Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
2023
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 70
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-17.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2023 papers 





View all





isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo
Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2023, 17 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · isixhosa. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 17
- File size
- 623.3 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 17
This exam
NSC June Exam 2023
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 1.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 2.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)18 marks
- Question 2.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)17 marks
- Question 3.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)18 marks
- Question 3.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)51 marks
Show all 14 questions
- Question 4.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)18 marks
- Question 4.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)50 marks
- Question 5.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)18 marks
- Question 5.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 6.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 6.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 7.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 7.2Izakhiwo nemigaqo yolwimi / Language Structures and Conventions17 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 2 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
1. Umfundi akavumelekanga ukuphendula ngaphezu kombuzo omnye kwijenra
enye.
2. Ukuba umfundi unike iimpendulo ezimbini apho le yokuqala ingamkelekanga,
ize le yesibini ibe yeyamkelekileyo, makisha le yokuqala ungayihoyi le
yesibini nokuba yiyo ayiphendule kakuhle.
3. Ukuba imibuzo inonjolwe ngendlela engeyiyo, makisha ngokwendlela
ekunonjolwe ngayo kwimemo.
4. Ukuba impazamo yopelo inika ntsingiselo yimbi kule ibilindelwe, musa
ukunika inqaku kuloo mpendulo. Ukuba ayiyichaphazeli intsingiselo, nika
inqaku ngokufanelekileyo.
5. Ukuba umfundi akazisebenzisanga iimpawu zocaphulo apho ayalelwe ukuba
acaphule, makangohlwaywa.
6. Kwimibuzo evulelekileyo, akukho manqaku anikwa uEWE/HAYI okanye
u-NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina
yeyona nto mayinikwe ingqalelo.
7. Akukho manqaku aya kwabelwa uYINYANI/ASIYONYANI okanye
LULUVO/YINYANI. Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina yeyona nto mayinikwe
ingqalelo.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 3 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO A: INOVELI
UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela
ISICATSHULWA A
1.1 1.1.1 NguNozi.√ (1)
1.1.2 Imoto awayekhwele kuyo yaphosa indlela yaya kuwela ematyeni
yagqabhuka itanki lamafutha yatsha, watshela phakathi
wasweleka.√√ (2)
1.1.3 Kunjalo, kuba uthi ngumgqutsubana womntwana xa athetha ngaye
kooMamiya.√√ (2)
1.1.4 Ukuba bangabahlobo abathembakeleyo kuNozililo√√/ ukuba
bathembakele kuNozililo√√/ bayamseka/bayamxhasa bakuloo nto
akuyo.√√ (2)
1.1.5 Yeyokuba nokuba uthi mabambulale uMpumelelo bakukwenza oko
nanini na.√√ (2)
1.1.6 Zizifundo zeMathematika√ neSayensi√/ yiMathematics√ nePhysical
Sciences.√ (2)
1.1.7 Waxabanisa uNomakhwezi nendoda yakhe esithi ithandana
noMebhelina√/ wathenga ootsotsi ukuba baye kutshisa ivenkile
yakwaNtsibande√/ wathenga imigewu ukuba ibulale uMpumelelo.√ (3)
1.1.8 Wayekhweleta kuba ebeve ngoNozililo ukuba wayebone uLungile
ekunye noMebhelina besitya ehotele.√√ (2)
1.1.9 Sesokuba kubalulekile ukubafundisa beselula abantwana
ngezakhono zokulawula amashishini√√/ sesokuba kubalulekile
ukunika abantwana inxaxheba bavakalise izimvo zabo kwimicimbi
yezoshishino√√/ sesokuba bafunde beselula ngoxanduva nezakhono
zezoshishino.√√ (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 4 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ISICATSHULWA B
1.2 1.2.1 NguThamsanqa√/ nguYolisa.√ (1)
1.2.2 Sesokuba wayefudukele eLusuthu kungasekho mkhondo wakhe
eThekwini.√√ (2)
1.2.3 B√/B UNtongana uya kufuna iincwadi zevenkile kuThamsanqa√/
uNtongana uya kufuna iincwadi zevenkile kuThamsanqa.√ (1)
D√/D uMpumelelo wenzelwa itheko lokumamkela eLusisiki√/
uMpumelelo wenzelwa itheko lokumamkela eLusisiki.√ (1)
1.2.4 Wayeye kongeza imfundo yakhe phesheya.√ (1)
1.2.5 NguThembisa Sanqela.√ (1)
1.2.6 Wathi aze angayiyeki imfundo naphantsi kwayiphi na imeko de
afikelele kwinqanaba amnqwenelela ukuba afikelele kulo.√
Wathi aze athi nokuba ugqibile ukufunda agcine ilifa likayise, ivenkile
yakwaNtsibande√/ aze afunde abe ngumntu elizweni ukuze angathi xa
engasekho uLungile asale engumpha ochutywe walahlwa√/ wathi
angaze amlahle unina√/ wathi angaze amlahle uYolisa.√ (2)
1.2.7 (a) Kunjalo, kuba uMpumelelo uyathobela enze ngokwemiyalelo
ayinikwa nguyisemncinci uThamsanqa.√ (1)
(b) Kunjalo, kuba wafuna ukulwa noZet owayemkhuphele imela
emdanisweni√/ kuba akakhange oyikiswe ngamayelenqe
ooNozililo de wathi usathana akabalekwa uyaliwa.√ (1)
1.2.8 Axelela uThamsanqa ukuba aqhube nevenkile njengoko wayeyalele
uLungile kwiwili.√
Ayalela ukuba aze afundise uMpumelelo.√ (2)
1.2.9 Elokuba athi akuswelekelwa ngabazali bakhe uMpumelelo adlale
indima yokuba ngumama kuye.√√ (2)
1.2.10 (a) Wakha isibhedlele neekliniki√/ wakhuthaza ukusekwa
kwekwayala yabantu abadala√/ waseka umbutho wamanqindi,
ijudo nekarati.√ (1)
(b) Abantu baseLusikisiki batsho baphila kwizigulo ezahlukileyo
ngenxa yonyango olukufutshane, bahlala besempilweni√/ abantu
baseLusikisiki batsho bazibona benenxaxheba ekuhlaleni
bafunda izakhono zokuzikhusela nokuzilolonga.√ (1)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 5 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
UMBUZO 2: UMQOL'UPHANDLE – MAP Ngani
ISICATSHULWA C
2.1 2.1.1 NguDick.√ (1)
2.1.2 Wathi uEddie ngumtshana wakhe√√/ wathi uEddie ngumntwana
kadade wabo√√/ wathi ungumakazi kaEddie.√√ (2)
2.1.3 Kunjalo, kuba ubuso bakhe babumpatshampatsha oku komntu
oxhwalekileyo√√/ wayethe wambu ityali egqolileyo.√√ (2)
2.1.4 Ukuba ungumntu onembeko√√/ ungumntu onentlonelo nentlonipho.√√ (2)
2.1.5 Yeyokuba le nkosikazi yayisele ikhulile.√√ (2)
2.1.6 Bubunewunewu bempahla eyenziwe ngamatye egolide nedayImani.√
Ngamaso egolide.√
Ngamacici egolide.√
Zizacholo zegolide.√
Ngumsesane womtshato wedayimani.√
Ngumatshini wokushicilela (Tape Recorder).√
[Nasiphi isibini kwezi] (2)
2.1.7 Bubukhali bengqondo.√
Kukuthanda inyaniso.√
Kukuthiya intw' embi.√
Bubugorha.√
[Nasiphi isithathu kwezi] (3)
2.1.8 Sesokufumanisa ukuba umpu kaLinda ubukhe walahleka kwaye
ngomhla wokudutyulwa kukaEddie wawusalahlekile√√/
sesokufumana ubungqina bokuba kukho omnye umntu owathenga
idyasi efana nekaLinda√√/ sesokufumanisa ukuba uNkosikazi Hobe
wasweleka√√/ kukufumanisa ukuba ngomhla wokufumana kwakhe
umpu kaLinda kwakufike amalungu aseMoonglow abuka imoto
kaLinda nangaphakathi, yabe ibhegi yakhe yayilapho emotweni.√√ (2)
2.1.9 Sesokuba izinto ezishicilelweyo zilulwazi oluselugcinweni
ezingakunceda kwixesha elizayo.√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 6 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ISICATSHULWA D
2.2 2.2.1 Ngabasemagunyeni√/ ngurhulumente.√ (1)
2.2.2 Sesokuba kubekho indawo abaza kuzonwabisa kuyo abantu,
baphumle√√/ kwakusenzelwa ukuba abantu bafumane indawo
yokubahlaziya iingqondo.√√
[Nayiphi enye kwezi.] (2)
2.2.3 B√/B uHlobo undwendwele kwaLinda Monti eyokuphanda ngokufa
kukaEddie noLulama√/ uHlobo undwendwele kwaLinda Monti
eyokuphanda ngokufa kukaEddie noLulama.√ (1)
D√/D uThembisa Ntlokonkulu uya emapoliseni ezenza umakazi
kaEddie√/uThembisa Ntlokonkulu uya emapoliseni ezenza umakazi
kaEddie.√ (1)
2.2.4 Kungokuba babebanjelwa ukuthenga nokusela utywala
bengenalungelo lokwenza njalo.√ (1)
2.2.5 NguLinda Monti.√ (1)
2.2.6 Kukuthandana noLulama Zuma abe ethandana noLinda Monti.√
Ipolisa ebelibone ubunewunewu bempahla obufana nezacholo
namacici egolide lakholelwa ukuba ebengudlalani uEddie.√ (2)
2.2.7 (a) Kunjalo, kuba walwa noHlobo akufika uLinda esophisa ekhala√/
yaba nguye yedwa owayeze kuxhasa uLinda enkundleni
yamatyala mhla kwakuza kuxoxwa ityala likaLinda√/ waya
kwazisa igqwetha likaLinda ngokubanjwa kwakhe√/ waya
kuHlobo ngenjongo yokuqonda ukuba ubanjelwe ntoni uLinda.√ (1)
(b) Kunjalo, kuba wanika uHlobo ubungqina bokuba umpu kaLinda
wawukhe walahleka kwaye ngale mini ufunyanwa nguHlobo
kwakufike amalungu aseMoonglow, wayimela loo nto nangona
sele egrogriswa ngokubanjwa nguHlobo.√ (1)
2.2.8 Kukungazikholelwa iintetha zabantu ezithi uEddie ngudlalani.√
Kukuhlalela isithembiso somtshato kaEddie esingade sifezekiswe.√ (2)
2.2.9 Elokuqhubekisela phambili ibali ngokuthi aphande oyena mbulali
kaEddie Maga noLulama Zuma.√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 7 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
2.2.10 (a) Sesokusebenzisa umpu kaLinda ukubulala uEddie√/
sesokusebenzisa iiRoadmasters tyres ezazisetyenziswa
nguLinda√/ sesokusebenzisa ibhatyi efana neMink,
eyayinguLinda yedwa umntu owayenayo√/ sesokuba uThembisa
Ntlokonkulu azenze umakazi kaEddie ngelifuna ukukhomba
umkhondo kuLinda√/ uMdoda nongomnye wamalungu
aseMoonglow wanika ubungqina obungenanyani kuHlobo
bokuba uLinda wayesazi ukuba uEddie uthandana noLulama
(1)
kwaye imtya loo nto.
(b) Kukufumaneka koshicilelo olwenziwa nguEddie kwiTape
Recorder luveza izigrogriso zamalungu aseMoonglow malunga
nokungavisisani kwawo noEddie ngokuthengiswa kwentsangu.√ (1)
[35]
UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta
ISICATSHULWA E
3.1 3.1.1 NguMfingokazi√/ nguNogqwashu√/ sisiporho sasevenkileni.√
[Nayiphi enye kwezi.] (1)
3.1.2 Washiywa ngumama wakhe owasweleka embeleka√√/ wathathwa
nguThandabantu ukusweleka kukaMaRhadebe owayengumsebenzi
kaThandabantu.√√ (2)
3.1.3 Wayemnyanzela abahloniphe abantwana bakhe nangona
engabakhuthazi ukuba bahloniphane bona√√/ wayehamba nabo
abantwana bakhe xa eza kubathengela into kanti uMonwabisi yena
wayemthengela ngokwakhe engazikhetheli.√√ (2)
3.1.4 Ukuba ungumntu ongenamkhethe ebantwaneni√√/ ongabacaluliyo
abantwana.√√ (2)
3.1.5 Yeyokuba uMamTolo wayethetha ngokungathi ubhekisa kubantwana
bonke abe ethetha ngoMonwabisi.√√ (2)
3.1.6 UHlubikazi ufunde eSt John's College yena uNobuntu wafunda
eMthatha Technical College.√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 8 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
3.1.7 Wayengabakhuthazi ukuba bahloniphane.√
Wayengabafundisi ukwenza imisebenzi yekhaya.√
Wayezifihla kuThandabantu izinto ezingalunganga ababezenza.√
Wayebatefisa ngokubanika imali engalandeleli ukuba bayisebenzisa
entwenini na.√
Wayengabohlwayi sele bonile.√
Wayebayeka bamphathe njengesicaka uMonwabisi.√
Wayengafuni ukuba baqhelane nezihlobo kuba esithi ziphantsi. √
Wayengafuni basondele kubantu abasebenza kwakhe kuba esithi
bazizicaka.√
[Nasiphi isithathu kwezi.] (3)
3.1.8 Sesokuswelekelwa nguGcinumzi√√/ sesokutyholwa ngabantu
ngokuba unyana wakhe uGcinumzi ubulewe nguye ngenyoka athwele
ngayo.√√ (2)
3.1.9 Sesokuba xa uza kuqala ishishini kubalulekile ukufuna ulwazi
namava ngalo√√/ sesokuwasebenzisa amathuba avelayo
anokukuhlumisa ebomini.√√ (2)
KUNYE
ISICATSHULWA F
3.2.1 NguThixo.√ (1)
3.2.2 Sesokuba wayekhathazwe kukufika kwamagosa kaRhulumente
ezokuthimba izakhiwo zamashishini yakhe√√/
sesokungabinasisombululo sokulungisa ingxaki yemeko yezakhiwo
zakhe ezazisele zithinjwa ngenxa yokunganikwa thuba laneleyo
lokwenza oko.√√ (2)
3.2.3 B√/B uGcinumzi ubhubha kwingozi yebhasi√/ uGcinumzi ubhubha
kwingozi yebhasi.√ (1)
D√/D uMonwabisi ushiywa yedwa eNtshiqo√/ uMonwabisi ushiywa
yedwa eNtshiqo.√ (1)
3.2.4 Wayetyholwe ngokuba unyana wakhe ubulewe yinyoka yakhe √/
emva kokushiywa ngunyana wakhe, umoya wakhe zange uxole
kuba wayeziva ngathi ushiyiwe nguThixo.√ (1)
3.2.5 NguMaRhadebe.√ (1)
3.2.6 Kukusoloko echebe inkqayi.√
Kukuxhela qho.√
Kukuba ngusomashishini onobutyebi obungathethekiyo, engumntu
omnyama.√
[Nasiphi isibini kwezi] (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 9 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
3.2.7 (a) Kunjalo, kuba ukwazile ukuvuselela amashishini
kaThandabantu engazange enze zifundo zoshishino√/ weza
necebo lokuba izakhiwo zakhiwe ngokutsha kuqeshiswe
ngazo√/ kuba ubenengcinga yokusebenzisa itrektari alimele
abantu amasimi ukuze afumane imali√/ ukwazile ukuthatha
isigqibo sokuqeshisa ngeshishini lakhe eliseNtshiqo emlungwini
kuba belingasangenisi mali.√ (1)
(b) Kunjalo, kuba wathi akunikezelwa ulawulo lwamashishini
kaThandabantu wenza kanye ngohlobo awayethembise ngalo
phambi kokuba awanikwe.√ (1)
3.2.8 Wabulela ukunikwa ubomi obutsha nguThixo.√
Wabulela ngokubuyiselwa abantwana bakhe engakabhubhi.√
Wabulela uMonwabisi ngokuhlangula izakhiwo zamashishsini
akhe.√
Wabulela uSomandla ngabazukulwana abahle.√
Wabulela kuThixo ngokuphinda amamkele noxa ebephambukile.√
[Nasiphi isibini kwezi]. (2)
3.2.9 Elokuzisa uMonwabisi obangele ukuba ibali liqhubekele phambili√√/
elokwandisa usapho lukaThandabantu ngoMonwabisi oye
wangunyana wakhe.√√ (2)
3.2.10 (a) Sesokuthatha uMonwabisi amkhulise njengomnye wabantwana
bakhe.√ (1)
(b) Sesokubumba usapho lukaThandabantu ngokubuyisa iintombi
zakhe ezazingasagoduki.√ (1)
AMANQAKU ECANDELO A: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 10 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO B: IDRAMA
UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga
ISICATSHULWA G
4.1 4.1.1 NguDiksie.√ (1)
4.1.2 UNdila wayethandana noFuneka.√√ (2)
4.1.3 Kunjalo, kuba uFuneka uxelela uNdila ukuba, ukuba ufuna imali utsho
ebhatyini.√√ (2)
4.1.4 Ukuba ungumntu oyithanda kakhulu imali.√√ (2)
4.1.5 Yeyokuba uNdila kukhona ayiva kakuhle le nto ithethwa
nguFuneka.√√ (2)
4.1.6 NguMadala√/ nguJekwa√/ nguMavuso√/ nguNtaba√/ nguLamla.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
4.1.7 Wakhanyela ukuba itasi eyayifunyenwe kumfundi yayinotywala
bakhe.√
Wakhanyela ukuba usela utywala ngexesha lesikolo.√
Wanyoba uMadala ukuba amthethelele ngexa kwakuza kubakho
intlanganiso yekomiti yesikolo.√ (3)
4.1.8 Sesokuba uMawonga wabhaqwa ngabahloli enxilile esikolweni.√√ (2)
4.1.9 Sesokuba akulunganga ukungakwazi ukuzeyisa ebomini.√√ (2)
KUNYE
ISICATSHULWA H
4.2 4.2.1 NguNdila, nguFuneka, noZanele.√ (1)
4.2.2 Sesokuba wayesazi ukuba abukho ubudlelwane phakathi kwakhe
noNdila ngoko ke makamdedele.√√ (2)
4.2.3 B√/B UMawonga uqala ukuthandana noZanele ethekweni
likaFuneka√/ uMawonga uqala ukuthandana noZanele ethekweni
likaFuneka.√ (1)
D√/D UMawonga ubizelwa intlanganiso nguRay noNomasoka
bemthethisa ngokuphatha kakubi usapho lwakhe√/ uMawonga
ubizelwa intlanganiso nguRay noNomasoka bemthethisa
ngokuphatha kakubi usapho lwakhe.√ (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 11 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
4.2.4 Sesokuba yayingekokokuqala bexoxa umcimbi wokunxila kukaNdila
esikolweni.√ (1)
4.2.5 NguThandiwe.√ (1)
4.2.6 Wayengasayi esikolweni.√
Waxelela ikomiti yesikolo ukuba ingazihluphi ngokumgxotha kuba
wayesele eyibhalile incwadi yokurhoxa kwaye iseposini.√ (2)
4.2.7 (a) Kunjalo, kuba waxelela uFuneka ukuba akafuni ukuba uMawonga
abe linxila√/ kuba wayenosizi xa wayesithi uFuneka
makangamvuleli uMawonga.√ (1)
(b) Kunjalo, kuba wavumela ukusetyenziswa nguFuneka ukusenga
imali kuMawonga√/ wayengazimisele kuthandana nendoda
etshatileyo kodwa uFuneka wamxelela ukuba kokona kulungileyo
oko naye watsho wathandana noMawonga.√ (1)
4.2.8 Uyeke umsebenzi njengenqununu yaseNobutho.√
Akalali emzini wakhe ulala kwaZanele athandana naye.√
Ufika emzini wakhe enxilile.√
Akamniki mali uThandiwe.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
4.2.9 Elokusetyenziselwa ukuqhubela phambili impixano ephakathi
kukaMawonga noNdila ngokukhuthaza isimo esibi sikaNdila
ngokumthethelela.√√ (2)
4.2.10 (a) Kukuthanda iintombi.√ (1)
(b) UFuneka wenze ukuba alotywe nguZanele athandane naye ze
kuzokubalula ukumsondeza kubo noNdila, ukuze uNdila
aziphindezele.√ (1)
AMANQAKU ECANDELO B: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 12 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – M Mlokothi
ISICATSHULWA I
5.1 5.1.1 NguMlungu√/ nguNyoka√/ nguSkhulu√/ nguMolotov√ (1)
5.1.2 Walotywa nguNoyongo ngeselula/ngonomyayi, ekwamthembisa
ngomsebenzi kwihotele kaNyoka.√√ (2)
5.1.3 Kunjalo, kuba ubuza kuNoyongo ukuba ngumsebenzi mni lo wayeze
kuwenza.√√ (2)
5.1.4 Ukuba akananyani√√/ akafuni ukuwuxela owona msebenzi aza
kuwenza uDina.√√ (2)
5.1.5 Eyokuba uDina wayothukile kakhulu√√ / wayemangalisekile
kakhulu√√/ wayengayikholelwa le nto ayivayo.√√ (2)
5.1.6 Bubuxelegu.√
Kukuhamba abuye ebusuku.√
Kukungancokoli nabantwana bakowabo.√
Kukusoloko eqolozele ifowuni yakhe.√
Kukunyamalala abuye enobubele obungaqhelekanga.√
Wayesoloko ezivalele egumbini lakhe.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
5.1.7 Warhwebeshela uDina kwihotele kaThambolenyoka.√
Zazigalelwa nguye iziyobisi zokunxilisa uDina.√
Ikwanguye ongazange amxelele inyani ngalo msebenzi amfaka
kuwo.√ (3)
5.1.8 Sesokuba wayefuna baleqe ze babulale intombazana eyayimana ifika
kwihotele yakhe inxibe ngendlela yokuzifihla aqaphele ukuba
nguDina.√√ (2)
5.1.9 Sesokuba umntwana akalahlwa ngabazali nokuba wone kangakanani
na√√/ sesokuba uxolo lubalulekile xa umntu athe wazibona
iimpazamo zakhe.√√ (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 13 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ISICATSHULWA J
5.2 5.2.1 NguThambolenyoka√/ nguMolotov.√ (1)
5.2.2 Sesokuba kwakusithiwa uNozici ahlala naye ufunyenwe
egetyengiwe.√√ (2)
5.2.3 B√/ B uDina uyokumangalela uThambolenyoka emapoliseni√/
uDina uyokumangalela uThambolenyoka emapoliseni.√ (1)
D√ D uGxalaba uya kuNoyongo ngelithi makabe lingqina lenkundla√/
uGxalaba uya kuNoyongo ngelithi makabe lingqina lenkundla.√
(1)
5.2.4 Sesokuba wagxothwa nguThambolenyoka.√ (1)
5.2.5 YayinguMaTshezi.√ (1)
5.2.6 Wayenamagqwetha abukhali awayemkhupha xa ebanjiwe.√
Ummangali wayenyamalala afunyanwe ebulewe.√
Kwakungekho mntu ufuna ukuba lingqina etyaleni lakhe kuba abantu
besoyika ukuza ngaphambili.√
Amagqwetha kaThambolenyoka ayeye afune ukumtshutshisa lowo
ubambisa uThambolenyoka ngelithi ungcolisa igama lakhe.
(2)
[Nasiphi isibini kwezi.]
5.2.7 (a) Uze necebo lokubambisa uThambolenyoka amapolisa encamile
ukuba angakwazi ukumbamba√/ ebegqwesa esikolweni de
waphiwa ilaptop.√ (1)
(b) Wafunga ukuba uza kubuchitha ubukumkani
bukaThambolenyoka, wayimela loo nto, yaphumelela,
wagwetywa uThambolenyoka.√ (1)
5.2.8 Kukungabaphulaphuli abazali bakhe suke enze unothanda.√
Kukungabi ngumzekelo kubantakwabo.√
Kukuthoba isidima sekhaya lakhe.√
[Nasiphi isibini kwezi] (2)
5.2.9 Uqhubekisele phambili umsebenzi wokuxhatshazwa
kwamantombazana nguThambolenyoka.√√ (2)
5.2.10 (a) Kukutyisa abantwana abangamantombazana iziyobisi√/
kukubaxhaphaza ngesondo√/ kukubathengisisa imizimba.√ (1)
(b) UDina wammangalela, ze weza necebo lokuba abasebenzi
bakhe bamjikele babengamangqina enkundla.√ (1)
AMANQAKU ECANDELO B: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 14 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
UMBUZO 6: 'NDAKUYICELA IVUTHIWE' – EZ Guqa
6.1 6.1.1 Ngamadoda akwaNdlambe.√ (1)
6.1.2 Kungokuba uQolwana akazange awabandakanye amaNdlambe
kumcimbi wekhazi njengoko kulindelekile.√√ (2)
6.1.3 Kunjalo, kwathengiswa ezinye iinkomo zekhazi likaNokwanda ukuze
kube kulotyolelwa uQolwana.√√ (2)
6.1.4 Ukuba akawakhathalelanga amasiko akowabo.√√ (2)
6.1.5 Yeyeenkomo okanye imali eyahlawulwa nguQolwana mhla wayeyo-
kulobola umfazi.√√ (2)
6.1.6 Kukuba uNozukile wayilahla kude impahla yobufazi wanxiba
eyesikolo.√
Kukulahleka kukaNozukile angaziwa ukuba uyephi.√ (2)
6.1.7 Wazilobolela umfazi ngaphandle kwamadoda akwaNdlambe.√
Wawaxelela amadoda akwaNdlambe ukuba angazixakekisi kuba
awancedisanga kwikhazi alikhuphileyo.√
Wawaxelela amaNdlambe ukuba xa efuna umfazi wawo
mawazilobolele.√
Wawaxelela amaNdlambe ukuba wona akanamfazi kumasango
akwaMchitheki.√
[Nasiphi isithathu kwezi.] (3)
6.1.8 Sesokuba uNozukile wazilahlela kude iimpahla zobufazi wangena
kwimpahla zesikolo.√√ (2)
6.1.9 Sesokuba ukuhlonipha abantu bakokwenu kokona kulungileyo kuba
banamava nolwazi oluninzi√√/ sesokuba ukuba nguZwilakhe
kuneziphumo ezibi ezinokwenza abo bakufutshane kuwe bave
kabuhlungu ngenxa yezigqibo ozithathileyo√√/ sesokuba kubalulekile
ukuxabisa amasiko nezithethe zakokwenu.√√ (2)
KUNYE
6.2 ISICATSHULWA L: ‘'IZIBHOVUBHOVU ZASEBHAYI' – LL Ngewu
6.2.1 NguMaqhazolo.√ (1)
6.2.2 Kungokuba sadutyulwa.√√ (2)
6.2.3 B√/ B isikrelemnqa sibethwa ngamadoda aseDikeni√/ isikrelemnqa
sibethwa ngamadoda aseDikeni.√ (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 15 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
D√/ D isikrelemnqa sidluliselwa kwisibhedlele saseBhayi√/
isikrelemnqa sidluliselwa kwisibhedlele saseBhayi.√ (1)
6.2.4 Sesokuba ayezigwagwisa esithi wona aneziqinisekiso zemfundo
kwaye into yokulwa ngumcimbi wamaqaba.√ (1)
6.2.5 Zizibhovubhovu zaseBhayi.√ (1)
6.2.6 Ayesithi azinamsebenzi izinto ezithathwe ngolunya kuba
zinokuphinda zithengwe.√
Ayexolele ukuyishiya idolophu yaseDikeni aye kwezinye.√
Ayefika emizini yawo akhulule izihlangu neekawusi kuba efuna ukuba
izikrelemnqa zikhawuleze zizibone iinzwane ukuba azishukumi.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
6.2.7 (a) Sesokuzincama angabaleki ukuze azilwele ngokusidubula
eqatheni esinye sezikrelemnqa watsho wawasindisa onke (1)
amadoda aseDikeni.√.
(b) Wathatha isigqibo sokuba nokuba uyedwa uza kuma alwe
nezikrelemnqa buphele ubugewu.√ (1)
6.2.8 Yimali.√
Ngoomabonakude.√
Yifenitshala.√
Ngoonomathotholo.√
[Nasiphi isibini kwezi] (2)
6.2.9 Elokukhulula abantu baseDikeni kwingxaki yokuthathelwa ngolunya
impahla yezindlu zabo zizikrelemnqa ezazigqugqisile ngokuthi
asidubule eqatheni esinye sazo.√√ (2)
6.2.10 (a) Kukungena emizini sithathe impahla yezindlu.√ (1)
(b) UMaqhazolo wasidubula eqatheni isikrelemnqa asakwazi
ukuzisindisa.√ (1)
AMANQAKU ECANDELO C: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 16 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO D: ISIHOBE
UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – S.Maputi nabanye
7.1 “IDYUNIVESITHI IFORT HARE- S. Maputi
7.1.1 Ukuba ukuze lime iDike lixhomekeke kwiFort Hare√/ ingumniki nkxaso
kwiDike.√ (1)
7.1.2 Sisifaniso.√ (1)
7.1.3 Owento egcwele ngokugqithisileyo ide ibe ngathi iza kugqabhuka.√
Uphuhlisa ukuba iFort Hare inolwazi oluninzi kakhulu.√ (2)
7.1.4 Yeyolutsha olufunda kule Dyunivesithi.√√ (2)
7.1.5 Ukungagungqi kwayo kumsebenzi wayo nokuxhomekeka kwabantu
baseDikeni kuyo.√√ (2)
7.1.6 Sesokufuna ulwazi.√
Sesokufumana imisebenzi.√
Sesokubaleka indlala.√
Sesokubaleka ukungazi.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
7.1.7 Ifuthe lemfundiso yakho malivakale kubantu baseDikeni.√√ (2)
7.1.8 Kukuba le Dyunivesithi mayibe nelunda ngobunkokeli bayo
ngemfundo ephelisa ukungazi izise ulwazi kubantu baseDikeni.√√ (2)
7.1.9 Iinkokeli zeAfrika√ kunye nabaphambuki.√ (2)
7.1.10 Ngowokuphakamisa igalelo lale Dyunivesithi njengeziko lokuxonkxa
iinkokeli zelizwe noluntu√√/ lifuthe lale Dyunivesithi negalelo layo
kwintlalo yaseDikeni.√√ (2)
KUNYE
7.2 UNJINGALWAZI P.T. MTUZE – Z. MTUMANE
7.2.1 Ngesikhahlelo.√ (1)
7.2.2 Waziwa ngokufunda nokuxelenga.√ (1)
7.2.3 YiDyunivesithi yaseKapa.√ (1)
7.2.4 Luphindaphindo oluxwesileyo√ luphuhlisa ukuba uNjingalwazi P.T.
Mtuze udumile ngemfundo yakhe nangemisebenzi yakhe.√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 17 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
7.2.5 Yimfano-zandi.√ (1)
7.2.6 Kukudala isingqisho√√/ kukudala undindwano.√√ (2)
7.2.7 Ukuba lo kaMtuze wemka eMetele ngokungathi uyabaleka okanye
ngokungxama ngenxa yeemeko zezopolitiko.√√ (2)
7.2.8 Eyokuba isizwe sakwaRharhabe sathi safumana, sazuza lukhulu
kwakufika usapho lwakaMtuze olwafudukela kumhlaba walo.√√ (2)
7.2.9 Ilishwa.√
Ithamsanqa.√ (2)
7.2.10 Umqolo wama-49 wakheke ngamagama amane kanti owama-50
wakheke ngamagama amahlanu.√√ (2)
7.2.11 Kukusebenzisa igama, ‘kwedini' xa ibhekisa kuNjingalwazi
P.T. Mtuze.√ (1)
AMANQAKU ECANDELO D: 35
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Memo

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2022 Question Paper

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2022 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo
More from Grade 12 isiXhosa FAL

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Question paper