Mechanical Technology Nov 2018 (Fitting Machining) FINAL Memo Afr_hlayiso.com_.pdf

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR SERTIFIKAAT NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 MEGANIESE TEGNOLOGIE: PASWERK EN MASJINERING NOVEMBER 2018 NASIENRIGLYNE PUNTE: 200 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 21 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Paswerk en Masjinering 2 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 1: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE (GENERIES) 1.1 A (1) 1.2 C (1) 1.3 A (1) 1.4 B (1) 1.5 D (1) 1.6 A (1) TOTAAL VRAAG 1: [6] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Paswerk en Masjinering 3 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 2: VEILIGHEID (GENERIES) 2.1 Hoekslyper: (Voor die gebruik) • Die veiligheidskerm moet in plek wees voordat jy begin werk  • Plaas beskermende skerms om die voorwerp wat geslyp word om persone in die omgewing te beskerm.  • Gebruik die korrekte slypskyf vir die werk.  • Maak seker dat daar geen krake in die skyf is voordat jy daarmee werk nie.  • Beskermende klere en oogbeskerming is belangrik.  • Gaan elektriese bedrading en proppe vir enige skade na.  • Verseker dat die sluitbare skakelaar ontkoppel is.  • Verseker dat die skyf en die moer deeglik vas is.  • Verseker dat die verwyderbare handvatsel is vas.  (Enige 2 x 1) (2) 2.2 Sweisbril: • Om jou oë te beskerm teen vonke  • Om jou oë te beskerm teen hitte  • Om te kan sien waar jy sweis  • Om jou oë teen UV strale te beskerm  (Enige 2 x 1) (2) 2.3 Beskermende drag vir Hidrouliese pers: • Oorpak  • Veiligheidskoene  • Veiligheidsbril  • Leerhandskoene  • Gesigskerm  (Enige 2 x 1) (2) 2.4 Werkwinkeluitlegte: • Prosesuitleg  • Produkuitleg  (2) 2.5 Werkgewer se verantwoordelikheid ten opsigte noodhulp: • Voorsiening van noodhulp toerusting  • Noodhulp opleiding  • Noodhulp dienste deur gekwalifiseerde personeel  • Enige noodhulpprosedures  • Toon noodhulp en veiligheidstekens  • Noodhulp personeel moet geidentifiseer word met behulp van armbande of toepaslike persoonlike tekens  (Enige 2 x 1) (2) TOTAAL VRAAG 2: [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Paswerk en Masjinering 4 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 3: MATERIAAL (GENERIES) 3.1 Buigtoets: • Rekbaarheid  • Smeebaarheid  • Brosheid  • Buigbaarheid  (Enige 1 x 2) (2) 3.2 Hittebehandeling: 3.2.1 Uitgloeiing: • Om interne spannings in die metaal te verlig  • Om die staal te versag  • Om die staal rekbaar te maak  • Om die greinstruktuur van die staal te verfyn  • Om die brasheid van die staal te verminder  (Enige 2 x 1) (2) 3.2.2 Dopverharding: • Om 'n slytasie weerstand op die oppervlakte te verkry  en ‘n taai kern  te kry om die toegepasde ladings te weerstaan. • Harde dop  en taai kern.  (Enige 1 x 2) (2) 3.3 Tempering proses: • Om die brosheid  te verminder  wat deur die verhardingsproses veroorsaak is. • Verlig spanning wat gedurende die verhardingsproses veroorsaak is.  • Verhoog die taaiheid van die staal.  (Enige 1 x 2) (2) 3.4 Faktore wat aangespreek moet word gedurende hitte-behandelings prosesse: • Verhittings temperature / Koolstofinhoud  • Deurweking (Tyd periode teen temperatuur) / Grootte van die werkstuk  • Afkoelingstempo / Blustempo  (3) 3.5 Verharding van staal: • Staal word tot 30 – 50°C bo die hoër kritieke temperatuur (AC 3 ) verhit.  • Dit word dan teen die temperatuur gehou om te verseker dat die totale struktuur Austeniet is.  • Die staal word dan vinnig afgekoel deur dit in skoon water, pekelwater of olie te blus.  (3) TOTAAL VRAAG 3: [14] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Paswerk en Masjinering 5 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 4: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE (SPESIFIEK) 4.1 C (1) 4.2 A (1) 4.3 D (1) 4.4 A (1) 4.5 B (1) 4.6 A (1) 4.7 B (1) 4.8 B (1) 4.9 D (1) 4.10 C (1) 4.11 B (1) 4.12 D (1) 4.13 D (1) 4.14 C (1) TOTAAL VRAAG 4: [14] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Paswerk en Masjinering 6 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 5: TERMINOLOGIE (DRAAIBANK EN FREESMASJIEN) (SPESIFIEK) 5.1 Voordele vir die gebruik van die loskop om 'n uitwendige taps te sny: • Lang en akkurate tapse kan gesny word.  • Die outomatiese toevoer kan gebruik word wat 'n goeie afwerking gee.  (2) 5.2 Bereken die Loskop-oorstelling: θ D−d  Tan = 2 2L θ 60 - 28 Tan =  2 2 × 85  = 0,188 θ = 10,66 °  2 OF 28 60 Ɵ 2 X 85 D−d X=  2 θ 16  Tan = 60 - 28  2 85 = 2 θ  = 10,66 °  = 16 mm 2 (5) 5.3 Sentermaat: • Om die skroefdraadsnybeitel se vorm en hoek te meet terwyl dit geslyp word  • Om die skroefdraadbeitel haaks/loodreg met die as van die werkstuk te stel  (2) 5.4 Parallelespy: Lengte: Lengte = 1,5 × diameter  = 1,5 × 42  = 63 mm  (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Paswerk en Masjinering 7 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 5.5 Voordele van opfreeswerk: • Dieper snitte kan gemaak word omdat die druk laer is as by klimfreeswerk is.  • Die proses maak dit moontlik dat harde staal gesny kan word omdat die totale snydruk word geabsorbeer deur die materiaal aan die agterkant van die rant.  • Metaal met harde skaal, soos gietstukke of smeestukke, word die snit onder die skaal begin wat bestaan uit die sagter gedeelte. Sodoende word die snyer se lewe verleng.  • 'n Vinniger/growwe toevoer kan gebruik word.  • Die spanning op die snyer en draspil sal minder wees.  • Vibrasie word beperk.  • Goeie afwerking.  • Lae geraasvlak.  (Enige 2 x 1) (2) 5.6 Nadele van klim-freeswerk: • Vibrasie in die draspil is onvermybaar.  • 'n Fyn toevoer moet gebruik word.  • Wanneer materiaal met harde skaal gemasjineer word sal die snyer beskadig word.  • Proses neem tyd as gevolg van stadiger toevoer.  • Hoë geraasvlak.  • Slagte afwerking as gevolg van vibrasie.  (Enige 2 x 1) (2) 5.7 Metodes vir die sentrering van 'n freessnyer: • Die winkelhaak en liniaal metode.  • Oorstel metode deur van die freesmasjien-skaalkraag gebruik te maak.  • Wysertoetser metode  • Gebruik verwysingspunte op digitale uitlees toerusting  (Enige 2 x 1) (2) TOTAAL VRAAG 5: [18] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Paswerk en Masjinering 8 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 6: TERMINOLOGIE (INDEKSERING) (SPESIFIEK) 6.1 Reguittandrat: Koordtanddikte: 90° 90° t c = Tmsin  = PCDsin  T T 90°  90° = 50 × 3sin of = 150sin  50 50 = 50 × 3(0,03141)  = 150 × 0,03141  = 4,71 mm  = 4,71 mm  (4) 6.2 Bereken eenvoudige indeksering: 40 Eenvoudige Indekserin g =  N 40 =  13 1 =3 13 1 3 =3 × 13 3 3  =3 39  3 volle draaie en 3 gate op ' n 39 gatsirkel (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Paswerk en Masjinering 9 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 6.3 Differensiale indeksering: 6.3.1 Indeksering benodig: 40 40 Indekserin g = =  n 127 40 40 5 = = ÷ A 125 5 8  = 25 Indekserin g = 8 gate op ' n 25 gatsirkel  (3) 6.3.2 Wisselratte benodig: Dr A − n 40  = × Dn A 1 125 − 127 40  = × 125 1 − 2 40 = × 125 1 - 80 5  = ÷ 125 5 - 16 4 = × 25 4 - 64  = 100  (5) 6.3.3 Draairigting van die indekseerplaat: Die indeksplaat sal in die teenoorgestelde  rigting as die indeksslinger draai. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Paswerk en Masjinering 10 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 6.4 Bereken afstand “x” tussen die rollers: " x" = 150 + 2(AB ) − 2(CD) − 2r B A θ = BC Tan  ° 60 60° AB BC AB = θ Tan 35 =  Tan 60° 35 = 20,207 mm  = 20,21 mm C θ = DE Tan CD  E 15 CD = θ 15 Tan  15 30° = C Tan30° D = 25,98 mm  " x" = 150 + 2(AB ) − 2(CD) − 2r  = 150 + 2(20,21) − 2(25,98 ) − 2(15 )  = 150 + 40,42 − 51,96 − 30 = 108,454 mm = 108, 45 mm  (9) 6.5 Redes vir balansering op 'n senterdraaibank: • Verhoed oormatige laerladings  • Voorkom oormatige vibrasies  • Verkry goeie afwerking  • Verhoed geraas vanaf ratte  • Verhoed die buig van die hoofspil  (Enige 2 x 1) (2) TOTAAL VRAAG 6: [28] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Paswerk en Masjinering 11 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 7: GEREEDSKAP EN TOERUSTING (SPESIFIEK) 7.1 Hardheidstoeters: • Brinell-hardheidstoetser  • Rockwell-hardheidstoetser  • Vickers  (Enige 2 x 1) (2) 7.2 Momenttoetser: Om die reaksies op enige kant  van 'n eenvoudige belaste balk te bepaal.  (2) 7.3 Trektoets: 'n Stuk materiaal word onderwerp aan 'n verhoogde aksiale belasting  terwyl die ooreenstemmende verlenging van die materiaal  gemeet word.  (3) 7.4 Dieptemikrometer:     Lesing = 100 + 11,00 + 0,50 + 0,09  = 111,59 mm (5) 7.5 Presisie dieptemeting: • Vernier skuifpasser  (1) TOTAAL VRAAG 7: [13] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Paswerk en Masjinering 12 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 8: KRAGTE (SPESIFIEK) 8.1 Kragte: (15) Horisontale Vertikale Groottes Groottes Komponente  Komponente  1150cos0° 1150N  1150sin0° 0N 800cos150° -692,82N  800sin150° 400N  650cos200° -610,80N  650sin200° -222,31N  550cos270° 0N 550sin270° -550N  TOTAAL: -153,62N  TOTAAL: -372,31N  Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Paswerk en Masjinering 13 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 8.2 Momente: 2800 N 700 N “x” O 1m 5m Bereken “x”: Neem momente om O. ∑ RHM = ∑ LHM  700 × " x" = 2800 × 1 700 × " x" = 2800  2800 " x" =  700 " x" = 4 m  (4) 8.3 Spanning en Vervorming: 8.3.1 Tipe spanning: Drukspanning  (1) 8.3.2 Spanning: π (D 2 - d 2 )  A= 4 π (0,04 2 − 0,03 2 ) = 4 A = 0,55 × 10 -3 m2  σ =F  A 50 × 10 3 = 0,55 × 10 −3  σ = 90,91× 10 6 Pa σ = 90,91 MPa  (GEEN EENHEID – GEEN PUNT) (5) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Paswerk en Masjinering 14 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 8.3.3 Verandering in lengte: σ Eε=  σ ε = E 90,91× 10 6 = 90 × 10 9 = 1,01× 10 −3  (INDIEN ENIGE EENHEID GEGEE IS – GEEN PUNT) Δ ε =L  L Δ ε= ×L L ( ) = 1,01× 10 −3 × (80 )  = 0,08 mm  (5) 8.3.4 Veiligheidsfaktor: Breek spanning Veiligheids faktor =  Veilige werk spanning Breek spanning Veilige werk spanning = Veiligheids faktor 600 × 10 6 =  4 = 150 × 10 6 Pa = 150 MPa  (3) TOTAAL VRAAG 8: [33] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Paswerk en Masjinering 15 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 9: INSTANDHOUDING (SPESIFIEK) 9.1 Gebrek aan voorkomende instandhouding: • Risiko van beserings of dood.  • Finansiële verlies as gevolg van beskadiging aan toerusting omdat onderdele breek en die vermorsing van materiaal.  • Verlies aan waardevolle produksie tyd.  (3) 9.2 Oorsake vir die wanfunksionering van kettingaandrywings: • Te min of verkeerde smering  • Gebrek aan instandhouding  • Oorbelading  • Waninstelling van kettingratte se belyning  • Verkeerde kettingspanning  • Besmetting van kettingaandryf-stelsels deur stof of sand  (Enige 2 x 1) (2) 9.3 Prosedures om slytasie op 'n bandaandrywing stelsel te verminder: • Gaan die bandbelyning na.  • Gaan die bandspanning na.  • Voorkom oorbelading van die stelsel.  • Hou die katrolle en band skoon.  • Maak seker alle skerms is inplek.  (Enige 2 x 1) (2) 9.4 Prosedure om 'n band op 'n bandaandrywing stelsel te vervang: • Maak seker die masjien is afgeskakel  • Verlos die spanning op die band  • Verwyder die band van die katrolle  • Pas die korrekte grootte vervangings band op die katrolle  • Kontroleer die katrolbelyning  • Pas voldoende spanning, volgens spesifikasie, toe en sluit die stelsel  (5) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Paswerk en Masjinering 16 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 9.5 Eienskappe van materiale: 9.5.1 Polivinielchloried (PVC): • Buigsaam  • Rubberagtige stof  • Maak 'n dowwe klank wanneer dit laat val word  • Taai  • Dien as ‘n isolator  • Dit is duursaam  • Hoë weerstand teen oksiderende materiale  • Olie, water en chemicalië weerstandig  (Enige 1 x 1) (1) 9.5.2 Koolstofvesel: • Sterk  • Taai  • Lig gewig  • Goeie elektriese geleier  (Enige 1 x 1) (1) 9.6 Verskil tussen “Termoplastiese-” en “Termo-verhardende” samestellings: Termoplastiese samestellings kan weer verhit en vervorm word. / Herwinbaar  Termoverhardende samestellings kan nie weer verhit word nie. / Nie- herwinbaar.  (2) 9.7 Voorbeelde van “Termo-verhardende” samestellings: • Koolstofvesel of (Enige toepassing)  • Glasvesel of (Enige toepassing)  • Bakeliet of (Enige toepassing)  • Teflon of (Enige toepassing)  (Enige 2 x 1) (2) TOTAAL VRAAG 9: [18] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Paswerk en Masjinering 17 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 10: HEGTINGSMETODES (SPESIFIEK) 10.1 Vierkantige skroefdraad: 10.1.1 Styging van die draad: Styging = steek × aantal beginplekke  = 5×2 = 10 mm  (2) 10.1.2 Die helikshoek van die draad: θ = styging  Helikshoek tan steekomtrek 10  = π ×  buite dia − 1 steek    2  10 = π × (82 − 2,5)  = 0,0400 θ = 2,29° / 2°17'24"  OF θ = styging Helikshoek tan  steek diameter 10  = 82 − 2,5  θ = 7,17° / 7°10'12"  (5) 10.1.3 Die ingrypbeitelhoek: Ingrypbeitelhoek = 90° − (helikshoek + vryloophoek )  = 90° − (2,29° + 3°) = 84,71° / 84°42'36"  OF Ingrypbeitelhoek = 90° − (helikshoek + vryloophoek )  = 90° − (7,17° + 3°) = 79,83° / 79°49'48"  (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Paswerk en Masjinering 18 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 10.1.4 Die sleepbeitelhoek: Sleepbeitelhoek = 90° + (helikshoek − vryloophoek )  = 90° + (2,29° − 3°) = 89,29° / 89°17'24"  OF Sleepbeitelhoek = 90° + (helikshoek − vryloophoek )  = 90° + (7,17° − 3°) = 94,17° / 94°10'12"  (2) 10.2 Afmetings van 'n skroefdraad: 10.2.1 Metrieke skroefdraad  (1) 10.2.2 Kruin- / Buite- / Nominale- / Eksterne- / Basiesediameter  (1) 10.2.3 Steek  (1) 10.3 Hoeke van 'n vierkantige skroefdraadbeitel: A – Helikshoek  B – Vryloophoek  C – Ingrypbeitelhoek  D – Sleepbeitelhoek  (4) TOTAAL VRAAG 10: [18] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Paswerk en Masjinering 19 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne VRAAG 11: STELSELS EN BEHEER (AANDRYFSTELSELS) (SPESIFIEK) 11.1 Voordele van 'n bandaandrywingstelsel teenoor 'n kettingaandrywingstelsel: • Stil werking  • Goedkoper  • Aandrywing kan oor 'n langer afstand plaasvind  • Geen smering nodig nie  (Enige 2 x 1) (2) 11.2 Hidroulika: 11.2.1 Vloeistofdruk: π 2 AA = d  4 π (0,032 )2 = 4 = 0,8 × 10 −3 m2  FA p= AA  120 = 0,8 × 10 −3 = 0,1492 × 10 6 Pa = 0,15 MPa of 149207,76 Pa  (GEEN EENHEID – GEEN PUNT) (4) 11.2.2 Diameter van die ram: F FB F p= A  = A  AA AB A A F A A × FB AB = B AB = p OF FA = 18 × 10 3  = (0,8 × 10 )× (18 × 10 )  −3 3 0,15 × 10 6 120 2 = 0,12 m 2  = 0,12 m  π 2 AB = d  4 4A d2 = π 4 × 0,12 = π  = 0,39088 m  = 390,88 mm (6) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Paswerk en Masjinering 20 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 11.3 Hidrouliese simbole: Eenrigting klep  (1) 11.4 Bandaandrywings: Rotasie-frekwensie van die dryfkatrol: NDRDDR = NGDDGD  N × DGD NDR = GD  DDR 80 × 240  = 75 = 256 r/min  (4) 11.5 Rataandrywings: 11.5.1 Rotasie-frekwensie van die uitset-as: NA Produk van Gedreweratte = ND Produk van Dryfratte ND TA × TC  = NA TB × TD  TA × TC × NA ND = TB × TD 20 × 25 × 3000  =  35 × 30 1428,57 r/min  = 60 = 23,81 r/sek  OF NB = NC = 1714,29 r/min NB × TB = NA × TA  NA × TA ND × TD = NC × TC  NB = TB N ×T ND = C C 3000 × 20 TD = 35 1714,29 × 25   = = 1714,29 r/min 30 1428,57 r/min  = 60 = 23,81r/sec  (6) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie: Paswerk en Masjinering 21 DBE/November 2018 NSS – Nasienriglyne 11.5.2 Ratverhouding: Produk van die aantal tande op dryfratte  Ratverhoud ing = Produk van die aantal tande op gedrewe ratte 35 30  = × 20 25 = 2,1 : 1  (3) 11.6 Arbeid verrig: Arbeid verrig = F × s  = 250 × 15 = 3750 Joule or N.m  (2) TOTAAL VRAAG 11: [28] TOTAAL: 200 Kopiereg voorbehou