Sepedi FAL P1 May-June 2023 MG_hlayiso.com_.pdf

Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE (FAL) LEPHEPHE LA PELE (P1) 2023 TLHAHLO YA GO SWAYA MEPUTSO: 80 Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 8. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1 2 DBE/2023 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya KAROLO YA A: TEKATLHAOLOGANYO POTŠIŠO YA 1 Tlhahlo ya go swaya tekatlhaologanyo  Ka gore šedi e letše go kwešišo, dikarabo tša mopeleto wo o fošagetšego le tša diphošo tša polelo di amogelwe, ntle le ge diphošwana tšeo di fetoša tlhalošo goba kwešišo. (Le ge go le bjalo, diphošo di swanetše go laetšwa).  Hlokomologa mantšu a molekwa ao a šomišitšego go tšwa malemeng a šele, gomme o se mo fokoletše meputso ge e le gore karabo e sa na le mohlodi. Le ge go le bjalo, lentšu leo le tšwago malemeng a šele gomme le šomišitšwe sengwalweng ebile le nyakega karabong, le amogelwe.  Go dipotšišo tša boikgopolelo go se abje moputso go karabo ya EE/AOWA le KE A DUMELA/GA KE DUMELE. Lebaka goba ntlha ya go fahlela karabo ke yona e fiwago moputso.  Ga go moputso wo o abjago go NNETE/MAAKA goba NTLHA/KGOPOLO. Lebaka goba ntlha ya go fahlela ke yona e hlokomelwago.  Ge molekwa a ngwadile lefoko ka moka go karabo ya go nyaka lentšu le tee, aba moputso ge fela lentšu leo le thaletšwe.  Ge karabo e nyaka dintlha tše pedi goba tše tharo gomme molekwa a file tše ntši, swaya tše pedi/tharo tša mathomo fela.  Amogela polelo ya dimmotwana tša go fapana.  Go dipotšišo tša go kgetha karabo ya maleba, amogela tlhaka yeo e sepelelanago le karabo ya nnete LE/GOBA karabo ya go ngwalwa ka botlalo. Tekatlhaologanyo (Temana-Setšweletšwa sa A) 1.1 1.1.1 Ntholeng. (1) 1.1.2 Swarago. (1) 1.1.3  Bothakga.  Maikarabelo.  Botswerere. (3) 1.1.4  Ke monna wa senatla/leemo.  O tlile a rwele merwalo. (2) 1.1.5  Ranku o tšwele le bagwera ba gagwe ba apere gabotse.  Ranku o gahlane le Moipone ba kganyogana.  Ka le le latelago ba gahlana gape mošomong wa Moipone ba boledišana ka tša lerato ba kwana. (3) 1.1.6 (a) A tšwelele bophelong/A atlege/A hwetše mošomo/A be le mahlatse. (b) Go boela mošomong. (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1 3 DBE/2023 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya 1.1.7  Mohlopi ke lekgarebe la go dula/phela magaeng.  Moipone ke lekgarebe la go dula/phela sekgoweng. GOBA  Mohlopi ke lekgarebe la go fereelwa Ranku ke batswadi.  Moipone ke lekgarebe leo Ranku a inyaketšego lona. GOBA  Mohlopi ga a šome(mmalehlwele).  Moipone o a šoma. GOBA  Mohlopi o ithwele/imile.  Moipone ga se a ithwala/ime. (TŠE PEDI fela.) (2) 1.1.8 Wa manyami/kgakanego. Batswadi ba nyamišwa/gakantšhwa ke maitshwaro a Ranku. (2) 1.1.9 Ga se tshwanelo.  Mmapelo o ja serati/Mang le mang o na le tokelo ya go ikgethela seo a se ratago.  Ka gobane go fereela lesogana/lekgarebe go ka dira gore le tšee sepheto sa go ngala ka gae.  Molao wa ditokelo o kgahlanong le go tšeela motho sephetho. Ke tshwanelo.  Setšo se dumela gore motho a kgethelwe monna/mosadi.  Batswadi ba na le maitemogelo lenyalong, gore ge o nyetše/nyetšwe ke motswalo wa gago le tlo hlokomelana. Dikarabo tša balekwa tša maleba di tla amogelwa. (TŠE PEDI fela.) (2) 1.1.10  Mohlopi a ka ipolaya.  Mohlopi a ka ba le kgatelelo ya monagano.  Mohlopi a ka ntšha mpa.  Mohlopi a ka boela gagabo.  Mohlopi a ka swariša Ranku. Dikarabo tša balekwa tša maleba di tla amogelwa. (TŠE PEDI fela.) (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1 4 DBE/2023 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya 1.1.11 A manyami.  Ke nyamišwa ke gore ngwana o tlo belegwa/gola a hloka tlhahlo ya tatagwe.  Ke nyamišwa ke gore Mohlopi a ka ba le kgatelelo ya monagano, gomme a goma tseleng. Dikarabo tša balekwa tša maleba di tla amogelwa. (E TEE fela.) (2) 1.1.12  Ke be nka tloga ka gae/Ke be ke tla ipha naga.  Ke be nka kgopela thušo go badirelaleago. GOBA  Ke be nka hlompha batswadi ba ka ka dula le yena.  Ke be nka latela setšo ka aga lapa le yena. Dikarabo tša balekwa tša maleba di tla amogelwa. (TŠE PEDI fela.) (2) 1.2 Tekatlhaloganyo (Seswantšho-Setšweletšwa sa B) 1.2.1 Lefelo la tshokollo ya bagolegwa. (1) 1.2.2 D/Iketlile. (1) 1.2.3 Senotlelo sa 1 se laetša mogolegwa a ipshina, mola sa wa 3 se laetša a ikemišeditše go sokologa a ithuta. (2) 1.2.4 Manyami.  Mogolegwa o laetša a ka ngwega kgolegong. Lethabo.  Mogolegwa o laetša a na le tlhologelo ya go fetoga. Dikarabo tša balekwa tša maleba di tla amogelwa. (TŠE PEDI fela.) (2) PALOMOKA YA KAROLO YA A: 30 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1 5 DBE/2023 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya KAROLO YA B: KAKARETŠO POTŠIŠO YA 2 Tlhahlo ya go swaya kakaretšo.  Kabo ya meputso o Dintlha = 7 o Polelo = 3 o Palomoka=10  Kabo ya meputso ya polelo ge molekwa a šomišitše mantšu a tlhalošo. o 1–3 ya dintlha tša nnete - moputso 1 o 4–5 ya dintlha tša nnete - meputso 2 o 6–7 ya dintlha tša nnete - meputso 3  Kabo ya meputso ya polelo ge balekwa ba šomišitše mantšu a bona le ditsopolwa. o Ge molekwa a tsopotše dintlha tše 6 go iša go tše 7 ka ntle le go di hlaloša, ga a fiwe moputso wa polelo. o Ge molekwa a tsopotše ntlha e 1 go iša go tše 5, tše pedi a di hlalošitše ka mantšu a gagwe, o fiwa moputso o tee wa polelo. HLOKOMELA Palo ya mantšu  Baswai ba kgonthišiše palo ya mantšu ao a šomišitšwego.  O se fokotše meputso ge molekwa a se a bontšha palo ya mantšu goba ge a bontšhitše palo yeo e sego ya maleba.  Ge molekwa a fetile palo yeo e beilwego ya mantšu, bala go fihla go a mahlano fela ka godimo ga palo yeo e beilwego gomme o hlokomologe seripa seo se šetšego sa kakaretšo. DITSOPOLWA MANTŠU A TLHALOŠO 1 'Ditlamorago tšeo di sego tša loka 1 Bjala bo hlagatša mebele ya batho. bophelong bja batho ke go swana le go hlagatša mebele ya batho.' 2 'Bo kotsi gobane ditho tše bjalo ka 2 Bo gobatša sebete le maswafo. sebete, maswafo di a gobala.' 3 'Bjala bo ka hlola dintwa ka 3 Malapa a batho bao ba nwago madila a malapeng.’ angwa ke dintwa. 4 '… mošomi a ka palelwa ke go 4 Mošomi a ka palelwa ke go šoma ka phethagatša mošomo wa gagwe ka tshwanelo mošomong. tshwanelo.’ 5 'Matšatšing a mantši a ka no se 5 Banwi ba bjala ga ba ye mošomong ka iponagatše mošomong, seo se ka mehla ka gona ba lahlegelwa ke dira gore a lahlegelwe ke mošomo.’ mošomo. 6 'Ba ikhwetša nako le nako ba sa 6 Bana ba go nwa madila ga ba dire dire mešomo ya bona ka mošomo wa sekolo. tshwanelo.’ 7 '.Bana ka boati ba thoma go nyatša 7 Bana ba go nwa ga ba hlomphe batswadi batswadi le barutiši ba bona.' le barutiši. PALOMOKA YA KAROLO YA B: 10 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1 6 DBE/2023 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya KAROLO YA C: DIBOPEGO LE MELAO YA TŠHOMIŠO YA POLELO POTŠIŠO YA 3: PAPATŠO SETŠWELETŠWA SA D Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA C.  Mopeleto o Dikarabo tša lentšu le tee di swanetše go fiwa moputso le ge mopeleto o fošagetše, ntle le ge phošo yeo e fetoša tlhalošo ya lentšu . o Go dikarabo tša go nyaka lefoko ka botlalo, mopeleto wo o fošagetšego o swanetše go šetšwa ge e le gore phošo yeo e tšwelela ka sebopego sa polelo yeo e lekwago. o Mo go lekwago khutsofatšo, karabo e be le maswaodikga a maleba.  Sebopego sa mafoko se nepagale gomme se fiwe ka mafoko ao a feletšego go ya le ka taelo.  Go dipotšišo tša go kgetha karabo ya maleba, amogela tlhaka yeo e sepelelanago le karabo ya nnete LE/GOBA karabo ya go ngwalwa ka botlalo. 3.1 Ice-cream. (1) 3.2  'Ge banenyana ba reka ya R3 ba hwetša e tee ya go tonya too! mahala.'  'Tlatša dimpa o kgotsofale.'  'Hwetša phepo ya 100%.' (E TEE fela.) (1) 3.3 Nomoro ya mogala. (1) 3.4 Lebenkeleng la Mabosabosane. (1) 3.5  Seswantšho.  Tlhakakgolo.  Fonte ye kgolo. (TŠE PEDI fela.) (2) 3.6 Tlatša dimpa o kgotsofale. (1) 3.7 Banenyana. (1) 3.8 Too!  Go gatelela kgopolo ya go tonya. (2) [10] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1 8 DBE/2023 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya POTŠIŠO YA 4: KHATHUNI – SETŠWELETŠWA SA E 4.1 'O reng o nthuntšhetša ka marole ke eja?'  Go na le leswao la potšišo mafelelong a lefoko leo. (2) 4.2 Basadisadi ba hlwekiša e sa le ka masa. (1) 4.3  O šoma a kukile ngwana.  Monna o dutše mo a swanetšego go hlwekiša gona.  O šomiša letsogo le tee. (E TEE fela.) (1) 4.4 A/Go nyatša motho. (1) 4.5 Monna le mosadi ba ka befelelwana. Monna a ka betha mosadi. Mosadi a ka ngala go hlwekiša lefelo leo. Dikarabo tša balekwa tša maleba di tla amogelwa. (E TEE fela.) (1) 4.6  Go pudula ya 1 monna o a bolela.  Go pudula ya 2 mosadi o a nagana. (2) 4.7 A manyami/pefelo/tenego.  Ke nyamišwa ke go bona mosadi a šoma a kukile ngwana a hloka thušo.  Ke befedišwa ke go bona monna a hloriša mosadi kgopolong.  Ke tenwa ke go bona monna a se na kwelobohloko go mosadi. (E TEE fela.) (2) [10] POTŠIŠO YA 5: SENGWALO – SETŠWELETŠWA SA F 5.1 SETŠWELETŠWA SA F 5.1.1 Leinaina. (1) 5.1.2 (a) 'A topa tša fase.' (1) (b) 'A na le mabjoko.’ (1) 5.1.3 Hloya. Mohlala. Gantši ge o tšwelela bophelong batho ba a go hloya. Dikarabo tša balekwa tša maleba di tla amogelwa. (2) 5.1.4 Tše pedi. (1) 5.1.5 Setšeri.  Ka gore go na le tlhaelelo ya lentšu leo go polelo ya Sepedi. (2) 5.1.6 Yena.  Lešalašala/Lešalaina. (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1 8 DBE/2023 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya 5.1.7 (a) Madimabe o aga setšeri motseng wa gabo. (1) (b) Madimabe ga se a age setšeri motseng wa gabo. (1) 5.1.8  Bana ba dula madulong a bona.  Ke tla go bona mafelelong a kgwedi. Dikarabo tša balekwa tša maleba di tla amogelwa. (2) 5.2 SESWANTŠHO – SETŠWELETŠWA SA G 5.2.1 D/Boipshino. (1) 5.2.2 Monwana. (1) 5.2.3 N-di (1) 5.2.4 Boušwa. (1) 5.2.5 Itatswe. Leitiri. (2) [20] PALOMOKA YA KAROLO YA C: 40 PALOMOKA YA TLHAHLOBO: 80 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe