Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)
IPHEPHA LESITHATHU (P3)
NOVEMBA 2023
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 100
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-14.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2023 papers 





View all





isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo
Grade 12 isiXhosa FAL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2023, 14 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · isixhosa. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 14
- File size
- 636.6 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 14
This exam
NSC November Exam 2023
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.2Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.3Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.4Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.5Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.6Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
Show all 15 questions
- Question 1.7Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.8Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting100 marks
- Question 2.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting30 marks
- Question 2.2Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting
- Question 2.3Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting
- Question 2.4Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting
- Question 3.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting20 marks
- Question 3.2Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting20 marks
- Question 3.3Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)20 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 2 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO A: ISINCOKO
UMBUZO 1
Imiyalelo yokumakisha
Kweli candelo umviwa ukhetha isincoko sibe SINYE. Xa ekhethe zazibini, makisha
esokuqala.
QAPHELA: Umviwa angabhala naluphi udidi lwesincoko ngesihloko asikhethileyo.
Ubude besincoko bumele ukuba kwisithuba samagama ali-190 ukuya kuma-240.
Sebenzisa irubriki esisihlomelo A ukumakisha esi sincoko.
1.1 Isihloko: Batshintsha ubomi bam ngaloo mini
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lwesincoko
esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
Umxholo Umviwa angabalisa/chaza/camngca ngomnye kule mixholo
ilandelayo:
Iinkcukacha ngale mini.
Isiganeko/ iziganeko ezathi zehla ngayo.
Makanike inkcaza ngale mini.
Indlela obatshintsha ngayo ubomi bakhe ngenxa yesi
siganeko.
Iimvakalelo zakhe ngokutshintsha kobomi bakhe ngenxa
yesi siganeko.
Isifundo esinokufundwa kwindlela obatshintsha ngayo
ubomi bakhe.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 3 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
1.2 Isihloko: Iqonga lonxibelelwano endilithandayo
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lwesincoko
esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
Umxholo: Umviwa angabalisa/chaza/camngca ngomnye kule mixholo
ilandelayo:
Angaqala ngokuchaza iindidi zamaqonga onxibelelwano.
Makanike inkcaza ngeqonga lonxibelelwano alithandayo.
Izizathu ezimenza ukuba alithande.
Anganika amava akhe ngeli qonga lonxibelelwano.
Anganika isilumkiso malunga nokusetyenziswa kwalo.
Angabalula inzuzo, ekhuthaza ukusetyenziswa kwalo olu
didi lweqonga lonxibelelwano.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
1.3 Isihloko: Ngosuku lwam lokuqala ndibhala iimviwo zematriki ...
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lwesincoko
esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
Umxholo Umviwa angachaza/camngca/ velela amacala omabini /xoxa
ngomnye kule mixholo ilandelayo:
Inkcaza ngosuku lwakhe lokuqala ebhala iimviwo
zematriki.
Intsingiselo yolu suku ebomini bakhe.
Okona kwakubalulekile kuye ngolu suku.
Anganika iimvakalelo zakhe zolu suku namava
awawafumanayo.
Unokuvelela indlela inkqubo yakhe eluviweni ngolu suku
ebenefuthe ngayo malunga nokulungela iintsuku
ezilandelayo zoviwo.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 4 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
1.4 Isihloko: Okuhle nokubi ngesibonelelo sikarhulumente sama-R350
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lwesincoko
esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
Umxholo: Umviwa angabalisa/chaza/camngca/ velela amacala
omabini /xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo:
Anganika inkcaza/ ulwazi oluyimvelaphi malunga nesi
sibonelelo sikarhulumente semali engama-R350.
Angachaza isizathu sokuba urhulumente akhuphe esi
sibonelelo semali engama-R350.
Makaveze icala elihle necala elibi malunga nesibonelelo
sikarhulumente.
Kwicala elihle angakhankanya; ukuxhamla kwabantu
abangaphangeliyo kwesi sibonelelo/izinto ezizezinye
ezithi zenziwe ngale mali isisibonelelo sikarhulumente
ukuphucula impilo yabo bayifumanayo/ukunceda kwayo
kwabaqale amashishini amancinane ngayo.
Kwicala elibi angachaza; iingxaki zokuba abantu baqhele
ukuxhomekeka nokukhuthaza ubuvila/ukusetyenziswa
kwaso ngurhulumente endaweni yokuveza amathuba
emisebenzi/ukuthobeka kwezidima zabantu/ukusenga
kwesi sibonelelo sikarhulumente kuvimba wemali
yabarhafi beli lizwe.
Angalumkisa anike neengcebiso malunga neendlela
zokuyinyusa okanye ukuyisebenzisa kakuhle imali
esisibonelelo sikarhulumente.
Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 5 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
1.5 Isihloko: Akakho umntu ophila yedwa ebomini
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lwesincoko
esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
Umxholo: Umviwa angabalisa/chaza/camngca/ velela amacala omabini
/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo:
Anganika amagqabantshintshi ngentlalo yabantu
ngokubanzi.
Amava akhe ngeendlela abaphila ngazo abantu.
Iinkcukacha zokuphila wedwa/zokuphilisana nabanye
abantu ebomini.
Ubungozi bokuphila wedwa ebomini.
Angakhuthaza abantu ukuba baphile nabanye ebomini.
Angabonisa ukuba banakho abantu ukuziphilela bodwa
ebomini, kwiimeko ezithile.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
1.6 Isihloko: Umviwa makanike isihloko sesincoko sakhe.
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lwesincoko
esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
Umxholo: Umviwa angabalisa/chaza/camngca/velela amacala
omabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.
Angathetha ngeendidi zemisebenzi ngokubanzi.
Angachaza udidi lomsebenzi wezandla
ngokwasemfanekisweni.
Angakhankanya imisebenzi ebifudula isenziwa
ngabantu besini esithile.
Anganika ulwazi ngemeko yezopolitiko eMzantsi Afrika
nebangele ukuba abantu basetyhini nabo baxhamle
kumathuba avulelekileyo kwimisebenzi ethile.
Amava okanye ulwazi malunga nokunqongophala
kwemisebenzi.
Anganika iingcebiso malunga nokunokwenziwa ukuze
ulutsha olungabasetyhini lufumane imisebenzi ebikade
yonganyelwe ngabantu abangamadoda kuphela.
Iinkcukacha ngezakhono ezifunekayo nezinokuba-
luncedo kumanina.
Umviwa angasitolika ngokwentsingiselo efihlakeleyo
isihloko.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 6 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
1.7 Isihloko: Umviwa makanike isihloko sesincoko sakhe.
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lwesincoko esikhethiweyo,
isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
Umxholo Umviwa angabalisa/chaza/camngca/velela amacala omabini/xoxa
ngomnye kule mixholo ilandelayo:
Anganika ulwazi ngemvelaphi yesixhobo sokuphehla umbane
ngokwasemfanekisweni.
Angachaza iimeko zokunqongophala kwezakhiwo eziphehla
umbane.
Angathetha ngeentlobo ezintsha zokuzisa umbane nezinokuba
sisisombululo kwingxaki yombane.
Anganika inzuzo efumaneka ekusebenziseni isola
njengesisombululo kucimo-kongiwa kombane.
Angachaza ifuthe lemozulu kwiindawo ezisebenzisa isola.
Unokuchaphazela ifuthe elibi leengxaki zombane kwezoqoqosho
nakwintlalo yoluntu ngokubanzi, kungenjalo avelele uncedo
lobuxhakaxhaka bokuphehla umbane kwezoqoqosho.
Angathetha ngeengxaki zombane.
Umviwa angasitolika ngokwentsingiselo efihlakeleyo isihloko.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
1.8 Isihloko: Umviwa makanike isihloko sesincoko sakhe.
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lwesincoko esikhethiweyo,
isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
Umxholo Umviwa angabalisa/chaza/camngca/velela amacala omabini/ xoxa
ngomnye kule mixholo ilandelayo:
Anganika ulwazi malunga namaxesha onyaka ngokubanzi.
Angathetha ngexesha lasebusika neempawu ezibonakalisa
ukufika kweli xesha lonyaka.
Angaveza ubuhle bendalo xa kukho ikhephu nenzuzo yabo
eluntwini.
Angathetha ngengqele/ngekhephu nefuthe layo kwimpilo
yabantu.
Angakhankanya indlela ezichaphazeleka ngayo ezinye
izilwanyana ngexesha lasebusika.
Angabalula iindidi zekhephu ngokweendawo elifumaneka kuzo
ehlabathini.
Angathetha ngawakhe amava ngexesha lasebusika okanye
ikhephu.
Angabalula iimvakalelo zakhe ngexesha lasebusika.
Umviwa angasitolika ngokwentsingiselo efihlakeleyo isihloko.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 7 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
IIMPAWU ZESINCOKO
Isincoko esibalisayo sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.
Masisebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
Masibonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo,
mazibonakale.
Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana
nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda
isincoko, lungekrwada phofu.
Isincoko esichazayo sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.
Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo.
Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi.
Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho.
Sivakalisa iimvakalelo zombhali.
Isincoko esicamngcayo:
Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
Ubukhulu becala esi sincoko siyacamngca. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza
nokuzoba imeko ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo,
neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho).
Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.
Isincoko esixoxela icala elinye:
Umviwa uthatha icala ngomba othile.
Uthotho lweengxoxo–oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
ezithile.
Ukubethelela–isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
lokuvula.
Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani
okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani.
Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 8 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
Isincoko esivelela amacala omabini:
Inkcazelo inokuba ngengxoxo ephambili.
Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
makalunike olwakhe uluvo xa evala.
Unokuxoxela okuthile echasa/evuma enika ubungqina obuyinyani obuxhasayo.
Isiphelo – ingasisishwankathelo neengcebiso.
Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo. [50]
AMANQAKU ECANDELO A: 50
ICANDELO B: UMHLATHI OMDE
Imiyalelo yokumakisha
Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ube MNYE. Ukuba ukhethe yamibini,
makisha owokuqala.
Ubude bomhlathi omde mabube ngamagama angama-80 ukuya kwi-100 umxholo
kuphela.
Sebenzisa irubriki esisihlomelo B ukumakisha lo mhlathi.
UMBUZO 2
2.1 ILETA YOBUHLOBO
Idilesi inye yeyomntu obhala ileta.
Isibuliso – sesifanelekileyo, ileta iya kumhlobo wakhe.
Intshayelelo, isiqu nesiphelo mazahluke zicace.
Ithoni nerejista mazibonakalise ukuba ubhalela umhlobo wakhe.
Umxholo mawube malunga nokuvelana nomhlobo wakhe owenzakeleyo
nongakwazanga ukubhala iimviwo.
Kwisiphelo kubhalwa igama kuphela.
Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo. [30]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 9 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
2.2 ISIVI NELETA EYIKHAPHAYO
Iidilesi zimbini (eyokuqala isekoneni kwicala lasekunene yile yalo ubhala
ileta, eyesibini isekhohlo yile yalo ileta iya kuye.)
Isibuliso esindilisekileyo.
Umcimbi okhankanya isicelo somsebenzi (isithuba sethutyana).
Umhlathi wokuqala ochaza injongo yale leta ihambelana nokubhalwe
kumcimbi ukwaveza nomthombo ebesibhengezwe kuwo esi sithuba
mawuvele.
Kumhlathi olandelayo makuvele ulwazi analo lokwenza lo msebenzi,
izakhono nobuchule anabo, iziqinisekiso zemfundo neenjongo zakhe
ngawo.
Umhlathi oqukumbelayo ukhombisa lowo ufunda ileta ngeenkcukacha
ezibhalwe kwiSivi.
Isiphelo esichanekileyo esihambelana nohlobo lweleta, sibandakanya
igama nefani yalo mntu ofaka isicelo.
ISivi mayiquke ezi zinto zilandelayo: Iinkcukacha ngaye. Umhla
wokuzalwa, ubuzwe, inombolo yesazisi, idilesi, inombolo yemfonomfono,
isini osiso, isimo sempilo.
Makuvele ukuba unolwazi neziqinisekiso zeelwimi ezikhankanywe
kwisibhengezo (IsiXhosa nesiNgesi).
Iziqinisekiso zemfundo anazo: zihlengahlengiswe ngokweminyaka. [30]
Amava anawo omsebenzi kunye nezinto anomdla kuzo.
Abantu abanokunika ulwazi ngaye (abantu abanokukungqina).
2.3 I-OBHITSHUWARI
Igama elipheleleyo; umhla wokuzalwa; indawo awazalelwa kuyo, abazali
bakhe; ukukhula kwakhe, umhla wokusweleka.
Ukufunda kwakhe; ukusebenza kwakhe ukuba ebesebenza.
Izinto azibalule ngazo kwezemidlalo.
Usapho alushiya ngasemva (abazali, iqabane lakhe, abantwana,
abantakwabo).
Amazwi amkhaphayo. [30]
2.4 INTETHO ENGEKHO SESIKWENI
Mabakhankanywe abantu abakhoyo xa isithethi sibulisa.
Isithethi sizazise.
Mayivele imo yesithethi novakalelo lwaso.
Usuku, umhla nendawo mazixelwe.
Injongo yentetho mayixelwe.
Mayivakale intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo mawube ngowokuthi ndlela-ntle kwinqununu yesikolo ethetha
egameni labafundi.
Ulwimi malube lolungekho sesikweni.
[30]
AMANQAKU ECANDELO B: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 10 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO C: UMHLATHI OMFUTSHANE
Imiyalelo yokumakisha
Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ube MNYE, aze athi ukuba ukhethe
yamibini, umakishe owokuqala.
Ubude bomhlathi omfutshane ngama-60 ukuya kuma-80 amagama umxholo
kuphela.
Sebenzisa irubriki esisihlomelo C ukumakisha lo mhlathi.
UMBUZO 3
3.1 ISIBHENGEZO-NTENGISO
Isihloko sesibhengezo-ntengiso masibe sesitsala umdla, kusetyenziswe
amagama akhethiweyo.
Isayizi yefonti mayahluke ibhalwe ngokugqamileyo.
Masibe nabantu esijoliswe kubo.
Iinkcukacha ezifunekayo mazibhalwe ngokucacileyo.
Umxholo mayibe ngowokwazisa ngenkonzo yewayifayi esimahla.
Masiveze uncedo lwale nkonzo kubantu ekujoliswe kubo.
Masichaze indlela yokunxibelelana nalapho ifumaneka khona inkonzo le
yaziswayo.
Imifanekiso nemizobo ayinamanqaku iwabelwayo. [20]
3.2 UMYALEZO OMFUTSHANE KA-WHATSAPP
Makuvele igama lomntu othunyelelwa umyalezo phezulu kwisikrini
sefowuni yomthumeli.
Makuvele inombolo yomntu othunyelelwa umyalezo ukuba igama lakhe
alikho efowunini yomthumeli.
Makuvele umhla kunye nexesha othunyelwa ngalo.
Umxholo mayibe ngowokhumbuza umhlobo wakhe ngomsebenzi
ekufuneka wenziwe ngolu suku.
Amazwi athundezayo/akhuthazayo anokusetyenziswa. [20]
3.3 IZALATHISI
Iinkcukacha ngendawo ekusukwa kuyo nekuyiwa kuyo mazicace
zingqale.
Izalathisi mazinikwe ngeengongoma kuphela.
Izalathisi mazilandelelane ngokwendlela ezivela ngayo emephini.
Iimpawu zendlela, amagama ezitrato neendawo eziqaphelekayo ecaleni
kwendlela mazikhankanywe.
Makusetyenziswe izenzi eziyalelayo kangangoko. [20]
AMANQAKU ECANDELO C: 20
AMANQAKU EWONKE: 100
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 11 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
QAPHELA:
Sebenzisa le rubriki rhoqo xa umakisha izincoko zephepha lesi-3, ICANDELO A.
Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu aphambili.
Kwiikhrayitheriya yoMxholo, uLwimi neSimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe lanomgangatho ongentla nongezantsi yanemimandla yamanqaku
ahambelana nomgangatho ngamnye.
Ikhrayitheriya yeSakhiwo yona ayichaphazeleki ngumgangatho ongentla nongezantsi.
ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU]
Ikhrayitheriya Balaseleyo Enobuchule Phakathi Buthathaka Bubhetyebhetye
UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
NOCWANGCISO -Impendulo ebalaseleyo -Impendulo ixonxwe -Impendulo iyanelisa -Impendulo ingena -Impendulo ayikho
enomtsalane, ngaphaya ngobugcisa obukhulu ngokupheleleyo iphuma emxholweni mxholweni konke konke
Umgangatho ongentla
(Impendulo kobekulindelekile -Izimvo zinxulumene -Izimvo ziyanamathelana akukho -Izimvo zibondene
nezimvo) -Izimvo zihlakaniphile, nomxholo kwaye noko kwaye zingakuguqula lunamathelwano azingqalanga ntweni
Ukubekelela izimvo zixhokonxa iingcinga kwaye zinika umdla, bukho ukucinga kofundayo kwizimvo -Azivakali izimvo kwaye
ngenjongo zinemfezeko ubungqina bemfezeko -Iingcamango zibekelelwe -Izimvo azicacanga ziyaphindaphindwa/
yokucwangcisa -Isincoko sibekelelwe kwizimvo ngokunamatheleneyo kwaye ezinye zazo uthetha into enye
Ukubonakalisa ngobuchule -Iingcamango kuquka intshayelelo, isiqu zezemboleko -Iingcamango zibekwe
ukuyazi injongo, obungaqhelekanga kwaye zibekelelwe nesiphelo -Buncinci kakhulu xazalala
abantu ekujoliswe intshayelelo, isiqu ngokwakhelanayo ubungqina bobekelelo azinalunxibelelwano
kubo kunye kwakunye nesiphelo kuquka intshayelelo, nonamathelwano
nemeko zibonakalisa isiqu nesiphelo lweengcamango
unamathelwano
30 AMANQAKU olunemfezeko
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Impendulo encamisileyo -Impendulo ixonxwe -Impendulo iyanelisa -Impendulo iphumile -Impendulo itenxile
Umgangatho ongezantsi
kodwa akukho zimpawu ngobugcisa nangona kumana kubakho emxholweni ubukhulu malunga nomxholo
zakubalasela kubhekele phi -Izimvo zisemxholweni ukungacaci kwiindawo becala -Izimvo zitenxile
kwisincoko kwaye zinika umdla ezithile -Izimvo ziyaqhawu- zingcwecwela kude
-Izimvo zivuthiwe -Sibekelelwe -Kukho ukunamathelana qhawuka ziyabhidisa nomxholo
zixhokonxa iingcinga ngobuchule, kukho okubonakalayo kwizimvo -Buyanqaphazeka -Iingcamango
-Iingcamango zibekelelwe ukunamathelana kwaye kuyanelisa ubungqina ziyingxubevange
zandindaniswa ngobugcisa kweengcamango -Kukho ukubekelelwa bokubekeleleka engenamgqalisela
kuquka intshayelelo, isiqu okuquka intshayelelo, kweengcamango kweengcamango
kunye nesiphelo isiqu nesiphelo nonamathelwano nonamathelwano
kwintshayelelo, isiqu
nesiphelo
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 12 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU] (isaqhubeka)
Ikhrayitheriya Balaseleyo Enobuchule Phakathi Buthathaka Bubhetyebhetye
ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
& NOKUHLELA -Ithoni, irejista, isimbo, isigama -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ulwimi aluvakali
zifanelene ngokugqwesileyo isigama zifanelene kakhulu isimbo, isigama isigama -Ithoni, irejista,
Umgangatho ongentla
Ukuhambelana nenjongo, abantu ekujoliswe nenjongo, abantu ekujoliswe sifanelene nenjongo, azifanelananga ncam isimbo, isigama
kwethoni, irejista, kubo kunye nemeko kubo kunye nemeko abantu ekujoliswe nenjongo, abantu asifanelananga
isimbo, isigama -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi luchaneke ngakumbi kubo kunye nemeko ekujoliswe kubo kunye kwaphela nenjongo,
kunye nemeko ngokuzithemba, kwaye ithoni isetyenziswe -Ulwimi nemeko abantu ekujoliswe
Ukhetho-magama luyathabathekisa ngokuchaneka kwisincoko olufanelekileyo -Ulwimi lusetyenziswa kubo kunye nemeko
Ukusetyenziswa -Ithoni enomtsalane nezafobe siphela ludlulisa umyalezo ngendlela ebuthathaka -Ukunqongophala
kolwimi nesigama zentetho eziphumeza injongo -Iziphene zokusetyenziswa -Ithoni ifanelekile -Ithoni nochongo kwesigama
Iimpawu zobhalo, -Phantse kube akukho nasinye kolwimi nopelo -Izafobe zentetho magama kubaxekile
izakhi isiphene solwakhiwo zivakalisi, zinqongophele zinonga umxholo azifanelekanga kangangokuba
zezivakalisi, upelo nokusetyenziswa kolwimi -Sixonxwe ngobugcisa -Isigama ayinasihlahla into
nopelo -Sixonxwe ngobugcisa obukhulu obukhulu sinqongophele ebhaliweyo
13 10 7 4
Umgangatho ongezantsi
15 AMANQAKU -Ulwimi luchanekile kanye -Ulwimi lunomtsalane kwaye -Kuyanelisa -Ukusetyenziswa
nezafobe zisetyenziswe luyaziphumeza iinjongo ukusetyenziswa kolwimi kubonisa
ngethoni ephumeza ukudlulisa zokubhala kolwimi kodwa ububhetyebhetye
umyalezo -Ithoni ifanelekile kwaye asekho amakhwiniba -Izivakalisi
-Phantse kube akukho nasinye iyaziphumeza iinjongo -Ithoni ifanelekile zinobuthathaka-
isiphene solwakhiwo zivakalisi, zokubhala kodwa izafobe azitshintsha-
upelo, nokusetyenziswa kolwimi -Zimbalwa iziphene zezakhi zentetho tshintshwa
-Sixonxwe ngobugcisa obukhulu zezivakalisi kunye nopelo ezisetyenzisiweyo -Isigama
-Sixonxwe ngobugcisa zinqongophele sinqongophele
ngokubalaseleyo
ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1
Isihloko sikhuliswe -Iinkcukacha ezinengqiqo -Iinkcukacha -Zikho iingcamango -Iingcamango
Iimpawu zetekisi ngokuncamisayo zikhuliswe ngokwakhelanayo ezisemxholweni ezamkelekileyo ezifunekayo
Ukukhula -Iinkcukacha zibalasele -Izimvo zinamathelene zikhulisiwe -Isakhiwo sezivakalisi zinqongophele
kwemihlathi ngokungaqhelekanga -Izivakalisi, imihlathi -Izivakalisi, imihlathi nesemihlathi -Isakhiwo
nokwakhiwa -Izivakalisi, imihlathi zakhiwe zitshintshatshintshwa zakhiwe kuhle sinamakhwiniba sezivakalisi
kwezivakalisi zaqiqisiswa ngokugqwesileyo ngobuchule obuqiqisisiweyo -Isincoko sibunjwe -Isincoko sisenayo nesemihlathi
ngengqiqo ingqiqo sigxoko-gxoko
5 AMANQAKU -Isincoko
asinangqiqo
UMMANDLA
WAMANQAKU 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 13 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ISIHLOMELO B: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIDE– ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [30 AMANQAKU]
Ikhrayitheriya Balaseleyo Enobuchule Phakathi Buthathaka Bubhetyebhetye
UMXHOLO, 15–18 11–14 8–10 5–7 0–4
UCWANGCISO -Impendulo igqwesile -Impendulo ibonakalisa -Impendulo iyanelisa -Impendulo ibonakalisa -Impendulo ibonakalisa
NEFOMATHI idlule okuqhelekileyo ukuchaneka kanobom ibonakalisa ulwazi ulwazi olungephi ukunqongophala kolwazi
-Izimvo ziqiqisisiwe ulwazi olunzulu lweempawu zolu didi lweempawu zolu didi lweempawu zolu didi
Ukungqala kwaye zivuthiwe lweempawu zolu didi lwetekisi lwetekisi lwetekisi
kwempendulo nezimvo -Luphangalele ulwazi lwetekisi -Izimvo ziyaphuma -Zimbalwa izimvo -Intsingiselo ilahleka
Ukuqoqwa kwezimvo lweempawu zolu didi -Ingqalile ayiphumi emxholweni kwaye kukho ezisemxholweni kodwa rhoqo ide iphume
ngenjongo lwetekisi nasemxholweni nokugqwidiza kuninzi ukuphuma ecaleni emxholweni
yokucwangcisa -Umsebenzi ungqalile -Izimvo zixonxwe -Ukunamathelana -Kunqabile -Akukho
Injongo yokubhala, abo uhleli emxholweni zadakancwa kumxholo nezimvo ukunamathelana ukunamathelana
kujoliswe kubo, -Kukho ukunamathelana ngokunamatheleneyo kufanelekile komxholo nezimvo kumxholo nezimvo
iimpawu/imigaqo kwizimvo nomxholo kumxholo nezimvo -Ezinye iinkcukacha -Zimbalwa iinkcukacha -Zimbalwa kakhulu
yetekisi, kunye nemeko -Iingcamango -Iinkcukacha zixhasa zixhasa isihloko ezixhasa isihloko iinkcukacha ezixhasa
zidakancwe ngobunono isihloko -Ifomathi ifanelekile -Imigaqo yefomathi isihloko
18 AMANQAKU zonke iinkcukacha -Ifomathi ifanelekile kodwa kusekho ephambili isetyenziswe -Imigaqo eyimfuneko
zixhasa isihloko ineendawana ukungachaneki ngokungaqondi yobhalo lwale tekisi
-Ifomathi ifanelekile ezingachanekanga -Kutyeshelwe izinto ityeshelwe
kwaye ichanekile ezingephi ezininzi
ULWIMI ISIMBO 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3
SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo,
NOKUHLELA isigama zihambelana isigama sichaneke isigama sihambelana nesigama azingqamani nesigama azingqamani
kakhulu nenjongo nabo kakhulu malunga nenjongo, abantu ncam nenjongo kwakunye kwaphela nenjongo,
Ithoni, irejista, isimbo, kujoliswe kubo kunye nenjongo, abantu ekujoliswe kubo nabantu ekujoliswe kubo imeko kwakunye
injongo/ifuthe, abo nemeko ekujoliswe kubo kunye kwakunye nemeko kunye nemeko nabantu ekujoliswe kubo
kujoliswe kubo kunye -Izakhi zezivakalisi nemeko -Izakhi zezivakalisi -Izakhi zezivakalisi -Izele ziimpazamo
nemeko zisetyenziswe -Izakhi zezivakalisi zibonakalisa iimposiso zineemposiso ezininzi ixazalala
Ukusetyenziswa kolwimi ngokuchanekileyo zichanekile kwaye -Isigama siyanelisa eziphazamisa umyalezo -Isigama asifanelananga
nemigaqo -Phantse kube akukho umyalezo wakheke -Iimpazamo zobhalo -Sinqongophele isigama nenjongo
Uchongo magama nasinye isiphene kakuhle ezikhoyo aziyiphazamisi -Kukho amagingxi-gingxi -Intsingiselo ilahleke
Iimpawu zokubhala -Isigama sichanekile intsingiselo nomyalezo kwintsingiselo kakhulu
kunye nopelo -Ubukhulu becala akukho
zimpazamo
12 AMANQAKU
UMMANDLA 25–30 19–23 14–17 9–12 0–7
WAMANQAKU
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
I IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 14 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ISIHLOMELO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIFUTSHANE – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [20 AMANQAKU]
Ikhrayitheriya Balaseleyo Enobuchule Phakathi Buthathaka Bubhetyebhetye
UMXHOLO 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3
UKUCWANGCISA -Impendulo igqwesile -Impendulo ibonakalisa -Impendulo iyanelisa -Kubonakala ubunzima -Impendulo ibonakalisa
NEFOMATHI ibonisa ukuqiqisiswa ukuchaneka kanobom ibonakalisa ulwazi malunga nolwazi ukunqongophala kolwazi
kwezimvo ulwazi olunzulu lweempawu zolu didi lweempawu zolu didi lweempawu zolu didi
Impendulo nezimvo -Izimvo zihlakaniphile lweempawu zolu didi lwetekisi lwetekisi lwetekisi
Ukubekelelwa kwezimvo kwaye zivuthiwe lwetekisi -Izimvo azisoloko -Zimbalwa izimvo -Intsingiselo ilahleka
Iimpawu zetekisi/ -Luphangalele ulwazi -Ingqalile ayiphumi zisemxholweni kwaye ezisemxholweni kodwa rhoqo.
umgaqo kunye nemeko lweempawu zolu didi nasemxholweni kukho nokugqwidiza kuninzi ukuphuma ecaleni -Intsingiselo iduka
lwetekisi -Izimvo zixonxwe -Ukunamathelana -Kunqabile kwisakhiwo esixazalala
12 AMANQAKU -Umsebenzi ungqalile zadakancwa kumxholo nezimvo ukunamathelana -Akukho
akukho kugqwidiza ngokunamatheleneyo kwenzeka komxholo nezimvo ukunamathelana
-Kubonakala kumxholo nezimvo ngokufanelekileyo -Zimbalwa iinkcukacha kumxholo nezimvo
ukunamathelana -Iinkcukacha zixhasa -Ezinye iinkcukacha ezixhasa isihloko -Zimbalwa kakhulu
kwizimvo nomxholo isihloko zixhasa isihloko -Imigaqo yefomathi iinkcukacha ezixhasa
-Iingcamango -Ifomathi ingqalile -Ifomathi ingqalile kodwa ephambili ityeshelwe isihloko
zidakancwe ngobunono iindawana ezikhoyo zikho iindawana okanye isetyenziswe -Imigaqo eyimfuneko
kwaye zonke ezingachanekanga ezingachanekanga ngokungaqondi yobhalo lwale tekisi
iinkcukacha zixhasa aziyiphazamisi injongo ityeshelwe
isihloko yokubhala
-Ifomathi ifanelekile
kwaye ichanekile
ULWIMI, ISIMBO 7–8 5–6 4 3 0–2
NOKUHLELA -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo,
isigama zifanelene nesigama sifanelene isigama sifanelene nesigama azifanelananga nesigama
Ithoni, irejista, isimbo, kakhulu nenjongo, abo kakhulu nenjongo, abantu nenjongo, abantu ncam nenjongo, abantu azifanelananga
nesigama singqamene kujoliswe kubo kunye ekujoliswe kubo kunye ekujoliswe kubo ekujoliswe kubo kunye kwaphela nenjongo,
nenjongo kunye nemeko nemeko nemeko kwakunye nemeko nemeko imeko kwakunye
Ukusetyenziswa kolwimi -Izakhi zezivakalisi -Izakhi zezivakalisi -Izakhi zezivakalisi -Izakhi zezivakalisi nabantu ekujoliswe kubo
nemigaqo zisetyenziswe zichanekile kwaye zibonakalisa iimposiso zineemposiso ezininzi -Izele ziimpazamo
Ukhetho- magama ngokuchanekileyo umyalezo wakheke -Isigama siyanelisa eziphazamisa umyalezo ixazalala iyadida
Iimpawu zokubhala -Phantse kube akukho kakuhle -Iimpazamo zobhalo -Sinqongophele isigama -Isigama asihambelani
kunye nopelo nasinye isiphene -Isigama sichanekile ezikhoyo aziyiphazamisi -Kukho amagingxi-gingxi nenjongo
-Ubukhulu becala azikho intsingiselo kwintsingiselo -Intsingiselo ilahlekile
8 AMANQAKU iimpazamo kakhulu
UMMANDLA 17–20 13–15 10–11 7–8 0–5
WAMANQAKU
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P3 Eastern Cape Mock 2023 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P3 NSC November 2020 Question Paper
More from Grade 12 isiXhosa FAL

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Question paper