Physical Sciences Grade 12 Paper 2 NSC November 2021 Memo

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRADE/GRAAD 12 PHYSICAL SCIENCES: CHEMISTRY (P2) FISIESE WETENSKAPPE: CHEMIE (V2) NOVEMBER 2021 MARKING GUIDELINES/NASIENRIGLYNE MARKS/PUNTE: 150 These marking guidelines consist of 21 pages. Hierdie nasienriglyne bestaan uit 21 bladsye. Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om assebief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 2 DBE/November 2021 NSC/NSS – Marking Guidelines/Nasienriglyne QUESTION 1/VRAAG 1 1.1 D  (2) 1.2 D  (2) 1.3 A  (2) 1.4 B  (2) 1.5 D  (2) 1.6 D  (2) 1.7 C  (2) 1.8 B  (2) 1.9 A  (2) 1.10 B  (2) [20] QUESTION 2/VRAAG 2 2.1 A compound that contains a double bond/multiple bond/does NOT contain only single bonds (between C atoms).  (2 or 0) 'n Verbinding wat dubbelbindings/meervoudige bindings/NIE net enkel- bindings (tussen C-atome) bevat NIE. (2 of 0) (2) 2.2 2.2.1 B/E (1) 2.2.2 Carbonyl (group bonded to two C atoms)  ACCEPT/AANVAAR Karboniel(groep gebind aan twee C-atome) Ketone/Ketoon (1) 2.2.3 F  (2) 2.2.4 2,5-dichloro-3-methylhexane/2,5-dichloro-3-metielheksaan Marking criteria:  Correct stem i.e. hexane.   All substituents (dichloro and methyl) correctly identified.   IUPAC name completely correct including numbering, sequence, hyphens and commas.  Nasienkriteria:  Korrekte stam d.i. heksaan.   Alle substituente (dichloro en metiel) korrek geïdentifiseer.   IUPAC-naam heeltemal korrek insluitende nommering, volgorde, koppeltekens en kommas.  (3) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om assebief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 3 DBE/November 2021 NSC/NSS – Marking Guidelines/Nasienriglyne 2.2.5 CnH2n  (1) 2.3 Compounds with the same molecular formula,  but different functional groups/homologous series.  Verbindings met dieselfde molekulêre formule, maar verskillende funksionele groepe/homoloë reekse. (2) 2.4 2.4.1 Carboxylic acids/Karboksielsure  (1) 2.4.2 H Marking criteria/Nasienkriteria: O  Whole structure correct/ Hele struktuur korrek: 2 H C O C H  2  Only functional group correct/Slegs funksionele groep korrek: Max/Maks.: 1 H 2 IF/INDIEN More than one functional group: Meer as een funksionele groep: 0 2 IF/INDIEN  Molecular formula/Molekulêre formule 0 2  Condensed structural formula /Gekondenseerde struktuurformule 1 2 (2) 2.5 2.5.1 Ethanol/Etanol  (1) 2.5.2 E ACCEPT/AANVAAR: C2H4 (1) 2.5.3 (Concentrated) sulphuric acid/H2SO4/(concentrated) phosphoric acid/H3PO4  (Gekonsentreerde) swawelsuur/ H2SO4/(gekonsentreerde) fosforsuur/ H3PO4 (1) [18] Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om assebief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 4 DBE/November 2021 NSC/NSS – Marking Guidelines/Nasienriglyne QUESTION 3/VRAAG 3 3.1 Marking criteria/Nasienkriteria: If any one of the underlined key phrases in the correct context is omitted, deduct 1 mark./Indien enige van die onderstreepte frases in die korrekte konteks uitgelaat is, trek 1 punt af. The temperature at which solid and liquid phases are in equilibrium.  Die temperatuur waarby die vastestof- en vloeistoffases van 'n stof in ewewig is. (2) 3.2 Marking criteria  Identification of independent variable.   Stating the relationship between dependent and independent variable.  Nasienkriteria  Identifikasie van onafhanklike veranderlike.   Stel verwantskap tussen afhanklike en onafhanklike veranderlikes.   As the chain length/number of C atoms/molecular mass/surface area/strength of the intermolecular forces  increases, the melting points increase.  OR  As the chain length/ number of C atoms/molecular mass/surface area/strength of the intermolecular forces  decreases, the melting points decrease.   Wanneer die kettinglengte/aantal C-atome/molekulêre massa/oppervlak- area/sterkte van intermolekulêre kragte  toeneem, neem die smeltpunte toe. OF  Wanneer die kettinglengte/aantal C-atome/molekulêre massa/oppervlak- area/sterkte van intermolekulêre kragte afneem, neem die smeltpunte af. (2) 3.3 London forces  ACCEPT/AANVAAR Londonkragte Dispersion forces/induced dipole forces Dispersiekragte/geïnduseerde dipoolkragte (1) 3.4 3.4.1 Liquid/Vloeistof  (1) 3.4.2 Solid/Vaste stof  (1) 3.5 3.5.1 Equal to/Gelyk aan  Same molecular formula/Isomers/same number and types of atoms/same number of C and H atoms  Dieselfde molekulêre formule/Isomere/dieselfde aantal en soort atome/ dieselfde aantal C- en H-atome (2) 3.5.2 Lower than/Laer as  (1) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om assebief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 5 DBE/November 2021 NSC/NSS – Marking Guidelines/Nasienriglyne 3.5.3 Marking criteria:  Compare structures.   Compare the strength of intermolecular forces.  Compare the energy required to overcome intermolecular forces.  2,2-dimethylbutane:  Structure: More branched/more compact/more spherical/smaller surface area (over which intermolecular forces act).  Intermolecular forces: Weaker/less intermolecular forces/Van der Waals forces/London forces/dispersion forces.   Energy: Lesser energy needed to overcome or break intermolecular forces/Van der Waals forces.  OR Hexane  Structure: Longer chain length/unbranched/less compact/less spherical/larger surface area (over which intermolecular forces act).   Intermolecular forces: Stronger/more intermolecular forces/Van der Waals forces/London forces/dispersion forces.   Energy: More energy needed to overcome or break intermolecular forces/Van der Waals forces.  Nasienkriteria:  Vergelyk strukture   Vergelyk die sterkte van intermolekulêre kragte.   Vergelyk die energie benodig om intermolekulêre kragte te oorkom.  2,2-dimetielbutaan:  Struktuur: Meer vertak/meer kompak/meer sferies/kleiner oppervlak (waaroor intermolekulêre kragte werk).   Intermolekulêre kragte: Swakker/minder intermolekulêre kragte/Van der Waalskragte/London- kragte/dispersiekragte.   Energie: Minder energie benodig om intermolekulêre kragte/Van der Waalskragte/ dispersiekragte/Londonkragte te oorkom/breek.  OF Heksaan  Struktuur: Langer kettinglengte/onvertak/minder kompak/minder sferies/groter oppervlak (waaroor intermolekulêre kragte werk).   Intermolekulêre kragte: Sterker/meer intermolekulêre kragte/Van der Waalskragte/Londonkragte/ dispersiekragte.   Energie: Meer energie benodig om intermolekulêre kragte/Van der Waalskragte/ dispersiekragte/Londonkragte te oorkom/breek.  (3) [13] Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om assebief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 6 DBE/November 2021 NSC/NSS – Marking Guidelines/Nasienriglyne QUESTION 4/VRAAG 4 4.1 4.1.1 Substitution/Hydrolysis  Substitusie/Hidrolise (1) 4.1.2 Primary (alcohol)  ANY ONE:  The C atom of the functional group is the terminal C atom.  The C-atom bonded to the hydroxyl/-OH is bonded to (only) one other C- atom.   The hydroxyl/-OH is bonded to a C-atom which is bonded to two hydrogen atoms.  The hydroxyl/-OH is bonded to a primary C atom/terminal C atom/first C atom. Primêre (alkohol)  ENIGE EEN:  Die C-atoom van die funksionele groep is die terminale C-atoom.  Die C-atoom wat aan die hidroksiel/-OH gebind is, is aan (slegs) een ander C-atoom gebind.   Die hidroksiel/-OH is gebind aan 'n C-atoom wat aan twee waterstofatome gebind is.  Die hidroksiel/-OH is aan 'n primêre C-atoom/terminale C-atoom/eerste C- atoom gebind. (2) 4.1.3 H Marking criteria:   Four C atoms in longest chain.  H C H  One methyl substituent on C2.   Bromo substituent on C1.  H H H Nasienkriteria:  Vier C-atome in langste ketting.  H C C C C H   Een metielsubstituent op C2.   Broomsubstituent op C1.  H H H Br  IF/INDIEN Any error e.g. omission of H atoms, condensed or semi structural formula/Enige fout bv. weglating van H-atome, gekondenseerde of semi-struktuurformule. Max/Maks.: 2 3 (3) 4.1.4 Elimination/dehydrohalogenation/dehydrobromination  Eliminasie/dehidrohalogenering/dehidrohalogenasie/dehidrobrominasie/ dehidrobromonering (1) 4.1.5 Alkenes/Alkene  (1) 4.1.6 Addition/Addisie  (1) 4.1.7 2-bromo-2-methylbutane  2-bromo-2-metielbutaan  (2) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om assebief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 7 DBE/November 2021 NSC/NSS – Marking Guidelines/Nasienriglyne 4.2 NOTE/LET WEL:  Penalise only once for the use of structural formulae or molecular formulae.  Penaliseer slegs een keer vir die gebruik van struktuurformules of molekulêre formules. 4.2.1 Marking criteria:  Correct condensed structure for but-2-ene.   React but-2-ene with H2/H — H.   Indicate the catalyst Pt/Ni/Pd on arrow/at the equation.   Correct condensed formula for butane as product.  IF: Any additional products or reactants - minus 1 mark Nasienkriteria:  Korrekte gekondenseerde struktuur vir but-2-een.   Reageer but-2-een met H2/H — H.   Dui die katalisator Pt/Ni/Pd op die pyl/by die vergelyking aan.   Korrekte gekondenseerde formule vir butaan as produk.  INDIEN: Enige addisionele reaktanse of produkte – minus 1 punt Pt/Ni/Pd  CH3CHCHCH3  + H2  CH3CH2CH2CH3  ACCEPT/AANVAAR As reactant/reaktans: CH3(CH)2CH3 / CH3CH ═ CHCH3 / CH3 — CH ═ CH — CH3 As product/produk: CH3(CH2)2CH3 / CH3 — CH2 — CH2 — CH3 /CH3 — (CH2)2 — CH3 (4) 4.2.2 Elimination/Cracking  Eliminasie/Kraking (1) 4.2.3 Propene/1-propene/prop-1-ene  Propeen/1-propeen/prop-1-een (2) 4.2.4 Marking criteria:  Correct condensed formula for propene as reactant.   React (propene) with Br2/Br — Br   Correct condensed formula for 1,2-dibromopropane as product.  IF: Any additional products or reactants - minus 1 mark Nasienkriteria:  Korrekte gekondenseerde formule vir propeen as reaktans.   Reageer (propeen) met Br2/Br — Br.   Korrekte gekondenseerde formule vir 1,2-dibromopropaan as produk.  INDIEN: Enige addisionele reaktanse of produkte – minus 1 punt CH3CHCH2  + Br2  CH3CHBrCH2Br  ACCEPT/AANVAAR: As reactant/reaktans: CH3CH ═ CH2 / CH2 ═ CHCH3 As product/produk: CH3CHBrCH2Br / CH3 — CH — CH2 / Br Br BrCH2CHBrCH3 / CH2 — CH — CH3 Br Br (3) [21] Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om assebief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 8 DBE/November 2021 NSC/NSS – Marking Guidelines/Nasienriglyne QUESTION 5/VRAAG 5 5.1 NOTE/LET WEL Give the mark for per unit time only if in context of reaction rate. Gee die punt vir per eenheidtyd slegs indien in konteks van reaksietempo. ANY ONE  Change in concentration  of products/reactants per (unit) time.   Change in amount/number of moles/volume/mass of products or reactants per (unit) time.  Amount/number of moles/volume/mass of products formed/reactants used per (unit) time.  Rate of change in concentration/amount of moles/number of moles/volume/ mass.  (2 or 0) ENIGE EEN  Verandering in konsentrasie  van produkte/reaktanse per (eenheid) tyd.  Verandering in hoeveelheid/getal mol/volume/massa van produkte of reaktanse per (eenheid) tyd.  Hoeveelheid/getal mol/volume/massa van produkte gevorm/reaktanse gebruik per (eenheid) tyd.  Tempo van verandering in konsentrasie/ hoeveelheid mol/getal mol/ volume/ massa.  (2 of 0) (2) 5.2 Reaction rate decreases./Concentration of HCℓ decreases./Concentration of reactant decreases./Reactants are used up/Mass of CaCO3 decreases or is used up.  Reaksietempo neem af./Konsentrasie van HCℓ neem af./Konsentrasie van reaktans neem af./Reaktanse word opgebruik./Massa van CaCO3 neem af of word opgebruik.  (1) 5.3 5.3.1 Exothermic/Eksotermies  (1) 5.3.2  Gradient increases/becomes steeper. / Curve becomes steeper.   Reaction rate increases/More (or larger volume) of CO2 is produced per unit time.   Temperature increases./Energy is released/Average kinetic energy of the molecules increases.   Gradiënt neem toe/word steiler. / Kurwe word steiler.   Reaksietempo neem toe./Meer (of groter volume) CO2 word produseer per eenheidtyd.   Temperatuur neem toe./Energie word vrygestel./Gemiddelde kinetiese energie van molekule neem toe.  (3) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om assebief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 9 DBE/November 2021 NSC/NSS – Marking Guidelines/Nasienriglyne 5.4 Marking criteria 82,5 82,5  m(pure CaCO3) = x 15  / V(CO2) = x V(CO2) from/uit 15 g CaCO3 100 100  Divide by 100 g∙mol-1.   Use mol ratio: n(CO2) = n(CaCO3).   Multiply n(CO2) by 24 000 cm3/24 dm3.   Final answer: 2 976 cm3   Range: 2880 to 2970 cm3 / 2,88 to 2,97 dm3 Nasienkriteria 82,5 82,5  m(suiwer CaCO3) = x 15  / V(CO2) = x V(CO2) uit 15 g CaCO3 100 100  -1 Deel deur 100 g∙mol .   Gebruik molverhouding: n(CO2) = n(CaCO3).   Vermenigvuldig n(CO2) met 24 000 cm3/24 dm3.   Finale antwoord: 2 976 cm3  Gebied: 2880 tot 2970 cm3 / 2,88 tot 2,97 dm3 OPTION 1/OPSIE 1 OPTION 2/OPSIE 2 82,5 IF 15 g PURE CaCO3 reacts: m(pure/suiwer CaCO3) = x 15  INDIEN 15 g SUIWER CaCO3 reageer: 100 = 12,375 g m n(CaCO3) = M m 15 n(pure/suiwer CaCO3) = = M 100  12,375 = 0,15 mol = 100  = 0,124 mol n(CO2) = n(CaCO3)  = 0,15 mol n(CO2) = n(CaCO3) = 0,124 mol  V n(CO2) = VM  V V V(CO2) = 0,124 x 24 000 0,15 = / 0,15 = 24 000 24 = 2 976 cm3  3 V = 3 600 cm / V = 3,6 dm3 OR/OF  Actual CO2 formed: V(CO2) = 0,124 x 24 Werklike CO2 gevorm: = 2,98 dm3  82,5 V(CO2) = x 3 600 / 3,6  100 = 2 976 cm3 / 2,976 dm3  (5) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om assebief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 10 DBE/November 2021 NSC/NSS – Marking Guidelines/Nasienriglyne OPTION 3/OPSIE 3 IF 15 g PURE CaCO3 reacts:/INDIEN 15 g SUIWER CaCO3 reageer: m n(CaCO3) = M 15 = 100  = 0,15 mol n(CO2) = n(CaCO3)  = 0,15 mol m n(CO2) = M m(CO2) = 0,15 x 44 = 6,6 g m actual/ werklik  82,5 = x 100 6,6 m(actual/werklik) = 5,445 g m n(CO2) = M 5,445 = 44 = 0,12375 mol V n(CO2) = VM V V 0,12375 = / 0,12375 = 24 000  24 3 3 V = 2 976 cm / 2,976 dm  (5) 5.5 Increases/Toeneem  (1) 5.6  More (CaCO3) particles with correct orientation/exposed./ Greater (exposed) surface area.   More effective collisions per unit time./Higher frequency of effective collisions.   Meer (CaCO3)-deeltjies met korrekte oriëntasie/blootgestel./ Groter (blootgestelde) reaksieoppervlakte.   Meer effektiewe botsings per eenheid tyd./Hoër frekwensie van effektiewe botsings. NOTE/LET WEL  If explanation in terms of CONCENTRATION: No mark for bullet 1. Indien verduideliking in terme van KONSENTRASIE: Geen punt vir kolpunt 1.  Bullets are marked independently./Kolpunte word onafhanklik nagesien. (2) [15] Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om assebief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 11 DBE/November 2021 NSC/NSS – Marking Guidelines/Nasienriglyne QUESTION 6/VRAAG 6 6.1 (The stage in a chemical reaction when the) rate of forward reaction equals the rate of reverse reaction.  (2 or 0) OR (The stage in a chemical reaction when the) concentrations of reactants and products remain constant. (2 or 0) (Die stadium in 'n chemiese reaksie wanneer die) tempo van die voorwaartse reaksie gelyk is aan die tempo van die terugwaartse reaksie. (2 of 0) OF (Die stadium in 'n chemiese reaksie wanneer die) konsentrasies van reaktanse en produkte konstant bly. (2 of 0) (2) 6.2 6.2.1 Negative/Negatief  (1) 6.2.2  Increase in temperature favours an endothermic reaction. Accept: Decrease in temperature favours an exothermic.   Reverse reaction is favoured./Concentration of reactants increases./ Concentration of products decreases.   (Forward) reaction is exothermic. Accept: Reverse reaction is endothermic.   Toename in temperatuur bevoordeel 'n endotermiese reaksie.  Aanvaar: Afname in temperatuur bevoordeel die eksotermiese reaksie.  Terugwaartse reaksie word bevoordeel./Konsentrasie van reaktanse neem toe./Konsentrasie van produkte neem af.   (Voorwaartse) reaksie is eksotermies. Aanvaar: Terugwaartse reaksie is endotermies.  (3) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om assebief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 12 DBE/November 2021 NSC/NSS – Marking Guidelines/Nasienriglyne 6.2.3 CALCULATIONS USING NUMBER OF MOLES BEREKENINGE WAT GETAL MOL GEBRUIK Marking criteria: a) Initial n(P) and n(Q2) and n(PQ) from table.  b) Change in n(P) = equilibrium n(P) – initial n(P). c) USING ratio: P : Q2 : PQ = 2 : 1 : 2  d) Equilibrium n(Q2) = initial n(Q2) + change in n(Q2)  Equilibrium n(PQ) = initial n(PQ) - change in n(PQ) e) Divide equilibrium amounts of P and Q2 and PQ by 2 dm3.  f) Correct Kc expression (formulae in square brackets).  g) Substitution of equilibrium concentrations into Kc expression.  h) Final answer: 10,889  Nasienkriteria: a) Aanvanklike n(P) en n(Q2) en n(PQ) uit tabel. b) Verandering in n(P) = ewewigs n(P) – aanvanklike n(P). c) GEBRUIK verhouding: P : Q2 : PQ = 2 : 1 : 2  d) Ewewig n(Q2) = aanvanklike n(Q2) + verandering in n(Q2) Ewewig n(PQ) = aanvanklike n(PQ) - verandering in n(PQ)  e) Deel ewewigshoeveelhede van P en Q2 en PQ deur 2 dm3.  f) Korrekte Kc-uitdrukking (formules in vierkanthakies).  g) Vervanging van ewewigskonsentrasies in Kc-uitdrukking.  h) Finale antwoord: 10,89 / 10,889  (3) OPTION 1/OPSIE 1 P Q2 PQ Initial quantity (mol) 0,8 0,8 3,2 (a) Aanvangshoeveelheid (mol) Change (mol) 0,4 (b) 0,2 0,4 (c) Verandering (mol) Quantity at equilibrium (mol)/ Hoeveelheid by ewewig (mol) 1,2 1,0 2,8 (d) Equilibrium concentration (mol∙dm-3) (e) 0,6 0,5 1,4 Ewewigskonsentrasie (mol∙dm-3) No Kc expression, correct substitution/Geen Kc- [PQ] 2 Kc  (f) uitdrukking, korrekte substitusie: Max./Maks. [Q 2 ][P] 2 1,4 2 Wrong Kc expression/Verkeerde Kc-uitdrukking: =  (g) (0,5)(0,6) 2 Max./Maks. = 10,89  (h) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om assebief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 13 DBE/November 2021 NSC/NSS – Marking Guidelines/Nasienriglyne OPTION 2/OPSIE 2 PQ P Q2 Initial quantity (mol) 3,2 0,8 0,8 (a) Aanvangshoeveelheid (mol) Change (mol) 0,4 0,4 (b) 0,2 (c) Verandering (mol) Quantity at equilibrium (mol)/ (d) 2,8 1,2 1,0 Hoeveelheid by ewewig (mol) Equilibrium concentration (mol∙dm-3) 1,4 0,6 0,5 (e) Ewewigskonsentrasie (mol∙dm-3) Reverse reaction Terugwaartse reaksie: 2 2 No Kc expression, correct substitution/Geen Kc- Kc = 2 (f) uitdrukking, korrekte substitusie: Max./Maks. (0 6 2 (0 5 Wrong Kc expression/Verkeerde Kc-uitdrukking: = (g) (1 4 2 Max./Maks. Kc = 0,09 Forward reaction/Voorwaartse reaksie: 1 Kc = 00 = 10,89  (h) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om assebief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 14 DBE/November 2021 NSC/NSS – Marking Guidelines/Nasienriglyne CALCULATIONS USING NUMBER OF MOLES BEREKENINGE WAT GETAL MOL GEBRUIK Marking criteria: a) Initial n(P) = 4 mol and n(Q2) = 2,4 mol and n(PQ) = 0  b) Change in n(P) = equilibrium n(P) – initial n(P) = 2,8 mol. c) USING ratio: P : Q2 : PQ = 2 : 1 : 2  d) Equilibrium n(Q2) = initial n(Q2) + change in n(Q2)  Equilibrium n(PQ) = initial n(PQ) - change in n(PQ) e) Divide equilibrium amounts of P and Q2 and PQ by 2 dm3.  f) Correct Kc expression (formulae in square brackets).  g) Substitution of equilibrium concentrations into Kc expression.  h) Final answer: 10,89 / 10,889  Nasienkriteria: a) Aanvanklike n(P) = 4 mol en n(Q2) = 2,4 mol en n(PQ) = 0. b) Verandering in n(P) = ewewigs n(P) – aanvanklike n(P) = 2,8 mol. c) GEBRUIK verhouding: P : Q2 : PQ = 2 : 1 : 2  d) Ewewig n(Q2) = aanvanklike n(Q2) + verandering in n(Q2) Ewewig n(PQ) = aanvanklike n(PQ) - verandering in n(PQ)  e) Deel ewewigshoeveelhede van P en Q2 en PQ deur 2 dm3.  f) Korrekte Kc-uitdrukking (formules in vierkanthakies).  g) Vervanging van ewewigskonsentrasies in Kc-uitdrukking.  h) Finale antwoord: 10,89 / 10,889  OPTION 3/OPSIE 3 P Q2 PQ Initial quantity (mol) 4 2,4 0 (a) Aanvangshoeveelheid (mol) Change (mol) 2,8 (b) 1,4 2,8 (c) Verandering (mol) Quantity at equilibrium (mol)/ 1,2 1,0 2,8 (d) Hoeveelheid by ewewig (mol) Equilibrium concentration (mol∙dm-3) (e) 0,6 0,5 1,4 Ewewigskonsentrasie (mol∙dm-3) No Kc expression, correct substitution/Geen Kc- [PQ] 2 Kc  (f) uitdrukking, korrekte substitusie: Max./Maks. [Q 2 ][P] 2 1,4 2 Wrong Kc expression/Verkeerde Kc-uitdrukking: 2 (g) = (0,5)(0,6) Max./Maks. = 10,89  (h) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om assebief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 15 DBE/November 2021 NSC/NSS – Marking Guidelines/Nasienriglyne CALCULATIONS USING CONCENTRATION BEREKENINGE WAT KONSENTRASIE GEBRUIK Marking criteria: a) Initial c(P) and c(Q2) and c(PQ) from table.  b) Change in c(P) = equilibrium c(P) – initial c(P).  c) USING ratio: P : Q2 : PQ = 2 : 1 : 2  d) Equilibrium c(Q2) = initial c(Q2) + change in c(Q2)  Equilibrium c(PQ) = initial c(PQ) - change in c(PQ) e) Divide initial amounts of P and Q2 and PQ by 2 dm3.  f) Correct Kc expression (formulae in square brackets).  g) Substitution of equilibrium concentrations into Kc expression.  h) Final answer: 10,89 / 10,889  Nasienriglyne: a) Aanvanklike c(P) en c(Q2) en c(PQ) uit tabel. b) Verandering in c(P) = ewewigs c(P) – aanvanklike c(P). c) GEBRUIK verhouding: P : Q2 : PQ = 2 : 1 : 2  d) Ewewig c(Q2) = aanvanklike c(Q2) + verandering in c(Q2) Ewewig c(PQ) = aanvanklike c(PQ) - verandering in c(PQ)  e) Deel aanvangshoeveelhede van P en Q2 en PQ deur 2 dm3.  f) Korrekte Kc-uitdrukking (formules in vierkanthakies).  g) Vervanging van ewewigskonsentrasies in Kc-uitdrukking.  h) Finale antwoord: 10,89 / 10,889  OPTION 4/OPSIE 4 P Q2 PQ Initial concentration (mol∙dm-3)  (a) 0,4 0,4 1,6 (e) Aanvangskonsentrasie (mol∙dm-3) Change in concentration (mol∙dm-3) 0,2 (b) 0,1 0,2 (c) Verandering in konsentrasie (mol∙dm-3) Equilibrium concentration (mol∙dm-3) 0,6 0,5 1,4  (d) Ewewigskonsentrasie (mol∙dm-3) No Kc expression, correct substitution/Geen Kc- [PQ] 2 Kc   (f) uitdrukking, korrekte substitusie: Max./Maks. [Q 2 ][P] 2 1,4 2 Wrong Kc expression/Verkeerde Kc-uitdrukking: =  (g) (0,5)(0,6) 2 Max./Maks. = 10,89  (h) (8) 6.2.4 Remains the same/Bly dieselfde  Only temperature can change Kc./Temperature remains constant.  Slegs temperatuur kan Kc verander./Temperatuur bly konstant. (2) 6.3 6.3.1 Increases/Toeneem  (1) 6.3.2 Decreases/Afneem  (1) [18] Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om assebief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 16 DBE/November 2021 NSC/NSS – Marking Guidelines/Nasienriglyne QUESTION 7/VRAAG 7 7.1 7.1.1 (It is a) proton/H3O+ (ion)/H+ (ion) donor.  (Dit is 'n) proton/H3O+-(ioon)/H+-(ioon)skenker. (2) 7.1.2 HSO 4 /hydrogen sulphate ion/waterstofsulfaatioon  ANY ONE:  It acts as base in reaction I and as acid in reaction II.   Acts as acid and base. ENIGE EEN:  Dit reageer as basis in reaksie I en as suur in reaksie II.  Reageer as suur en basis. (2) 7.1.3 HSO 4 /Reaction (solution) II/Reaksie (oplossing) II  - Smaller Ka value/weaker acid  Lower ion concentration/Incompletely ionised.  Kleiner Ka-waarde/swakker suur  Laer ioonkonsentrasie/Onvolledig geïoniseer.  (3) 7.2 7.2.1 OPTION 1/OPSIE 1 OPTION 2/OPSIE 2 pH = -log[H3O+]  pH = -log[H3O+] Any one/Enige 1,02 = -log[H3O+] [H3O+] = 10-pH [H3O+] = 0,0955 mol∙dm-3  = 10-1,02  = 0,0955 mol∙dm-3  Therefore/Dus Therefore/Dus [HCℓ = 0,0955 mol∙dm-3 [HCℓ = 0,0955 mol∙dm-3 (0 0 6/0 1 mol∙dm-3) (0 0 6/0 1 mol∙dm-3) (3) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om assebief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 17 DBE/November 2021 NSC/NSS – Marking Guidelines/Nasienriglyne 7.2.2 POSITIVE MARKING FROM 7.2.1/POSITIEWE NASIEN VAN VRAAG 7.2.1 Marking citeria: n c a Va n a  Formula: c  /   V c b Vb nb  Calculate n(Na2CO3): 0,075 x 0,025   Calculate n(HCℓ): 0,0955 x 0,05 / 0,096 x 0,05   Use ratios: n(HCℓ) = 2n(Na2CO3)   n(HCℓ)excess = n(HCℓ)initial – n(HCℓ)used = 0,00475 – 0,0038  n  Substitute 0,075 dm3 in c   V  Final answer: 0,013 mol∙dm-3  (1,3 x 10-2 mol∙dm-3) Range: 0,01 to 0,02 mol∙dm-3 Nasienkriteria: n c a Va n a  Formule: c  /   V c b Vb nb  Bereken n(Na2CO3): 0,075 x 0,025   Bereken n(HCℓ): 0,0955 x 0,05 / 0,096 x 0,05   Gebruik molverhouding: n(HCℓ = 2n(Na2CO3)   n(HCℓ oormaat = n(HCℓ aanvanklik – n(HCℓ gebruik = 0,00475 – 0,0038  n  Vervang 0,075 dm3 in c   V  Finale antwoord: 0 013 mol∙dm-3  (1,3 x 10-2 mol∙dm-3) Gebied: 0,01 tot 0,02 mol∙dm-3 OPTION 1/OPSIE 1 n(Na2CO3) = cV  = 0,075 x 0,025  = 0,001875 mol (1,875 x 10-3/0,002 mol) n(HCℓ initial/aanvanklik = cV = 0,096 x 0,05  = 0,00475 mol (4,75 x 10-3/0,005 mol) n(HCℓ)used/gebruik = 2n(Na2CO3)  = 2(0,001875) = 0,0038 mol (3,75 x 10-3/0,004 mol) n(HCℓ)excess/oormaat = 0,00475 – 0,0038  = 0,00095mol (9,5 x 10-4/1 x 10-3 mol) n c(HCℓ) = V 0,00095 = 0,075 = 0,013 mol∙dm-3  (1,3 x 10-2 mol∙dm-3) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om assebief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 18 DBE/November 2021 NSC/NSS – Marking Guidelines/Nasienriglyne OPTION 2/OPSIE 2 c a Va n a   c b Vb nb ca (50  2 =  (0 075 (25  1 c(HCℓ rea = 0,075 mol∙dm-3 c(HCℓ excess/oormaat = 0,0955 - 0,075  = 0,0205 mol∙dm-3 c1V1 = c2V2 (0,0205)(50) = c2(75)  c2 = 0,014 mol∙dm-3  (8) [18] QUESTION 8/VRAAG 8 8.1 Chemical (energy) to electrical (energy)  Chemiese (energie) na elektriese (energie) (1) 8.2 Marking criteria: m n m  Any formula: c  /c  /n   MV V M  Substitute 1 mol∙dm-3.  Substitute 170 g∙mol-1 [or 108 + 14 + 3(16)] and 0,15 dm3 in correct formulae.   Final answer: 25,50 g  Nasienkriteria: m n m  Enige formule: c  /c  /n  MV V M  Vervang 1 mol∙dm-3.  Vervang 170 g∙mol-1 [of 108 + 14 + 3(16)] en 0,15 dm3 in korrekte formules.   Finale antwoord: 25,50 g  OPTION 1/OPSIE 1 OPTION 2/OPSIE 2 m n = cV  c  MV = 1  x 0,15  m = 0,15 mol  1= 170  0,15  m = nM m = 25,50 g  = (0,15)(170) = 25,50 g  (4) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om assebief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 19 DBE/November 2021 NSC/NSS – Marking Guidelines/Nasienriglyne 8.3 ANY ONE:  A substance that loses/donates electrons.   A substance that is oxidised.  A substance whose oxidation number increases. ENIGE EEN:  'n Stof wat elektrone verloor/skenk.   'n Stof wat geoksideer word.  'n Stof wat waarvan die oksidasiegetal toeneem. (2) 8.4 8.4.1 Copper/Cu/Koper  (1) 8.4.2 Marking criteria/Nasienkriteria:  Reactants  Products  Balancing  Reaktanse Produkte Balansering  Ignore double arrows./Ignoreer dubbelpyle.  Ignore phases/Ignoreer fases.  Marking rule 6.3.10./Nasienreël 6.3.10. Cu(s) + 2Ag+(aq)   Cu2+(aq) + 2Ag(s)  Bal  ACCEPT/AANVAAR: Cu(s) + 2AgNO3(aq)   Cu(NO3)2(aq) + 2Ag(s)  Bal  NOTE/LET WEL  IF electrons are not cancelled – minus 1 mark  INDIEN elektrone nie gekanselleer is nie – minus 1 punt (3) 8.5 OPTION 1/OPSIE 1 Notes/Aantekeninge  E cell   Ereduction   E oxidation   Accept any other correct formula from the data sheet./Aanvaar enige ander korrekte formule = 0,80  – (0,34)  vanaf gegewensblad. = 0,46 V   Any other formula using unconventional abbreviations, e.g. E°cell = E°OA - E°RA followed by correct substitutions:/Enige ander formule wat onkonvensionele afkortings gebruik bv. E°sel = E°OM - E°RM gevolg deur korrekte vervangings: 3 4 OPTION 2/OPSIE 2 2Ag+ + 2e-  2Ag  E  = 0,80 V  Cu  Cu2+ + 2e- E  = - 0,34 V  2Ag+ + Cu 2Ag + Cu2+ E  = +0,46 V  (4) 8.6 Decreases/Afneem  (1) [16] Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om assebief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 20 DBE/November 2021 NSC/NSS – Marking Guidelines/Nasienriglyne QUESTION 9/VRAAG 9 9.1 ANY ONE: (2 or 0)  A substance whose (aqueous) solution contains ions.   Substance that dissolves in water to give a solution that conducts electricity.  A substance that forms ions in water / when melted.  A solution that conducts electricity through the movement of ions. ENIGE EEN: (2 of 0)  'n Stof waarvan die oplossing ione bevat.   'n Stof wat in water oplos om 'n oplossing te vorm wat elektrisiteit gelei.  'n Stof wat ione in water vorm/ wanneer dit gesmelt word.  'n Oplossing wat elektrisiteit gelei deur die beweging van ione. (2) 9.2 Anode  - Chromium is oxidised./Oxidation takes place (at the anode)./Chromium (it) loses electrons./Mass decreases./Cr  Cr3+ + 3e-  Chroom word geoksideer./Oksidasie vind (by die anode) plaas./Chroom (dit) verloor elektrone./Massa neem af./Cr  Cr3+ + 3e- NOTE/LET WEL: If half-reaction is used, it must be correct/Indien halfreaksie gebruik word, moet dit korrek wees: Cr  Cr3+ + 3e- (2) 9.3 Cr3+(aq) + 3e-  Cr(s)  Ignore phases./Ignoreer fases. Marking guidelines/Nasienkriteria  Cr3+ + 3e- ⇌ Cr 1 Cr ⇌ Cr3+ + 3e- 0 2 2 3+ Cr ← Cr + 3e - 2 3+ Cr → Cr + 3e - 0 2 2  Ignore if charge omitted on electron./Ignoreer indien lading weggelaat op elektron.  If charge (+) omitted on Cr3+/Indien lading (+) weggelaat op Cr3+: Max./Maks: 1 2 Example/Voorbeeld: Cr3 + 3e- → Cr  (2) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om assebief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 21 DBE/November 2021 NSC/NSS – Marking Guidelines/Nasienriglyne 9.4 Marking criteria: m  Substitute 52 g∙mol-1 in n  /ratio  M  Use mol ratio: n(electrons): n(Cr) = 3 : 1.   Number of electrons = n x 6,02 x 1023/No of Cr atoms = n x 6,02 x 1023/ratio.   Total charge = number of electrons x 1,6 x 10-19/ratio.   Final answer: 11 113,85 C  Range: 11 076,8 to 11 580 C Nasienkriteria: m  Vervang 52 g∙mol-1 in n  /verhouding  M  Gebruik molverhouding: n(elektrone) : n(Cr3+) = 3 : 1.   Aantal elektrone = n x 6,02 x 1023/Aantal Cr-atome = n x 6,02 x 1023/verhouding.  Totale lading = aantal elektrone x 1,6 x 10-19/verhouding.   Finale antwoord: 11 113,85 C  Gebied: 11 076,8 tot 11 580 C OPTION 1/OPSIE 1 OPTION 2/OPSIE 2 m m n n M M 2 2 = = 52 52 = 0,038 mol (0,04 mol) = 0,038 mol (0,04 mol) n(e-) = 3n(Cr)  Number Cr atoms = 3(0,038) = 0,038 x 6,02 x 1023  = 0,115 mol (0,12 mol) = 2,315 x 1022 Number (e-) = 0,115 x 6,02 x 1023  Number (e-) = 3N(Cr)  = 6,946 x 1022 = 3(2,315 x 1022) = 6,946 x 1022 Q = 6,95 x 1022 x 1,6 x 10-19  = 11 113,85 C  Q = 6,95 x 1022 x 1,6 x 10-19  = 11 113,85 C  OPTION 3/OPSIE 3 m n M 2 = 52 = 0,038 mol n(e-) = 3n(Cr)  = 3(0,038) = 0,115 mol 1 mol …… 6 500 C  0,115 mol 11 134,62 C  (5) [11] TOTAL/TOTAAL: 150 Copyright reserved/Kopiereg voorbehou