Life Orientation Grade 9 November EC 2014 Memo

Downloaded from hlayiso.com SENIOR FASE GRAAD 9 NOVEMBER 2014 LEWENSORIËNTERING MEMORANDUM PUNTE: 70 Hierdie memorandum bestaan uit 7 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 LEWENSORIËNTERING (NOVEMBER 2014) AFDELING A (VERPLIGTEND) VRAAG 1 1.1 1.1.1 D (1) 1.1.2 C (1) 1.1.3 C (1) 1.1.4 A (1) 1.1.5 B (1) 1.1.6 A (1) 1.1.7 B (1) 1.1.8 D (1) 1.1.9 D (1) 1.1.10 C (1) 1.2 1.2.1 vrywilligerdiens  (1) 1.2.2 tyd  (1) 1.2.3 energie  (1) 1.2.4 sosiale  (1) 1.2.5 finansiële  (1) 1.3.1 E (1) 1.3.2 D (1) 1.3.3 C (1) 1.3.4 B (1) 1.3.5 A (1) 1.4 1.4.1 Onwaar  (1) 1.4.2 Onwaar  (1) 1.4.3 Waar  (1) 1.4.4 Waar  (1) 1.4.5 Waar  (1) TOTAAL AFDELING A: 25 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2014) LEWENSORIËNTERING 3 AFDELING B (VERPLIGTEND) VRAAG 2 2.1  Selfmishandeling/selfverminking   Liggaamlike mishandeling   Seksuele mishandeling   Verbale mishandeling  (Enige 2 x 1) (2) 2.2 Verkragting is ʼn geweldsmisdaad.  Persone verkrag omdat die daad hulle sterk  en belangrik laat voel.  (Enige 2 x 1) (2) 2.3 Persone wat slagoffers van verkragting was kan waarskynlik:  ʼn Seksueel oordraagbare infeksie kry   Positief vir MIV toets   Aan depressie lei of   Selfmoord oorweeg   Hulle is bang en   Vind dit moeilik om later in hulle lewe verhoudings te hê  (Enige 3 x 1) (3) 2.4  Ann kan vir berading gaan   Sy kan met iemand praat wie se vertrou bv., LO onderwyser/es, predikant by die kerk ens.  Sy kan by ʼn ondersteuningsgroep aansluit   Sy kan met haar dokter gesels en miskien antidepressante kry.   Sy moet leer om haarself te vergewe   Sy moet besef dat sy nie te blameer is nie – sy is die slagoffer   Sy moet simpatiek teenoor haarself wees   Besef dat sy verdien om met respek behandel te word   Soek advies/kontak verkillende organisasies bv., Love Life, Child Victims of sexual, emotional and physical abuse, Rape Crisis etc.  (Enige ander relevant korrek antwoord.) (Enige 3 x 1) (3) [10] VRAAG 3 3.1 Afknouery kan gedefinieer word as ʼn doelbewuste daad van aggressie of manipulasie. Dit vind plaas wanneer herhaalde, sistematiese en kwetsende woorde of gedrag deur een persoon aan ʼn ander oorgedra word. OF Afknouery is wanneer iemand of ʼn groep leerders met meer gesag herhaaldelik en met voorbedagte rede ʼn ander persoon of groep leerders seermaak of skade berokken. OF Herhaaldelik ʼn persoon aan misbruik blootstel. (Punte word gegee as die leerder misbruik of mag noem.) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 4 LEWENSORIËNTERING (NOVEMBER 2014) 3.2  Fisiese probleem soos verkoue en hoes   Seer kele   Swak eetlus   Slaapwandelary   Onwillig om skool toe en sekere plekke te gaan   Swyg oor wat by skool gebeur   Onttrekking/sosiale isolasie   Slaapprobleme  Verloor gereeld of beskadig besittings   ʼn Skielike afname in akademiese prestasie   Swak/lae selfbeeld   Konsentrasie probleem   Stil, depressief   Onrustig/geïrriteer, angstig   Die leerder het slegs ʼn paar vriende of geen vriende met wie hy/sy tyd deurbring  Sommige neem wapens skool toe as beskerming   Sommige mag selfmoord oorweeg as die enigste uitweg.  (Enige 3 x 1) (3) [5] VRAAG 4 4.1 Mahatma Gandhi was die vader van die Indiese onafhanklikheidsbeweging.  (1) 4.2 Wraak bereik niks nie; dit lei net tot ʼn gewelddadige kringloop van woede en aggressie.  (2) 4.3 Nelson Mandela was nie bereid om apartheid met geweld teen te staan nie.  Hy het geglo passiewe weerstand sal die apartheidsregering uiteindelik tot ʼn val bring.  Selfs wanneer hy weerspreek en teengestaan is, het sy benadering dieselfde gebly.  (Enige 2 x 1) (2) [5] VRAAG 5 5.1 Na Graad 9, kan leerders ʼn Nasionale Senior Sertifikaat  of ʼn Nasionale Vaardigheidsertifikaat verwerf.  (2) 5.2 Die Nasionale Vaardigheidsertifikaat en die Nasionale Senior Sertifikaat is albei Vlak 4-kwalifikasies.  Albei kan leerders die geleentheid gee om hoëronderwyskwalifikasies te verwerf. Die NVS is ʼn loopbaangerigte kwalifikasie wat leerders kennis en vaardighede gee  wat met ʼn bepaalde loopbaanveld verband hou  bv. Ingenieurswese, Bemarking, Gasvryheid, Reis en Toerisme. Dit word deur VOO-kolleges aangebied  Die NSS is ʼn algemene akademiese kwalifikasie wat by skole aangebied word.  (Enige 3 x 1) (3) [5] TOTAAL AFDELING B: 25 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2014) LEWENSORIËNTERING 5 AFDELING C VRAAG 6 (KEUSEVRAAG) Tienerswangerskap affekteer nie net die ma nie, maar ook die baba:  Babas staan ʼn groter kans om prematuur/vroeg- gebore te word   het ʼn lae geboortegewig en   is oor die algemeen nie so gesond soos babas wat gebore word vir mense wat ouer is nie.   Babas wat gebore word vir ʼn ma wat 15 of jonger is staan twee keer ʼn groter kans om vroeg in hulle lewe mishandel of verwaarloos te word omdat hulle ouers nie emosioneel volwasse genoeg is vir hulle rol as ouers nie.   Kinders van tienerouers is meer geneig om op skool te sukkel en die skool vroeg te verlaat.   Hulle kan gedragsprobleme ontwikkel soos om te baklei, dwelms te gebruik en misdade te pleeg.   Hulle loop ʼn groter risiko om self tienerouers te word.   Hierdie kinders word ook onderwerp aan swak voeding, omdat die moeder nie kan bekostig om behoorlik vir die baba te sorg nie.   Babas van tienerouers kry dalk nie die nodige aandag nie omdat die ouers vies is oor hulle verlies aan vryheid en nie hulle tyd wil opoffer nie.  (Enige 5 x 2) [10] EN/OF VRAAG 7 (KEUSEVRAAG) Depressie Wat depressie is: Depressie is ʼn siekte wat deur ʼn chemiese wanbalans veroorsaak word. Depressie word deur streshormone veroorsaak.  ʼn Behandelbare sielkundige siekte wat gekenmerk word deur ʼn terneergedrukte gemoedstemming en gevoelens van hopeloosheid.  ʼn Mediese toestand wat jou baie ongelukkig en angstig maak.  (Enige een definisie korrek) (2) Oorsake van depressie Baie kinders en adolessente ontwikkel depressief na ʼn traumatiese gebeurtenis.  Dit kan ook deur ʼn kombinasie van genetiese faktore en mense se omstandighede veroorsaak word.  Voorbeelde is: probleme om by die skool in te pas,  verbrokkeling van tradisionele gesinstrukture, finansiële probleme in die familie, werkloosheid,  misdaad,  dwelmmisbruik,  afknouery,  druk om goed te doen op skool,  sosiale status met portuur,  jou seksuele oriëntasie,  seksuele of geestelike mishandeling,  en om ʼn propvol skedule te hanteer.  (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 6 LEWENSORIËNTERING (NOVEMBER 2014) Tekens van depressie Depressie raak iemand liggaamlik, geestelik en emosioneel.  Dit word dikwels gekenmerk deur ʼn swak selfbeeld,  langdurige hartseer,  of ’n gebrek aan energie.  Mense ervaar depressie verskillend, party voel lusteloos,  leeg en apaties,  ander is geïrriteerd,  kwaad en soms aggressief,  gevoelens van hopeloosheid en waardeloosheid,  altyd moeg,  slaap nie genoeg nie,  eet nie behoorlik nie,  vergeetagtig,  ’n skielike daling in skoolpunte,  konsentreer nie,  rusteloosheid,  geen belangstelling in aktiwiteite,  geen entoesiasme,  huil om geen rede,  is negatief oor die lewe,  dink aan die dood,  vermy vriende,  huil baie,  het ʼn gebek aan motivering,  onttrek van mense,  skuldgevoel,  is vyandig teenoor mense,  vol skete.  (Enige 6 x 1) (6) [10] EN/OF VRAAG 8 (KEUSEVRAAG) NASIONALE JEUGDAG (16 JUNIE 1976) Op hierdie dag 16 Junie 1976, het duisende swart studente in Soweto geprotesteer teen die stelsel van Bantoe-onderwys met Afrikaans as die medium van onderrig.  Die volgende agt maande het gewelddadige opstande en botsings met die polisie regoor Suid-Afrika plaasgevind, waarin honderde jeugdiges hul lewens verloor het.  Jeugdag herdenk al die jong mense  wat deel was van die stryd teen apartheid en Bantoe-onderwys van daardie tyd.  Die Bantoe- onderwyswet het destyds bestaan om swart Suid-Afrikaners te weerhou van onderrig vir geskoolde beroepe.  Suid-Afrikaners herdenk die durf/moed van die jeug wat die behoefte vir beter opvoeding gedemonstreer het en die val van apartheid teweeg te bring.  Jeugdag herinner alle Suid-Afrikaners aan die jongmense en andere wat hul lewens verloor het in hul stryd teen afsonderlike en ongelyke opvoeding vir Suid- Afrikaanse kinders.  Dit plaas ook vandag die kwessie van opvoeding op die voorgrond.  Die jeug het in opstand gekom teen ʼn sisteem waarbinne hulle swak fasiliteite  oorvol klasse en swak toegeruste klaskamers, swak bestuur van skole  en skoolliggame met onderwysers wat nie deeglik opgelei is nie, moes trotseer.  Die jeug is die toekoms van môre en mag hulle hul konstitusionele regte geniet soos uiteengesit in die onderafdeling van die Regte van Kinders van die Menseregte in die Grondwet.  (Enige 3 x 2) (6) Tydens die opstande was leerders se reg tot lewe,  vryheid van spraak/ uitdrukking,  opvoeding  en vreedsame verset deur die polisie onderdruk.  (Enige 2 x 2) (4) [10] TOTAAL AFDELING C: 20 GROOTTOTAAL: 70 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2014) LEWENSORIËNTERING 7 MERKRUBRIEK VIR AFDELING C VLAK 1 2 3 4 KRITERIA Die antwoord Die antwoord Die antwoord is Uitstekende is nie duidelik is duidelik, bevredigend en antwoord of relevant tot relevant maar insiggewend. die vraag nie. is onvoldoende. Daar is geen begrip van die vraag of daar is min insig in dit. PUNT 0–2 3–4 5–7 8–10 PUNT BEHAAL Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief