Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)
IPHEPHA LOKUQALA (P1)
NOVEMBA 2023
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 80
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-10.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2023 papers 





View all





isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2023 Memo
Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2023, 10 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · isixhosa. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 10
- File size
- 406.5 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 10
This exam
NSC November Exam 2023
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL) 2 DBE/Novemba 2023
NSC-Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1
Ukumakisha uvavanyo lokuqonda
1. Ngenxa yokuba kugxininiswa kwingqiqo, upelo olungachanekanga neziphene
zolwimi kwiimpendulo mazingohlwaywa ngaphandle kokuba ezo ziphene
zitshintsha intsingiselo/ingqiqo. (Kuseyimfuneko ukuba iziphene
zibonakaliswe.)
2. Ukuba umviwa usebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi olungelulo
olu luviwayo, musa ukuwananza loo magama, kwaye ukuba impendulo
isavakala ilungile, sukunika sohlwayo. Ukanti ke, ukuba igama elisuka
kolunye ulwimi lisetyenzisiwe kwitekisi kwaye liyayincedisa impendulo, oku
kuyakwamkeleka.
3. Ngokubhekiselele kwimibuzo emalunga nokuthatha icala uze uzixhase,
akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-EWE/HAYI,
noNDIYAVUMELANA/ANDIVUMELANI. Isizathu/Ukunika ubungqina/
nokuxhasa zizo ezimele ukunikwa ingqwalasela.
4. Akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-YINYANISO/BUBUXOKI,
noYINYANI/LULUVO. Ukunika isizathu/ukunika ubungqina/ukuxhasa kukona
makuthathelwe ingqalelo.
5. Xa impendulo efunwayo iligama elinye, aze umviwa anike impendulo esi-
sivakalisi esipheleleyo, oku makumakishwe nje ngokuchanekileyo kuphela xa
igama elichanekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi/ligqanyisiwe.
6. Xa kufunwa iimpendulo ezimbini/ezintathu/iingongoma ezimbini kwezintathu,
aze umviwa anike ezingaphaya kweziqingqiweyo kumyalelo, makisha kuphela
isibini okanye isithathu sokuqala ngokuhambelana nombuzo.
7. Kwamkele ukwahluka kwendlela yokubeka impendulo okudalwa
kukusetyenziswa kweelwimi zengingqi.
8. Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/
OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL) 3 DBE/Novemba 2023
NSC-Isikhokelo sokumakisha
1.1 ISICATSHULWA A
1.1.1 Kusesikolweni.√ (1)
1.1.2. Sesokuba luxabise imidlalwana edlalwa ngezixhobo zetekhnoloji.√ (1)
1.1.3. Sesokunxibelelana nabanye abantu.√
Sesokumilisela ingqondo.√
Ukusebenzisana ngentlonipho nabanye abantu.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
1.1.4 Imidlalo ikhulisa ukuzithemba.√
Imidlalo ikhulisa ukuzola naxa iimeko zikuhambela kakubi.√
Ukukwazi ukumela oko ukufunayo.√
Ukumilisela ingqondo.√
Imidlalo ikhuthaza intsebenziswano yamalungu eqela.√
Ifundisa umntu ukwamkela ngesidima xa athe akaphumelela.√
Ukuhlonipha abaphathi neenkokeli.√
Ukukwazi ukuzilawula nokuziphatha.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
1.1.5 Ukuba iingcali ziyayibandakanya nentsebenziswano njengeyona
nto ibalulekileyo kumalungu eqela√√/ukuba ziyakugxininisa
ukubaluleka kwentsebenziswano yamalungu eqela√√/ ukuba
iingcali ziyikhankanya intsebenziswano njengenxalenye
[Nayiphi kwezi.] (2)
1.1.6 Ngokuthi abadlali balindane benikana amathuba√√/ ngokuthi
kudlale umdlali omnye ngexesha, abanye balinde ukudlala
ngethuba labo.√√ (2)
1.1.7 Kukugxininisa ukubaluleka kwesakhono esingumonde emntwini√√/
kukuxhokonxa iingcinga zomfundi abone ukubaluleka kokuba
nomonde ukuze umntu aphumelele ebomini√√/ kukusenza
sicingisise ngokubaluleka kokuba umntu abe nomonde ukuze
aphumelele ebomini.√√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
1.1.8 Eyokuba umdlalo wentenetya ufuna umntu owudlalayo abe
namandla kakhulu√√/eyokuba lo mdlalo ufuna amandla
awongezelelekileyo.√√ (2)
1.1.9 Kwizihlunu.√
Kumalungu okuphefumla.√
Kusengqondweni.√
Kusemoyeni.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
1.1.10 B√/B nesiphumo√/nesiphumo.√ (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL) 4 DBE/Novemba 2023
NSC-Isikhokelo sokumakisha
1.1.11 Kungokuba kuwo kusetyenziswa amandla nokutyhalana√/
kungokuba kuwo kukhe kuphele kusiliwa ngabadlali ngamanye
amaxesha.√ (1)
1.1.12 Ngokuthi siqhelise abadlali ukusombulula iingxaki ngaphandle
kokulwa√√/ ngokunceda abadlali bakwazi ukuzibamba nokulawula
imisindo.√√ (2)
1.1.13 ... esebenza ngokwamendu nezakhono anazo√√/ esebenza
ngokuzimisela ngeetalente anazo√√/ esebenza ngokuzimisela
okugqithisileyo nezakhono anazo.√√ (2)
1.1.14 Luphumelele, kuba ndifunde ngezakhono ezakha isimo somntu
ngenxa yokuthatha inxaxheba kwimidlalo eyahlukileyo athi
ayidlale.√√
OKANYE
Aluphumelelanga, kuba akukho zinkcukacha zinikiweyo
ezihambelana neengozi anokuzifumana umntu emidlalweni.√√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
1.2 ISICATSHULWA B
1.2.1 Mabini,√ kuba kukho abadlali abanxibe izinxibo ezingafaniyo√/
kukho abadlali abacumba iitoti kubekho nabaleqa ibhola.√ (2)
1.2.2 Kunjalo, kuba bazibeka ngobunono iitoti abadlala ngazo
beqinisekisa ukuba zibekeke kakuhle ukuze zingawi. √√ (2)
1.2.3 Kunjalo, kuba abantwana abasemfanekisweni basebenzisa iitoti
ebezilahlwe njengenkunkuma ukwenza izixhobo zokudlala.√√ (2)
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL) 5 DBE/Novemba 2023
NSC-Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO B: USHWANKATHELO
UMBUZO 2
Ukumakisha ushwankathelo
Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaleni iingongoma ezingundoqo.
Ushwankathelo malumakishwe ngolu hlobo:
Ulwabiwo-manqaku
o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Inqaku elinye ngengongoma
nganye).
o Amanqaku ama-3 olwimi.
o Amanqaku ewonke: 10
Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi engacaphulanga ngqo.
o 1–3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1.
o 4–5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2.
o 6–7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3.
Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi ecaphule ngqo.
o 6–7 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanganikwa NALINYE inqaku
kwawolwimi.
o 4–5 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanikwe inqaku lolwimi LIBE LINYE.
o 2–3 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanikwe amanqaku olwimi ABE
MABINI.
QAPHELA
Ubalo-magama:
o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise ukuba alidlulanga kuma-60
inani lamagama asetyenzisiweyo.
o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
ngokungachanekanga.
o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ugqibezele isivakalisi eso inani
lamagama eliqingqiweyo liphela kuso ungayihoyi intsalela yesishwankathelo
sakhe.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL) 6 DBE/Novemba 2023
NSC-Isikhokelo sokumakisha
IINGONGOMA EZICATSHULWE NGQO IINGONGOMA
EZISHWANKATHELWEYO
1. 'Intsebenziswano isisiseko senjongo 1. Intsebenziswano isisakhelo senjongo
ephambili yenkampani ekuphuhliseni yenkampani ekukhuliseni imveliso.
imveliso.'
2. 'Intsebenziswano kwishishini idala 2. Intsebenziswano yenza ubumbano
umanyano phakathi kwabasebenzi lwabasebenzi neenkokeli oluphumelelisa
neenkokeli, oko kuphumelelise ishishini.' ishishini.
3. 'Intsebenziswano ibenza abasebenzi 3. Intsebenziswano ibenza abasebenzi
basebenzele ukuba babe yinxalenye bazimisele ukubandakanyeka
yempumelelo yenkampani lonke ixesha.' kwimpumelelo yenkampani maxa onke.
4. 'Intsebenziswano ikhuthaza ukuba 4. Ikhuthaza intembeko yabasebenzi
abasebenzi bathembakale kwinkampani kwinkampani nakubaxhasi, litsho ligqame
nakubaxhasi bayo kutsho kuqaqambe ishishini.
ishishini.'
5. 'Intsebenziswano yenza ukuba kubekho 5. Idala ubudlelwane obuhle phakathi
ubudlelwane obuhle phakathi kwabasebenzi nabaphathi obugcina
kweenkokeli nabasebenzi, obugcina igama lenkampani lilihle.
igama lenkampani lilihle.'
6. 'Intsebenziswano ikhulisa umnqweno 6. Intsebenziswano yenza abasebenzi
wokuphucula izakhono kubasebenzi, ze bafune ukuziphucula kwizakhono litsho
oko kukhulise ngakumbi ishishini.' likhule ishishini.
7. 'Intsebenziswano idala ukubona ngeliso 7. Intsebenziswano yenza imvisiswano,
elinye, kujoliswe kumbono omnye kugxininiswe kwinjongo enye
oyimpumelelo yeshishini, ngumntu wonke ekukuphumelela kweshishini.
okulo.'
[75 amagama] [57 amagama]
QAPHELA: Izifinyezi okanye ii-akhronim mazingasetyenziswa kodwa ukuba zithe
zavela kushwankathelo mazibalwe ngokwamagama eziwameleyo. [10]
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL) 7 DBE/Novemba 2023
NSC-Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO C: ULWIMI
Ukumakisha iCandelo C
1. Upelo
Iimpendulo ezingoogama-nye/eziligama elinye mazimakishwe
njengezichanekileyo nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba
isiphene silahla intsingiselo efunwayo yegama.
Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya
kohlwaywa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
Xa uvavanyo lujoliswe kwisifinyezo, impendulo iya kwamkeleka xa ifakwe
iimpawu zobhalo ngokuchanekileyo.
2. Izakhi zezivakalisi kufuneka zichaneke kwaye zisetyenziswe kwizivakalisi
ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela.
3. Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
ZOMBINI unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/
OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo njengechanekileyo.
UMBUZO 3
3.1 Zibhekisa kumthengi√/ kumdlali.√ (1)
3.2 Iluncedo ngokongeza ii-elekhtrolaythi ezimka nokubila komzimba√/ ngokunika
amandla.√ (1)
3.3 'Amandla awongezelelekileyo.'√ (1)
3.4 B√/B Ophezulu√/Ophezulu.√ (1)
3.5 Yeyokubonisa ukuba le mveliso ilungele abantu abangabadlali√√/ukuba
yimveliso enceda abantu abangabadlali√√/ yeyokukhuthaza abantu
abangabadlali ukuba bayithenge.√√ (2)
3.6 Yeyokulahlekelwa komzimba zii-elekhtrolaythi√√/ yeyokuphela kwee-
elekhtrolaythi emzimbeni√√/yeyokuphuma kwee-elekhtrolaythi emzimbeni.√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL) 8 DBE/Novemba 2023
NSC-Isikhokelo sokumakisha
3.7 Singandenza ndithathe isigqibo sokuyithenga, kuba siyazixela izinto
endingazizuza xa ndithe ndathenga le mveliso ezifana nee-elekhtrolaythi
namandla.√√/kuba imifanekiso esetyenzisiweyo isenze saba nomtsalane esi
sibhengezo-ntengiso.√√
OKANYE
Asinakundenza ndithathe isigqibo sokuyithenga, kuba izinto ezibalulekileyo
ezifana nodidi lwabantu abanokuyisebenzisa aluxelwanga√√/kuba izinto
ezinokuthi zibe yingozi emzimbeni xa uyisebenzisa ixesha elide
azixelwanga√√/ kuba indawo efumaneka kuyo ayixelwanga√√/ kuba ixabiso
layo alixelwanga√√/ kuba akuxelwanga ukuba ihlala ixesha elingakanani
emzimbeni√√/ kuba iinkcukacha zokuba yenziwe ngantoni azixelwanga ngoko
ke andinakuyithemba.√√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
[10]
UMBUZO 4
4.1 Sahluke ngokuba kukho umlinganiswa onguSteve yedwa kuso√/ngokuba
kukho umlinganiswa omnye kuso√/ ngokuba uSteve uvele ngomzimba
ongentla kuphela√/ uSteve akavezwanga ehleli esofeni√/ udaba lwakhe
lobuso lwahlukile kunakwizakhelo soku-1 nesesi-3.√ (1)
4.2 C√/C asikenzeki√/asikenzeki.√ (1)
4.3 Kungokuba uzama ukugxininisa oku akuthethayo√√/wenza isijekulo esicacisa
akuthethayo√√/ulandelelanisa izinto athi ziyimisebenzi yendoda√√/ ubala
izinto athi ziyimisebenzi yendoda.√√ (2)
4.4 Ingcinga ebethelelekileyo√ kuba inika uluvo lokuba kukho imisebenzi efanele
amadoda kuphela engenakwenziwa ngabantu abangoomama emzini√/inika
uluvo lokuba ngabantu abangamadoda kuphela abongamelayo, abondlayo
nabakhuselayo emizini.√ (2)
4.5 Uyacaphuka√/udikiwe√/unomsindo√ kuba uyamphoxa ngokuthi makavale
umlomo√/ kuba igama 'VALA' uyalikhwaza ejonge kuPat.√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL) 9 DBE/Novemba 2023
NSC-Isikhokelo sokumakisha
4.6 Aluloncedo kuba uSam usemncinci kwaye kwixesha aza kube enomzi ngalo
kuza kube kubetheleleke inkolelo yokuba wonke umntu ufanele ukuba ayenze
le misebenzi ayixelelwa nguSteve emzini wakhe nokuba uyindoda okanye
ungumntu ongumama√√/kuba ukhula ngexesha isini singaqondwa ngendlela
asiqonda ngayo uSteve√√/kuba uSteve umxelela ulwazi neemfundiso akhule
ngazo kwixesha langaphambili, abe yena uSam ekhula kumaxesha apho
imisebenzi ingahlulwa ngokwesini.√√
OKANYE
Luluncedo kuba lumazisa uxanduva abanalo abantu abadala√√/kuba
lumkhuthazela ukuba naye xa emdala azi ukuba kufuneka athathe uxanduva
ekhayeni√√/kuba lumxhobisela ixesha elizayo√√/lumkrobisa kuxanduva
abanalo abantu abadala√√/kuba kufuneka akhule esazi ukuba umntu
ngamnye ebomini kulindeleke ukuba angalubaleki uxanduva.√√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
[10]
UMBUZO 5
5.1 5.1.1 Eli.√ (1)
5.1.2 Libhekisa kwisibizo, 'Igama'.√ (1)
5.1.3 Le ntetho isisiseko√ sokwakhiwa kwamakhaya namanye√ amaziko
okwakha uluntu. (2)
5.1.4 D√/D iyelelene nesaci√/iyelelene nesaci.√ (1)
5.1.5 umntwana.√ (1)
5.1.6 Ubuntu buquka inceba, uvelwano nothando.√ (1)
5.1.7 Sandulela isibizo√√/siphambi kwesibizo.√√ (2)
5.1.8 (a) Uqeqeshwa.√
(b) Sisixando sokwenziwa.√ (2)
5.1.9 Lixesha elidlulileyo.√ (1)
5.1.10 Mntwana hlonipha abantu!√√/ hlonipha abantu mntwana!√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL) 10 DBE/Novemba 2023
NSC-Isikhokelo sokumakisha
5.2 5.2.1 Masikhathalele izilwanyana ukuze zisikhathalele.√√ (2)
5.2.2 Aba bantu bobabini bayancedisana ukukhathalela inja√√/Bobabini
aba bantu bayancedisana ukukhathalela inja√√/Bayancedisana
aba bantu bobabini ukukhathalela inja√√/Bayancedisana
ukukhathalela inja aba bantu bobabini√√/Bayancedisana
ukukhathalela inja bobabini aba bantu.√√ (2)
5.2.3 Zisikhathalele nazo izilwanyana?√√/Zisikhathalele izilwanyana
nazo?√√ (2)
[20]
AMANQAKU ECANDELO C: 40
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P3 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC November 2020 Question Paper

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2022 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June Exams 2018 Memo
More from Grade 12 isiXhosa FAL

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Question paper