Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
NOVEMBA 2023
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 70
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha angama-21.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
You're offline
Skip to contentQuestion paper 





View all



IsiXhosa FAL P2 Nov 2023 MG_hlayiso.com_.pdf
Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · isixhosa. Question paper, 21 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isixhosa Fal
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Pages
- 21
- File size
- 728.6 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 21
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 2 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
1. Umfundi akavumelekanga ukuphendula ngaphezu kombuzo omnye kwijenra
enye.
2. Ukuba umfundi unike iimpendulo ezimbini apho le yokuqala ingamkelekanga,
ize le yesibini ibe yeyamkelekileyo, makisha le yokuqala ungayihoyi le
yesibini nokuba yiyo ayiphendule kakuhle.
3. Ukuba imibuzo inonjolwe ngendlela engeyiyo, makisha ngokwendlela
ekunonjolwe ngayo kwimemo.
4. Ukuba impazamo yopelo inika ntsingiselo yimbi kule ibilindelwe, musa
ukunika inqaku kuloo mpendulo. Ukuba ayiyichaphazeli intsingiselo, nika
inqaku ngokufanelekileyo.
5. Ukuba umfundi akazisebenzisanga iimpawu zocaphulo apho ayalelwe ukuba
acaphule, makangohlwaywa.
6. Kwimibuzo evulelekileyo, akukho manqaku anikwa uEWE/HAYI okanye
u-NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina
yeyona nto mayinikwe ingqalelo.
7. Akukho manqaku aya kwabelwa uYINYANI/ASIYONYANI okanye
LULUVO/YINYANI. Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina yeyona nto mayinikwe
ingqalelo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 3 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO A: INOVELI
UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela
ISICATSHULWA A
1.1 1.1.1 Kukuthetha kukaNomakhwezi oku komntu ongqondo ithiwe lwale
lilifu lobudenge.√
Kukudibanisa kukaNomakhwezi izinto ezingadibaniyo.√ (2)
1.1.2 ULungile ngumyeni kaNomakhwezi√/ uLungile yindoda
kaNomakhwezi√/ uNomakhwezi yinkosikazi kaLungile√/
batshatile.√ (1)
1.1.3 Kukuba uNomakhwezi akabhadlanga kwaye akayazi into
ayithethayo.√√ (2)
1.1.4 Uyacaphuka√/unomsindo√/udikiwe√ kuba uthi umenza isidenge
kwaye umamela iingcebiso kooNonkazimlo abathi makangamfuni
yena kunye nabantu bakokwabo√/kuba uthi sekucacile ukuba
akasengomfazi phaya kwela khaya√/kuba uthi sebekho abo
uLungile sebathembise ngokuba yena akaseyonto kulaa mzi√/
kuba uthi uLungile into makayixoxe naye kuqala ayeke ukufika
semnika imiyalelo ngathi uyintombi yakhe.√ (2)
1.1.5 ...uzobo ngqo.√ (1)
1.1.6 Ithetha ukuthi uLungile uva ngabanye abantu√√/uxelelwa
ngabanye abantu into amakayenze√√/uxhotyiswa ngabanye
abantu.√√ (2)
1.1.7 Kube nesiphumo sokuba uMpumelelo abe liphakuphaku elingade
lizinze engqondweni√√/sokuba asoloko esenza isimbonono
sesikhalo ngakumbi ebusuku xa elele√√/sokuba angamelani
nengxolo, athi ukuba uthe wakhwazwa oyike aduduzele√√
aphaphazele angabikho zingqondweni xa ebona umlilo de akhale
akhwaze umama notata wakhe.√√ (2)
1.1.8 Kukuxabanisa uLungile noNomakhwezi ngokuthuthela
uNomakhwezi iindaba zobuxoki ngoLungile.√
Kukuzama ukutshisa ivenkile yakwaNtsibande.√
Kukuzama ukubulala uMpumelelo ngokumthengela ootsotsi.√
Kukuxokisa uNomakhwezi ngelithi abahlali bathi ivenkile
yakwaNtsibande idulu kakhulu.√
Ngokuthi athi kubahlali ooNomakhwezi bathengisa iimpahla
zomgunyathi.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 4 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.1.9 NguMpumelelo√/nguNozililo√/nguLungile√/nguNomakhwezi.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
1.1.10 Ngowokuba abantu mabangenzi okubi kwabanye abantu kuba oko
kuya kubuya kubajikele√√/bazi ukuba iziphumo zezenzo ezibi
umntu azenza kwabanye abantu zingakukufa kuye√√/umntu
makangayinyolukeli into engeyoyakhe kuba oko kungamfaka
engozini.√√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
KUNYE
ISICATSHULWA B
1.2 1.2.1 Liqhubeka emzini kaLungile√/kwaLungile noNomakhwezi√/
kwaNtsibande√/kwikhaya likaMpumelelo.√ (1)
1.2.2 Kukutyoboza imoto yomsebenzi kaLungile√√/kukubetha imoto
yomsebenzi kaLungile ngamatye.√√ (2)
1.2.3 UYolisa wayemthethisile uNomakhwezi mhla uNomakhwezi
wayebonakalise ubukrwada kuba wayeve ukuba uLungile uhlala
ezihotele noMebhelina.√
Wamnqanda uNomakhwezi xa wayefuna ukuthatha imoto aye e-
ofisini kaLungile ayokumxoxisa ngeendaba azive ngoNozililo.√
Wamxelela ukuba indlela athetha ngayo noLungile iza
kumphelelisa ngomendo.√
Wamxelela ukuba akangomntu wokuqala ukwenda nofumana
iinzima.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
1.2.4 Yinyani, kuba ngethuba edibana noLungile wayengumongikazi
eKing Edward.√√ (2)
1.2.5 Yeyokuba uZet ongumfana othandana noLizzie axabane
noMpumelelo ezenza okhweletayo ukuze abulale uMpumelelo√√/
yeyokuncedisa uZet othengwe nguNozililo kwiyelenqe lokubulala
uMpumelelo√√/yeyokuba uZet ahluthe uLizzie kuMpumelelo ze
baxabane uZet ahlabe uMpumelelo.√√ (2)
1.2.6 Ngokuthi uYolisa ongudadobawo kaNomakhwezi akhalimele
uNomakhwezi ngokuphatha kwakhe kakubi uLungile angathathi
cala likaNomakhwezi kuba ezalana naye.√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 5 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.2.7 UYolisa ibe nguye ohla enyuka ethathe indawo yobuzali enceda
uMpumelelo kwiingxaki ezimalunga nemfundo yakhe.√
UYolisa uthathe uxanduva lokubhalela intsumpa yesikolo
sikaMpumelelo eyinika ingxelo ngobomi bukaMpumelelo ukuze
iyithumele esibhedlele eGcuwa njengoko yayifunwa khona ukuze
kuqondwe ingxaki yesigulo sikaMpumelelo.√
NguYolisa owakhawuleza wagqugula namaJwarha ecela ukuba
uMpumelelo aqale aye ekhaya akuphuma esibhedlele ukwenzela
ukuba axhelelwe.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
1.2.8 UMpumelelo uthe akuphumelela izifundo zakhe zobugqirha
wakhetha ukuya kusebenza eLusikisiki apho afike wandisa
isibhedlele, wakha nekliniki batsho abantu bakufutshane namaziko
empilo√√/ngexesha asebenza eLusikisiki ukhuthaze ukuvulwa
kwekwayala yabantu abadala wemisa neekwayala zecawa√√/uyile
umbutho womdlalo wamanqindi, owejudo nowekarati.√√ (2)
1.2.9 Ndiyasincoma isiphelo sale noveli√, kuba sibonisa ukuphumelela
kukaMpumelelo emva kwamahlandinyuka agqithe kuwo ebomini.√
Okanye
Ndiyasigxeka isiphelo sale noveli√, kuba iphela uNozililo ebhubhile,
engayibonanga yonke impumelelo nemisebenzi emihle
kaMpumelelo neyomzi wakwaNtsibande awayefuna
ukuwutshabalalisa.√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
[35]
UMBUZO 2: UMQOL'UPHANDLE – MAP Ngani
ISICATSHULWA C
2.1 2.1.1 NguLinda Monti√ noHlobo.√ (2)
2.1.2 Lo mfana uqeshwe nguLinda√/usebenza emzini kaLinda.√ (1)
2.1.3 Kukufumanisa ukuba qho ehamba kule ndlu kaLinda, umfana
uyamlandela, akuma nomfana eme√√/kukufumanisa ukuba lo
mfana ulandelana naye.√√ (2)
2.1.4 Udikiwe√/uyacaphuka√/unomsindo√ kuba ude asebenzisa amazwi
athi; 'Nango umnxeba phambi kwakho kudala undifundekela
ngawo.'√/usebenzisa amazwi athi 'Uzuthiy' inja yakho, bawo.' √/
kuba ujonge uHlobo ngamehlo amabi√/ubetha uHlobo
ngentsimbi.√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 6 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
2.1.5 …uzobo ngqo.√ (1)
2.1.6 Ukuba akazuphinda athethe nalo mfana emva koku√√/ukuba
akazuyiphinda le nto ayithethayo kulo mfana.√√ (2)
2.1.7 Kube nesiphumo sokuba uHlobo amrhanele ngakumbi uLinda
njengombulali kaEddie noLulama√√/ sokuba uHlobo aqiniseke
ukuba nguLinda obulele uEddie noLulama.√√ (2)
2.1.8 Yileta uLinda awayibhalela uEddie phambi kokufa kukaEddie
noLulama.√
Yivolovolo kaLinda eyi.38 automatic efana naleyo kwafunyanwa
imbumbulu yayo kukakayi lukaEddie.√
Ngamavili azi-Roadmasters awasebenzisayo uLinda emizila yawo
yabonwa kwindawo ekwafunyanwa kuyo uEddie noLulama
beswelekile.√
Yidyasi efana nekaLinda eyayinxitywe linenekazi elabonwa
ecinema ngomhla wokubulawa kuka Eddie noLulama.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
2.1.9 NguLinda Monti√/ nguHlobo√/ngamalungu aseMoonglow Night
Club.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
2.1.10 Ngowokuba abantu mabalumkele ukwenza izenzo zobubi
ngethemba lokuzifihla kuba akukho nto ifihlakala kuphele√√/
ngowokulumkela ukuzibandakanya kwizenzo zolwaphulo-mthetho
kuba usenokuphela ubanjwa, ugwetywe ngumthetho.√√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
KUNYE
ISICATSHULWA D
2.2 2.2.1 Liqhubeka enkundleni yamatyala eMonti.√ (1)
2.2.2 Kungokuba yayingesosiqhelo ukuba amatyala aqale ngentsimbi
yethoba isekhona eyeshumi√√/ ityala liqale phambi kwexesha nto
leyo yayingaqhelekanga.√√ (2)
2.2.3 Wayengazi ukuba loo bhatyi imenza abe ngumrhanelwa kuphando
lukaHlobo lokufa kukaEddie noLulama.√
ULinda wayengazi ukuba ayinguye yedwa onala bhatyi, likho
nelinye inenekazi lesibini elayithengayo eFemina House.√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 7 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
2.2.4 Asiyonyani kuba uEddie ude wasweleka esamngejile uLinda√√/
kuba uEddie usweleke esamthembise ngomtshato uLinda.√√ (2)
2.2.5 Yeyokuba kuphinde kucweywe obunye ubungqina kumangqina.√√ (2)
2.2.6 Ngokuthi amalungu aseMoonglow Night Club angabahlobo
bakaEddie ibe ngawo abulala uEddie.√√ (2)
2.2.7 UHlobo wafumana kuwo ulwazi lokuba uEddie unomatshini
oyiTape Recorder eselugcinweni ekuthe kanti uEddie washicilela
kuyo ingxoxo yakhe namalungu aseMoonglow Night Club eyaphela
emsongela kuba esala ukuba kuthengiswe intsangu.√
Weva kuloo myolelo kaEddie ukuba nguLinda onolwazi lwendawo
ekuyo loo Tape Recorder.√ (2)
2.2.8 Amalungu aseMoonglow athe kuba enikwe ilungelo lokuthengisa
utywala kulo mbutho asebenzisa elo thuba ukwaphula umthetho
ngokuthengisa intsangu ngendlela efihlakeleyo.√√ (2)
2.2.9 Ndiyasincoma isiphelo sale noveli√, kuba iphela sikubonile
ukuphumelela komthetho kuba abenzi bobubi babanjiwe
bagwetywa√/kuba abona babulali bakaEddie noLulama baye
bavela, bagwetywa wakhululeka uLinda kwisityholo ebebekwa
sona.√
Okanye
Ndiyasigxeka isiphelo sale noveli√ kuba iphela ingavezanga ukuba
kwenzeke ntoni kuLinda Monti akuba efunyaniswe engenalo
ityala√/ kuba akuvezwanga ukuba kuye kwenzeka ntoni ngombutho
iMoonglow Night Club.√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
[35]
UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta
ISICATSHULWA E
3.1 3.1.1 Kukuya kucelelwa uxolo esikolweni.√
Kukuya kucelelwa indawo eNgcolosi ukuze ikwazi ukubhala
iimviwo loo nyaka ungahambi nje.√ (2)
3.1.2 UMamTolo ngumama kaNobuntu√/uNobuntu ngumntwana
kaMamTolo√/uNobuntu uyintombi kaMamTolo.√ (1)
3.1.3 Kukuba uMamTolo wayengawahoyanga amashishini, ewayekele
kubasebenzi√√/kukuba abasebenzi bafumana ikroba lokuba imali
yawo√√/ uThandabantu ebekhe akabikho ngokwekhaya ithuba
elininzi kusele uMamTolo.√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 8 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
3.1.4 Wayekhathazekile√/ wayebuhlungu√ kuba amantombazana akhe
amphoxile ngendlela embi athe aziphatha ngayo eMthatha.√ (2)
3.1.5 Uzobo ngqo.√ (1)
3.1.6 Ukuba ingqeqesho yabazali ebantwaneni ayifani√√/ukuba abazali
bayahluka ngendlela yokuqeqesha abantwana.√√ (2)
3.1.7 Kube nesiphumo sokuba naye aphele esela utywala.√√ (2)
3.1.8 Kukwakha isakhiwo sokukhonzela.√
Kukuthengela abantwana belali impahla yokudlala ibhola.√
Kukuthenga amabhaso okuxhasa amaqela ebhola xa
enokhuphiswano.√
Kukuxhobisa ooSomashishini ngolwazi
Kukufumanela ooSomashishini inkxaso-mali.√
Kukufumanela ulutsha inkxaso-mali yokufunda.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
3.1.9 NguThandabantu√/nguMonwabisi√/ nguMamTolo.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
3.1.10 Ngowokuba abazali mababaxhobise abantwana ngolwazi oluza
kubenza bamelane neemeko ezahlukileyo ebomini kwaye
bangalukuhleki balinganise abahlobo√√/ngowokuba abazali
bangabafekethisi abantwana koko babathande ngendlela
ebakhayo nebalungiselela ingomso√√/ngowokuba ingqeqesho
ebantwaneni ayikokubalungisa ngokwenkangeleko yangaphandle
koko kukulungisa izimilo zabo√√/ abazali bafundise abantwana
ukuba isenzo ngasinye ebomini sineziphumo ngoko ke kufuneka
bathathe izigqibo ezifanelekileyo√√/ ngowokuba abazali
mabangabajongeli phantsi abantwana babanye abantu kuba
abasazi isiphelo sababo abantwana.√√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
KUNYE
ISICATSHULWA F
3.2 3.2.1 Liqhubeka esibhedlele.√ (1)
3.2.2 Lelokuba izakhiwo zikaThandabantu mazidilizwe ukuze zakhiwe
ngokutsha ze kuqeshiswe ngazo koosomashishini bakuTsolo.√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 9 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
3.2.3 UMonwabisi uluthathele kuye uxanduva lokushiyeka nevenkile
yaseNtshiqo ngethuba uThandabantu nosapho lwakhe befudukele
edolophini kuTsolo.√
Uvuse itrektara kaThandabantu eyayisele imoshakele waza
walimela abantu ngayo esenza indlela yokuziphilisa.√
NguMonwabisi obenoxanduva lokujonga iqaqobana labasebenzi
ababeshiyekile ngethuba ooThandabantu babefudukele edolophini
kuTsolo.√
UMonwabisi unikwe uxanduva lokuhoya amashishini
kaThandabantu ngenxa yokuba uThandabantu ebesele emdala,
cebo elo lize noMamTolo.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
3.2.4 Asiyonyani, kuba uMonwabisi ngumntwana kaMaRhadebe
owayefike kwaMamTolo ngokuphambukela waza wasweleka,
washiyeka uMonwabisi ekhuliswa nguMamTolo noThandabantu.√√ (2)
3.2.5 Yeyokuba uMonwabisi aqonde ubungakanani bomsebenzi oza
kuba semagxeni akhe xa enikwe ulawulo lwamashishini
kaThandabantu√√/ yeyokuba aqinisekise ukuba uMonwabisi
ayimngeni entloko kakubi into yokunikwa ilungelo elingako
lokulawula amashishini kaThandabantu√√/ yeyokuba aqiniseke
ukuba uMonwabisi entliziyweni yakhe akacingi ngakufuna ikhaya
lakhe abashiye abakwaSihlunu esimka nelifa labo.√√ (2)
3.2.6 Ngokuthi uMonwabisi ongenguye umntwana wesizalo
sikaThandabantu alungiselelwe ukunikwa igunya lokulawula
amashishini kaThandabantu ngenxa yokuzibonakalisa kwakhe
ukuba ungumntu okwaziyo ukuthatha uxanduva kwimiba ejongene
nosapho lwakwaThandabantu.√√ (2)
3.2.7 UThandabantu nguye obeqinisekisa ukuba abantwana besikolo
saseNtshiqo banxiba impahla yesikolo eyiyo, bafika ngexesha
esikolweni, bayawenza umsebenzi wesikolo, bathabatha
inxaxheba ngokuzimisela kwizinto zonke zesikolo.√
Nguye owayeqinisekisa ukuba amatshivela akafumani ndawo
yakugoxa kuba wayewavumbulula ankcunkce ukuya esikolweni.√
Ngeemini zemidlalo wayebakhaphela ngezipho zomphako
abantwana besikolo.√
Wayezixhasa iititshala engajonganga mvelaphi yazo njengabanye
abazali.√
[Nasiphi isibini kwezi] (2)
3.2.8 Ngokuthi asebenzise isikhundla sakhe sokuba nguSihlalo
wombutho woosomashishini ehambela iindawo ngeendawo ezuza
amava aza kuba luncedo kwabo somashishini basakhulayo.√√/
ngenxa yakhe imibutho yezizwe yatsho yagalela kanobom imali
kumbutho wabo owawusekwizinga lamashishini asakhulayo.√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 10 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
3.2.9 Ndiyasincoma isiphelo sale noveli√, kuba iphela sibonile ukuba
ubuntu bukaThandabantu bokukhulisa ngothando umntwana
ongengowakhe kube lithamsanqa kwakuye√/kuba uMonwabisi
uphele elilungu lolu sapho kwaye wamanya nosapho
lwakwaSihlunu√/kuba uMamTolo uphele eguquka kwisimo sakhe
emthatha uMonwabisi njengomntwana wakhe, ngoko ke efunde
isifundo sokungabacaluli abantwana.√
Okanye
Ndiyasigxeka isiphelo sale noveli kuba iphela singambonanga
uMonwabisi ezimele umzi wakhe, efundisa abantwana bakhe
ngemvelaphi yakhe√√/kuba iphela engavezwanga uMonwabisi
ezimele, ephumelele, phakathi kwabantu baseNtshiqo abalaziyo
ibali lobomi bakhe.√√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO A: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 11 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO B: IDRAMA
UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga
ISICATSHULWA G
4.1 4.1.1 Yintshukumo yabalinganiswa.√
Ngabalinganiswa abaza kuthatha inxaxheba kulo mboniso.√ (2)
4.1.2 Kukuba uMadala ungusihlalo wekomiti abakuyo yesikolo
iNobutho√/bangamalungu ekomiti yesikolo saseNobutho
angusihlalo wayo.√ (1)
4.1.3 Ngowokufika kwabahloli uMawonga enxilile esikolweni ngoMvulo
odlulileyo.√√ (2)
4.1.4 Udikiwe√ kuba uthi akayazi into abayibizelweyo xa umcimbi
ungasengowabo ungokarhulumente.√ (2)
4.1.5 Uzobo ngqo.√ (1)
4.1.6 Ithetha ukuba amalungu entlanganiso angxame kakhulu akakwazi
ukuzibamba.√√ (2)
4.1.7 Kube nesiphumo sokuba batyholwe ngokubulala uMawonga
abangambulalanga de bagwetywe ishumi leminyaka.√√ (2)
4.1.8 Kukuthuma abantwana besikolo utywala esirhoxweni ngexesha
lokufunda.√
Kukusela utywala anxile emsebenzini.√ (2)
4.1.9 NguMawonga Loni√/ nguDickson Ndila√/nguSammy Maziko.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
4.1.10 Ngowokuba abantu mabakulumkele ukungakwazi ukuzeyisa
nokungeva kunqandwa kuba oko kungabakhokelela ekufeni√√/
ngowokuba bazi abantu ukuba isiwo nokufa komntu kungeza
ngento ayithandayo.√√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 12 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ISICATSHULWA H
4.2 4.2.1 Bathetha besendlwini kaFuneka√/ bekwaFuneka√/bekwaN.U. 3
Mdantsane.√ (1)
4.2.2 Yeyokumtyela imali yakhe ngamaqhinga√√/yeyokumlahla emva
kokuba etye imali yakhe.√√ (2)
4.2.3 Wanika uZanele idiphozithi eyimali yokuzithengela ifenitshala.√
UMawonga usoloko ebathengela utywala ooZanele xa
ekwaFuneka.√ (2)
4.2.4 Yinyani kuba nguye owaxelela uMawonga ukuba uNdila uthuma
abantwana utywala ngexesha lesikolo kwaye unxila esikolweni,
waze wathi uNdila akugxothwa wathi makaziphindezele
kuMawonga.√√ (2)
4.2.5 ...yeyomlinganiswa oyedwa√
…abekho abanye.√ (2)
4.2.6 Ngokuthi uZanele athandane noMawonga ngeenjongo zokumtyela
imali ngamaqhinga ze athi akumqongqotha amlahle ashiyeke
uMawonga ekhathazekile de abe uzibulalela endlwini kaFuneka.√√ (2)
4.2.7 Uthe akubona ukuba uMawonga unengxaki yokunxila wambizela
umama nomntakwabo ukuba bazame ukuthetha naye atshintshe.√
Akakhange amshiye akuphalala, egxothwe nasemsebenzini.√ (2)
4.2.8 Ucele uFuneka njengesithandwa sakhe ukuba amncedise ukuloba
uMawonga bamfake kumgibe wotywala ngaloo ndlela abe
uziphindezele kuye.√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 13 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
4.2.9 Ndiyasigxeka isiphelo sale drama√, kuba uMawonga uphela naye
elixhoba lale mpindezelo ekubeni wayengenzanga nto imbi
ngokugxothisa uNdila, owayezakonakalisa abantwana besikolo
ngokunxila phambi kwabo de abathume etywaleni.√
Okanye
Ndiyasincoma isiphelo sale drama√, kuba sibonisa ukuba isabatha
osibekela omnye umntu sibambisa kwawena.√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO B: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 14 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – M Mlokothi
ISICATSHULWA I
5.1 5.1.1 Lixesha/lusuku ekuqhubeka ngalo ingxoxo.√
Yindawo ekuqhubeka kuyo ingxoxo.√
Ngamagama abalinganiswa abaza kuthatha inxaxheba kulo
mboniso.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
5.1.2 Kukuba uThambolenyoka ungumqeshi wabo√/bangabasebenzi
bakwaThambolenyoka.√ (1)
5.1.3 Luhambo lwabo lokukhangela abantwana abangamantombazana
ababalobela kwaThambolenyoka.√√ (2)
5.1.4 Uyamcaphukela√ kuba uthi xa athetha ngoThambolenyoka
usisingcoli esatyhefeka kudala√/ ude athi ulilonyo-lonyo lelwabi
lendoda√/ kuba ude amfungele ngelithi, 'useza kumhlabela u-
elandincamisayo ngenye imini.'√ (2)
5.1.5 Uzobo ngqo.√ (1)
5.1.6 Ithetha ukuba bonke bephaya nje babengamaxhoba
okuxhatshazwa nguThambolenyoka ngokulala nabo abatyise
neziyobisi√√/ukuba banamava ngayo yonke into uDina afunelwa
yona nguThambolenyoka.√√ (2)
5.1.7 Kube nesiphumo sokuba uDina abe lixhoba leziyobisi de
kunyanzeleke ukuba ayokufunxwa intshongo yazo kuba
sezimngene egazini√√/ sokuba axhatshazwe ngokwesondo
nguNyoka de amthengisise nomzimba kubatyeleli engazi√√/
sesokuba akhulelwe.√√ (2)
5.1.8 Wathi uDina uza kuba ngumncedisi kuyo yonke nje into ehotele.√
Uza kuhoya abatyeleli basehotele abagcine bonwabile.√
Uza kuba ngomnye wabathengisi abaphambili.√
Uza kwenza umsebenzi wokuweyitala.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
5.1.9 NguThambolenyoka√/ nguDina√/nguNoyongo.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
5.1.10 Ngowokuba umntu makakulumkele ukwenza izenzo zolwaphulo-
mthetho kuba iziphumo zoko kukugwetywa√√/ngowokuba abantu
mabayeke ukwenza izenzo zenkohlakalo nobugewu kuba
zinesiphelo esibi√√/abantu mabalumkele ukunyolukela ubutyebi
obuza ngeendlela ezimbi kuba oko kuba nesiphelo esibi√√/
ngowokuba abantu abenza ububi nenkohlakalo bazi ukuba
abazukusoloko besinda.√√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 15 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ISICATSHULWA J
5.2 5.2.1 Liqhubeka kwaNcaphayi√/emzini kaMaTshezi noNcaphayi√/ kulo
Dina√/kuloZanoxolo√/ kuloBantubomzi√/ kuNtomboxolo√ (1)
5.2.2 Kukuhamba kukaDina aye kusebenzela uThambolenyoka√√/
kukungabi ngumzekelo nenkuthazo kubantakwabo√√/kukuthoba
isidima sekhaya lakhe√√/ kukwenza ikhaya lakhe ukuba libe
sisigculelo nentlekisa√√/ kukungaphulaphuli abazali bakhe.√√ (2)
5.2.3 UDina uxhatshazwe ngokwesondo nguThambolenyoka.√
Uthengisiswe umzimba kubatyeleli behotele kaThambolenyoka.√
UDina utyiswe iziyobisi wade waxhomekeka kuzo.√
Uye wakhulelwa ngenxa kaThambolenyoka obelala naye de
amenze athengise ngomzimba.√
[Nasiphi isibini kwesi.] (2)
5.2.4 Asiyonyani kuba mnye umntwana ekunokude kuthiwe
ngokaThambolenyoka kubantwana ababini bakaDina, lo wesibini
ngokaPhasta wecawa awayehamba kuyo.√√ (2)
5.2.5 ...yeyomlinganiswa omnye.√
…bakhona abanye.√ (2)
5.2.6 Ngokuthi uMaTshezi noNcaphayi njengabazali babuye bamamkele
uDina bamnike indlebe azityande igila kubo√√/ uMaTshezi avule
indlela yokuba uDina amanyelwe ngutata wakhe othe naye
wamxolela√√/ngokuthi abazali bakaDina babonakalise ukuvelana
nomntwana wabo uDina, bangamgwebi ngezenzo zakhe.√√ (2)
5.2.7 Amagqwetha kaThambolenyoka ebempheka emophula ngemibuzo
enkundleni umntu omangalele uThambolenyoka amenze
abonakale njengexoki elingcolisa igama likaSomashishini
odumileyo.√
Amagqwetha kaThambolenyoka ebede afune ukumtshutshisa
ngokwawo umntu omangalele uThambolenyoka.√
Ebeneengqwayingqwayi zamagqwetha ebethi amkhulule
kwangoko kwakuduka amangqina.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
5.2.8 Ngokwembonakalo ebeliqhuba libe lishishini eliyihotele
esemthethweni, eyamkela abatyeleli kanti kwalapha kulo
ukwaqhuba ishishini elingekho-mthethweni lokuthengisisa
amantombazana imizimba nokuwatyisa iziyobisi.√√ (2)
5.2.9 Ndiyasincoma isiphelo sale drama√, kuba iphela sibonile ukuba
ulwaphulo-mthetho aluhlawuli kuba uThambolenyoka uye
wagwetywa√/ kuba abantu abebengamaxhoba ibe ngabo
abakhokelele ekubanjweni komenzi wobubi, abaphelela ebubini√/
kuba ubukumkani bukaThambolenyoka bubhangile umnqweno
kaDina ufezekile√/ kuba ubukumkani bukaThambolenyoka
bubhangile wabe uyafezeka umnqweno kaDina.√
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 16 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
Okanye
Ndiyasigxeka isiphelo sale drama√, kuba asisibonisi okuthe
kwaqhubeka kwihotele kaThambolenyoka akuba yena egwetyiwe√/
kuba ayisivezeli ukuba abasebenzi bakaThambolenyoka baphelele
phi emva kokuba uThambolenyoka egwetyiwe.√ (2)
[35]
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]
AMANQAKU ECANDELO B: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 17 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
UMBUZO 6: NDAKUYICELA IVUTHIWE – LL Ngewu & EZ Guqa
6.1 ISICATSHULWA K: 'IKHIKHIZELA LASEDANGWANA' – LL Ngewu
6.1.1 Kukuvuka aqhawule atshone edolophini.√
Kukunxila.√ (2)
6.1.2 UFanabekho ngunyana kaFikizolo√/uFikizolo ngutata
kaFanabekho√/uFanabekho ngumntwana kaFikizolo.√ (1)
6.1.3 Akukho nto ebe luncedo ngayo ekhayeni lakhe, elalini yakhe,
edolophini yakhe, nakwisiqu sakhe.√√ (2)
6.1.4 Udikiwe√/ukhathazekile√/unomsindo√ kuba uhambe wahamba
wadinwa kukumondla nokumhlambela abe engekho ntweni√/kuba
uthi iyamkhathaza into yokuba athi ekho uFanabekho abe ngathi
akakho√/kuba ude azisole athi akazelanga kule nkewu√/kuba uthi
ngekubhetele ukuba ebeyinja yela khaya kuba ebeza kumphakela
esazi ukuba uza kukhonkotha√/ude athi akamfuzanga uyise√/ kuba
uthi ungumququ ophetshethwa ngumoya.√ (2)
6.1.5 Uzobo mayana.√ (1)
6.1.6 Ukuba ubukho bukaFanabekho abuloncedo, ufana nje nongekhoyo
ngoku akhoyo.√√ (2)
6.1.7 Kube nesiphumo sokuba aphele engafundanga.√√ (2)
6.1.8 Uthi wabhujelwe ngabakhwetha ebebolusile njengengcibi.√
Uthi abazali babakhwetha ababhubhileyo bafuna ukumbulala.√ (2)
6.1.9 NguMaKheswa.√
NguFanabekho.√ (2)
6.1.10 Ngowokuba uluntu malwazi ukuba umntwana uyakwazi ukuphuma
ecaleni angafani nabazali bakhe ngesimo nangezenzo√√/
umntwana uyakwazi ukungabiyiyo le nto abazali bayiyo
ngokwesimo nokuziphatha.√√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 18 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
6.2 ISICATSHULWA L: 'KANTI ANDIZENZANGA' – EZ Guqa
6.2.1 Liqhubeka kwaMaDam nakwamfundisi.√ (1)
6.2.2 Kukuba unyana wakhe wagxothwa esikolweni egxothelwa ukuba
kusithiwa abantwana bangalandela umkhuba wakhe wokuzenza
umfazi kwakhona, amadoda asesikhobeni amgxothela eso
sizathu.√√ (2)
6.2.3 UMntuyedwa wangefunwa ngabazali besithi uza kosulela
abantwana babo ngemikhuba yakhe.√
Wabizelwa embizweni ngamadoda elali emxelela ukuba
makahlukane nezimbo zobufazi.√ (2)
6.2.4 Yinyani kuba waya kwamfundisi eyokuphalaza imbilini yakhe
ngokugxothwa konyana wakhe kuloo lali√√/ kuba waphuma apho
kwamfundisi ekhubekile ede ezisola ngokuya kufuna uncedo kuye
xa kucaca ukuba kuthe kanti naye akohlukanga kubantu
abangenwe lulwamvila lwentiyo kubantu abanesimo
esahlukileyo.√√ (2)
6.2.5 Yeyokufuna ukwazi ukuba umfundisi uyasixhasa na isigwebo
samadoda elali√√/ yeyokufuna ukuqonda ukuba ingaba naye
umfundisi uyamgweba na unyana wakhe.√√ (2)
6.2.6 Ngokuthi kungabikho namnye umntu okuchasayo ukucalulwa
kukaMntuyedwa eSikhobeni, nkqu nomfundisi, asuke
azibandakanye nesigqibo samadoda esebenzisa ibhayibhile
ngelithi uMntuyedwa ugwetywa yiyo√√/ ngokuthi kuxoxwe de
kuthathwe isigqibo ngoMntuyedwa engabandakanywanga
uMaDosini ongunina kaMntuyedwa kuba engumhlolokazi engeyiyo
indoda kwaye engenandoda.√√ (2)
6.2.7 UMaDosini ebemxhasa unyana wakhe xa elilela kuye ngenxa
yempatho embi ebeyifumana ebantwini baseSikhobeni.√
Ebemthethelela ngelithi udaliwe akazenzanga ukuba athi
eyinkwenkwe kodwa abenezimbo zabantu ababhinqileyo.√
Ebesoloko elungele ukusombulula nasiphi na isishiqi unyana
wakhe asibona njengento engxamel' ukumxaka.√
UMaDosini ibingamhluphi into yokuqhwalela kobukhwenkwe
kunyana wakhe koko ebekuvuyela ukuthanda kwakhe imisebenzi
yasendlwini.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
6.2.8 Ambizela embizweni yawo emnyanzela ukuba makanganqabi
kwiimbizo zamakhwenkwe√√/kwade kwakho inkwenkwe
emtyityimbisela umnwe ifuna ukumbetha xa ewacacisela ukuba
kukuthanda kwakhe ukuzibandakanya namantombazana.√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 19 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
6.2.9 Ndiyasigxeka isiphelo seli bali, kuba liphela uMntuyedwa efumana
isohlwayo sokugxothwa elalini ngento angenalulawulo kuyo
nangazenzanga ngayo, kungabikho nomnye umntu omthethelelayo
ekuhlaleni/ kungangeneleli nomthetho.√√
Okanye
Ndiyasincoma isiphelo seli bali, kuba uMntuyedwa uthe nangona
ephatheke kakubi ngolu hlobo de abe uyagxothwa kodwa
akabutshintsha ubuyena ngenxa yoxinzelelo.√√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
AMANQAKU ECANDELO C: 35
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 20 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO D: ISIHOBE
UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – S Maputi nabanye
7.1 'UBUDALA' – S Maputi
7.1.1 Yimfano-zandi.√ (1)
7.1.2 (a) Umfanekiso-ngqondweni weliso√/owokubona.√ (1)
7.1.3 Ngowesikhumba somntu esishwabene ngendlela ebonakala
kakhulu necacisa ukuguga.√√ (2)
7.1.4 (a) Sisifaniso.√
(b) Ubudala buyaqhubeka ngokokuhamba kwexesha kwaye
kuzingile de bufikelele esiphelweni.√√ (3)
7.1.5 Liphuhlisa ukuba konke okwenzeka ebudaleni sekukhokelela
ekupheleni kobomi√√/ukuba konke okwenzeka ebudaleni bomntu
kusa ekupheleni kobomi.√√ (2)
7.1.6 Yeyendawo ezikhuthuke kuyo iinwele entloko ngenxa yobudala.√ (1)
7.1.7 Eye-okhthevu: - ka.√
Eyesestethi:- ni√ (2)
7.1.8 Uvakalelo losizi√/lwenkxalabo√ kuba isizukulwana siza
kulahlekelwa ngumntu omdala olulutho noyintsika kwizinto zekhaya
nezentlalo.√ (2)
7.1.9 Ngowonxunguphalo√/ngowoloyiko√/ngowenkxalabo√/
ngowodandatheko√ kuba isebenzisa isigama esigxininisa ukuphela
kobomi nelahleko eza nokusweleka kwabantu abadala, esisesi
'bukhomba engcwabeni, ukushiya enyanyeni, enyangweni,
edlakeni'.√ (2)
7.1.10 Ibuchaze ngokufanelekileyo kuba ichaphazele ukuba buza namava
alulutho, buyintsikelelo yeminyaka emininzi, yavelela neengxaki
zempilo nezobomi kunye nokuba busa esiphelwe sobomi
esiyilahleko kwabaseleyo.√√
Okanye
Ayibuchazanga ngokufanelekileyo kuba isigama esisebenzisileyo
senza ukuba buvele njengento eyoyikisayo ubudala kwaye
ubukhulu becala igxininisa ukuba buyindlela ekufutshane
ekufeni.√√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 21 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
7.2 'IMBONGI' – KN Manciya
7.2.1 Iyayincoma√ kuba ithi inguchulukunyathela√/iyingcibi yezibongo√/
lichabasa lechebesha elichasa amachelesi.√ (2)
7.2.2 Kukudala isingqi.√√ (2)
7.2.3 Yeyokuba imbongi ivelele kunabanye abantu ngolwazi nokuba
ayifundanga.√√ (2)
7.2.4 Ngowokuba imbongi ivelele kwabanye abantu ngokwazi iimfihlelo
zabangasekhoyo, ayithintelwa ngamiqathango kwaye ayinamida
ekuthululeni udaba eluthunywe ngabaphantsi.√√ (2)
7.2.5 Umqolo we-14 unamagama ama-5.√
Umqolo we-15 unamagama ama-6.√ (2)
7.2.6 Kunjalo, kuba kuvezwa ukuba le mbongi iphatha itshoba√√/kuthiwa
ilawulwa lihlombe isuke ibonge√√/ilawulwa yiminyanya√√/kuvezwa
nezijekulo ezenzayo xa ibonga.√√ (2)
7.2.7 (a) Kungenxa yokuba icondoba ngendlela etsala injezu√/
iyabukeka ngenxa yezivatho zayo nendlela ehamba ngayo.√
(b) Kungenxa yendlela ewushukumisa ngayo umzimba xa
ijekula√/iyatyityimba kanye njengentambanane.√ (2)
7.2.8 Ngumbongo-nkcazo√/ngumbongo ochazayo√ kuba uchaza
ubuchule nezagwelo zembongi yomthonyama, ukuvelela kwayo
ngolwazi, nendlela ejekula ngayo xa ibonga, iveza iimpawu
nemisebenzi yeembongi zomthonyama.√√ (3)
AMANQAKU ECANDELO D: 35
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.

Question paper
XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025_watermark.pdf

Question paper
XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025_watermark.pdf
Question paper
IsiXhosa FAL P1 May-June 2025.pdf

Question paper
IsiXhosa FAL P3 May-June 2025.pdf

Question paper
XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2024_watermark.pdf
Question paper
ISIXHOSA FAL P3 GR12 QP SEPT2024_watermark.pdf
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.
Question paper
IsiXhosa FAL P2 May-June 2023_hlayiso.com_.pdf
Question paper
IsiXhosa FAL P2 Nov 2020.pdf
Question paper
IsiXhosa FAL P1 May-June 2023 MG_hlayiso.com_.pdf
Question paper
IsiXhosa FAL P3 May-June 2023_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiXhosa FAL P1 Nov 2020.pdf

Question paper
IsiXhosa FAL P3 Nov 2020.pdf
More from Grade 12 Isixhosa Fal
Explore more published documents in this catalogue.

Memorandum
ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025_watermark.pdf

Memorandum
ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025_watermark.pdf

Memorandum
IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG.pdf
Memorandum
IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG.pdf

Memorandum
XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024.pdf
Memorandum