisha ISICATSHULWA H 4.2 4.2.1 Bathetha besendlwini kaFuneka√/ bekwaFuneka√/bekwaN.U. 3 Mdantsane.√ (1) 4.2.2 Yeyokumtyela imali yakhe ngamaqhinga√√/yeyokumlahla emva kokuba etye imali yakhe.√√ (2) 4.2.3 Wanika uZanele idiphozithi eyimali yokuzithengela ifenitshala.√ UMawonga usoloko ebathengela utywala ooZanele xa ekwaFuneka.√ (2) 4.2.4 Yinyani kuba nguye owaxelela uMawonga ukuba uNdila uthuma abantwana utywala ngexesha lesikolo kwaye unxila esikolweni, waze wathi uNdila akugxothwa wathi makaziphindezele kuMawonga.√√ (2) 4.2.5 ...yeyomlinganiswa oyedwa√ …abekho abanye.√ (2) 4.2.6 Ngokuthi uZanele athandane noMawonga ngeenjongo zokumtyela imali ngamaqhinga ze athi akumqongqotha amlahle ashiyeke uMawonga ekhathazekile de abe uzibulalela endlwini kaFuneka.√√ (2) 4.2.7 Uthe akubona ukuba uMawonga unengxaki yokunxila wambizela umama nomntakwabo ukuba bazame ukuthetha naye atshintshe.√ Akakhange amshiye akuphalala, egxothwe nasemsebenzini.√ (2) 4.2.8 Ucele uFuneka njengesithandwa sakhe ukuba amncedise ukuloba uMawonga bamfake kumgibe wotywala ngaloo ndlela abe uziphindezele kuye.√√ (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 13 DBE/Novemba 2023 NSC – Isikhokelo Sokumakisha 4.2.9 Ndiyasigxeka isiphelo sale drama√, kuba uMawonga uphela naye elixhoba lale mpindezelo ekubeni wayengenzanga nto imbi ngokugxothisa uNdila, owayezakonakalisa abantwana besikolo ngokunxila phambi kwabo de abathume etywaleni.√ Okanye Ndiyasincoma isiphelo sale drama√, kuba sibonisa ukuba isabatha osibekela omnye umntu sibambisa kwawena.√ [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2) [35] AMANQAKU ECANDELO B: 35 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 14 DBE/Novemba 2023 NSC – Isikhokelo Sokumakisha UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – M Mlokothi ISICATSHULWA I 5.1 5.1.1 Lixesha/lusuku ekuqhubeka ngalo ingxoxo.√ Yindawo ekuqhubeka kuyo ingxoxo.√ Ngamagama abalinganiswa abaza kuthatha inxaxheba kulo mboniso.√ [Nasiphi isibini kwezi.] (2) 5.1.2 Kukuba uThambolenyoka ungumqeshi wabo√/bangabasebenzi bakwaThambolenyoka.√ (1) 5.1.3 Luhambo lwabo lokukhangela abantwana abangamantombazana ababalobela kwaThambolenyoka.√√ (2) 5.1.4 Uyamcaphukela√ kuba uthi xa athetha ngoThambolenyoka usisingcoli esatyhefeka kudala√/ ude athi ulilonyo-lonyo lelwabi lendoda√/ kuba ude amfungele ngelithi, 'useza kumhlabela u- elandincamisayo ngenye imini.'√ (2) 5.1.5 Uzobo ngqo.√ (1) 5.1.6 Ithetha ukuba bonke bephaya nje babengamaxhoba okuxhatshazwa nguThambolenyoka ngokulala nabo abatyise neziyobisi√√/ukuba banamava ngayo yonke into uDina afunelwa yona nguThambolenyoka.√√ (2) 5.1.7 Kube nesiphumo sokuba uDina abe lixhoba leziyobisi de kunyanzeleke ukuba ayokufunxwa intshongo yazo kuba sezimngene egazini√√/ sokuba axhatshazwe ngokwesondo nguNyoka de amthengisise nomzimba kubatyeleli engazi√√/ sesokuba akhulelwe.√√ (2) 5.1.8 Wathi uDina uza kuba ngumncedisi kuyo yonke nje into ehotele.√ Uza kuhoya abatyeleli basehotele abagcine bonwabile.√ Uza kuba ngomnye wabathengisi abaphambili.√ Uza kwenza umsebenzi wokuweyitala.√ [Nasiphi isibini kwezi.] (2) 5.1.9 NguThambolenyoka√/ nguDina√/nguNoyongo.√ [Nasiphi isibini kwezi.] (2) 5.1.10 Ngowokuba umntu makakulumkele ukwenza izenzo zolwaphulo- mthetho kuba iziphumo zoko kukugwetywa√√/ngowokuba abantu mabayeke ukwenza izenzo zenkohlakalo nobugewu kuba zinesiphelo esibi√√/abantu mabalumkele ukunyolukela ubutyebi obuza ngeendlela ezimbi kuba oko kuba nesiphelo esibi√√/ ngowokuba abantu abenza ububi nenkohlakalo bazi ukuba abazukusoloko besinda.√√ [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2) KUNYE Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 15 DBE/Novemba 2023 NSC – Isikhokelo Sokumakisha ISICATSHULWA J 5.2 5.2.1 Liqhubeka kwaNcaphayi√/emzini kaMaTshezi noNcaphayi√/ kulo Dina√/kuloZanoxolo√/ kuloBantubomzi√/ kuNtomboxolo√ (1) 5.2.2 Kukuhamba kukaDina aye kusebenzela uThambolenyoka√√/ kukungabi ngumzekelo nenkuthazo kubantakwabo√√/kukuthoba isidima sekhaya lakhe√√/ kukwenza ikhaya lakhe ukuba libe sisigculelo nentlekisa√√/ kukungaphulaphuli abazali bakhe.√√ (2) 5.2.3 UDina uxhatshazwe ngokwesondo nguThambolenyoka.√ Uthengisiswe umzimba kubatyeleli behotele kaThambolenyoka.√ UDina utyiswe iziyobisi wade waxhomekeka kuzo.√ Uye wakhulelwa ngenxa kaThambolenyoka obelala naye de amenze athengise ngomzimba.√ [Nasiphi isibini kwesi.] (2) 5.2.4 Asiyonyani kuba mnye umntwana ekunokude kuthiwe ngokaThambolenyoka kubantwana ababini bakaDina, lo wesibini ngokaPhasta wecawa awayehamba kuyo.√√ (2) 5.2.5 ...yeyomlinganiswa omnye.√ …bakhona abanye.√ (2) 5.2.6 Ngokuthi uMaTshezi noNcaphayi njengabazali babuye bamamkele uDina bamnike indlebe azityande igila kubo√√/ uMaTshezi avule indlela yokuba uDina amanyelwe ngutata wakhe othe naye wamxolela√√/ngokuthi abazali bakaDina babonakalise ukuvelana nomntwana wabo uDina, bangamgwebi ngezenzo zakhe.√√ (2) 5.2.7 Amagqwetha kaThambolenyoka ebempheka emophula ngemibuzo enkundleni umntu omangalele uThambolenyoka amenze abonakale njengexoki elingcolisa igama likaSomashishini odumileyo.√ Amagqwetha kaThambolenyoka ebede afune ukumtshutshisa ngokwawo umntu omangalele uThambolenyoka.√ Ebeneengqwayingqwayi zamagqwetha ebethi amkhulule kwangoko kwakuduka amangqina.√ [Nasiphi isibini kwezi.] (2) 5.2.8 Ngokwembonakalo ebeliqhuba libe lishishini eliyihotele esemthethweni, eyamkela abatyeleli kanti kwalapha kulo ukwaqhuba ishishini elingekho-mthethweni lokuthengisisa amantombazana imizimba nokuwatyisa iziyobisi.√√ (2) 5.2.9 Ndiyasincoma isiphelo sale drama√, kuba iphela sibonile ukuba ulwaphulo-mthetho aluhlawuli kuba uThambolenyoka uye wagwetywa√/ kuba abantu abebengamaxhoba ibe ngabo abakhokelele ekubanjweni komenzi wobubi, abaphelela ebubini√/ kuba ubukumkani bukaThambolenyoka bubhangile umnqweno kaDina ufezekile√/ kuba ubukumkani bukaThambolenyoka bubhangile wabe uyafezeka umnqweno kaDina.√ Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 16 DBE/Novemba 2023 NSC – Isikhokelo Sokumakisha Okanye Ndiyasigxeka isiphelo sale drama√, kuba asisibonisi okuthe kwaqhubeka kwihotele kaThambolenyoka akuba yena egwetyiwe√/ kuba ayisivezeli ukuba abasebenzi bakaThambolenyoka baphelele phi emva kokuba uThambolenyoka egwetyiwe.√ (2) [35] [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] AMANQAKU ECANDELO B: 35 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 17 DBE/Novemba 2023 NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE UMBUZO 6: NDAKUYICELA IVUTHIWE – LL Ngewu & EZ Guqa 6.1 ISICATSHULWA K: 'IKHIKHIZELA LASEDANGWANA' – LL Ngewu 6.1.1 Kukuvuka aqhawule atshone edolophini.√ Kukunxila.√ (2) 6.1.2 UFanabekho ngunyana kaFikizolo√/uFikizolo ngutata kaFanabekho√/uFanabekho ngumntwana kaFikizolo.√ (1) 6.1.3 Akukho nto ebe luncedo ngayo ekhayeni lakhe, elalini yakhe, edolophini yakhe, nakwisiqu sakhe.√√ (2) 6.1.4 Udikiwe√/ukhathazekile√/unomsindo√ kuba uhambe wahamba wadinwa kukumondla nokumhlambela abe engekho ntweni√/kuba uthi iyamkhathaza into yokuba athi ekho uFanabekho abe ngathi akakho√/kuba ude azisole athi akazelanga kule nkewu√/kuba uthi ngekubhetele ukuba ebeyinja yela khaya kuba ebeza kumphakela esazi ukuba uza kukhonkotha√/ude athi akamfuzanga uyise√/ kuba uthi ungumququ ophetshethwa ngumoya.√ (2) 6.1.5 Uzobo mayana.√ (1) 6.1.6 Ukuba ubukho bukaFanabekho abuloncedo, ufana nje nongekhoyo ngoku akhoyo.√√ (2) 6.1.7 Kube nesiphumo sokuba aphele engafundanga.√√ (2) 6.1.8 Uthi wabhujelwe ngabakhwetha ebebolusile njengengcibi.√ Uthi abazali babakhwetha ababhubhileyo bafuna ukumbulala.√ (2) 6.1.9 NguMaKheswa.√ NguFanabekho.√ (2) 6.1.10 Ngowokuba uluntu malwazi ukuba umntwana uyakwazi ukuphuma ecaleni angafani nabazali bakhe ngesimo nangezenzo√√/ umntwana uyakwazi ukungabiyiyo le nto abazali bayiyo ngokwesimo nokuziphatha.√√ [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2) KUNYE Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 18 DBE/Novemba 2023 NSC – Isikhokelo Sokumakisha 6.2 ISICATSHULWA L: 'KANTI ANDIZENZANGA' – EZ Guqa 6.2.1 Liqhubeka kwaMaDam nakwamfundisi.√ (1) 6.2.2 Kukuba unyana wakhe wagxothwa esikolweni egxothelwa ukuba kusithiwa abantwana bangalandela umkhuba wakhe wokuzenza umfazi kwakhona, amadoda asesikhobeni amgxothela eso sizathu.√√ (2) 6.2.3 UMntuyedwa wangefunwa ngabazali besithi uza kosulela abantwana babo ngemikhuba yakhe.√ Wabizelwa embizweni ngamadoda elali emxelela ukuba makahlukane nezimbo zobufazi.√ (2) 6.2.4 Yinyani kuba waya kwamfundisi eyokuphalaza imbilini yakhe ngokugxothwa konyana wakhe kuloo lali√√/ kuba waphuma apho kwamfundisi ekhubekile ede ezisola ngokuya kufuna uncedo kuye xa kucaca ukuba kuthe kanti naye akohlukanga kubantu abangenwe lulwamvila lwentiyo kubantu abanesimo esahlukileyo.√√ (2) 6.2.5 Yeyokufuna ukwazi ukuba umfundisi uyasixhasa na isigwebo samadoda elali√√/ yeyokufuna ukuqonda ukuba ingaba naye umfundisi uyamgweba na unyana wakhe.√√ (2) 6.2.6 Ngokuthi kungabikho namnye umntu okuchasayo ukucalulwa kukaMntuyedwa eSikhobeni, nkqu nomfundisi, asuke azibandakanye nesigqibo samadoda esebenzisa ibhayibhile ngelithi uMntuyedwa ugwetywa yiyo√√/ ngokuthi kuxoxwe de kuthathwe isigqibo ngoMntuyedwa engabandakanywanga uMaDosini ongunina kaMntuyedwa kuba engumhlolokazi engeyiyo indoda kwaye engenandoda.√√ (2) 6.2.7 UMaDosini ebemxhasa unyana wakhe xa elilela kuye ngenxa yempatho embi ebeyifumana ebantwini baseSikhobeni.√ Ebemthethelela ngelithi udaliwe akazenzanga ukuba athi eyinkwenkwe kodwa abenezimbo zabantu ababhinqileyo.√ Ebesoloko elungele ukusombulula nasiphi na isishiqi unyana wakhe asibona njengento engxamel' ukumxaka.√ UMaDosini ibingamhluphi into yokuqhwalela kobukhwenkwe kunyana wakhe koko ebekuvuyela ukuthanda kwakhe imisebenzi yasendlwini.√ [Nasiphi isibini kwezi.] (2) 6.2.8 Ambizela embizweni yawo emnyanzela ukuba makanganqabi kwiimbizo zamakhwenkwe√√/kwade kwakho inkwenkwe emtyityimbisela umnwe ifuna ukumbetha xa ewacacisela ukuba kukuthanda kwakhe ukuzibandakanya namantombazana.√√ (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 19 DBE/Novemba 2023 NSC – Isikhokelo Sokumakisha 6.2.9 Ndiyasigxeka isiphelo seli bali, kuba liphela uMntuyedwa efumana isohlwayo sokugxothwa elalini ngento angenalulawulo kuyo nangazenzanga ngayo, kungabikho nomnye umntu omthethelelayo ekuhlaleni/ kungangeneleli nomthetho.√√ Okanye Ndiyasincoma isiphelo seli bali, kuba uMntuyedwa uthe nangona ephatheke kakubi ngolu hlobo de abe uyagxothwa kodwa akabutshintsha ubuyena ngenxa yoxinzelelo.√√ [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2) AMANQAKU ECANDELO C: 35 OKANYE Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 20 DBE/Novemba 2023 NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO D: ISIHOBE UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – S Maputi nabanye 7.1 'UBUDALA' – S Maputi 7.1.1 Yimfano-zandi.√ (1) 7.1.2 (a) Umfanekiso-ngqondweni weliso√/owokubona.√ (1) 7.1.3 Ngowesikhumba somntu esishwabene ngendlela ebonakala kakhulu necacisa ukuguga.√√ (2) 7.1.4 (a) Sisifaniso.√ (b) Ubudala buyaqhubeka ngokokuhamba kwexesha kwaye kuzingile de bufikelele esiphelweni.√√ (3) 7.1.5 Liphuhlisa ukuba konke okwenzeka ebudaleni sekukhokelela ekupheleni kobomi√√/ukuba konke okwenzeka ebudaleni bomntu kusa ekupheleni kobomi.√√ (2) 7.1.6 Yeyendawo ezikhuthuke kuyo iinwele entloko ngenxa yobudala.√ (1) 7.1.7 Eye-okhthevu: - ka.√ Eyesestethi:- ni√ (2) 7.1.8 Uvakalelo losizi√/lwenkxalabo√ kuba isizukulwana siza kulahlekelwa ngumntu omdala olulutho noyintsika kwizinto zekhaya nezentlalo.√ (2) 7.1.9 Ngowonxunguphalo√/ngowoloyiko√/ngowenkxalabo√/ ngowodandatheko√ kuba isebenzisa isigama esigxininisa ukuphela kobomi nelahleko eza nokusweleka kwabantu abadala, esisesi 'bukhomba engcwabeni, ukushiya enyanyeni, enyangweni, edlakeni'.√ (2) 7.1.10 Ibuchaze ngokufanelekileyo kuba ichaphazele ukuba buza namava alulutho, buyintsikelelo yeminyaka emininzi, yavelela neengxaki zempilo nezobomi kunye nokuba busa esiphelwe sobomi esiyilahleko kwabaseleyo.√√ Okanye Ayibuchazanga ngokufanelekileyo kuba isigama esisebenzisileyo senza ukuba buvele njengento eyoyikisayo ubudala kwaye ubukhulu becala igxininisa ukuba buyindlela ekufutshane ekufeni.√√ [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2) KUNYE Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 21 DBE/Novemba 2023 NSC – Isikhokelo Sokumakisha 7.2 'IMBONGI' – KN Manciya 7.2.1 Iyayincoma√ kuba ithi inguchulukunyathela√/iyingcibi yezibongo√/ lichabasa lechebesha elichasa amachelesi.√ (2) 7.2.2 Kukudala isingqi.√√ (2) 7.2.3 Yeyokuba imbongi ivelele kunabanye abantu ngolwazi nokuba ayifundanga.√√ (2) 7.2.4 Ngowokuba imbongi ivelele kwabanye abantu ngokwazi iimfihlelo zabangasekhoyo, ayithintelwa ngamiqathango kwaye ayinamida ekuthululeni udaba eluthunywe ngabaphantsi.√√ (2) 7.2.5 Umqolo we-14 unamagama ama-5.√ Umqolo we-15 unamagama ama-6.√ (2) 7.2.6 Kunjalo, kuba kuvezwa ukuba le mbongi iphatha itshoba√√/kuthiwa ilawulwa lihlombe isuke ibonge√√/ilawulwa yiminyanya√√/kuvezwa nezijekulo ezenzayo xa ibonga.√√ (2) 7.2.7 (a) Kungenxa yokuba icondoba ngendlela etsala injezu√/ iyabukeka ngenxa yezivatho zayo nendlela ehamba ngayo.√ (b) Kungenxa yendlela ewushukumisa ngayo umzimba xa ijekula√/iyatyityimba kanye njengentambanane.√ (2) 7.2.8 Ngumbongo-nkcazo√/ngumbongo ochazayo√ kuba uchaza ubuchule nezagwelo zembongi yomthonyama, ukuvelela kwayo ngolwazi, nendlela ejekula ngayo xa ibonga, iveza iimpawu nemisebenzi yeembongi zomthonyama.√√ (3) AMANQAKU ECANDELO D: 35 AMANQAKU EWONKE: 70 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 12 Isixhosa Fal

Explore more published documents in this catalogue.

View all