Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)
IPHEPHA LESITHATHU (P3)
2023
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 100
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-14.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2023 papers 





View all





isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Memo
Grade 12 isiXhosa FAL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2023, 15 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · isixhosa. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 15
- File size
- 661.6 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 15
This exam
NSC June Exam 2023
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.2Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.3Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.4Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.5Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.6Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
Show all 15 questions
- Question 1.7Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.8Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 2.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting30 marks
- Question 2.2Ukuphulaphula nokuthetha / Listening and Speaking30 marks
- Question 2.3Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting30 marks
- Question 2.4Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting30 marks
- Question 3.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting20 marks
- Question 3.2Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting20 marks
- Question 3.3Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting20 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 2 DBE/Novemba 2014
NSC – Imemorandam
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 2 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO A: ISINCOKO
UMBUZO 1
Imiyalelo yokumakisha
Kweli candelo umviwa ukhetha isincoko sibe sinye. Xa ekhethe zazibini, makisha
esokuqala.
QAPHELA: Umviwa angabhala naluphi udidi lwesincoko ngesihloko asikhethileyo.
Ubude besincoko bumele ukuba kwisithuba samagama ali-190 ukuya kuma-240.
Sebenzisa irubriki esisihlomelo A ukumakisha esi sincoko.
1.1 Isihloko: Yaba mnandi yonke loo mini
Imo efanelekileyo: Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama
sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
Umxholo Umviwa angabalisa/chaza/camngca ngomnye kule
mixholo ilandelayo:
Anganika inkcaza ngemini enye eyayimnandi.
Angathetha ngesiganeko okanye iziganeko zolu suku
ezabangela ukuba iphele imnandi.
Angakhankanya izinto awazifundayo ngale mini.
Isiphelo esimnandi eyaphela ngaso loo mini.
[Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
1.2 Isihloko: Iindlela zokusebenzisa itekhnoloji ikungenisele imali
Imo efanelekileyo: Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama
sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
Umxholo: Umviwa angabalisa/chaza/camngca ngomnye kule
mixholo ilandelayo:
Angathetha ngeendidi zetekhnoloji.
Uncedo lwetekhnoloji gabalala.
Ushishino olusebenzisa itekhnoloji.
Ukuthimbeka kwabantu yitekhnoloji njengethuba
lokukuvulela ushishino ngayo.
Ukunxulumana kwabantu besabelana ngolwazi
kwezoshishino kusetyenziswa itekhnoloji.
Imingcipheko eziswa lolu hlobo loshishino.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 3 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.3 Isihloko: Elam ingomso ...
Imo efanelekileyo: Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama
sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
Umxholo Umviwa angachaza/camngca/velela amacala
amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo:
Anganika inkcaza ngengomso lakhe.
Izizathu ezihlupheza umnqweno wokuba alibone
ngohlobo oluthile ingomso lakhe.
Amava akhe angaphambili.
Angabalula okusele kwenzekile ukuhlakulela eli
ngomso.
Imingeni alindele ukuhlangabezana nayo ukuphumeza
eli ngomso.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
1.4 Isihloko: Iithoyi ziyabatshintsha abantwana
Imo efanelekileyo: Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambe-lana nesincoko esikhethiweyo, isigama
sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
Umxholo: Umviwa angabalisa/chaza/camngca/velela amacala
amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo:
Angathetha ngeendidi zeethoyi zokudlalisa abantwana.
Iithoyi ezinokuchaphazela ubomi babantwana
ngendlela embi.
Iithoyi ezinokubuchaphazela ubomi babantwana
ngendlela elungileyo.
Iithoyi njengezixhobo zokusetyenziselwa ukukhulisa
ingqondo yomntwana.
Iithoyi njengezixhobo zokuntama iimeko zentlalo
emakhaya.
Iithoyi njengezixhobo zokufundisa.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 4 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.5 Isihloko: Kuninzi umntu anokukufunda kwizilwanyana
Imo efanelekileyo: Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama
sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
Umxholo: Umviwa angabalisa/chaza/camngca/velela amacala
amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo:
Angakhankanya iindidi zezilwanyana neendlela eziphila
ngazo.
Anike ulwazi olunokufumaneka kwizilwanyana.
Angabalula igalelo eluntwini ngolwazi olufunyanwa
kwizilwanyana, anokufunda kuzo umntu.
Izinto ezinokwenziwa ngabantu ukulondoloza ezo
zilwanyana.
Imfundiso neengcebiso zokukhusela ulwazi.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
1.6 Isihloko: Umviwa makanike isihloko sesincoko sakhe.
Imo efanelekileyo: Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama
sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
Umxholo: Umviwa angabalisa/chaza/camngca/velela amacala
amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.
Angathetha ngeentaba namawa ngokwasendalweni.
Angabalula uthando lwendalo.
Ukhenketho/ ukhenketho nosapho.
Angathetha ngobugorha nokumelana nobunzima
ebomini.
Ubukhalipha bokwenza izinto ezingelula.
Ixabiso lendalo kwimfundo nasempilweni yethu.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 5 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.7 Isihloko: Umviwa makanike isihloko sesincoko sakhe.
Imo efanelekileyo: Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama
sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
Umxholo Umviwa angabalisa/chaza/camngca/velela amacala
amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo:
Angathetha ngexesha ngokubhekiselele kwimizuzu
yewotshi.
Angabalula ixesha ngokubhekiselele kwimihla yobomi.
Anganika intsingiselo yexesha ngokwasezimbalini.
Angachaza ixesha ngokwamaxesha onyaka.
Ukubaluleka kwexesha.
Ixesha njengesixhobo sokulawula intlalo yoluntu.
Okuhle nokubi ngokwahluka kwamaxesha.
Imfundiso malunga nexesha.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
1.8 Isihloko: Umviwa makanike isihloko sesincoko sakhe.
Imo efanelekileyo: Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambe-lana nesincoko esikhethiweyo, isigama
sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
Umxholo Umviwa angabalisa/chaza/camngca/velela amacala
amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.
Anganika inkcaza ngemvelaphi yembasa.
Angathetha ngomculo kunye nokhuphiswano.
Angakhankanya iindidi zomculo.
Indima yomculo ekumanyeni isizwe.
Umculo njengolunye uhlobo lomsebenzi.
Umculo njengolwimi lukawonke-wonke kwihlabathi.
Amathuba avulwa lukhuphiswano lomculo.
[Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 6 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
IIMPAWU ZESINCOKO
Isincoko esibalisayo sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu:
Masisebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
Masibonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo,
mazibonakale.
Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana
nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda
isincoko, lungekrwada phofu.
Isincoko esichazayo sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku:
Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo.
Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi.
Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho.
Sivakalisa iimvakalelo zombhali.
Isincoko esicamngcayo:
Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
Ubukhulu becala esi sincoko siyacamngca. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza
nokuzoba imeko ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo,
neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho).
Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.
Isincoko esixoxela icala elinye:
Umviwa uthatha icala ngomba othile.
Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
ezithile.
Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
lokuvula.
Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani
okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani.
Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 7 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
Kwisincoko esivelela amacala omabini:
Inkcazelo inokuba ngengxoxo ephambili.
Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
makalunike olwakhe uluvo xa evala.
Unokuxoxela okuthile echasa/evuma enika ubungqina obuyinyani obuxhasayo.
Isiphelo – ingasisishwankathelo neengcebiso.
Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo. [50]
AMANQAKU ECANDELO A: 50
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 8 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO B: UMHLATHI OMDE
Imiyalelo yokumakisha
Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ube mnye. Ukuba ukhethe yamibini,
makisha owokuqala.
Ubude bomhlathi omde mabubengamagama angama-80 ukuya kwi-100 umxholo
kuphela.
Sebenzisa irubriki esisihlomelo B ukumakisha lo mhlathi.
UMBUZO 2
2.1 ILETA ESESIKWENI
Iidilesi zimbini, eyombhali neyombhalelwa.
Isibuliso esindilisekileyo.
Umcimbi okhankanya isicelo sesipho-mali.
Makuvele injongo yale leta ihambelane nokubhalwe kumcimbi.
Khankanya umthombo ebesibhengezwe kuwo esi sipho-mali.
Makukhankanywe icandelo alinqwenelayo.
Khankanya okwanelisa iimfuno kokulindelekileyo.
Ulwimi, ithoni nerejista mazibe zezifanele ileta esesikweni.
Makubonakale ukuhambelana kweleta nesibhengezo, iinkcukacha
zombhalelwa njengoko zivela kwisibhengezo.
Isiphelo sibe seseleta esesikweni. [30]
2.2 INGXOXO YABABINI
Intshayelelo mayibenomdla ityhile okuza kuba ngumxholo ifakwe
ezigweqeni.
Makusetyenziswe intetho-ngqo ngaphandle kweempawu zocaphulo.
Isithethi sibhalwa ngasekhohlo, zesilandelwe yikholon [:].
Enye ingcaciso ibhalwa ezigweqeni.
Ithoni nerejista zixhomekeke kunxulumano lwezithethi kunye nesihloko
abathetha ngaso.
Makubekho izithethi ezibini eziza kukuxoxa ngomba lowo othe wabekwa,
omnye exoxela icala akholelwa kulo.
Umxholo mawube phakathi komzali notitshala malunga nokunikwa
kwabafundi/ abantwana umsebenzi wasekhaya.
Makushiywe umgca ongabhalwanga phakathi kwezithethi.
Ingxoxo mayibonakalise ukukhula oko kukuthi, intetho nganye
ibeyimpendulo yobesele kuthethiwe.
Makungafikelelwa esiphelweni ingakhange ifezeke injongo
yengxoxo/isizathu sokubhalwa kwayo.
Makuqukunjelwe ngendlela efanelekileyo.
Mazivalelise izithethi iseso sinelizwi lokubulela. [30]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 9 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
2.3 I-IMEYILE
Makuvele idilesi ye-imeyile yombhalelwa ongudade okanye umntakwabo
neyombhali.
Makuvele isizathu sokubhalwa kwe-imeyile ngokufutshane,
esokuvuyisana naye njengoSihlalo omtsha wekomiti yabafundi.
Isibuliso sesingekho sesikweni.
Ingaqala nangaluphi uhlobo kuba kukho ukuqhelana kwesibini
esibhalelanayo.
Isiqu - kungenwa emxholweni kusetyenziswa ulwimi lokuvuyisana
nokuncoma.
Isiphelo - sesibonakalisa ukusondelelana kombhali nombhalelwa.
[30]
2.4 INQAKU LEPHEPHANDABA
Makunikwe isihloko esicacileyo nesivakalayo.
Iinkcukacha ezibalulekileyo mazibesekuqaleni.
Kwiinkcukacha ezibalulekileyo makuphenduleke imibuzo engundoqo.
Makuvele isihlokwana esicacileyo.
Inqaku malitsale umdla.
Umba ekubhalwa ngawo mawucace gca.
Umxholo mawube ngokungabikho kokhuseleko, kwindawo ahlala kuyo.
Makuvele isishwankathelo somxholo wenqaku.
Umyalezo mawugqithiswe ngokuvakalayo. [30]
AMANQAKU ECANDELO B: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 10 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO C: UMHLATHI OMFUTSHANE
Imiyalelo yokumakisha
Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ube mnye, aze athi ukuba ukhethe
yamibini, umakishe owokuqala.
Ubude bomhlathi omfutshane ngama-60 ukuya kuma-80 amagama umxholo
kuphela.
Sebenzisa irubriki esisihlomelo C ukumakisha lo mhlathi.
UMBUZO 3
3.1 IPOWUSTA
Makulandelwe ifomathi efanelekileyo.
Isihloko masitsale umdla ngokuchonga amagama ngobuchule.
Makusetyenziswe isayizi yeefonti ezahlukeneyo ngobuchule.
Makucace ukuba ipowusta ijoliswe koobani.
Makusetyenziswe ulwimi olunika umdla ukuze ifundeke.
Makuvele iinkcukacha malunga nendawo, umhla, ixesha.
Makusetyenziswe ulwimi oluqhathayo nolurhwebeshayo. [20]
3.2 UMYALEZO OMFUTSHANE KA-WHATSAPP
Makuvele igama okanye inombolo yomthumeli phezulu kwesikrini
sefowuni.
Makuvele umhla kunye nexesha ofunyenwe ngalo umyalezo.
Makuvele igama leqela elithunyelelwa umyalezo.
Umxholo mayibe ngowokungaphumeleli kwintlanganiso, njengenkokeli yeli
qela.
Izizathu zokungaphumeleli kwintlanganiso mazivele. [20]
3.3 IZALATHISI
Iinkcukacha ngendawo ekusukwa kuyo nekuyiwa kuyo mazicace zingqale.
Izalathisi mazinikwe ngeengongoma okanye ngokomhlathi.
Izalathisi mazilandelelane ngokwendlela ezivela ngayo emephini.
Iimpawu zendlela neendawo eziqaphelekayo ecaleni kwendlela
mazikhankanywe.
Makusetyenziswe izenzi eziyalelayo kangangoko.
[Ukuba umviwa usebenzise enye indlela echanekileyo esuka
esikhululweni sebhasi ukuya esibhedlele makanikwe amanqaku.] [20]
AMANQAKU ECANDELO C: 20
AMANQAKU EWONKE: 100
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 11 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
QAPHELA:
Sebenzisa le rubriki rhoqo xa umakisha izincoko zephepha lesi-3, ICANDELO A.
Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu aphambili.
Kwiikhrayitheriya yoMxholo, uLwimi neSimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe lanomgangatho ongentla nongezantsi yanemimandla yamanqaku
ahambelana nomgangatho ngamnye.
Ikhrayitheriya yeSakhiwo yona ayichaphazeleki ngumgangatho ongentla nongezantsi.
ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU]
Ikhrayitheriya Balaseleyo Enobuchule Phakathi Buthathaka Bubhetyebhetye
UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
NOCWANGCISO -Impendulo ebalaseleyo -Impendulo ixonxwe -Impendulo iyanelisa -Impendulo ingena -Impendulo ayikho
enomtsalane, ngaphaya ngobugcisa obukhulu ngokupheleleyo iphuma emxholweni mxholweni konke konke
Umgangatho ongentla
(Impendulo kobekulindelekile -Izimvo zinxulumene -Izimvo ziyanamathelana akukho -Izimvo zibondene
nezimvo) -Izimvo zihlakaniphile, nomxholo kwaye noko kwaye zingakuguqula lunamathelwano azingqalanga ntweni
Ukubekelela izimvo zixhokonxa iingcinga kwaye zinika umdla, bukho ukucinga kofundayo kwizimvo -Azivakali izimvo kwaye
ngenjongo zinemfezeko ubungqina bemfezeko -Iingcamango zibekelelwe -Izimvo azicacanga ziyaphindaphindwa/
yokucwangcisa -Isincoko sibekelelwe kwizimvo ngokunamatheleneyo kwaye ezinye zazo uthetha into enye
Ukubonakalisa ngobuchule -Iingcamango kuquka intshayelelo, isiqu zezemboleko -Iingcamango zibekwe
ukuyazi injongo, obungaqhelekanga kwaye zibekelelwe nesiphelo -Buncinci kakhulu xazalala
abantu ekujoliswe intshayelelo, isiqu ngokwakhelanayo ubungqina bobekelelo azinalunxibelelwano
kubo kunye kwakunye nesiphelo kuquka intshayelelo, nonamathelwano
nemeko zibonakalisa isiqu nesiphelo lweengcamango
unamathelwano
30 AMANQAKU olunemfezeko
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Impendulo encamisileyo -Impendulo ixonxwe -Impendulo iyanelisa -Impendulo iphumile -Impendulo itenxile
Umgangatho ongezantsi
kodwa akukho zimpawu ngobugcisa nangona kumana kubakho emxholweni ubukhulu malunga nomxholo
zakubalasela kubhekele phi -Izimvo zisemxholweni ukungacaci kwiindawo becala -Izimvo zitenxile
kwisincoko kwaye zinika umdla ezithile -Izimvo ziyaqhawu- zingcwecwela kude
-Izimvo zivuthiwe -Sibekelelwe -Kukho ukunamathelana qhawuka ziyabhidisa nomxholo
zixhokonxa iingcinga ngobuchule, kukho okubonakalayo kwizimvo -Buyanqaphazeka -Iingcamango
-Iingcamango zibekelelwe ukunamathelana kwaye kuyanelisa ubungqina ziyingxubevange
zandindaniswa ngobugcisa kweengcamango -Kukho ukubekelelwa bokubekeleleka engenamgqalisela
kuquka intshayelelo, isiqu okuquka intshayelelo, kweengcamango kweengcamango
kunye nesiphelo isiqu nesiphelo nonamathelwano nonamathelwano
kwintshayelelo, isiqu
nesiphelo
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 12 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU] (isaqhubeka)
Ikhrayitheriya Balaseleyo Enobuchule Phakathi Buthathaka Bubhetyebhetye
ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
& NOKUHLELA -Ithoni, irejista, isimbo, isigama -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ulwimi aluvakali
zifanelene ngokugqwesileyo isigama zifanelene kakhulu isimbo, isigama isigama -Ithoni, irejista,
Umgangatho ongentla
Ukuhambelana nenjongo, abantu ekujoliswe nenjongo, abantu ekujoliswe sifanelene nenjongo, azifanelananga ncam isimbo, isigama
kwethoni, irejista, kubo kunye nemeko kubo kunye nemeko abantu ekujoliswe nenjongo, abantu asifanelananga
isimbo, isigama -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi luchaneke ngakumbi kubo kunye nemeko ekujoliswe kubo kunye kwaphela nenjongo,
kunye nemeko ngokuzithemba, kwaye ithoni isetyenziswe -Ulwimi nemeko abantu ekujoliswe
Ukhetho-magama luyathabathekisa ngokuchaneka kwisincoko olufanelekileyo -Ulwimi lusetyenziswa kubo kunye nemeko
Ukusetyenziswa -Ithoni enomtsalane nezafobe siphela ludlulisa umyalezo ngendlela ebuthathaka -Ukunqongophala
kolwimi nesigama zentetho eziphumeza injongo -Iziphene zokusetyenziswa -Ithoni ifanelekile -Ithoni nochongo kwesigama
Iimpawu zobhalo, -Phantse kube akukho nasinye kolwimi nopelo -Izafobe zentetho magama kubaxekile
izakhi isiphene solwakhiwo zivakalisi, zinqongophele zinonga umxholo azifanelekanga kangangokuba
zezivakalisi, upelo nokusetyenziswa kolwimi -Sixonxwe ngobugcisa -Isigama ayinasihlahla into
nopelo -Sixonxwe ngobugcisa obukhulu obukhulu sinqongophele ebhaliweyo
13 10 7 4
Umgangatho ongezantsi
15 AMANQAKU -Ulwimi luchanekile kanye -Ulwimi lunomtsalane kwaye -Kuyanelisa -Ukusetyenziswa
nezafobe zisetyenziswe luyaziphumeza iinjongo ukusetyenziswa kolwimi kubonisa
ngethoni ephumeza ukudlulisa zokubhala kolwimi kodwa ububhetyebhetye
umyalezo -Ithoni ifanelekile kwaye asekho amakhwiniba -Izivakalisi
-Phantse kube akukho nasinye iyaziphumeza iinjongo -Ithoni ifanelekile zinobuthathaka-
isiphene solwakhiwo zivakalisi, zokubhala kodwa izafobe azitshintsha-
upelo, nokusetyenziswa kolwimi -Zimbalwa iziphene zezakhi zentetho tshintshwa
-Sixonxwe ngobugcisa obukhulu zezivakalisi kunye nopelo ezisetyenzisiweyo -Isigama
-Sixonxwe ngobugcisa zinqongophele sinqongophele
ngokubalaseleyo
ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1
Isihloko sikhuliswe -Iinkcukacha ezinengqiqo -Iinkcukacha -Zikho iingcamango -Iingcamango
Iimpawu zetekisi ngokuncamisayo zikhuliswe ngokwakhelanayo ezisemxholweni ezamkelekileyo ezifunekayo
Ukukhula -Iinkcukacha zibalasele -Izimvo zinamathelene zikhulisiwe -Isakhiwo sezivakalisi zinqongophele
kwemihlathi ngokungaqhelekanga -Izivakalisi, imihlathi -Izivakalisi, imihlathi nesemihlathi -Isakhiwo
nokwakhiwa -Izivakalisi, imihlathi zakhiwe zitshintshatshintshwa zakhiwe kuhle sinamakhwiniba sezivakalisi
kwezivakalisi zaqiqisiswa ngokugqwesileyo ngobuchule obuqiqisisiweyo -Isincoko sibunjwe -Isincoko sisenayo nesemihlathi
ngengqiqo ingqiqo sigxoko-gxoko
5 AMANQAKU -Isincoko
asinangqiqo
UMMANDLA
WAMANQAKU 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 13 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ISIHLOMELO B: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIDE– ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [30 AMANQAKU]
Ikhrayitheriya Balaseleyo Enobuchule Phakathi Buthathaka Bubhetyebhetye
UMXHOLO, 15–18 11–14 8–10 5–7 0–4
UCWANGCISO -Impendulo igqwesile -Impendulo ibonakalisa -Impendulo iyanelisa -Impendulo ibonakalisa -Impendulo ibonakalisa
NEFOMATHI idlule okuqhelekileyo ukuchaneka kanobom ibonakalisa ulwazi ulwazi olungephi ukunqongophala kolwazi
-Izimvo ziqiqisisiwe ulwazi olunzulu lweempawu zolu didi lweempawu zolu didi lweempawu zolu didi
Ukungqala kwaye zivuthiwe lweempawu zolu didi lwetekisi lwetekisi lwetekisi
kwempendulo nezimvo -Luphangalele ulwazi lwetekisi -Izimvo ziyaphuma -Zimbalwa izimvo -Intsingiselo ilahleka
Ukuqoqwa kwezimvo lweempawu zolu didi -Ingqalile ayiphumi emxholweni kwaye kukho ezisemxholweni kodwa rhoqo ide iphume
ngenjongo lwetekisi nasemxholweni nokugqwidiza kuninzi ukuphuma ecaleni emxholweni
yokucwangcisa -Umsebenzi ungqalile -Izimvo zixonxwe -Ukunamathelana -Kunqabile -Akukho
Injongo yokubhala, abo uhleli emxholweni zadakancwa kumxholo nezimvo ukunamathelana ukunamathelana
kujoliswe kubo, -Kukho ukunamathelana ngokunamatheleneyo kufanelekile komxholo nezimvo kumxholo nezimvo
iimpawu/imigaqo kwizimvo nomxholo kumxholo nezimvo -Ezinye iinkcukacha -Zimbalwa iinkcukacha -Zimbalwa kakhulu
yetekisi, kunye nemeko -Iingcamango -Iinkcukacha zixhasa zixhasa isihloko ezixhasa isihloko iinkcukacha ezixhasa
zidakancwe ngobunono isihloko -Ifomathi ifanelekile -Imigaqo yefomathi isihloko
18 AMANQAKU zonke iinkcukacha -Ifomathi ifanelekile kodwa kusekho ephambili isetyenziswe -Imigaqo eyimfuneko
zixhasa isihloko ineendawana ukungachaneki ngokungaqondi yobhalo lwale tekisi
-Ifomathi ifanelekile ezingachanekanga -Kutyeshelwe izinto ityeshelwe
kwaye ichanekile ezingephi ezininzi
ULWIMI ISIMBO 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3
SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo,
NOKUHLELA isigama zihambelana isigama sichaneke isigama sihambelana nesigama azingqamani nesigama azingqamani
kakhulu nenjongo nabo kakhulu malunga nenjongo, abantu ncam nenjongo kwakunye kwaphela nenjongo,
Ithoni, irejista, isimbo, kujoliswe kubo kunye nenjongo, abantu ekujoliswe kubo nabantu ekujoliswe kubo imeko kwakunye
injongo/ifuthe, abo nemeko ekujoliswe kubo kunye kwakunye nemeko kunye nemeko nabantu ekujoliswe kubo
kujoliswe kubo kunye -Izakhi zezivakalisi nemeko -Izakhi zezivakalisi -Izakhi zezivakalisi -Izele ziimpazamo
nemeko zisetyenziswe -Izakhi zezivakalisi zibonakalisa iimposiso zineemposiso ezininzi ixazalala
Ukusetyenziswa kolwimi ngokuchanekileyo zichanekile kwaye -Isigama siyanelisa eziphazamisa umyalezo -Isigama asifanelananga
nemigaqo -Phantse kube akukho umyalezo wakheke -Iimpazamo zobhalo -Sinqongophele isigama nenjongo
Uchongo magama nasinye isiphene kakuhle ezikhoyo aziyiphazamisi -Kukho amagingxi-gingxi -Intsingiselo ilahleke
Iimpawu zokubhala -Isigama sichanekile intsingiselo nomyalezo kwintsingiselo kakhulu
kunye nopelo -Ubukhulu becala akukho
zimpazamo
12 AMANQAKU
UMMANDLA 25–30 19–23 14–17 9–12 0–7
WAMANQAKU
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3 14 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ISIHLOMELO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIFUTSHANE – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [20 AMANQAKU]
Ikhrayitheriya Balaseleyo Enobuchule Phakathi Buthathaka Bubhetyebhetye
UMXHOLO 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3
UKUCWANGCISA -Impendulo igqwesile -Impendulo ibonakalisa -Impendulo iyanelisa -Kubonakala ubunzima -Impendulo ibonakalisa
NEFOMATHI ibonisa ukuqiqisiswa ukuchaneka kanobom ibonakalisa ulwazi malunga nolwazi ukunqongophala kolwazi
kwezimvo ulwazi olunzulu lweempawu zolu didi lweempawu zolu didi lweempawu zolu didi
Impendulo nezimvo -Izimvo zihlakaniphile lweempawu zolu didi lwetekisi lwetekisi lwetekisi
Ukubekelelwa kwezimvo kwaye zivuthiwe lwetekisi -Izimvo azisoloko -Zimbalwa izimvo -Intsingiselo ilahleka
Iimpawu zetekisi/ -Luphangalele ulwazi -Ingqalile ayiphumi zisemxholweni kwaye ezisemxholweni kodwa rhoqo.
umgaqo kunye nemeko lweempawu zolu didi nasemxholweni kukho nokugqwidiza kuninzi ukuphuma ecaleni -Intsingiselo iduka
lwetekisi -Izimvo zixonxwe -Ukunamathelana -Kunqabile kwisakhiwo esixazalala
12 AMANQAKU -Umsebenzi ungqalile zadakancwa kumxholo nezimvo ukunamathelana -Akukho
akukho kugqwidiza ngokunamatheleneyo kwenzeka komxholo nezimvo ukunamathelana
-Kubonakala kumxholo nezimvo ngokufanelekileyo -Zimbalwa iinkcukacha kumxholo nezimvo
ukunamathelana -Iinkcukacha zixhasa -Ezinye iinkcukacha ezixhasa isihloko -Zimbalwa kakhulu
kwizimvo nomxholo isihloko zixhasa isihloko -Imigaqo yefomathi iinkcukacha ezixhasa
-Iingcamango -Ifomathi ingqalile -Ifomathi ingqalile kodwa ephambili ityeshelwe isihloko
zidakancwe ngobunono iindawana ezikhoyo zikho iindawana okanye isetyenziswe -Imigaqo eyimfuneko
kwaye zonke ezingachanekanga ezingachanekanga ngokungaqondi yobhalo lwale tekisi
iinkcukacha zixhasa aziyiphazamisi injongo ityeshelwe
isihloko yokubhala
-Ifomathi ifanelekile
kwaye ichanekile
ULWIMI, ISIMBO 7–8 5–6 4 3 0–2
NOKUHLELA -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo,
isigama zifanelene nesigama sifanelene isigama sifanelene nesigama azifanelananga nesigama
Ithoni, irejista, isimbo, kakhulu nenjongo, abo kakhulu nenjongo, abantu nenjongo, abantu ncam nenjongo, abantu azifanelananga
nesigama singqamene kujoliswe kubo kunye ekujoliswe kubo kunye ekujoliswe kubo ekujoliswe kubo kunye kwaphela nenjongo,
nenjongo kunye nemeko nemeko nemeko kwakunye nemeko nemeko imeko kwakunye
Ukusetyenziswa kolwimi -Izakhi zezivakalisi -Izakhi zezivakalisi -Izakhi zezivakalisi -Izakhi zezivakalisi nabantu ekujoliswe kubo
nemigaqo zisetyenziswe zichanekile kwaye zibonakalisa iimposiso zineemposiso ezininzi -Izele ziimpazamo
Ukhetho- magama ngokuchanekileyo umyalezo wakheke -Isigama siyanelisa eziphazamisa umyalezo ixazalala iyadida
Iimpawu zokubhala -Phantse kube akukho kakuhle -Iimpazamo zobhalo -Sinqongophele isigama -Isigama asihambelani
kunye nopelo nasinye isiphene -Isigama sichanekile ezikhoyo aziyiphazamisi -Kukho amagingxi-gingxi nenjongo
-Ubukhulu becala azikho intsingiselo kwintsingiselo -Intsingiselo ilahlekile
8 AMANQAKU iimpazamo kakhulu
UMMANDLA 17–20 13–15 10–11 7–8 0–5
WAMANQAKU
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P3 Eastern Cape Mock 2023 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P3 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Question Paper

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo
More from Grade 12 isiXhosa FAL

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2024 QP

Question paper