Sepedi HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KREITI YA 12 SEPEDI LELEME LA GAE (HL) LEPHEPHE LA BORARO (P3) DIBATSELA 2022 TLHAHLO YA GO SWAYA MEPUTSO: 100 Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 11. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 2 DBE/Dibatsela 2022 NSC – Tlhahlo ya go swaya ELA HLOKO:  Diriša rubriki ye ge o swaya ditaodišo (Lephephe la 3, KAROLO YA A).  Meputso ya 0 - 50 e arotšwe ka magato a mahlano a ditlhalošo.  Mo go diteng, polelo le mongwalelo, le legato le lengwe le le lengwe la magato a ditlhalošo a mahlano le arotšwe ka dikarolwana tše pedi, e lego legato la godimo le la fase go lebeletšwe kabo ya meputso le ditlhalošo.  Sebopego ga se sa arolwa ka legato la godimo le la fase. KAROLO YA A: RUBRIKI YA GO SWAYA DITAODIŠO [MEPUTSO YE 50] Dinyakwa Bokgoni bja go ikgetha Bokgoni bja maemo Bokgoni bja magareng Bokgoni bja motheo Ga go bokgoni DITENG LE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 PEAKANYO -Bokgoni bja go araba -Potšišo e arabilwe -Karabo e a kgotsofatša. -Tlemagano ya dikgopolo ga -Molekwa o tšwele tseleng potšišo ke bja maemo a gabotsebotse. -Dikgopolo di tlemagane se ya maleba. kudukudu. Legato la godimo (Go araba dipotšišo) godimodimo go fetiša. -Dikgopolo di kgahliša ebile di a kgodiša. -Dikgopolo ga di tšwelele -Dikgopolo di hlakahlakane Tatelano ya - Dikgopolo tša go laetša kudu ebile di sepelelana le -Peakanyo le tlemagano gabotse ebile ga di bontšhe ebile ga di nepiše. dikgopolo ge bohlale, tša go hlohla hlogo/sererwa. ya dikgopolo ke tše boitlhamelo. -Dikgopolo ga di nepiše go dirwa peakanyo. mabjoko tšeo di -Peakanyo le tlemagano dikaone mo go matseno, -Tatelano le tlemagano ya hlogo ebile di a ipoeletša. Temogo ya morero, tšweletšago tsebo ye e ya dikgopolo ke tše mmele le mafetšo. dikgopolo di tšwelela -Ga go tatelano le baamogedi ba tseneletšego. dibotsebotse mo go gannyane. tlemagano ya dikgopolo. tshedimošo le -Peakanyo le tlemagano matseno, mmele le dikamano. ke tšeo di ikgethilego mo mafetšo. go matseno, mmele le MEPUTSO YE 30 mafetšo. 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Bokgoni bja go araba -Potšišo e arabilwe -Potšišo e arabilwe ka mo -Molekwa o tšwele tseleng. -Ga go bolelwe selo ka potšišo ke bja maemo a gabotse. go kgotsofatšago eupša -Dikgopolo di hlakahlakane. hlogo yeo e filwego. godimodimo. -Dikgopolo di a kgahliša ga se ya hlaka gabotse. -Ga go peakanyo goba -O tšwele tseleng kudukudu. -Dikgopolo tša go laetša -Diteng ga di nepiše ebile di Legato la fase ebile di sepelelana le -Tlemagano ya dikgopolo e tlemagano ya dikgopolo yeo bohlale, tša go hlohla hlogo/sererwa. a kgotsofatša ebile e a e tšwelelago. hlakahlakane. mabjoko tšeo di -Peakanyo le tlemagano kgodiša. tšweletšago tsebo ye e ya dikgopolo ke tše -Peakanyo le tlemagano tseneletšego. dibotse mo go matseno, ya dikgopolo di a -Bokgoni bja maemo a mmele le mafetšo. kgotsofatša mo go godimo bja go beakanya le matseno, mmele le go tlemaganya dikgopolo mafetšo. mo go matseno, mmele le mafetšo. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 3 DBE/Dibatsela 2022 NSC – Tlhahlo ya go swaya POLELO, 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 MONGWALELO -Segalo, retšistara, setaele -Segalo, retšistara, setaele -Segalo, retšistara, setaele -Segalo, retšistara, setaele le LE le tlotlontšu di sepelelana le tlotlontšu di sepelelana le tlotlontšu di sepelelana tlotlontšu di sepelelana PALOBOHLATSE kudukudu le morero, gabotsebotse le morero, gabotse le morero, gannyane le morero, baamogedi le dikamano. baamogedi le dikamano. baamogedi le dikamano. baamogedi le dikamano. Segalo, retšistara, -Polelo ke ya boitshepo, ya -Polelo e na le maatla, ya -Tirišo ya maleba ya polelo -Tirišo ya polelo ke ya Legato la godimo mongwalelo, go nona, ya segalo sa maleba. e dira gore molaetša o motheo. tlotlontšu ya maatlakgogedi. -Diphošo tša popopolelo le kwagale. -Segalo le mošito ga se tša maleba ya morero -Polelo e na le segalo sa mopeleto ga se tše kae. -Segalo ke sa maleba. maleba. le dikamano. go ba le maatlakgogedi -Polelo e beakantšwe -Mebolelwana e dirišitšwe -Tlotlontšu ke ye nnyane Kgetho ya mantšu. ebile e nonne ka gabotsebotse. go godiša boleng bja kudu. Tirišo ya polelo le mebolelwana ya go diteng. melawana, kgahliša. maswao, -Go nyakile go se be le ge -Polelo ga e kwešišagale. popopolelo le e ka ba phošwana e tee ya -Segalo, retšistara, setaele mopeleto. popopolelo le mopeleto. le tlotlontšu ga di sepelelane -Polelo e beakantšwe ka le morero, baamogedi le MEPUTSO YE 15 bokgwari bja maemo a dikamano. godimodimo. -Tlotlontšu ke ye nnyane 13 10 7 4 kudukudu moo e lego gore e -Polelo ya maemo a -Polelo ke ya maemo a -Tirišo ya polelo e a -Polelo ga e kgotsofatše. dira gore ditaba di se godimodimo ya go ba le godimo ya go ba le kgotsofatša eupša e na le -Ga go phapantšho ya kwešišagale. Legato la fase segalo se maatla. maatlakgogedi. diphošo. mafoko. -Go nyakile go se be le ge -Segalo ke sa maleba sa -Segalo se a kgotsofatša -Tlotlontšu ga se ye kaalo. e ka ba phošwana e tee ya go ba le maatlakgogedi. eupša mebolelwana ga se popopolelo goba mopeleto. -Go na le diphošwana tše ya dirišwa o kaalo. -Polelo e beakantšwe ka nnyane tša popopolelo le bokgwari. mopeleto. -Polelo e beakantšwe gabotse. SEBOPEGO 5 4 3 2 0–1 -Tšwetšopele ya sererwa -Tatelano ye botse ya -Dintlha tša maleba di -Dintlha tša maleba ga se tše -Dintlha tša maleba ga di Dinyakwa/dipharolo ke ya maemo a tšwetšopele ya dintlha. tšweleditšwe. kae. gona. gantšho tša godimodimo. -Tlemagano ye botse ya -Mafoko le ditemana di -Mafoko le ditemana di na le -Mafoko le ditemana di setšweletšwa. -Tlhalošo ya dikgopolo ke dintlha le dikgopolo. hlamegile gabotse. diphošo. fošagetše. Tšwetšopele ya ya maemo a godimodimo. -Mafoko le ditemana di -Taodišo e a kwagala. -Taodišo e a kwagala eupša -Taodišo ga e kwagale. ditemana le tlhamo -Tlhamo ya mafoko le beakantšwe ka makgethe. e na le mafokodi. ya mafoko. ditemana ke ya go ikgetha, ya maemo a godimodimo. MEPUTSO YE 5 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 4 DBE/Dibatsela 2022 NSC – Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA B: RUBRIKI YA GO SWAYA DITŠWELETŠWA TŠE TELELE TŠA TIRIŠANO [MEPUTSO YE 25] Dinyakwa Bokgoni bja go Bokgoni bja maemo Bokgoni bja Bokgoni bja motheo Ga go bokgoni ikgetha magareng DITENG, PEAKANYO LE 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 SEBOPEGO -Bokgoni bja go araba -Bokgoni bjo -Bokgoni bja go -Bokgoni bja motheo -Karabo ya gagwe ga e potšišo ke bja maemo a bobotsebotse bja go kgotsofatša bja go bja go araba potšišo laetše tsebo le ye Go araba dipotšišo le godimodimo go fetiša. araba potšišo bjoo bo araba potšišo bja go bja go laetša tsebo ye nnyane ya mohuta wa dikgopolo. - Dikgopolo ke tša go laetšago tsebo ye laetša tsebo ya nnyane ya dinyakwa setšweletšwa. Tatelano le peakanyo ya laetša bohlale, le go botse ya mohuta wa mohuta wa tša mohuta wa -Molaetša ga o dikgopolo. mabjoko. setšweletšwa. setšweletšwa. setšweletšwa. tšwelele gabotse ka ge Morero, baamogedi, -Tsebo ke ye e -Ditaba di nepiša -Go na le nepišo -Go na le nepišo ye molekwa a tšwele dinyakwa/dipharologantšho le tseneletšego ya setšweletšwa. eupša go na le go nnyane ya tseleng kudukudu. dikamano. dinyakwa tša mohuta -Molekwa ga se a tšwa tšwa tseleng setšweletšwa eupša go -Ga go tlemagano ya wa setšweletšwa. tseleng. gannyane. na le go tšwa tseleng. diteng le dikgopolo. -Ditaba di nepiša -Tlemagano ya diteng -Tlemagano ya -Tlemagano ya diteng -Ditaba di hlalošwa MEPUTSO YE 15 setšweletšwa thwi. le dikgopolo ke ye dikgopolo le le dikgopolo ga se ye gannyane. -Tlemagano ya diteng le botse. dikamano e a kaalo. -Sebopego sa dikgopolo ke ya maemo -Tlhalošo ya ditaba ke kgotsofatša. -Tlhalošo ya ditaba ke setšweletšwa ga se a godimo. ye botse ebile e thekga -Tlhalošo ya ditaba e ya motheo ebile e sona. -Tlhalošo ya ditaba ke sererwa. a kgotsofatša ebile e thekga sererwa ya maemo a godimo -Sebopego ke sa thekga sererwa. gannyane. ebile e thekga sererwa. maleba eupša se na le -Sebopego ke sa - Melao ya sebopego -Sebopego ke sa diphošwana di se kae. maleba eupša se na ga se ya šomišwa ka maleba sa go le diphošo tše tshwanelo. sepelelana le dintšinyana. -Go tlogetšwe dintlha setšweletšwa. tše bohlokwa. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 5 DBE/Dibatsela 2022 NSC – Tlhahlo ya go swaya POLELO, SETAELE LE 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 PALOBOHLATSE Segalo, retšistara, setaele, morero, baamogedi le dikamano. -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, Tirišo ya polelo le melawana. setaele le tlotlontšu di setaele le tlotlontšu di setaele le tlotlontšu di setaele le tlotlontšu ga setaele le tlotlontšu ga Kgetho ya mantšu. sepelelana sepelelana gabotse le sepelelana le morero, di sepelelane gabotse di sepelelane le Maswao le mopeleto. gabotsebotse le morero, morero, baamogedi le baamogedi le le morero, baamogedi morero, baamogedi le baamogedi le dikamano. dikamano. dikamano. le dikamano. dikamano. MEPUTSO YE 10 -Polelo e nepagetše -Polelo e na le diphošo -Diphošo tša -Popopolelo ga se yeo -Sengwalo se tletše ka ebile e hlamegile tše nnyane tša popopolelo ga se tše e nepagetšego ebile e diphošo ebile se gabotse. popopolelo ebile e dintši. tletše ka diphošo. hlakahlakane. -Go nyakile go se be le hlamegile gabotse. -Tlotlontšu ke yeo e -Tlotlontšu ga se ye -Tlotlontšu yeo e lego ge e ka ba phošwana e -Tlotlontšu ke ye ntši. lekanetšego. ntši. gona ga e sepelelane. tee ya popopolelo le - Diphošo ga se tše -Diphošwana tšeo di -Molaetša o a tšwelela le morero le gannyane mopeleto. dintši. lego gona ga di eupša o arošitšwe. -Molaetša ga o fetoše molaetša. tšwelele le gannyane. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 6 DBE/Dibatsela 2022 NSC – Tlhahlo ya go swaya ELA HLOKO:  Dintlha tšeo di filwego ka tlase ga hlogo ye nngwe le ye nngwe ke tša go hlahla baswai fela.  Kwešišo ya molekwa ya hlogo yeo a e kgethilego e elwe šedi le ge dintlha tša gagwe di fapana le tšeo di filwego. KAROLO YA A: DITAODIŠO POTŠIŠO YA 1 Balekwa ba ngwale taodišo ya mantšu a 400–450 ka hlogo e tee ya tšeo di filwego. Ba ka ngwala ka mehuta ye e latelago ya ditaodišo: Taodišokanegelo, taodišotlhaloši, taodišokgadimo, taodišokahlaahlo, taodišongangišano goba tswalano ya tšona. 1.1 Letšatši leo, e bile le letelele kudu bophelong bja ka. Go letetšwe gore molekwa a anege tiragalo/ditiragalo tša letšatši leo tše di dirilego gore a fetše a re e bile le letelele. Tiragalo/ditiragalo tše e tla ba tša go se be bose. [50] 1.2 Tlhatlogo ya ditheko tša makhura ke lešitaphiri ka nageng. Go letetšwe gore molekwa a laetše ka mo tlhatlogo ya theko ya makhura kgafetšakgafetša e amago meraba ya badudi ka gona. Ditheko tša dinyakwa ka moka di a namelela gomme batho ba thoma go imelwa ke bophelo. Molekwa a ka bolela ka mehuta ka moka ya makhura. [50] 1.3 Ke mo ke kwelego borutho bja lerato. Go letetšwe gore molekwa a tšweletše tiragalo yeo e ilego ya mo thabiša ya go laetša lerato. Molekwa a kgone go tsoša maikutlo a lethabo le tumo go mmadi. [50] 1.4 Kgodišo ya bana ya selehono. Go letetšwe gore molekwa a ngwale ka mokgwa wo bana ba godišwago ka gona matšatšing a lehono. A ka laetša mohola/go hloka mohola ga kgodišo ya selehono. [50] 1.5 Go kaone go rutwa ka phapošeng go feta go ithuta ka dikgokagano tša theknolotši. Go letetšwe gore molekwa a laetše ka mokgwa wo go rutwa ka phapošeng go nago le dipoelo tše dibotse ka gona. Ka lehlakoreng le lengwe molekwa a ka tšweletša bohlokwa bja go ithuta ka dikgokagano tša theknolotši. [50] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 7 DBE/Dibatsela 2022 NSC – Tlhahlo ya go swaya 1.6 Ke tshwanelo gore batho ba gapeletšwe go entelwa kgahlanong le twatši ya khorona. Go letetšwe gore molekwa a tšee lehlakore la go dumela goba la go ganetša. Lehlakoreng la go dumela a laetše ka mo go entelwa go ka thušago go fokotša maatla a twatši ya khorona ka gona. Lehlakoreng la go ganetša a laetše ka mo batho ba nago le tokelo ya go ikgethela go se entelwe ka gona. [50] Tlhathollo ya ditšweletšwa tša go bonwa e akaretša mehuta ya ditaodišo ka moka. Molekwa o ikgethela seswantšho gomme a ngwala taodišo ka mohuta wo a o nyalantšhago le seswantšho seo. 1.7 Go letetšwe gore molekwa a tšweletše sengwalwa sa gagwe ka tlhathollo ya seo se tšweletšwago seswantšhong ntle le go fetola kgopolokgolo. A hlaloše ka fao bokamoso bja bana bo lego ka diatleng tša morutiši/motswadi/ mohlokomedi, bj. bj. [50] 1.8 Go letetšwe gore molekwa a tšweletše sengwalwa sa gagwe ka tlhathollo ya seo se tšweletšwago seswantšhong ntle le go fetola kgopolokgolo. A hlaloše ka motho yo a kwelego bohloko le thekgo yeo a e hweditšego. [50] PALOMOKA YA KAROLO YA A: 50 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 8 DBE/Dibatsela 2022 NSC – Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA B: DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO POTŠIŠO YA 2 2.1 LENGWALO LA SEGWERA (LA GO LEBOGA) Mohlala mabapi le diteng tša sererwa: Go letetšwe gore molekwa a leboge batswadi ba gagwe ka laptop ye ba mo filego yona le ka mokgwa wo e tlogo mo thuša go dira mešomo ya sekolo ka gona. Sebopego le diponagalo/dinyakwa  Sebopego le botelele e be tša maleba.  Atrese e be e tee fela ya mongwadi/moromedi.  Letšatšikgwedi le ngwalwe ka tlase ga atrese.  Madume/Matseno e be a makopana a maleba.  Diteng e be tša maleba tša go leboga.  Retšistara le polelo e be tša go hlompha le go lokologa.  Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego.  Mafelelo/Bofelo e be boitsebišo bja mongwadi ka mokgwa wa setlwaedi. Mohlala: Ke nna/Wa lena/Morwa wa lena/Morwedi wa lena Mosima  Mongwadi wa lengwalo ga se a swanela go ngwala leina le sefane, eupša leina la gagwe fela goba sereto. Mohlala: Napšadi [25] 2.2 EMEILE Mohlala mabapi le diteng tša sererwa: Go letetšwe gore molekwa a ngwale emeile ya go dira dikgopelo tša mošomo wo o kwalakwaditšwego. Emeile e laetše dimamaretšwa tša go swana le: Bohlatse bja dipoelo tša mphato wa lesometee le boitsebišophelo. Sebopego le diponagalo/dinyakwa  Sebopego le botelele e be tša maleba.  Atrese ya emeile e be ya moromelwa.  Hlogo yeo e laetšago lebaka la go romela emeile e tšweletšwe.  Madume/Matseno e be a makopana a semmušo.  Diteng e be tša maleba tša go kgopela mošomo.  Retšistara le polelo e be tša semmušo.  Segalo e be sa maleba.  Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego.  Mafelelo/Bofelo e be boitsebišo bja mongwadi ka botlalo. Mohlala: Ke nna/Wa lena Sebete K/Kamogelo Sebete. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 9 DBE/Dibatsela 2022 NSC – Tlhahlo ya go swaya Mohlala wa Emeile: Go ya go: Emeile ya moromelwa (customercare@hlatlegelang.com) Hlogo: Lebaka la emeile (Kgopelo ya mošomo) Madume: Laetša tlhompho (bjalo ka Mohlomphegi) Mmele: Diteng tša emeile ● Matseno ● Hlaloša ditaba ka botlalo (Molekwa a laetše dimamaretšwa) ● Mafelelo/Bofelo. Lefoko la go tswalela: Dimamaretšwa Dipoelo tša mphato wa lesometee Boitsebišophelo. [25] 2.3 TŠA BOPHELO BJA MOHU Mohlala mabapi le diteng tša sererwa: Go letetšwe gore molekwa a bontšhe gore mohu e be e le molemi wa mengwaga ye 55. Go laetšwe maikarabelo a gagwe setšhabeng. Sebopego le diponagalo/dinyakwa  Leina le sefane sa mohu  Batswadi ba mohu  Lefelo leo mohu a belegetšwego go lona  Letšatši la matswalo a mohu (Go bohlokwa gore molekwa a laetše gore mohu o belegwe ka ngwaga wa 1967)  Dithuto tšeo mohu a di fihleletšego di laetšwe.  Go laetšwe mošomo wa bolemi.  Ditiro tše dibotse tšeo mohu a gopolwago ka tšona  Letšatši leo a hlokofetšego ka lona  Seo se hlotšego lehu la gagwe  Meloko ya kgauswi yeo mohu a e tlogetšego  Lefoko la taelo Mohlala: Robala ka khutšo.  Mohu a ka laelwa ka sereto.  Retšistara le polelo e be tša go hlompha.  Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego.  Go ngwalwe ka motho wa boraro, ka lebaka le le fetilego. [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 10 DBE/Dibatsela 2022 NSC – Tlhahlo ya go swaya 2.4 LENANEOTHERO LE METSOTSO Mohlala mabapi le diteng tša sererwa: Go letetšwe gore molekwa a laetše lenaneothero le metsotso ya kopano ka mananeo a go hlwekiša motse. Sebopego le diponagalo/dinyakwa  Leina la mokgatlo  Letšatšikgwedi, lefelo le nako yeo kopano e swerwego ka yona.  Pulo le kamogelo  Maina a maloko ao a tlilego.  Maina a maloko ao a kgopetšego tshwarelo.  Kamogelo ya lenaneothero  Palo ya metsotso ya kopano ya go feta  Kamogelo ya metsotso  Ditaba tša go tšwa metsotsong  Tabakgolo ya letšatši: Mananeo a go hlwekiša motse.  Go ngwalwe ka lebaka le le fetilego.  Retšistara le polelo e be tša semmušo.  Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego. [25] 2.5 POLEDIŠANO Mohlala mabapi le diteng tša sererwa: Go letetšwe gore molekwa a laetše poledišano gare ga Lesiba le tatagwe ka maitshwaro a gagwe a go sepela mašego le go nwa bjala. Sebopego le diponagalo/dinyakwa  Maina a batho bao ba boledišanago a tšweletšwe ka letsogong la nngele, a latelwe ke dikgorwana.  Go šomišwe mantšu a ka mašakaneng.  Mmadi a kgone go hwetša sererwa ge a bala.  Bakgathatema ba se tšwe tseleng ya sererwa.  Ba laetše tsebo ye e tseneletšego ya polelo, go swana le: polelo ya go hlalefetša, dikamano tša maatla, mekgwa ya lephelo, phedišano le setšo mabapi le ditokelo tša botho.  Ba ka šomiša mabokgoni a go rerišana gore go fihlelelwe tumelelano.  Go be le matseno le mafelelo a maatlakgogedi. [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com epedi Leleme la Gae (HL)/P3 11 DBE/Dibatsela 2022 NSC – Tlhahlo ya go swaya 2.6 DITSHWAYATSHWAYO Mohlala mabapi le diteng tša sererwa: Go letetšwe gore molekwa a tšweletše ditiragalo, molaetša le maikutlo a gagwe ka tiragatšotšweledi ye a e bogetšego. Sebopego le diponagalo/dinyakwa  Leina la tiragatšotšweledi le gore e hwetšwa kanaleng efe ya thelebišene ka nako mang.  Ngwala ka motho wa pele.  Ngwala ka lebaka le le fetilego.  Mahlaodi le mantšu ao a tsošago maikutlo go tšweletša dikgopolo a a nyakega.  Retšistara le polelo e be tša maleba.  Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego.  Tšweletša maikutlo a gago ka tiragatšotšweledi yeo.  Tšweletša dintlhakgolo ka boripana.  Kanego ya ditaba ka moka ga e nyakege, šiela mmegelwa go ikgopolela, le go ikagela seswantšhokgopolo sa tiragatšotšweledi yeo. [25] PALOMOKA YA KAROLO YA B: 50 PALOMOKA YA TLHAHLOBO: 100 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe