Skip to content

isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2023 Memo

MemorandumisiXhosa FALGrade 12202310 pages

Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2023, 10 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2023

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IBANGA 12 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL) IPHEPHA LOKUQALA (P1) NOVEMBA 2023 ISIKHOKELO SOKUMAKISHA AMANQAKU: 80 Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-10. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL) 2 DBE/Novemba 2023 NSC-Isikhokelo sokumakisha ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA UMBUZO 1 Ukumakisha uvavanyo lokuqonda 1. Ngenxa yokuba kugxininiswa kwingqiqo, upelo olungachanekanga neziphene zolwimi kwiimpendulo mazingohlwaywa ngaphandle kokuba ezo ziphene zitshintsha intsingiselo/ingqiqo. (Kuseyimfuneko ukuba iziphene zibonakaliswe.) 2. Ukuba umviwa usebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi olungelulo olu luviwayo, musa ukuwananza loo magama, kwaye ukuba impendulo isavakala ilungile, sukunika sohlwayo. Ukanti ke, ukuba igama elisuka kolunye ulwimi lisetyenzisiwe kwitekisi kwaye liyayincedisa impendulo, oku kuyakwamkeleka. 3. Ngokubhekiselele kwimibuzo emalunga nokuthatha icala uze uzixhase, akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-EWE/HAYI, noNDIYAVUMELANA/ANDIVUMELANI. Isizathu/Ukunika ubungqina/ nokuxhasa zizo ezimele ukunikwa ingqwalasela. 4. Akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-YINYANISO/BUBUXOKI, noYINYANI/LULUVO. Ukunika isizathu/ukunika ubungqina/ukuxhasa kukona makuthathelwe ingqalelo. 5. Xa impendulo efunwayo iligama elinye, aze umviwa anike impendulo esi- sivakalisi esipheleleyo, oku makumakishwe nje ngokuchanekileyo kuphela xa igama elichanekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi/ligqanyisiwe. 6. Xa kufunwa iimpendulo ezimbini/ezintathu/iingongoma ezimbini kwezintathu, aze umviwa anike ezingaphaya kweziqingqiweyo kumyalelo, makisha kuphela isibini okanye isithathu sokuqala ngokuhambelana nombuzo. 7. Kwamkele ukwahluka kwendlela yokubeka impendulo okudalwa kukusetyenziswa kweelwimi zengingqi. 8. Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/ OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL) 3 DBE/Novemba 2023 NSC-Isikhokelo sokumakisha 1.1 ISICATSHULWA A 1.1.1 Kusesikolweni.√ (1) 1.1.2. Sesokuba luxabise imidlalwana edlalwa ngezixhobo zetekhnoloji.√ (1) 1.1.3. Sesokunxibelelana nabanye abantu.√ Sesokumilisela ingqondo.√ Ukusebenzisana ngentlonipho nabanye abantu.√ [Nasiphi isibini kwezi.] (2) 1.1.4 Imidlalo ikhulisa ukuzithemba.√ Imidlalo ikhulisa ukuzola naxa iimeko zikuhambela kakubi.√ Ukukwazi ukumela oko ukufunayo.√ Ukumilisela ingqondo.√ Imidlalo ikhuthaza intsebenziswano yamalungu eqela.√ Ifundisa umntu ukwamkela ngesidima xa athe akaphumelela.√ Ukuhlonipha abaphathi neenkokeli.√ Ukukwazi ukuzilawula nokuziphatha.√ [Nasiphi isibini kwezi.] (2) 1.1.5 Ukuba iingcali ziyayibandakanya nentsebenziswano njengeyona nto ibalulekileyo kumalungu eqela√√/ukuba ziyakugxininisa ukubaluleka kwentsebenziswano yamalungu eqela√√/ ukuba iingcali ziyikhankanya intsebenziswano njengenxalenye [Nayiphi kwezi.] (2) 1.1.6 Ngokuthi abadlali balindane benikana amathuba√√/ ngokuthi kudlale umdlali omnye ngexesha, abanye balinde ukudlala ngethuba labo.√√ (2) 1.1.7 Kukugxininisa ukubaluleka kwesakhono esingumonde emntwini√√/ kukuxhokonxa iingcinga zomfundi abone ukubaluleka kokuba nomonde ukuze umntu aphumelele ebomini√√/ kukusenza sicingisise ngokubaluleka kokuba umntu abe nomonde ukuze aphumelele ebomini.√√ [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2) 1.1.8 Eyokuba umdlalo wentenetya ufuna umntu owudlalayo abe namandla kakhulu√√/eyokuba lo mdlalo ufuna amandla awongezelelekileyo.√√ (2) 1.1.9 Kwizihlunu.√ Kumalungu okuphefumla.√ Kusengqondweni.√ Kusemoyeni.√ [Nasiphi isibini kwezi.] (2) 1.1.10 B√/B nesiphumo√/nesiphumo.√ (1) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL) 4 DBE/Novemba 2023 NSC-Isikhokelo sokumakisha 1.1.11 Kungokuba kuwo kusetyenziswa amandla nokutyhalana√/ kungokuba kuwo kukhe kuphele kusiliwa ngabadlali ngamanye amaxesha.√ (1) 1.1.12 Ngokuthi siqhelise abadlali ukusombulula iingxaki ngaphandle kokulwa√√/ ngokunceda abadlali bakwazi ukuzibamba nokulawula imisindo.√√ (2) 1.1.13 ... esebenza ngokwamendu nezakhono anazo√√/ esebenza ngokuzimisela ngeetalente anazo√√/ esebenza ngokuzimisela okugqithisileyo nezakhono anazo.√√ (2) 1.1.14 Luphumelele, kuba ndifunde ngezakhono ezakha isimo somntu ngenxa yokuthatha inxaxheba kwimidlalo eyahlukileyo athi ayidlale.√√ OKANYE Aluphumelelanga, kuba akukho zinkcukacha zinikiweyo ezihambelana neengozi anokuzifumana umntu emidlalweni.√√ [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2) 1.2 ISICATSHULWA B 1.2.1 Mabini,√ kuba kukho abadlali abanxibe izinxibo ezingafaniyo√/ kukho abadlali abacumba iitoti kubekho nabaleqa ibhola.√ (2) 1.2.2 Kunjalo, kuba bazibeka ngobunono iitoti abadlala ngazo beqinisekisa ukuba zibekeke kakuhle ukuze zingawi. √√ (2) 1.2.3 Kunjalo, kuba abantwana abasemfanekisweni basebenzisa iitoti ebezilahlwe njengenkunkuma ukwenza izixhobo zokudlala.√√ (2) AMANQAKU ECANDELO A: 30 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL) 5 DBE/Novemba 2023 NSC-Isikhokelo sokumakisha ICANDELO B: USHWANKATHELO UMBUZO 2 Ukumakisha ushwankathelo Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaleni iingongoma ezingundoqo. Ushwankathelo malumakishwe ngolu hlobo:  Ulwabiwo-manqaku o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Inqaku elinye ngengongoma nganye). o Amanqaku ama-3 olwimi. o Amanqaku ewonke: 10  Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi engacaphulanga ngqo. o 1–3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1. o 4–5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2. o 6–7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3.  Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi ecaphule ngqo. o 6–7 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanganikwa NALINYE inqaku kwawolwimi. o 4–5 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanikwe inqaku lolwimi LIBE LINYE. o 2–3 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanikwe amanqaku olwimi ABE MABINI. QAPHELA  Ubalo-magama: o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise ukuba alidlulanga kuma-60 inani lamagama asetyenzisiweyo. o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe ngokungachanekanga. o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ugqibezele isivakalisi eso inani lamagama eliqingqiweyo liphela kuso ungayihoyi intsalela yesishwankathelo sakhe. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL) 6 DBE/Novemba 2023 NSC-Isikhokelo sokumakisha IINGONGOMA EZICATSHULWE NGQO IINGONGOMA EZISHWANKATHELWEYO 1. 'Intsebenziswano isisiseko senjongo 1. Intsebenziswano isisakhelo senjongo ephambili yenkampani ekuphuhliseni yenkampani ekukhuliseni imveliso. imveliso.' 2. 'Intsebenziswano kwishishini idala 2. Intsebenziswano yenza ubumbano umanyano phakathi kwabasebenzi lwabasebenzi neenkokeli oluphumelelisa neenkokeli, oko kuphumelelise ishishini.' ishishini. 3. 'Intsebenziswano ibenza abasebenzi 3. Intsebenziswano ibenza abasebenzi basebenzele ukuba babe yinxalenye bazimisele ukubandakanyeka yempumelelo yenkampani lonke ixesha.' kwimpumelelo yenkampani maxa onke. 4. 'Intsebenziswano ikhuthaza ukuba 4. Ikhuthaza intembeko yabasebenzi abasebenzi bathembakale kwinkampani kwinkampani nakubaxhasi, litsho ligqame nakubaxhasi bayo kutsho kuqaqambe ishishini. ishishini.' 5. 'Intsebenziswano yenza ukuba kubekho 5. Idala ubudlelwane obuhle phakathi ubudlelwane obuhle phakathi kwabasebenzi nabaphathi obugcina kweenkokeli nabasebenzi, obugcina igama lenkampani lilihle. igama lenkampani lilihle.' 6. 'Intsebenziswano ikhulisa umnqweno 6. Intsebenziswano yenza abasebenzi wokuphucula izakhono kubasebenzi, ze bafune ukuziphucula kwizakhono litsho oko kukhulise ngakumbi ishishini.' likhule ishishini. 7. 'Intsebenziswano idala ukubona ngeliso 7. Intsebenziswano yenza imvisiswano, elinye, kujoliswe kumbono omnye kugxininiswe kwinjongo enye oyimpumelelo yeshishini, ngumntu wonke ekukuphumelela kweshishini. okulo.' [75 amagama] [57 amagama] QAPHELA: Izifinyezi okanye ii-akhronim mazingasetyenziswa kodwa ukuba zithe zavela kushwankathelo mazibalwe ngokwamagama eziwameleyo. [10] AMANQAKU ECANDELO B: 10 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL) 7 DBE/Novemba 2023 NSC-Isikhokelo sokumakisha ICANDELO C: ULWIMI Ukumakisha iCandelo C 1. Upelo  Iimpendulo ezingoogama-nye/eziligama elinye mazimakishwe njengezichanekileyo nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba isiphene silahla intsingiselo efunwayo yegama.  Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya kohlwaywa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.  Xa uvavanyo lujoliswe kwisifinyezo, impendulo iya kwamkeleka xa ifakwe iimpawu zobhalo ngokuchanekileyo. 2. Izakhi zezivakalisi kufuneka zichaneke kwaye zisetyenziswe kwizivakalisi ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela. 3. Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela ZOMBINI unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/ OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo njengechanekileyo. UMBUZO 3 3.1 Zibhekisa kumthengi√/ kumdlali.√ (1) 3.2 Iluncedo ngokongeza ii-elekhtrolaythi ezimka nokubila komzimba√/ ngokunika amandla.√ (1) 3.3 'Amandla awongezelelekileyo.'√ (1) 3.4 B√/B Ophezulu√/Ophezulu.√ (1) 3.5 Yeyokubonisa ukuba le mveliso ilungele abantu abangabadlali√√/ukuba yimveliso enceda abantu abangabadlali√√/ yeyokukhuthaza abantu abangabadlali ukuba bayithenge.√√ (2) 3.6 Yeyokulahlekelwa komzimba zii-elekhtrolaythi√√/ yeyokuphela kwee- elekhtrolaythi emzimbeni√√/yeyokuphuma kwee-elekhtrolaythi emzimbeni.√√ (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL) 8 DBE/Novemba 2023 NSC-Isikhokelo sokumakisha 3.7 Singandenza ndithathe isigqibo sokuyithenga, kuba siyazixela izinto endingazizuza xa ndithe ndathenga le mveliso ezifana nee-elekhtrolaythi namandla.√√/kuba imifanekiso esetyenzisiweyo isenze saba nomtsalane esi sibhengezo-ntengiso.√√ OKANYE Asinakundenza ndithathe isigqibo sokuyithenga, kuba izinto ezibalulekileyo ezifana nodidi lwabantu abanokuyisebenzisa aluxelwanga√√/kuba izinto ezinokuthi zibe yingozi emzimbeni xa uyisebenzisa ixesha elide azixelwanga√√/ kuba indawo efumaneka kuyo ayixelwanga√√/ kuba ixabiso layo alixelwanga√√/ kuba akuxelwanga ukuba ihlala ixesha elingakanani emzimbeni√√/ kuba iinkcukacha zokuba yenziwe ngantoni azixelwanga ngoko ke andinakuyithemba.√√ [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2) [10] UMBUZO 4 4.1 Sahluke ngokuba kukho umlinganiswa onguSteve yedwa kuso√/ngokuba kukho umlinganiswa omnye kuso√/ ngokuba uSteve uvele ngomzimba ongentla kuphela√/ uSteve akavezwanga ehleli esofeni√/ udaba lwakhe lobuso lwahlukile kunakwizakhelo soku-1 nesesi-3.√ (1) 4.2 C√/C asikenzeki√/asikenzeki.√ (1) 4.3 Kungokuba uzama ukugxininisa oku akuthethayo√√/wenza isijekulo esicacisa akuthethayo√√/ulandelelanisa izinto athi ziyimisebenzi yendoda√√/ ubala izinto athi ziyimisebenzi yendoda.√√ (2) 4.4 Ingcinga ebethelelekileyo√ kuba inika uluvo lokuba kukho imisebenzi efanele amadoda kuphela engenakwenziwa ngabantu abangoomama emzini√/inika uluvo lokuba ngabantu abangamadoda kuphela abongamelayo, abondlayo nabakhuselayo emizini.√ (2) 4.5 Uyacaphuka√/udikiwe√/unomsindo√ kuba uyamphoxa ngokuthi makavale umlomo√/ kuba igama 'VALA' uyalikhwaza ejonge kuPat.√ (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL) 9 DBE/Novemba 2023 NSC-Isikhokelo sokumakisha 4.6 Aluloncedo kuba uSam usemncinci kwaye kwixesha aza kube enomzi ngalo kuza kube kubetheleleke inkolelo yokuba wonke umntu ufanele ukuba ayenze le misebenzi ayixelelwa nguSteve emzini wakhe nokuba uyindoda okanye ungumntu ongumama√√/kuba ukhula ngexesha isini singaqondwa ngendlela asiqonda ngayo uSteve√√/kuba uSteve umxelela ulwazi neemfundiso akhule ngazo kwixesha langaphambili, abe yena uSam ekhula kumaxesha apho imisebenzi ingahlulwa ngokwesini.√√ OKANYE Luluncedo kuba lumazisa uxanduva abanalo abantu abadala√√/kuba lumkhuthazela ukuba naye xa emdala azi ukuba kufuneka athathe uxanduva ekhayeni√√/kuba lumxhobisela ixesha elizayo√√/lumkrobisa kuxanduva abanalo abantu abadala√√/kuba kufuneka akhule esazi ukuba umntu ngamnye ebomini kulindeleke ukuba angalubaleki uxanduva.√√ [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2) [10] UMBUZO 5 5.1 5.1.1 Eli.√ (1) 5.1.2 Libhekisa kwisibizo, 'Igama'.√ (1) 5.1.3 Le ntetho isisiseko√ sokwakhiwa kwamakhaya namanye√ amaziko okwakha uluntu. (2) 5.1.4 D√/D iyelelene nesaci√/iyelelene nesaci.√ (1) 5.1.5 umntwana.√ (1) 5.1.6 Ubuntu buquka inceba, uvelwano nothando.√ (1) 5.1.7 Sandulela isibizo√√/siphambi kwesibizo.√√ (2) 5.1.8 (a) Uqeqeshwa.√ (b) Sisixando sokwenziwa.√ (2) 5.1.9 Lixesha elidlulileyo.√ (1) 5.1.10 Mntwana hlonipha abantu!√√/ hlonipha abantu mntwana!√√ (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL) 10 DBE/Novemba 2023 NSC-Isikhokelo sokumakisha 5.2 5.2.1 Masikhathalele izilwanyana ukuze zisikhathalele.√√ (2) 5.2.2 Aba bantu bobabini bayancedisana ukukhathalela inja√√/Bobabini aba bantu bayancedisana ukukhathalela inja√√/Bayancedisana aba bantu bobabini ukukhathalela inja√√/Bayancedisana ukukhathalela inja aba bantu bobabini√√/Bayancedisana ukukhathalela inja bobabini aba bantu.√√ (2) 5.2.3 Zisikhathalele nazo izilwanyana?√√/Zisikhathalele izilwanyana nazo?√√ (2) [20] AMANQAKU ECANDELO C: 40 AMANQAKU EWONKE: 80 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

Study this subject

More from Grade 12 isiXhosa FAL

View all