Skip to content

isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2022 Memo

MemorandumisiXhosa FALGrade 1220229 pages

Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2022, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2022

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL) IPHEPHA LOKUQALA (P1) 2022 ISIKHOKELO SOKUMAKISHA AMANQAKU: 80 Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-9. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 2 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA UMBUZO 1 Ukumakisha uvavanyo lokuqonda 1. Ngenxa yokuba kugxininiswa kwingqiqo, upelo olungachanekanga neziphene zolwimi kwiimpendulo mazingohlwaywa ngaphandle kokuba ezo ziphene zitshintsha intsingiselo/ingqiqo. (Kuseyimfuneko ukuba iziphene zibonakaliswe.) 2. Ukuba umviwa usebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi olungelulo olu luviwayo, musa ukuwananza loo magama, kwaye ukuba impendulo isavakala ilungile, sukunika sohlwayo. Ukanti ke, ukuba igama elisuka kolunye ulwimi lisetyenzisiwe kwitekisi kwaye liyayincedisa impendulo, oku kuyakwamkeleka. 3. Ngokubhekiselele kwimibuzo emalunga nokuthatha icala uze uzixhase, akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-EWE/HAYI, noNDIYAVUMELANA/ANDIVUMELANI. Isizathu/Ukunika ubungqina/ nokuxhasa zizo ezimele ukunikwa ingqwalasela. 4. Akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-YINYANISO/BUBUXOKI, noYINYANI/LULUVO. Ukunika isizathu/ukunika ubungqina/ukuxhasa kukona makuthathelwe ingqalelo. 5. Xa impendulo efunwayo iligama elinye, aze umviwa anike impendulo esi-sivakalisi esipheleleyo, oku makumakishwe nje ngokuchanekileyo kuphela xa igama elichanekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi/ligqanyisiwe. 6. Xa kufunwa iimpendulo ezimbini/ ezintathu/iingongoma ezimbini kwezintathu, aze umviwa anike ezingaphaya kweziqingqiweyo kumyalelo, makisha kuphela isibini okanye isithathu sokuqala ngokuhambelana nombuzo. 7. Kwamkele ukwahluka kwendlela yokubeka impendulo okudalwa kukusetyenziswa kweelwimi zengingqi. 8. Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/ OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 3 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 1.1 ISICATSHULWA A 1.1.1 Bubukho bamaqonga onxibelelwano√/ kukuxhaphaka kokusetyenziswa kwamaqonga onxibelelwano.√ (1) 1.1.2 D√/D uyayibona√/uyayibona.√ (1) 1.1.3 Eyokuba ubungozi bamaqonga onxibelelwano bukhula ngokukhula abumanga ndawonye√√ / buyanda ubungozi bamaqonga onxibelelwano√√/ ubungozi bamaqonda onxibelelwano buyaqhubeka√√/ buyaphambili√√/ buyaqatsela.√√ (2) 1.1.4 Kukubhulishwa nge-intanethi.√ Kukuxhatshazwa kwabantwana ngokwesondo kwi-intanethi.√ (2) 1.1.5 Yeyokuba baluqwalasele ngamandla uxhaphazo nge-intanethi√√/ balunike ingqwalasela kakhulu√√/ balugade uxhaphazo nge-intanethi√√/ balujonge kakhulu.√√ [Nayiphi enye kwezi.] (2) 1.1.6 Sesokuba abantwana babanoxinzelelo olugqithisileyo lomphefumlo√√/ abantwana ngamanye amaxesha babeneengcinga zokuzibulala.√√ (2) 1.1.7 Kukuphazamiseka angalali kakuhle√/kukuphakuzela√/ kukuphelelwa ngumdla kwizifundo zakhe.√ [Nayiphi enye kwezi.] (1) 1.1.8 Iiselfowuni bafanele ukuzinikwa xa befikelele kwibanga lesibhozo√, zona iidatha bazinikwe xa beneminyaka eli-16.√ (2) 1.1.9 Kubaququzeleli bekhampeyini.√ (1) 1.1.10 Luluvo kuba kuvakaliswa imbono√√/ abukho ubungqina bophando obuxhasa ukuba imithetho elawula ukusetyenziswa kweselula emakhaya iya kuthintela ukuphazamiseka kwabantwana kumsebenzi wesikolo, ukuhla kweegreydi zabo kunye neengxabano.√√ (2) 1.1.11 Umhlathi wesi-3 ugxininisa kwixesha elifanelekileyo ngokwemfundo nobudala babantwana malunga nokunikwa kwabo iiselfowuni ukuze bakhuseleke kanti owesi-4 ubethelela ukubekwa kwemithetho nokuba kuvunyelwane ngamaxesha okusebenzisa iiselfowuni emakhaya.√√ (2) Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 4 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 1.1.12 Kunjalo, kuba umntwana angahlala esexhaleni, esoyika ukungxoliswa/ukohlwaywa ngumzali xa athe wabona okuthile angahambisani nako kwii-akhawunti zomntwana√√/ angatsho akulumkele ukubhala izinto ezingafanelanga kubonwa ngumzali wakhe√√/ anganexhala lokuxhoma√√/ lokubhala izinto ezingafanelekanga.√√ (2) 1.1.13 Yeyokuxhobisa abazali malunga nokulumkisa abantwana ngobungozi bokupowusta ulwazi neenkcukacha abangaziqiqisisanga kumaqonga onxibelelwano√√/ kuveza iziphumo ezibi ezinokwenzeka kulowo upowusta angakuqiqisisanga kumaqonga onxibelelwano.√√ (2) 1.1.14 Lifanelekile kuba abantwana babazizisulu bengaqondi ngenxa yokungazi ukuba iintengiso ezikula maqonga zibekwe ngeenjongo zokukhohlisa√√/ kuba abantwana abakafikeleli kwizinga lokuqiqa ngokupheleleyo yiyo loo nto kulula ukuba bakhohliseke.√√ OKANYE Alifanelekanga kuba iintengiso azijolisanga ekwenzeni abantwana izisulu koko zithengisa iimveliso.√√ [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2) 1.2 ISICATSHULWA B 1.2.1 Ngu-Facebook√/ngu-Twitter√/ngu-Instagram√/ngu-Pinterest.√ [Nasiphi isibini kwezi.] (2) 1.2.2 Kungokuba uncumile√√/ amehlo akhe ajonge phambili√√/ udaba lwakhe lomzimba lubonisa ukungathandabuzi.√√ [Nayiphi kwezi.] (2) 1.2.3 Ngowokuba la maqonda onxibelelwano anakho ukusetyenziselwa impumelelo nokuhle√√/ aluncedo kwixesha esiphila kulo√√/ ngowokuba ubuncwane bobomi kukuzama izinto ezintsha.√√ [Nayiphi impendulo esemxholweni iya kwamkeleka.] (2) AMANQAKU ECANDELO A: 30 Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 5 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO B: USHWANKATHELO UMBUZO 2 Ukumakisha ushwankathelo Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaleni iingongoma ezingundoqo. Ushwankathelo malumakishwe ngolu hlobo:  Ulwabiwo-manqaku o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Inqaku elinye ngengongoma nganye). o Amanqaku ama-3 olwimi. o Amanqaku ewonke: 10  Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi engacaphulanga ngqo. o 1–3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1. o 4–5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2. o 6–7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3.  Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi ecaphule ngqo. o 6–7 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanganikwa NALINYE inqaku kwawolwimi. o 4–5 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanikwe inqaku lolwimi LIBE LINYE. o 2–3 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanikwe amanqaku olwimi ABE MABINI. QAPHELA  Ubalo-magama: o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise ukuba alidlulanga kuma-60 inani lamagama asetyenzisiweyo. o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe ngokungachanekanga. o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ugqibezele isivakalisi eso inani lamagama eliqingqiweyo liphela kuso ungayihoyi intsalela yesishwankathelo sakhe. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 6 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha IINGONGOMA EZICATSHULWE NGQO IINGONGOMA EZISHWANKATHELWEYO 1. Udidi lokuqala zizibhengezo-ntengiso 1. Izibhengezo-ntengiso ezikhutshwa ezenziwa kunomathotholo nakwithivi, kunomathotholo nakwithivi ziluncedo ezinceda ukulazisa ngokubanzi ishishini ekwaziseni ishishini. lakho. 2. Amaphephandaba neemagazini nazo 2. Amaphephandaba neemagazini zinceda ziluncedo kakhulu ekubhengezeni ukufikelelisa okuthengiswayo kubantu amashishini ngokwenza ukuba abaliqela. okuthengisayo kufikelele kuninzi lwabantu. 3. Ezinye iindidi zezibhengezo-ntengiso 3. Ezinye iintlobo zezibengezo-ntengiso zezo ziphandle kwiibhilibhodi kunye zezikwiibhilibhodi nezibhalwe kwizithuthi, nezincanyathiselwe kwizithuthi, ezinceda ezinceda ukusa ulwazi kuninzi lwabantu. ukufikelelisa ulwazi kubantu abaninzi. 4. Kukho izibhengezo ezenziwa kwiinjini 4. Zikho ezenziwa kwimithombo zokukhangela ulwazi ezifana nooGoogle enjengooGoogle Search eziluncedo Search ezinceda ukutsala abantu ukutsala abanokubangabathengi. abanokuba ngabaxhasi. 5. Kwakhona, kukho uhlobo lwezibhengezo 5. Kukho udidi lwezibhengezo olutsha lwakutsha nje olusebenzisa okubonwayo olusebenzisa imifanekiso neevidiyo, neevidiyo, olunceda ukutsala umdla olubarhwebesha msinya abantu. wabantu ngokukhawuleza. 6. Amaqonga onxibelelwano alolunye udidi 6. Amaqonga onxibelelwayo akwaluhlobo oluluncedo kuba anika amathuba olunceda ngamathuba afanele iinjongo alungelelaniselwe iinjongo nebhajethi nebhajethi yakho. yakho. 7. Kukho olunye udidi lokubhengeza 7. Kukho uhlobo lokubhengeza ngee-App olwenziwa ngezixhobo zee-smartphones, ze-smartphones, olunceda ekutsaleni ezenza kubelula ukugaya abantu abanokubangabathengi. abanokuba ngabaxhasi beshishini lakho. [94 amagama] [60 amagama] QAPHELA: Izifinyezi okanye ii-akhronim mazingasetyenziswa kodwa ukuba zithe zavela kushwankathelo mazibalwe ngokwamagama eziwameleyo. AMANQAKU ECANDELO B: 10 Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 7 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI Ukumakisha ICANDELO C 1. Upelo  Iimpendulo ezingoogama-nye/eziligama elinye mazimakishwe njengezichanekileyo nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba isiphene silahla intsingiselo efunwayo yegama.  Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya kohlwaywa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.  Xa uvavanyo lujoliswe kwisifinyezo, impendulo iya kwamkeleka xa ifakwe iimpawu zobhalo ngokuchanekileyo. 2. Izakhi zezivakalisi kufuneka zichaneke kwaye zisetyenziswe kwizivakalisi ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela. 3. Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela ZOMBINI unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/ OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo njengechanekileyo. UMBUZO 3 3.1 Ulwazi malunga neziko lokufunda√/ ukuvuleleka kokuthathwa kwabafundi abatsha.√ (1) 3.2 Yidilesi ye-imeyile√/yiwebhusayithi√/ ziinkcukacha zendawo elikuyo eli ziko lemfundo√/ ziinombolo zomnxeba.√ [Nayiphi enye kwezi.] (1) 3.3 Eyokuba eli ziko lifundisa izakhono zobugcisa√√/ eyokuba kuzuzeka izakhono ezahlukileyo njengoko sibona iibhrashi zahlukile√√/ eyokwamkeleka kokungafani kwabafundi√√/ wonke umfundi wamkelekile.√√ (2) 3.4 C√/C esinokwenzeka√/ esinokwenzeka.√ (1) 3.5 Kubazali√/kubantu abanomdla wokufunda ubugcisa.√ (1) 3.6 Ngokuthi sibethelele ukuba kuyafundwa kwaye kuyafundiswa kweli ziko njengoko injongo ikukutsala abafundi√√/ sihambelana nomsebenzi wokufunda nokufundisa owenziwa kweli ziko√√/ siyizoba icace gca ngokufutshane indlela ekufundwa nekufundiswa ngayo kweli ziko.√√ (2) Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 8 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 3.7 Iwuxhasa ngokupheleleyo kuba kukho incwadi enesibane phakathi, emele imfundo ezisa ukukhanya kunye neebhrashi ezimele iintlobo zonke zezakhono zobugcisa abafundi abanokuzifumana kweli ziko.√√ OKANYE Ayiwuxhasi ngokupheleleyo kuba ayikho imifanekiso ebonisa ukuba ngawaphi amabanga ekufundiswa wona kweli ziko√√/ kuba ayikho ebonisa ukuba zeziphi iindidi zezakhono zobugcisa ezifundiswayo.√√ [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2) [10] UMBUZO 4 4.1 Kukubonisa ukuba ulelona lungu lomzimba alisebenzisa kakhulu ekucofeni ifowuni√/ukuba nguwo awusebenzisayo ukucofa ifowuni√/ usoloko ewusebenzisa ekucofeni ifowuni.√ (1) 4.2 Ubuxelegu bakhe√/ ulivila elonqena nokuphakama√/ ukungakhathali kwakhe √/ elinye ixesha lakhe ulichitha ngokutya.√ (1) 4.3 Tywelele.√ (1) 4.4 Kwisandi samaqhosha eselfowuni xa ecinezelwa ngomnwe.√√ (2) 4.5 D√/D Akasafuni nokuthetha noSolly√/Akasafuni nokuthetha noSolly.√ (1) 4.6 Amehlo kaSolly ajonge efowunini.√ Uqhubeka nokucofa ifowuni yakhe.√ Akaphenduli okuthethwa ngutata wakhe usuka amxelele ngorefri othrendayo√/amxelele ngakufunda kwiselfowuni.√ [Nasiphi isibini kwezi.] (2) 4.7 Ayingawo kuba kukuthanda kwakhe ukuhlalela ukucofa ifowuni yonke imihla angasebenzi okanye aye kufuna umsebenzi njengoko emdala√√/ nguye omele ukuzithathela isigqibo sokungangeni kuwo.√√ OKANYE Ngawo kuba ayakwazi ukumenza ukuba umntu owathandayo azibone sele elikhoboka lawo√√/ kuba anezinto ezitsala umdla.√√ [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2) Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 9 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha UMBUZO 5 5.1 5.1.1 Kukuchaza.√ (1) 5.1.2 Yinto elungileyo leyo √/leyo yinto elungileyo.√ (1) 5.1.3 ngexesha√ (1) 5.1.4 Kungokuba ligama lendawo.√ (1) 5.1.5 Uvele ngethuba lo mbuzo√/ Uvele lo mbuzo ngethuba.√ (1) 5.1.6 B√/B Sisihlomelo√/ Sisihlomelo.√ (1) 5.1.7 Eyokuba asikho nasinye isikolo esingasodlulanga.√√ (2) 5.1.8 Xoxani bafundi√√/ Bafundi xoxani.√√ (2) 5.1.9 '... baza kuya' √ (1) 5.1.10 ... bayaxoxa ...√ (1) 5.1.11 IGATYA ELIYINTLOKO IGATYA ELAYAMILEYO (i) Iinjongo zokhuphiswano (ii) Ngemiba yomgaqo- kukuvulela ulwazi siseko√ kubafundi.√ (2) 5.2 5.2.1 Khangela, ukuguga kuseminweni nasezintanyeni.√√ (2) 5.2.2 Bona bajongene neziphumo zokuteksta iminyaka ngeminyaka.√√ (2) 5.2.3 Abantu abalapha bagobile.√√ (2) [20] AMANQAKU ECANDELO C: 40 AMANQAKU EWONKE: 80 Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha

Study this subject

More from Grade 12 isiXhosa FAL

View all