Mechanical Technology Grade 12 NSC November 2018 Memo (Afr)

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR SERTIFIKAAT NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 MEGANIESE TEGNOLOGIE: MOTOR NOVEMBER 2018 NASIENRIGLYNE PUNTE: 200 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 18 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motor 2 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 1: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE (GENERIES) 1.1 A (1) 1.2 C (1) 1.3 A (1) 1.4 B (1) 1.5 D (1) 1.6 A (1) TOTAAL VRAAG 1: [6] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motor 3 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 2: VEILIGHEID (GENERIES) 2.1 Hoekslyper: (Voor die gebruik) • Die veiligheidskerm moet in plek wees voordat jy begin werk  • Plaas beskermende skerms om die voorwerp wat geslyp word om persone in die omgewing te beskerm.  • Gebruik die korrekte slypskyf vir die werk.  • Maak seker dat daar geen krake in die skyf is voordat jy daarmee werk nie.  • Beskermende klere en oogbeskerming is belangrik.  • Gaan elektriese bedrading en proppe vir enige skade na.  • Verseker dat die sluitbare skakelaar ontkoppel is.  • Verseker dat die skyf en die moer deeglik vas is.  • Verseker dat die verwyderbare handvatsel is vas.  • Verwyder alle vlambare materiaal uit die area.  • Maak die werkstuk stewig.  (Enige 2 x 1) (2) 2.2 Sweisbril: • Om jou oë te beskerm teen vonke  • Om jou oë te beskerm teen hitte  • Om te kan sien waar jy sweis  • Om jou oë teen UV strale / helder lig te beskerm  • Om jou oë teen rook te beskerm  (Enige 2 x 1) (2) 2.3 Beskermende drag vir Hidrouliese pers: • Oorpak  • Veiligheidskoene  • Veiligheidsbril  • Leerhandskoene  • Leervoorskoot  • Gesigskerm  (Enige 2 x 1) (2) 2.4 Werkwinkeluitlegte: • Prosesuitleg  • Produkuitleg  (2) 2.5 Werkgewer se verantwoordelikheid ten opsigte noodhulp: • Voorsiening van noodhulp toerusting  • Noodhulp opleiding  • Noodhulp dienste deur gekwalifiseerde personeel  • Enige noodhulpprosedures  • Vertoon noodhulp en veiligheidstekens  • Noodhulp personeel moet geidentifiseer word met behulp van armbande of toepaslike persoonlike tekens  (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motor 4 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne TOTAAL VRAAG 2: [10] VRAAG 3: MATERIAAL (GENERIES) 3.1 Buigtoets: • Rekbaarheid  • Smeebaarheid  • Brosheid  • Buigbaarheid  (Enige 1 x 2) (2) 3.2 Hittebehandeling: 3.2.1 Uitgloeiing: • Om interne spannings in die metaal te verlig  • Om die staal te versag  • Om die staal rekbaar te maak  • Om die greinstruktuur van die staal te verfyn  • Om die brosheid van die staal te verminder  (Enige 2 x 1) (2) 3.2.2 Dopverharding: • Om 'n slytasie weerstand op die oppervlakte te verkry  en ‘n taai kern  te kry om die toegepasde ladings te weerstaan. • Harde dop  en taai kern.  (Enige 1 x 2) (2) 3.3 Tempering proses: • Om die brosheid  te verminder  wat deur die verhardingsproses veroorsaak is. • Verlig  spanning  wat gedurende die verhardingsproses veroorsaak is. • Verhoog  die taaiheid  van die staal. (Enige 1 x 2) (2) 3.4 Faktore wat aangespreek moet word gedurende hitte-behandelings prosesse: • Verhittings temperature / Koolstofinhoud  • Deurweking (Tyd periode teen temperatuur) / Grootte van die werkstuk  • Afkoelingstempo / Blustempo  (3) 3.5 Verharding van staal: • Staal word tot 30 – 50°C bo die hoër kritieke temperatuur (AC 3 ) verhit.  • Dit word dan teen die temperatuur gehou om te verseker dat die totale struktuur Austeniet is.  • Die staal word dan vinnig afgekoel deur dit in skoon water, pekelwater of olie te blus.  (3) TOTAAL VRAAG 3: [14] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motor 5 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 4: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE (SPESIFIEK) 4.1 C (1) 4.2 B (1) 4.3 D (1) 4.4 D (1) 4.5 A (1) 4.6 C (1) 4.7 A (1) 4.8 D (1) 4.9 A/C (1) 4.10 A (1) 4.11 D (1) 4.12 D (1) 4.13 A  (1) 4.14 A (1) TOTAAL VRAAG 4: [14] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motor 6 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 5: GEREEDSKAP EN TOERUSTING (SPESIFIEK) 5.1 Toerusting: 5.1.1 Kompressietoetser  (1) 5.1.2 A – Buigsamepyp  B – Koppelingskroef / Passtuk / Koppelstuk  C – Meter  D – Drukuitlaatklep  (4) 5.1.3 Kompressietoetser: Om die druk te meet wat ontwikkel word  wanneer die suier van onderste dooie punt na boonste dooie punt beweeg.  (2) 5.2 Silinderlekkasie: Om te kyk of die enjin enige gasse lek  vanaf die silinder gedurende die kompressieslag.  (2) 5.3 Gasanaliseerder: • Om 'n akkurate  lesing te verseker.  • Om ‘n arm lesing  te voorkom.  (Enige 1 x 2 ) (2) 5.4 Funksie van 'n gerekenariseerde diagnostiese skandeerder: • Skandeer alle stelsels  van die voertuig. • Gee terugvoer rakende verstellings wat gedoen kan word nadat 'n diagnose gemaak is.  (Enige 1 x 1 ) (1) 5.5 Borrelvloeimeter wielvlugstelling prosedure: • Monteer die borrelvloeimeter aan die wielle wat reguit staan  • Zero die borrelvloeimeter by die nulskaal  • Neem die lesing van die wielvlugstelling  • Doen dieselfde met die ander wiel  (4) 5.6 Dinamiese balansering op wiele: • Die wanbalansvlak  • Die omvang van balansversteurende kragte  • Die rotasierigting van hierdie kragte (regsom of linksom)  • Bepaal die ligging van die gewig plasing  • Grootte van die gewigte  • Die oneweredige ronding van die band en wiel samestelling  (Enige 3 x 1 ) (3) 5.7 Doel van draaiskywe: Om dit moontlik te maak om die voorwiel 20° binnetoe te draai  en die borrelvloeimeter op nul te stel,  en dan die wiele 20° uit te draai  en die naspoorlesing na te gaan.  (4) TOTAAL VRAAG 5: [23] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motor 7 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 6: ENJINS (SPESIFIEK) 6.1 Statiese balansering van die krukas: Die krukas is staties wanneer die massa in alle rigtings  vanaf die senter van rotasie gelyk is terwyl dit in rus is.  (2) 6.2 Silinderuitlegte: 6.2.1 V - enjinuitleg  (1) 6.2.2 Inlyn enjinuitleg  (1) 6.3 Ontstekingsorde van 'n enjin: • Deur die klepdeksel te verwyder en te bepaal watter is inlaatkleppe en watter is uitlaatkleppe.  • Draai die enjin in die rigting wat dit draai.  • Kyk na die volgorde waarin een stel kleppe, inlaat of uitlaat, werk  • Hierdie sal die volgorde gee waarin die inlaat- of uitlaatslag plaasvind  • Die kragslag vind in dieselfde volgorde plaas  OF • Silinder 1 moet op BDP op kragslag wees  • Verwyder die vonkverdelerdop  • Makk seker om die enjin in die korrekte draairigting te draai  • Bepaal die draairigting van die rotor  • Volg die vuurorde deur die HS drade  (Enige 1 x 5 ) (5) 6.4 Ontstekingsorde van enjins: 6.4.1 Vier-silinder in lyn enjin: • 1,3,4,2; of  • 1,2,4,3  (Enige 1 x 1 ) (1) 6.4.2 V6-silinder enjin: • 1,4,2,5,3,6  • 1,2,3,4,5,6  • 1,6,5,4,3,2  • 1,4,5,6,3,2  (Enige 1 x 1 ) (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motor 8 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 6.5 Turbo-aanjaer: 6.5.1 Turboaanjaer: A – Kompressor luginlaat  B – Turbine omhulsel  C – Turbine uitlaatgas uitlaat  D – Turbinewiel  E – Turbine uitlaatgas inlaat  F – Saamgeperste lug uitlaat  G – Kompressorwiel  (7) 6.5.2 Turboaanjaer voordele: • Meer krag / spoed word verkry vanaf 'n enjin met dieselde kapasiteit  • Daar is geen kragverlies nie as gevolg van die turboaanjaer wat aangedryf word deur uitlaatgasse  • Verbeterde brandstof verbruik  • Die gevolge as gevolg van hoogte bo seevlak word uit geskakel  • In die algemeen, goedkoper as super-aanjaers (Enige 2 x 1) (2) 6.6 Terminologie: 6.6.1 Aanjagingsdruk: Dit verwys na die vermeerdering van spruitstukdruk  wat deur die turboaanjaer ontwikkel word in die inlaat, wat die normale atmosferiese druk oorskry.  (2) 6.6.2 Turbo-sloering: • Dit is 'n vertraging  tussen die druk wat op die versneller toegepas word en die gevoel wanneer die turbo inskop.  of • Die tyd  wat dit die turbo-aanjaer vat om werkspoed te bereik  (Enige 1 x 2) (2) 6.7 Doel van die morssluis ('waste gate'): Dit kanaliseer uitlaatgasse  weg van die turbinewiel om die turbinespoed te reguleer  en gevolglik die aanjagingsdruk. (2) 6.8 Olieverkoeler: Om die olie af te koel (voorkom oorverhitting)  wat die turbo-aanjaer se laers en as smeer.  (2) TOTAAL VRAAG 6: [28] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motor 9 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 7: KRAGTE (SPESIFIEK) 7.1 Wringkrag: • Wringkrag is die verwringingskrag  wat deur 'n roterende as of wiel oorgebring word.  • Toepasing van ‘n draaikrag  oor die senters van ‘n ronde voorwerp.  (Enige 1 x 2) (2) 7.2 Vry volume: Hierdie is die volume van die area  bokant die kroon van die suier op BDP.  (2) 7.3 Metode om die kompressie verhouding te vermeerder: • Verwyder die vulplate tussen die silinderblok en silinderkop.  • Installeer 'n dunner silinderkop pakstuk.  • Masjineer materiaal van die silinderkop.  • Verwyder materiaal van die silinderblok.  • Monteer 'n suier met 'n hoër kroon.  • Monteer 'n krukas met 'n langer slag.  • Vergroot die boor van die silinders / groter suiers.  (Enige 2 x 1) (2) 7.4 Berekening van kompressie verhouding: 7.4.1 π D2 Slag volume = ×L  4 π ( 7,5)2  = 8 ,0 4 = 353,43 cm3  (3) 7.4.2 SV + VV Kompressieverhouding = VV SV VV =  KV − 1 353,43 = 8,5 − 1  353,43 = 7,5 = 47,12 cm3  (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motor 10 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 7.4.3 Nuwe kompressieverhouding: π D2 Slagvolume = × L  4 π 7,8 2 = ×8  4 = 382,27 cm3  SV Nuwe kompressieverhouding = +1  VV 382,27 = +1  47,12 = 8,11 + 1:1 = 9.11:1  OF SV + VV Nuwe kompressieverhouding =  VV 382.27 + 47.12 =  47.12 = 9.11:1  (6) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motor 11 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 7.5 Berekeninge: Drywing: 7.5.1 Aangeduide Drywing = P × L × A × N× n P =1400 kPa 110 L= 1000 = 0,11 m  π D2 A=  4 π 0,10 2 = 4 = 7,85 x 10 − 3 m2  3600 N=  60 × 2 = 30 r/s  n = 4 silinders Aangeduide Drywing = P ×L × A ×N× n  3 = 1400 ×10  × 0,11×  7,85 ×10 - 3  × 30 × 4      = 145141 W  =145,14 kW (8) 7.5.2 T =F × r  = (75 ×10 ) × 0,45 = 337,5 .m  Remdrywing =π2 ×N × T  π = 2 × 60 × 337,5 =127234,5 W = 127,23 kW  (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motor 12 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 7.5.3 BP Meganiese rendement = 100% IP 127,23  = × 100 % 145,07 = 87,70%  (2) TOTAAL VRAAG 7: [32] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motor 13 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 8: INSTANDHOUDING (SPESIFIEK) 8.1 Gas analiseerder: • Uitlaatgasse  • CO gasse  • CO 2 gasse  • SO 2 gasse  • NOx gasse  • HC gasse  • O 2 gasse  (Enige 1 x 1) (1) 8.2 Spesifikasie vir gasanaliseer: • % Hidro-koolstof / HC  • % Koolstof-monoksied / CO  • % Koolstof-dioksied / CO 2  • % Stikstof-oksied / NO X  • % Swael-dioksied / SO 2  (Enige 3 x 1) (3) 8.3 Silinder lekkasietoets: (Resultate) • Suis geluid by luginlaat  • Suis geluid by uitlaatpyp  • Suis geluid by oliepylstok gat  • Suis geluid onder klepdeksel  • Lugborrels in waterverkoeler water  • Suis geluid by aangrensende silinders  (Enige 2 x 1) (2) 8.4 Silinder lekkasietoets: (Oorsake) • Geslete silinders  • Geslete suier  • Geslete suierringe  • Lekkende inlaatklep  • Lekkende uitlaatklep  • Lekkende silinderkoppakstuk  • Gekraakte silinderkop / blok  (Enige 2 x 1) (2) 8.5 Kompressietoets prosedure: • Kry enjin op normale werkstemperatuur.  • Ontkoppel die brandstofvoorsiening en ontstekingstelsel.  • Verwyder vonkproppe.  • Monteer die kompressietoetser.  • Trap die versneller in en draai/swaai die enjin 'n paar revolusies.  • Rekordeer en vergelyk die druklesings vir elke silinder met die vervaardiger se spesifikasies.  (6) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motor 14 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 8.6 Redes vir lae oliedruk: • Geslete oliepomp  • Verstopte oliepompskerm/filter in die oliebak  • Verslete hoof-, grootkop- en nokaslaers  • Verstopde oliefilter.  • Vuil of besoedelde olie  • Olielekkasies  • Te min olie in enjin  • Verkeerde graad (viskositeit) olie  • Drukontlasklepveer is swak of beskadig  • Suier / Bal sit in oop posisie vas  • Vuiligheid tussen bal en seelvlak  (Enige 2 x 1) (2) 8.7 Verkoelingstelsel-druktoets: • Sluit enjin aan en laat dit toe om warm te word. Koppel die verkoeler druktoetser aan die verkoeler. • Plaas die verkoelingstelsel onder druk volgens die vervaardigers spesifikasies.  • Kyk na die druk vir 'n tydperk en indien dit val, sal daar 'n lekkasie wees.  • Doen 'n visuele inspeksie vir lekkasies.  • Installeer 'n verkoelerdop op die toetser en pomptoetser. Die verkoelerdop moet lug vrylaat teen sy voorgeskrewe druk.  • Gaan die rubberseёl na vir krake en defekte.  • Gaan die vakuumklep na vir vrye beweging en werking.  (7) TOTAAL VRAAG 8: [23] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motor 15 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 9: STELSELS EN BEHEER (OUTOMATIESE-RATKAS) (SPESIFIEK) 9.1 Verskille tussen outomatiese- en handratkaste: • Daar is geen koppelaarpedaal in 'n motorvoertuig met ‘n outomatiese ratkas. / Daar is ‘n koppelaarpedaal in 'n motorvoertuig met ‘n handratkas.  • Dit is nie nodig om ratte te verander nie, die verandering vind outomaties plaas.  • Outomatiese ratkaste gebruik dun olie terwyl handratkaste dikker olie gebruik.  • Outomatiese ratkaste gebruik 'n koppelomsitter terwyl handratkaste 'n koppelaarsamestelling gebruik.  (Enige 2 x 1) (2) 9.2 Voordele van 'n outomatiese ratkas: • Dit verminder bestuurder-moegheid.  • Dit verseker groot vermindering in wieltol onder swak pad- toestande.  • Die voertuig kan skielik tot stilstand gebring word sonder dat die enjin staak.  • Die stelsel demp alle enjinwringtrilling.  • Makliker om te bestuur (bv. Gestremde persoon met een been)  (Enige 2 x 1) (2) 9.3 Koppelomsitter: 9.3.1 Koppelomsitter funksie: • Dra enjinwringkrag oor na die ratkas.  • Dit vermenigvuldig die enjinwringkrag na die ratkas.  • Voorsien 'n direkte-dryf, of meganiese koppeling vanaf die enjin na die ratkas.  • Die koppelomsitter dien as 'n vliegwiel.  (Enige 2 x 1) (2) 9.3.2 Dele: A – Eenrigting koppelaar / Turbine  B – Turbine / Stuwer  C – Pomp  D – Turbine-as  E – Ratkasomhulsel  (5) 9.4 Enkel episikliese-ratstelsel: • Snelrat vorentoe  • Sneltrurat  • Ratreduksie vorentoe  • Tru-ratreduksie  • Direkte aandrywing  • Neutraal  (Enige 5 x 1) (5) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motor 16 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 9.5 Doel van die ratverhouding in die ratkas: • Dit word gebruik om die bruikbare wringkrag,  wat ontwikkel word in 'n relatiewe beperkte spoedreeks van die enjin, oor 'n groter padspoed reeks toe te pas.  • Laat verskillende snelhede toe, afhangende van die verskillende laste.  (Enige 1 x 2) (2) TOTAAL VRAAG 9: [18] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motor 17 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 10: STELSELS EN BEHEER (ASSE, STUURGEOMETRIE EN ELEKTRONIKA) (SPESIFIEK) 10.1 Vooraf wielsporings ondersoeke: • Voertuigmassa (tenk vol petrol, noodwiel en gereedskap) gemeet teenoor die vervaardiger se spesifikasies.  • Ongelyke slytasie op die bande.  • Banddruk.  • Waggeling op die wiele; kontroleer wielmoere met torsie- wringsleutel.  • Korrekte vooraflas op die wiel- (naaf) laers.  • Krinkspille en busse.  • Veringskoeëlgewrigte vir slytasie, klemwerking en opligprobleme.  • Suspensiebusse vir oormatige vry beweging.  • Stuurkasspeling en of dit stewig op die onderstel vas is.  • Spoorstangkoppe.  • Deurgesakte vere, wat ryhoogte insluit.  • Ondoeltreffende skokbrekers.  • Veer-U-boute.  • Wiele moet gebalanseerd wees.  • Wielsporing spesifikasies.  • Dryfasse / KS / CV koppelings.  (Enige 5 x 1) (5) 10.2 Nasporing 10.2.1 Negatiewe  nasporing  (2) 10.2.2 Dele: A – Kontakpunt van krinkspil-senterlyn  B – Krinkspil  C – Loodlyn / vertikale lyn / normale lyn  D – Negatiewe nasporings hoek  E – Senterlyn van krinkspil  F – Voorkant van voertuig / Rigting van wiel beweging  G – Punt van wielkontak / Wiel  (7) 10.2.3 Negatiewe nasporing is die vooroorkanteling  van die krinkspil aan die bo-kant, van die kant gesien.  (2) 10.3 Uitsporing: (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Motor 18 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 10.4 Doel van die krinkspil helling: • Om die voorwiele na 'n draai na die reguit-vorentoe-rigting terug  te bring sonder enige poging van die bestuurder.  • Verminder  die scrub radius.  (Enige 1 x 2) (2) 10.5 Katalitiese omsetter: • Oksidasie  • Reduksie  (Enige 1 x 1) (2) 10.6 Doel van die spoedbeheer stelsel: Doel van die spoedbeheer stelsel is om te versnelklep elektronies te kontroleer  en om die voertuig spoed konstant te hou.  (2) 10.7 Voordeel van spoedbeheer: • Vermoeidheid van die bestuurder word verminder.  • Die gestelde spoed word konstant gehou.  • Verbeter brandstofverbruik.  • 'n Konstante beheerde spoed help om spoedboetes te voorkom.  (Enige 2 x 1) (2) 10.8 Brandstofdrukreguleerder: • Die brandstofdrukreguleerder reguleer die brandstofdruk in verhouding tot die spruitstukdruk.  (1) 10.9 Uitset frekwensie van die alternator: • Verhoog die draadwindings op die statiese spoel.  • Verhoog die magnetiese velde.  • Verhoog die rotasie frekwensie waarteen die magneet roteer.  (Enige 2 x 1) (2) 10.10 Stator en statorwindings: • Om 'n kern te verskaf wat die magnetiese kraglyne op die statorwindings konsentreer.  • Om 'n spoel te verskaf waarin 'n spanning geïnduseer word, wat gebruik word om die battery te laai.  (Enige 1 x 1) (1) 10.11 Funksie van die rotor samestelling: • Dit is om 'n roterende elektromagneet te verskaf.  (1) TOTAAL VRAAG 10: [32] TOTAAL: 200 Kopiereg voorbehou