Life Sciences Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2018 Memo (Afr)

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2018 LEWENSWETENSKAPPE V1 NASIENRIGLYN PUNTE: 150 Hierdie nasienriglyn bestaan uit 9 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 LEWENSWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2018) AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 C 33 1.1.2 A 33 1.1.3 D 33 1.1.4 C 33 1.1.5 B 33 1.1.6 C 33 1.1.7 A 33 1.1.8 C 33 1.1.9 D 33 1.1.10 C 33 (10 x 2) (20) 1.2 1.2.1 Metafase II 3 1.2.2 Akrosoom 3 1.2.3 Insulien 3 1.2.4 Homeostase 3 1.2.5 Follikelstimulerende Hormoon 3 / FSH 1.2.6 Sitokinese 3 1.2.7 Fallopiese buis 3 / Oviduk 1.2.8 Kweekhuis-effek 3 1.2.9 Blastosist 3/ Blastula 1.2.10 Amniotiese vloeistof 3 (10 x 1) (10) 1.3 1.3.1 Slegs A 33 1.3.2 Slegs A 33 1.3.3 Slegs B 33 1.3.4 Slegs A 33 (4 x 2) (8) 1.4 1.4.1 Sweetklier 3 (1) 1.4.2 Diagramme 2 3 en 3 3 (2) 1.4.3 Diagram 3 3 (1) 1.4.4 Diagram 1 3 (1) 1.4.5 Hipotalamus 3 (1) 1.5 1.5.1 Visse 3 (1) 1.5.2 Sjimpansees , 3 Mense, 3 Krokodille 3 (Merk slegs die eerste TWEE ) (2) 1.5.3 Slange, 3 Hoenders 3 (Merk slegs die eerste EEN) (1) 1.5.4 Sjimpansees, 3 Mense, 3 Walvisse 3 (Merk slegs die eerste TWEE) (2) TOTAAL AFDELING A: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2018) LEWENSWETENSKAPPE V1 3 AFDELING B VRAAG 2 2.1 2.1.1 (a) B3 (1) (b) C3 (1) 2.1.2 - Geen vibrasies / geen oordrag van vibrasies na die ovale venster 3 - dus word geen drukgolwe in die vloeistof van die koglea geskep Nie 3 - gehoorreseptore word nie gestimuleer nie 3 - geen impulse bereik die serebrum nie. 3 (Enige 3) (3) 2.1.3 (a) E3B3 (2) (b) C3 (1) 2.1.4 - Geen impulse sal na die serebellum 3 oorgedra word nie en daarom sal - geen ‘sin’ vir balans ervaar word nie. 3 / spoed en rigting van kop 3 beweging sal nie geïnterpreteer word om liggaamsbalans te handhaaf nie. (Enige 2) (2) 2.2 2.2.1 (a) C3 (1) (b) A3 (1) 2.2.2 (a) - Die sperms sal nie die uretra kan bereik nie 3 - dus geen sperm in semen 3 / geëjakuleer / vrygestel tydens ejakulasie nie. - dus sal geen sperms na die vagina oorgedra word nie 3 - en sal geen bevrugting plaasvind nie. 3 (Enige 3) (3) 2.3 2.3.1 (a) Sklera3 (1) (b) Geelvlek 3 / Fovea centralis / fovea (1) (c) Choroïed 3 (1) 2.3.2 B 3 en C 3 (2) 2.3.3 - Suspensoriese ligamente verslap 3 - lens is meer konveks 3 - Lig word meer gebreek 3 - Beeld vorm voor retina 3/ is vaag (Enige 3) (3) 2.3.4 - Die kragtige laserstrale beskadig die foto-reseptore3/ stafies en keëltjies in die retina - die ligstimulus kan nie in impulse omgeskakel word nie 3 - geen impulse word via die optiese senuwee na die serebrum gestuur nie 3 (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 4 LEWENSWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2018) 2.4 2.4.1 Groeihormoon 3 (1) 2.4.2 Baie kinders ingesluit 3/ groot monster (1) 2.4.3 ͳ͹ͷ ൈ ͳͲͲ3 ൌ ͶͳǡͳͺΨ‫݂݋‬ͶͳǡʹΨ3 (2) Ͷʹͷ 2.4.4 Lengteverskille by 9-jarige kinders 80 70 60 Aantal kinders 50 40 30 20 10 0 140 141 142 143 144 145 146 Lengte (cm) Nasienriglyne Opskrif (C) (albei 1 Punt veranderlikes ingesluit) Tipe grafiek (T) 1 Punt X-as-byskrif, eenheid en 1 Punt skaal (X) Y-as byskrif en skaal (Y) 1 Punt Plot van punte (P) 0 Punt – Geen punte is korrek geplot nie 1 Punt – 1 tot 6 punte is korrek geplot 2 Punte – Alle punte is korrek geplot (6) 2.5 2.5.1 ʼn Maatstaf van die totale hoeveelheid kweekhuisgasvrystellings 3 van ʼn individu, bevolking of maatskappy per jaar. 3 (2) 2.5.2 Deur die verbruik van brandstof soos petrol, diesel en olie te meet. 3 (1) 2.5.3 - Onderrig mense oor die uitwerking van kweekhuisgasvrystellings 3 - Penaliseer(beboet) maatskappye indien hul koolstofvoetspoor te groot is 3 - Herbebossing om oortollige koolstofdioksied uit die atmosfeer te verwyder 3 - Gebruik alternatiewe energiebronne. 3 (bv. sonkrag ens.) - Stel programme bekend om hergebruik en herwinning deur mense te bevorder. 3 (Merk slegs eerste TWEE) (Enige 2) (2) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2018) LEWENSWETENSKAPPE V1 5 VRAAG 3 3.1 3.1.1 - Naelstringslagaar/-arterie 3 - Naelstringaar/-vene 3 (Enige orde) (2) 3.1.2 Bloed na die fetus Bloed weg van die fetus Bevat ʼn relatief hoë konsentrasie Bevat ʼn relatief lae konsentrasie voedingstowwe 3 (Enige voedingstowwe 3 voorbeelde) Bevat geen (metaboliese) Bevat ʼn hoë konsentrasie afvalprodukte nie 3 (metaboliese) afvalprodukte 3 Bevat relatief hoë konsentrasie Bevat relatief lae konsentrasie suurstof suurstof Bevat ʼn relatief lae konsentrasie Bevat ’n relatief hoë konsentrasie koolstofdioksied 3 koolstofdioksied 3 (Merk slegs die eerste EEN ) 1 x 2 + 1 punt vir die tabel (3) 3.1.3 Diffusie 3 (1) 3.1.4 - Die plasenta sal nie ten volle funksioneel wees nie 3 / daar is ʼn kleiner oppervlak vir diffusie en daarom, - sal minder suurstof / voedingstowwe aan fetus voorsien word - wat lei tot onderontwikkeling 3 - veroorsaak die ophoping van metaboliese afvalprodukte 3 in die fetus / minder diffusie van afval na die moeder - wat veroorsaak dat bloed hoogs giftig 3 is - lei tot die miskraam / dood van die fetus 3 (Enige 3) (3) 3.2 3.2.1 Hoë / lae vlakke van absissiensuur in die sade inhibeer / bevorder ontkieming 3 OF Absissiensuur het geen effek op ontkieming nie. OF Lae / hoë vlakke van absissiensuur in die sade inhibeer / bevorder ontkieming (2) 3.2.2 (a) Die persentasie ontkieming van sade 3 (1) (b) Teenwoordigheid / afwesigheid van absissiensuur 3 (1) 3.2.3 - Gelyke aantal sade wat in bak A en B gebruik word 3 - Dieselfde grond wat in beide bakke gebruik word 3 - Sade is aan dieselfde omgewingstoestande blootgestel 3 / voorbeelde van dieselfde omgewingstoestande - Data van beide bakke is op dieselfde tyd versamel 3 (Merk slegs die eerste TWEE) (Enige 2) (2) 3.2.4 0 ng/g3/ enigiets minder as 10 ng/g (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 6 LEWENSWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2018) 3.3 3.3.1 Metafase 1 3 (1) 3.3.2 Homoloë pare chromosome word op die ewenaar gerangskik. 3 (1) 3.3.3 - Gedurende profase1 3 kruis - chromatiede van homoloë chromosome by die chiasmata3 / chiasma - en ruil genetiese inligting 3 tussen hulle uit - Hierdie proses word oorkruising genoem. 3 (Enige 3) (3) 3.3.4 - Hulle het dieselfde lengte 3 - Sentromere is in dieselfde posisie - Het allele vir dieselfde gene op dieselfde lokus.3 (Merk slegs die eerste TWEE) (2) 3.4 3.4.1 Rivier B 3 (1) 3.4.2 Die indikator het van kleur verander – van rooi na melkerig geel. 3 (1) 3.4.3 - Ontlasting van mense / rou riool loop in die rivier in. 3 / Rioolpyp bars en stel rou riool in die rivier vry. (1) 3.4.4 - E. coli leef in die menslike dikderm 3 - 37 °C is liggaamstemperatuur 3 - daarom is dit vir hierdie bakterieë die optimale temperatuur 3 vir groei en vermenigvuldiging (Enige 2) (2) 3.4.5 - verminder suurstof in water 3 - veroorsaak ontbinding 3 - wat suurstof gebruik 3 (Enige 2) (2) 3.5 3.5.1 Die gebruik van ʼn natuurlike vyand3/ insek / siekte om sy getalle te beheer / verminder die getalle van ʼn plaagspesie. 3 (2) 3.5.2 Namate die getalle van die biologiese beheer-agens toeneem, verminder die getalle van die plaag. 33 (2) 3.5.3 - Geen skadelike chemikalieë word gebruik nie 3 - wat moontlike skade aan die gewasse/omgewing kan veroorsaak 3/ grond-, water- en lugbesoedeling veroorsaak en primêre verbruikers / organismes wat op die gewasse voed kan beskadig nie. OF - Geen skade aan die res van die omgewing 3 nie - omdat navorsing gedoen word om te verseker dat die beheer-agens nie ʼn plaag sal word nie. 3 (2) 3.6 3.6.1 - Bloedglukosevlak bly vir ʼn lang tydperk baie hoog. 3/ Bloedglukosevlak het na 2 ure nie na die aanvanklike waarde (basislynwaarde) afgeneem nie. - Aanvanklike glukosevlak op tyd 0 minute is hoër in pasiënt 2 as pasiënt 1. 3 (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2018) LEWENSWETENSKAPPE V1 7 3.6.2 - Pasiënt 1 kan glukose omskakel in glikogeen en in die lewer en spiere berg 3 - Hierdie glikogeen sal in glukose omgeskakel word wanneer die bloedglukosevlak onder sy normale vlak daal. 3 (2) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 8 LEWENSWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2018) AFDELING C VRAAG 4 Refleksaksie - Die (pyn) reseptore in die vel word gestimuleer 3 - en skakel die stimulus om in ʼn impuls 3 - Die impuls beweeg via die sensoriese neuron 3 - na die rugmurg 3 - In die rugmurg maak die sensoriese neuron sinapties kontak 3 - met die interneuron 3 - wat sinapties kontak maak met die motoriese neuron 3 en - stuur die impulse - na die beenspiere 3 / effektore - Die spiere reageer deur saam te trek 3 - en veroorsaak dat hy die been oplig 3 - Dit staan bekend as ʼn refleksaksie. 3 - Die pad van die impuls langs elke neuron kom vanuit die dendriet 3 - na die selliggaam 3 - tot by die akson 3 (Enige 9) (9) Belangrikheid/Betekenis - Die refleksaksie veroorsaak ʼn vinnige 3 - onwillekeurige respons 3 op die stimulus9 / sonder om daaroor te dink - om sodoende skade aan die liggaam te voorkom 3 (Enige 3) (3) Senuwee-roete - Foto-reseptore / stafies en keëls 3 - In die retina word 3 gestimuleer - deur die lig / stimulus - Senuwee- impulse word gegenereer 3 en - via die optiese senuwee 3 - na die serebrum 3 oorgedra - waar die beeld van die krap geïnterpreteer word 3 / visie ontstaan. (Enige 5) (5) Inhoud: (17) Sintese: (3) [20] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2018) LEWENSWETENSKAPPE V1 9 ASSESSERING VAN DIE AANBIEDING VAN DIE OPSTEL Relevansie Logiese volgorde Omvattendheid Alle inligting wat verskaf Idees gerangskik in ʼn Beantwoord alle aspekte word, is relevant tot die logiese oorsaak-effek wat die opstel vereis in vraag volgorde voldoende detail Alle inligting verskaf is Alle inligting rakende Moet minstens die relevant vir die: die: volgende punte insluit - oordrag van - oordrag van impulse - beskrywing van impulse vanaf vanaf reseptor na refleksaksie (7/9) reseptor na effektor deur effektor deur refleksboog. refleksboog om ʼn refleksaksie te veroorsaak - beskrywing van die - betekenis van die - belangrikheid/ betekenis van refleksaksie word op betekenis van refleksaksie ʼn logiese wyse refleksaksie (2/3) gerangskik - senuwee-roete wat - senuwee-roete wat - beskrywing van die oordrag van die oordrag van senuwee-roete (3/5) impulse van retina na impulse van retina na die serebrum beskryf die serebrum beskryf Daar is geen irrelevante inligting nie. 1 1 1 TOTAAL AFDELING C: 20 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief